शिवतत्त्ववर्णनम्
परमेश्वर उवाच
अन्यच्छृणु हरे विष्णो शासनं मम सुव्रत ।
सदा सर्वेषु लोकेषु मान्यः पूज्यो भविष्यसि
॥१॥ब्रह्मणा निर्मिते लोके यदा दुखं प्रजायते ।
तदा त्वं सर्वदुःखानां नाशाय तत्परो भव
॥२॥सहायं ते करिष्यामि सर्वकार्ये च दुस्सहे ।
तव शत्रून्हनिष्यामि दुस्साध्यान्परमोत्कटान्
॥३॥विविधानवतारांश्च गृहीत्वा कीर्तिमुत्तमाम् ।
विस्तारय हरे लोके तारणाय परो भव
॥४॥गुणरूपो ह्ययं रुद्रो ह्यनेन वपुषा सदा ।
कार्यं करिष्ये लोकानां तवाशक्यं न संशयः
॥५॥रुद्रध्येयो भवांश्चैव भवद्ध्येयो हरस्तथा ।
युवयोरन्तरन्नैव तव रुद्रस्य किंचन
॥६॥वस्तुतश्चापि चैकत्वं वरतोऽपि तथैव च ।
लीलयापि महाविष्णो सत्यं सत्यं न संशयः
॥७॥रुद्रभक्तो नरो यस्तु तव निंदां करिष्यति ।
तस्य पुण्यं च निखिलं द्रुतं भस्म भविष्यति
॥८॥नरके पतनं तस्य त्वद्द्वेषात्पुरुषोत्तम ।
मदाज्ञया भवेद्विष्णो सत्यं सत्यं न संशयः
॥९॥लोकेऽस्मिन्मुक्तिदो नॄणां भुक्तिदश्च विशेषतः ।
ध्येयः पूज्यश्च भक्तानां निग्रहानुग्रहौ कुरु
॥१०॥इत्युक्त्वा मां च धातारं हस्ते धृत्वा स्वयं हरिम् ।
कथयामास दुःखेषु सहायो भव सर्वदा
॥११॥सर्वाध्यक्षश्च सर्वेषु भुक्तिमुक्तिप्रदायकः ।
भव त्वं सर्वथा श्रेष्ठस्सर्वकामप्रसाधकः
॥१२॥सर्वेषां प्राणरूपश्च भव त्वं च ममाज्ञया ।
संकटे भजनीयो हि स रुद्रो मत्तनुर्हरे
॥१३॥त्वां यस्समाश्रितो नूनं मामेव स समाश्रितः ।
अंतरं यश्च जानाति निरये पतति ध्रुवम्
॥१४॥आयुर्बलं शृणुष्वाद्य त्रिदेवानां विशेषतः ।
संदेहोऽत्र न कर्त्तव्यो ब्रह्मविष्णु हरात्मनाम्
॥१५॥चतुर्युगसहस्राणि ब्रह्मणो दिनमुच्यते ।
रात्रिश्च तावती तस्य मानमेतत्क्रमेण ह
॥१६॥तेषां त्रिंशद्दिनेर्मासो द्वादशैस्तैश्च वत्सरः ।
शतवर्षप्रमाणेन ब्रह्मायुः परिकीर्तितम्
॥१७॥ब्रह्मणो वर्षमात्रेण दिनं वैष्णवमुच्यते ।
सोऽपि वर्षशतं यावदात्ममानेन जीवति
॥१८॥वैष्णवेन तु वर्षेण दिनं रौद्रं भवेद्ध्रुवम् ।
हरो वर्षशते याते नररूपेण संस्थितः
॥१९॥यावदुच्छ्वसितं वक्त्रे सदाशिवसमुद्भवम् ।
पश्चाच्छक्तिं समभ्येति यावन्निश्वसितं भवेत्
॥२०॥निःश्वासोच्छ्वसितानां च सर्वेषामेव देहिनाम् ।
ब्रह्मविष्णुहराणां च गंधर्वोरगरक्षसाम्
॥२१॥एकविंशसहस्राणि शतैः षड्भिश्शतानि च ।
अहोरात्राणि चोक्तानि प्रमाणं सुरसत्तमौ
॥२२॥षड्भिच्छवासनिश्वासैः पलमेकं प्रवर्तितम् ।
घटी षष्टि पलाः प्रोक्ता सा षष्ट्या च दिनं निशा
॥२३॥निश्वासोच्छ्वासितानां च परिसंख्या न विद्यते ।
सदाशिवसमुत्थानमेतस्मात्सोऽक्षयः स्मृतः
॥२४॥इत्थं रूपं त्वया तावद्रक्षणीयं ममाज्ञया ।
तावत्सृष्टेश्च कार्यं वै कर्तव्यं विविधैर्गुणैः
॥२५॥ब्रह्मोवाच
इत्याकर्ण्य वचश्शंभोर्मया च भगवान्हरिः ।
प्रणिपत्य च विश्वेशं प्राह मंदतरं वशी
॥२६॥विष्णुरुवाच
शंकर श्रूयतामेतत्कृपासिंधो जगत्पते ।
सर्वमेतत्करिष्यामि भवदाज्ञावशानुगः
॥२७॥मम ध्येयस्सदा त्वं च भविष्यसि न चान्यथा ।
भवतस्सर्वसामर्थ्यं लब्धं चैव पुरा मया
॥२८॥क्षणमात्रमपि स्वामिंस्तव ध्यानं परं मम ।
चेतसो दूरतो नैव निर्गच्छतु कदाचन
॥२९॥मम भक्तश्च यः स्वामिँस्तव निंदा करिष्यति ।
तस्य वै निरये वासं प्रयच्छ नियतं ध्रुवम्
॥३०॥त्वद्भक्तो यो भवेत्स्वामिन्मम प्रियतरो हि सः ।
एवं वै यो विजानाति तस्य मुक्तिर्न दुर्लभा
॥३१॥महिमा च मदीयोद्य वर्द्धितो भवता ध्रुवम् ।
कदाचिदगुणश्चैव जायते क्षम्यतामिति
॥३२॥ब्रह्मोवाच
तदा शंभुस्तदीयं हि श्रुत्वा वचनमुत्तमम् ।
उवाच विष्णुं सुप्रीत्या क्षम्या तेऽगुणता मया
॥३३॥एवमुक्त्वा हरिं नौ स कराभ्यां परमेश्वरः ।
पस्पर्श सकलांगेषु कृपया तु कृपानिधिः
॥३४॥आदिश्य विविधान्धर्मान्सर्वदुःखहरो हरः ।
ददौ वराननेकांश्चावयोर्हितचिकीर्षया
॥३५॥ततस्स भगवाञ्छंभुः कृपया भक्तवत्सलः ।
दृष्टया संपश्यतो शीघ्रं तत्रैवांतरधीयतः
॥३६॥तदा प्रकृति लोकेऽस्मिँल्लिंगपूजाविधिः स्मृतः ।
लिंगे प्रतिष्ठितश्शंभुर्भुक्तिमुक्तिप्रदायकः
॥३७॥लिंगवेदिर्महादेवी लिंगं साक्षान्महेश्वरः ।
लयनाल्लिंगमित्युक्तं तत्रैव निखिलं जगत्
॥३८॥यस्तु लैंगं पठेन्नित्यमाख्यानं लिंगसन्निधौ ।
षण्मासाच्छिवरूपो वै नात्र कार्या विचारणा
॥३९॥यस्तु लिंगसमीपे तु कार्यं किंचित्करोति च ।
तस्य पुण्यफलं वक्तुं न शक्नोमि महामुने
॥४०॥इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमखंडे सृष्ट्युपाख्याने परम शिवतत्त्ववर्णनं नाम दशमोऽध्यायः ॥ १० ॥