bheje viraṃcistasyāgraṃ drakṣyāmīti kṛtodyamaḥ
naṃdikeśvara uvāca
atha haṃsākṛtiṃ vyomapadavīlaṃghanakṣamām ||
bheje viraṃcistasyāgraṃ drakṣyāmīti kṛtodyamaḥ
||1||अथ हंसाकृतिं व्योमपदवीलंघनक्षमाम् ॥
भेजे विरंचिस्तस्याग्रं द्रक्ष्यामीति कृतोद्यमः
jagrāha viṣṇurvārāhaṃ vigrahaṃ dṛḍhavigrahaḥ ||
viśvaṃbharāvinirbheda krīḍāsulabhavaibhavam
||2||जग्राह विष्णुर्वाराहं विग्रहं दृढविग्रहः ॥
विश्वंभराविनिर्भेद क्रीडासुलभवैभवम्
mūlaṃ tasya parijñāya pratyāvartitumutsukaḥ ||
kṛtrimastabdharomaiṣa daṃṣṭrābhyāmabhinanmahīm
||3||मूलं तस्य परिज्ञाय प्रत्यावर्तितुमुत्सुकः ॥
कृत्रिमस्तब्धरोमैष दंष्ट्राभ्यामभिनन्महीम्
vidārayansa potreṇa bhūtadhātrīmavāṅmukhaḥ ||
mahāvarāho dadṛśe tejastaṃbhaṃ namanniva
||4||विदारयन्स पोत्रेण भूतधात्रीमवाङ्मुखः ॥
महावराहो ददृशे तेजस्तंभं नमन्निव
krīḍākroḍakaṭhoreṇa kaṃṭhaghoṣeṇa pūrayan ||
pātālaṃ bahulotsāhaḥ praveṣṭumupacakrame
||5||क्रीडाक्रोडकठोरेण कंठघोषेण पूरयन् ॥
पातालं बहुलोत्साहः प्रवेष्टुमुपचक्रमे
viveśa yatrayatrāsau tatratatra tathāsthitam ||
avaikṣiṣṭānalastaṃbhaṃ tameva kuhanākiṭiḥ
||6||विवेश यत्रयत्रासौ तत्रतत्र तथास्थितम् ॥
अवैक्षिष्टानलस्तंभं तमेव कुहनाकिटिः
vidāritānmahīraṃdhātpratyadṛśyaṃta bhoginaḥ ||
prarohā iva śeṣādyāstejaḥstaṃbhasya kecana
||7||विदारितान्महीरंधात्प्रत्यदृश्यंत भोगिनः ॥
प्ररोहा इव शेषाद्यास्तेजःस्तंभस्य केचन
pratyadṛśyata hemādrermūla kanda iva sthitaḥ ||
ādhāratāṃ gato dṛṣṭo hyacyutenādikacchapaḥ
||8||प्रत्यदृश्यत हेमाद्रेर्मूल कन्द इव स्थितः ॥
आधारतां गतो दृष्टो ह्यच्युतेनादिकच्छपः
ārādvasundharāgulphe dhuraṃdharatayā sthitāḥ ||
diksiṃdhurāśca dṛśyaṃte madamaṃtharabaṃdhurāḥ
||9||आराद्वसुन्धरागुल्फे धुरंधरतया स्थिताः ॥
दिक्सिंधुराश्च दृश्यंते मदमंथरबंधुराः
madhudviṣā ca sa mahānmaṃḍūko'pi vilokitaḥ ||
akhaṃḍamaṃḍalaṃ bhūmeryasya pṛṣṭhe pratiṣṭhitam
||10||मधुद्विषा च स महान्मंडूकोऽपि विलोकितः ॥
अखंडमंडलं भूमेर्यस्य पृष्ठे प्रतिष्ठितम्
ādhāraśaktimapi tāmabhyapaśyadadhokṣajaḥ ||
yadanugrahataḥ śeṣakūrmādyā api dhūrvahāḥ
||11||आधारशक्तिमपि तामभ्यपश्यदधोक्षजः ॥
यदनुग्रहतः शेषकूर्माद्या अपि धूर्वहाः
atalaṃ vitalaṃ caiṣa sutalaṃ nitalaṃ tathā ||
talātalaṃ ca pratalaṃ mahātalamiti kramāt
||12||अतलं वितलं चैष सुतलं नितलं तथा ॥
तलातलं च प्रतलं महातलमिति क्रमात्
dadarśa sapta pātālānapi vārijalocanaḥ ||
tatratyānvividhākārānsarvānapi savismayaḥ
||13||ददर्श सप्त पातालानपि वारिजलोचनः ॥
तत्रत्यान्विविधाकारान्सर्वानपि सविस्मयः
atyagādbhogavatyākhyāṃ purīṃ vairocanīmapi ||
jagāhenyāṃśca daityānāmāvāsānatigahvarān
||14||अत्यगाद्भोगवत्याख्यां पुरीं वैरोचनीमपि ॥
जगाहेन्यांश्च दैत्यानामावासानतिगह्वरान्
idaṃ dṛṣṭamidaṃ dṛṣṭamityupārūḍhakautukaḥ ||
mūlaṃ mugdhāśayastasya vicinoti sma mādhavaḥ
||15||इदं दृष्टमिदं दृष्टमित्युपारूढकौतुकः ॥
मूलं मुग्धाशयस्तस्य विचिनोति स्म माधवः
adhastādapi gāḍhena payodhestena potriṇā ||
tathaiva tejaḥstaṃbhaḥ sa nirvikāramavaikṣyata
||16||अधस्तादपि गाढेन पयोधेस्तेन पोत्रिणा ॥
तथैव तेजःस्तंभः स निर्विकारमवैक्ष्यत
dalitā kevalaṃ pṛṣvī pāthorāśirvilolitaḥ ||
naivālokyata tanmūlaṃ kolarūpena viṣṇunā
||17||दलिता केवलं पृष्वी पाथोराशिर्विलोलितः ॥
नैवालोक्यत तन्मूलं कोलरूपेन विष्णुना
itthaṃ varṣasahasrāṇi bhrāṃtyā saṃbhrāṃtamānasaḥ ||
nālaṃ babhūva tanmūlaṃ līlākroḍo vilokitum
||18||इत्थं वर्षसहस्राणि भ्रांत्या संभ्रांतमानसः ॥
नालं बभूव तन्मूलं लीलाक्रोडो विलोकितुम्
avarugṇakhuraḥ kṣuṇṇadaṃṣṭro vidhvastavigrahaḥ ||
bhagnapotraḥ sa bhūdāro jagāhe bahalaṃ śramam
||19||अवरुग्णखुरः क्षुण्णदंष्ट्रो विध्वस्तविग्रहः ॥
भग्नपोत्रः स भूदारो जगाहे बहलं श्रमम्
śrāṃtyā niśvasatastasya tādṛgdarpo viśṛṃkhalaḥ ||
nanāśa tatkṣaṇātsākaṃ tanmūlāvekṣaṇecchayā
||20||श्रांत्या निश्वसतस्तस्य तादृग्दर्पो विशृंखलः ॥
ननाश तत्क्षणात्साकं तन्मूलावेक्षणेच्छया
anirvyūḍhapratijño'pi pratyāvartitumutsakaḥ ||
na cakṣame sarojākṣaścalituṃ ca padātpadam
||21||अनिर्व्यूढप्रतिज्ञोऽपि प्रत्यावर्तितुमुत्सकः ॥
न चक्षमे सरोजाक्षश्चलितुं च पदात्पदम्
śramāṃdhacakṣuṣastasya pātālāṃtaravarttinaḥ ||
tatteja eva paṃthānaṃ punarapyudabhāvayat
||22||श्रमांधचक्षुषस्तस्य पातालांतरवर्त्तिनः ॥
तत्तेज एव पंथानं पुनरप्युदभावयत्
kathaṃkathaṃciduttīrṇo 'pyakūpārādapārataḥ ||
svedāṃbhaḥsāgarasrāve magno'bhūcchadmaśūkaraḥ
||23||कथंकथंचिदुत्तीर्णो ऽप्यकूपारादपारतः ॥
स्वेदांभःसागरस्रावे मग्नोऽभूच्छद्मशूकरः
rajjveva tejaḥstaṃbhasya prabhayā sānubaddhayā ||
labdhvācalaṃ vanaṃ kaṣṭaṃ nyavarttiṣṭa janārdanaḥ
||24||रज्ज्वेव तेजःस्तंभस्य प्रभया सानुबद्धया ॥
लब्ध्वाचलं वनं कष्टं न्यवर्त्तिष्ट जनार्दनः
nāvaikṣi yanmayā mūlamamuṣya mahasāṃ nidheḥ ||
tataḥ sraṣṭrāpi no dṛṣṭaḥ śirobhāgaḥ kathaṃcana
||25||नावैक्षि यन्मया मूलममुष्य महसां निधेः ॥
ततः स्रष्ट्रापि नो दृष्टः शिरोभागः कथंचन
amuṣya mahasāṃ rāśeḥ prāgabhūdyatra saṃbhavaḥ ||
tato nivṛttya yāsyāmi śaraṇaṃ śivamīśvaram
||26||अमुष्य महसां राशेः प्रागभूद्यत्र संभवः ॥
ततो निवृत्त्य यास्यामि शरणं शिवमीश्वरम्
sa hi viśvādhiko devaściraṃ mohāṃdhacakṣuṣā ||
yadvismṛto mayā tasmāddurvipāko'janīdṛśaḥ
||27||स हि विश्वाधिको देवश्चिरं मोहांधचक्षुषा ॥
यद्विस्मृतो मया तस्माद्दुर्विपाकोऽजनीदृशः
evaṃ vinirdhārya vimuktadarpo nivṛttavānāśu saroruhākṣaḥ ||
tameva deśaṃ prababhūva yatra staṃbhaḥ sa tejomayatāṃ dadhānaḥ
||28||एवं विनिर्धार्य विमुक्तदर्पो निवृत्तवानाशु सरोरुहाक्षः ॥
तमेव देशं प्रबभूव यत्र स्तंभः स तेजोमयतां दधानः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe'ruṇācalamāhātmya uttarārdhe viṣṇunā liṃgādhobhāgaśodhanavarṇanaṃnāmaikādaśo'dhyāyaḥ || 11 ||