tṛtīyakāṇḍe ṣoḍaśaḥ prapāṭhakaḥ
tṛtīyakāṇḍe ṣoḍaśaḥ prapāṭhakaḥ
iṣṭaṃ vītam abhigūrtaṃ vaṣaṭkṛtaṃ taṃ devāsaḥ pratigṛbhṇanty aśvam
||3.16.1||dhanayīd : fn mittwede, textkritische bemerkungen zur kḥ p| 155: dhvanayīd
samiddho añjan kṛdaraṃ matīnāṃ ghṛtam agne madhumat pinvamānaḥ |
vājī vahan vājinaṃ jātavedo devānāṃ vakṣi priyam ā sadhastham ||
tanūnapāt saṃ patho devayānān prajānan vājy apyetu devān |
anu tvā sapte pradiśaḥ sacantāṃ svadhāṃ devair yajamānāya dhehi ||
īḍyaś cāsi vandyaś cāsi vājinn āśuś cāsi medhyaś cāsi sapte |
agniṣ ṭvā devair vasubhiḥ sajoṣāḥ prītaṃ vahniṃ vahatu jātavedāḥ ||
stīrṇaṃ barhiḥ suṣṭarīmā juṣāṇoru pṛthu prathamānaṃ pṛthivyām |
devebhir aktam aditiḥ sajoṣāḥ syonaṃ kṛṇvānā suvite dadhātu ||
etā u vaḥ subhagā viśvavārā vi pakṣobhiḥ śrayamāṇā ud ātaiḥ |
ṛṣvāḥ satīḥ kavaṣaḥ śumbhamānā dvāro devīḥ suprāyaṇā bhavantu ||
antarā mitrāvaruṇā carantī mukhaṃ yajñānām abhi saṃvidāne |
uṣāsā vāṃ suhiraṇye suśilpe ṛtasya yonā iha sādayāmi ||
prathamā vāṃ sarathinā suvarṇā devau paśyantau bhuvanāni viśvā |
apiprayaṃ codanā vāṃ mimānā hotārā jyotiḥ pradiśā diśantā ||
ādityair no bhāratī vaṣṭu yajñaṃ sarasvatī saha rudrair na āvīt |
iḍopahūtā vasubhiḥ sajoṣāḥ syonaṃ kṛṇvānā suvite dadhātu ||
tvaṣṭā vīraṃ devakāmaṃ jajāna tvaṣṭur arvā jāyata āśur aśvaḥ ||
tvaṣṭemā viśvā bhuvanā jajāna bahoḥ kartāram iha yakṣi hotaḥ ||
aśvo ghṛtena tmanyā samaktā upa devaṃ ṛtuśaḥ pātha etu |
vanaspatir devalokaṃ prajānann agninā havyā svaditāni vakṣat ||
prajāpates tapasā vāvṛdhānaḥ sadyo jāto dadhiṣe yajñam agne |
svāhākṛtena haviṣā purogā yāhi sādhyā havir adantu devāḥ
||3.16.2||yuñjanti bradhnam aruṣaṃ carantaṃ pari tasthuṣaḥ |
rocante rocanā divi ||
yuñjanty asya kāmyā harī vipakṣasā rathe |
śoṇā dhṛṣṇū nṛvāhasā ||
ketuṃ kṛṇvann aketave peśo maryā apeśase |
sam uṣadbhir ajāyathāḥ ||
jīmūtasyeva bhavati pratīkaṃ yad varmī yāti samadām upasthe |
anāviddhayā tanvā jaya tvaṃ sa tvā varmaṇo mahimā pipartu ||
dhanvanā gā dhanvan ājiṃ jayema dhanvanā tīvrāḥ samado jayema |
dhanuḥ śatror apakāmaṃ kṛṇotu dhanvanā sarvāḥ pṛtanā jayema ||
vakṣyantīved āganīganti karṇaṃ priyaṃ sakhāyaṃ pariṣasvajānā |
yoṣeva śiṅkte vitatādhi dhanvañ jyā iyaṃ samane pārayantī ||
te ācarantī samaneva yoṣā māteva putraṃ bibhṛtām upasthe |
apa śatrūn vidhyataḥ saṃvidāne ārtnī ime visphurantī amitrān ||
bahūnāṃ pitā bahur asya putraḥ ciścā kṛṇoti samanāvagatya |
iṣudhiḥ saṅkāḥ pṛtanāś ca sarvāḥ pṛṣṭhe ninaddho jayati prasūtaḥ ||
rathe tiṣṭhan nayati vājinaḥ puro yatrayatra kāmayate suṣārathiḥ |
abhīśūnāṃ mahimānaṃ panāyata manaḥ paścād anuyachanti raśmayaḥ ||
tīvrān ghoṣān kṛṇvate vṛṣapāṇayo 'śvā rathebhiḥ saha vājayantaḥ |
avakrāmantaḥ prapadair amitrān kṣiṇanti śatrūnr anapavyayantaḥ ||
vanaspate vīḍvaṅgo hi bhūyā asmatsakhā prataraṇaḥ suvīraḥ |
gobhiḥ sannaddho asi vīḍayasvāsthātā te jayatu jetvāni ||
divas pṛthivyāḥ pary antarikṣād vanaspatibhyaḥ pary āvṛtaṃ sahaḥ |
apām ojmānaṃ pari gobhir āvṛtam indrasya vajraṃ haviṣā rathaṃ yaja ||
indrasya vajro marutām anīkaṃ mitrasya garbho varuṇasya nābhiḥ |
semāṃ no havyadātiṃ juṣāṇo deva ratha prati havyā gṛbhāya ||
svāduṣaṃsadaḥ pitaro vayodhāḥ kṛchreśritaḥ śaktīvanto gabhīrāḥ |
citrasenā iṣubalā amṛdhrāḥ satovīrā uravo vrātasāhāḥ ||
brāhmaṇāsaḥ pitaraḥ somyāsaḥ śive no dyāvāpṛthivī ubhe stām |
pūṣā naḥ pātu duritād ṛtāvṛdho rakṣā mākir no aghaśamsa īśata ||
ṛjīte parivṛṅgdhi no 'śmā bhavatu nas tanūḥ |
somo adhibravītu no 'ditiḥ śarma yachatu ||
suparṇaṃ vaste mṛgo asyā danto gobhiḥ sannaddhā patati prasūtā |
yatrā naraḥ saṃ ca vi ca dravanti tatrāsmabhyam iṣavaḥ śarma yaṃsan ||
ahir iva bhogaiḥ paryeti bāhuṃ jyāyā hetiṃ paribādhamānaḥ |
hastaghno viśvā vayunāni vidvān pumān pumāṃsaṃ paripātu viśvataḥ ||
ājaṅghanti sānv eṣāṃ jaghanaṃ upajighnatu |
aśvājani pracetaso 'śvānt samatsu nodaya ||
upaśvāsaya pṛthivīm uta dyāṃ purutrā te manutāṃ viṣṭhitaṃ jagat |
saṃ dundubhe sajūr indreṇa devair ārād davīyo apasedha śatrūn ||
ākrandaya balam ojo nā ādhā niṣṭanihi duritā bādhamānaḥ |
apaprotha dundubhe duchunā ita indrasya muṣṭir asi vīḍayasva ||
indrasya : fn emended| ed|: indrasya|
āmūr aja pratyāvartayemāḥ ketumad dundubhir vāvadīti |
sam aśvaparṇāś carantu no naro 'smākam indra rathino jayantu
||3.16.3||samid diśām āśayānaḥ svarvin madhu reto mādhavaḥ pātv asmān |
agnir devo duṣṭarītur adabdha idaṃ kṣatraṃ rakṣatu pātv asmān ||
rathantaraṃ sāmabhiḥ pātv asmān gāyatrī chandasāṃ viśvarūpā |
trivṛn no viṣṭhayā stomo ahnā samudro vāta idam ojaḥ pipartu ||
ugrā diśām abhibhūtir vayodhāḥ śuciḥ śukre ahann ojasīne |
indrādhipatyaiḥ pipṛtād ato no mahi kṣatraṃ viśvato dhārayedam ||
bṛhat sāma kṣatrabhṛd vṛddhavṛṣṇaṃ triṣṭubhaujaḥ śubhitam ugravīram |
indraḥ stomena pañcadaśena madhyam idaṃ vātena sagareṇa rakṣatu ||
prācī diśāṃ sahayaśā yaśasvatī viśve devāḥ prāvṛṣāhnāṃ svarvatī |
vairūpe sāmann adhi tañ śakeyaṃ jagatyainaṃ vikṣv āveśayāmi ||
idaṃ kṣatraṃ duṣṭaram astv ojo 'nādhṛṣṭaṃ sahasyaṃ sahasvat |
viśve devāḥ saptadaśena varca idaṃ kṣatraṃ salilavātam ugram ||
dhartrī diśāṃ kṣatram idaṃ dādhāropasthāśānāṃ mitravad astv ojaḥ |
mitrāvaruṇā śaradāhnā cikittam asme rāṣṭrāya mahi śarma yachatam ||
vairāje sāmann adhi me manīṣānuṣṭubhā sambhṛtaṃ vīryaṃ sahaḥ |
idaṃ kṣatraṃ mitravad ārdradānu mitrāvaruṇā rakṣatam ādhipatyaiḥ ||
samrāḍ diśāṃ sahasāmnī sahasvaty ṛtur hemanto viṣṭhayā naḥ pipartu |
avasyuvātā bṛhatī na śakvarī diśāṃ tevy avatu no ghṛtācī ||
svarvatī sudughā naḥ payasvatīmaṃ yajñam avatu yā ghṛtācī |
tvaṃ gopāḥ puraetota paścād bṛhaspate yāmyāṃ yuṅgdhi vācam ||
ūrdhvā diśāṃ rantīr āśauṣadhīnāṃ saṃvatsareṇa savitā no ahnā |
revat sāmātichandā u chando 'jātaśatruḥ syonā no astu ||
stomas trayastriṃśe bhuvanasya patnī vivasvadvāte abhi no gṛṇīhi |
ghṛtavatī savitur ādhipatye payasvatī rātir āśā no astu ||
anv adya no anumatir yajñaṃ deveṣu manyatām |
agniś ca havyavāhano bhavataṃ dāśuṣe mayaḥ ||
anv id amumate tvaṃ manyāsai śaṃ ca nas kṛdhi |
kratve dakṣāya no hinu pra nā āyūṃṣi tāriṣat ||
vaiśvānaro na ūtyā prayātu parāvataḥ |
agnir ukthena vāhasā ||
pṛṣṭo divi ||
dhruvā diśāṃ viṣṇupatny aghorāsyeśānā sahaso yā manotā |
bṛhaspatir mātariśvota vāyuḥ sandhvānā vātā abhi no gṛṇantu ||
viṣṭambho divo dharuṇā pṛthivyā asyeśānā jagato viṣṇupatnī |
vyacasvatīṣayantī subhūtiḥ śivā no astv aditer upasthe ||
kayā naḥ ||
ko adya yuṅkte dhuri gā ṛtasya śimīvato bhāmino durhṛṇāyūn |
āsanniṣūn hṛtsvaso mayobhūn ya eṣāṃ bhṛtyām ṛṇadhat sa jīvāt
||3.16.4||agner manve prathamasyāmṛtānāṃ yaṃ pāñcajanyaṃ bahavaḥ samindhate |
viśvasyāṃ viśi praviviśivāṃsam īmahe sa no muñcatv aṃhasaḥ ||
yasyedaṃ prāṇan nimiṣad yad ejati yasya jātaṃ janamānaṃ ca kevalam |
staumy agniṃ nāthito johavīmi sa no muñcatv aṃhasaḥ ||
indrasya manve prathamasya pracetaso vṛtraghnaḥ stomā upa mām upāguḥ |
yo dāśuṣaḥ sukṛto havam upa gantā sa no muñcatv aṃhasaḥ ||
yaḥ saṅgrāmaṃ nayati saṃ vaśī yudhe yaḥ puṣṭāni sammṛjati trayāṇi |
staumīndraṃ nāthito johavīmi sa no muñcatv aṃhasaḥ ||
manve vāṃ mitrāvaruṇā tasya vittaṃ satyaujasā durhṛṇā yaṃ nudethe |
yā rājānā sarathaṃ yāta ugrā tā no muñcatam āgasaḥ ||
yo vāṃ ratha ṛjuraśmiḥ satyadharmā mithucarantam upayāti dūṣayan |
staumi mitrāvaruṇau nāthito johavīmi tā no muñcatamāgasaḥ ||
vāyoḥ savitur vidathāni manmahe yā ātmanvad bibhṛto yau ca rakṣataḥ |
yau viśvasya paribhū babhūvathus tā no muñcatam āgasaḥ ||
upa śreṣṭhā na āśiro devayor dharmā asthiran |
staumi vāyuṃ savitāraṃ nāthito johavīmi tā no muñcatam āgasaḥ ||
rathītamau rathīnām ahva ūtaye śubhaṃ gamiṣṭhau suyamebhir aśvaiḥ |
yayor vāṃ devau deveṣv aniṣitam ojas tā no muñcatam āgasaḥ ||
yad ayātaṃ vahatuṃ sūryāyās tricakreṇa saṃsadam ichamānau |
staumi devā aśvinau nāthito johavīmi tā no muñcatam āgasaḥ ||
marutāṃ manve adhi no bruvantu premāṃ vācaṃ viśvām avantu viśve |
āśūn huve suyamān ūtaye te no muñcantv enasaḥ ||
tigmam āyudhaṃ vīḍitaṃ sahasvad divyaṃ śardhaḥ pṛtanāsu jiṣṇu |
staumi devān maruto nāthito johavīmi te no muñcantv enasaḥ ||
devānāṃ manve adhi no bruvantu premāṃ vācaṃ viśvām avantu viśve |
āśūn huve suyamān ūtaye te no muñcantv enasaḥ ||
yad idaṃ mābhiśocati pauruṣeyeṇa daivyena |
staumi viśvān devān āthito johavīmi te no muñcantv enasaḥ ||
anv adya no anumatir anv id anumate tvaṃ vaiśvānaro na ūtyā ||
tvam agne śociṣā śośucānā ā rodasī apṛṇā jāyamānaḥ |
tvaṃ devaṃ abhiśaster amuñco vaiśvānara jātavedo mahitvā ||
urvī rodasī varivas kṛṇotaṃ kṣetrasya patnī adhi no bruvāthaḥ |
staumi dyāvāpṛthivī nāthito johavīmi te no muñcatam aṃhasaḥ ||
ye aprathetām amitebhir ojobhir ye pratiṣṭhe abhavatāṃ vasūnām |
staumi dyāvāpṛthivī nāthito johavīmi te no muñcatam aṃhasaḥ ||
yac cid dhi te puruṣatrā yaviṣṭhācittibhiś cakṛmā kaccid āgaḥ |
kṛdhī ṣv asmaṃ aditer anāgān enāṃsi śiśratho viṣvag agne ||
yathā ha tyad vasavo gauryaṃ cit padi ṣitām amuñcatā yajatrāḥ |
evo ṣv asman muñcatā vy aṃhaḥ pratāry agne prataraṃ nā āyuḥ
||3.16.5||