pāpāpanodakaprāyaścittavarṇanam
naṃdikeśvara uvāca
vistarātkathayāmyadya prāyaścittaṃ mahāṃhasām ||
sarveṣāmavadhatsva tvamavalaṃbyāstikīṃ dhiyam
||1||विस्तरात्कथयाम्यद्य प्रायश्चित्तं महांहसाम् ॥
सर्वेषामवधत्स्व त्वमवलंब्यास्तिकीं धियम्
brahmahā prāpya śoṇādriṃ nimagnaḥ khaḍgatīrthake ||
japanpaṃcākṣaraṃ maṃtraṃ bhasmarudrākṣadhārakaḥ
||2||ब्रह्महा प्राप्य शोणाद्रिं निमग्नः खड्गतीर्थके ॥
जपन्पंचाक्षरं मंत्रं भस्मरुद्राक्षधारकः
kṛtopavāsaḥ saṃpūjya prayataḥ parameśvaram ||
brāhmaṇānbhojayedvarṣaṃ bhikṣāśī niyateṃdriyaḥ
||3||कृतोपवासः संपूज्य प्रयतः परमेश्वरम् ॥
ब्राह्मणान्भोजयेद्वर्षं भिक्षाशी नियतेंद्रियः
viśeṣapūjāśuśrūṣāṃ kuryāddevasya bhaktitaḥ ||
brahmahatyā vinirmukto brahmaloke mahīyate
||4||विशेषपूजाशुश्रूषां कुर्याद्देवस्य भक्तितः ॥
ब्रह्महत्या विनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते
surāpo'pyaruṇakṣetre varṣamekaṃ vasanprati ||
prāgvatkṛtasamācāraḥ saṃpūjyaivaṃ maheśvaram
||5||सुरापोऽप्यरुणक्षेत्रे वर्षमेकं वसन्प्रति ॥
प्राग्वत्कृतसमाचारः संपूज्यैवं महेश्वरम्
kṣīreṇa snāpayeddevaṃ śatarudrīyamuccaran ||
surāpānodbhavenāśu pāpena parimucyate
||6||क्षीरेण स्नापयेद्देवं शतरुद्रीयमुच्चरन् ॥
सुरापानोद्भवेनाशु पापेन परिमुच्यते
suvarṇasteyakṛcchoṇakṣetre bilvadalairharam ||
abhyarcya bhojayedviprānpāpānmucyeta duṣkarāt
||7||सुवर्णस्तेयकृच्छोणक्षेत्रे बिल्वदलैर्हरम् ॥
अभ्यर्च्य भोजयेद्विप्रान्पापान्मुच्येत दुष्करात्
gurudāraratirgatvā kṛttikāsvaruṇācalam ||
yathāpūrvaṃ vratī bhūtvā sahasreṇa pradīpakaiḥ
||8||गुरुदाररतिर्गत्वा कृत्तिकास्वरुणाचलम् ॥
यथापूर्वं व्रती भूत्वा सहस्रेण प्रदीपकैः
māsatrayaṃ samārādhya śrīśoṇācalaśaṃkaram ||
pradadyādbhūṣitāṃ kanyāṃ brāhmaṇāya sudhīmate
||9||मासत्रयं समाराध्य श्रीशोणाचलशंकरम् ॥
प्रदद्याद्भूषितां कन्यां ब्राह्मणाय सुधीमते
ṣaḍakṣaraṃ japennityaṃ tena mucyeta pāpmanā ||
śivaloke ca nivasedāsaṃsāraṃ na saṃśayaḥ
||10||षडक्षरं जपेन्नित्यं तेन मुच्येत पाप्मना ॥
शिवलोके च निवसेदासंसारं न संशयः
paradārāpaharttā ca kṣetresminniyateṃdriyaḥ ||
māsamekaṃ navaiḥ puṣpairabhyarcyāruṇaśaṃkaram
||11||परदारापहर्त्ता च क्षेत्रेस्मिन्नियतेंद्रियः ॥
मासमेकं नवैः पुष्पैरभ्यर्च्यारुणशंकरम्
māheśvarāya vitareddhanaṃ śaktyānuguṇyataḥ ||
tatkṣaṇena vinirmuktastasmātpāpādbhaviṣyati
||12||माहेश्वराय वितरेद्धनं शक्त्यानुगुण्यतः ॥
तत्क्षणेन विनिर्मुक्तस्तस्मात्पापाद्भविष्यति
garado'pyaruṇakṣetre vratī bhūtvā yathāpurā ||
kṣīropahāraṃ devāya dattvā doṣeṇa mucyate
||13||गरदोऽप्यरुणक्षेत्रे व्रती भूत्वा यथापुरा ॥
क्षीरोपहारं देवाय दत्त्वा दोषेण मुच्यते
piśuno'pyaruṇakṣetre vratī vedarato naraḥ ||
adhyāpayeddvijānmukhyāṃstato niṣkalmaṣo bhavet
||14||पिशुनोऽप्यरुणक्षेत्रे व्रती वेदरतो नरः ॥
अध्यापयेद्द्विजान्मुख्यांस्ततो निष्कल्मषो भवेत्
agnido'pyaruṇakṣetre trīnmāsānpūrvavadvratī ||
dadyācchaivāya nirmāyya gṛhaṃ tatpāpaśāṃtaye
||15||अग्निदोऽप्यरुणक्षेत्रे त्रीन्मासान्पूर्ववद्व्रती ॥
दद्याच्छैवाय निर्माय्य गृहं तत्पापशांतये
dharmaniṃdākaraḥ śoṇakṣetre varṣaṃ vratī vasan ||
satrādikaṃ prakurvīta yathāśaktyaghaśāṃtaye
||16||धर्मनिंदाकरः शोणक्षेत्रे वर्षं व्रती वसन् ॥
सत्रादिकं प्रकुर्वीत यथाशक्त्यघशांतये
pitṛdrohyaruṇakṣetre tiṣṭhanmāsamataṃdritaḥ ||
girīśāya dvijebhyopi pradadyādgāḥ sahasraśaḥ
||17||पितृद्रोह्यरुणक्षेत्रे तिष्ठन्मासमतंद्रितः ॥
गिरीशाय द्विजेभ्योपि प्रदद्याद्गाः सहस्रशः
grahoparāgakāleṣu bhojayitvā dvijānbahūn ||
vimuṃcedvṛṣabhaṃ nīlaṃ vimucyeta tatoṃ'hasaḥ
||18||ग्रहोपरागकालेषु भोजयित्वा द्विजान्बहून् ॥
विमुंचेद्वृषभं नीलं विमुच्येत ततोंऽहसः
strīghnaścāpi śiśughno'pi śoṇakṣetramupeyivān ||
vyatīpāte tilāndadyāddvijabhyo duritacchide
||19||स्त्रीघ्नश्चापि शिशुघ्नोऽपि शोणक्षेत्रमुपेयिवान् ॥
व्यतीपाते तिलान्दद्याद्द्विजभ्यो दुरितच्छिदे
pracchannapāpakṛcchoṇakṣetre'sminniyateṃdriyaḥ ||
guptadānāni kurvīta bhavedvai gatakalmaṣaḥ
||20||प्रच्छन्नपापकृच्छोणक्षेत्रेऽस्मिन्नियतेंद्रियः ॥
गुप्तदानानि कुर्वीत भवेद्वै गतकल्मषः
mṛṣābhāṣyaruṇakṣetre ṣaṇmāsānnivasanvratī ||
śoṇācaleśvarastotrapāṭhena syādakalmaṣaḥ
||21||मृषाभाष्यरुणक्षेत्रे षण्मासान्निवसन्व्रती ॥
शोणाचलेश्वरस्तोत्रपाठेन स्यादकल्मषः
kūpādibhedakṛcchoṇakṣetramāsādya bhaktitaḥ ||
taṭākānkhānayettatra dhruvaṃ nirvṛjino bhavet
||22||कूपादिभेदकृच्छोणक्षेत्रमासाद्य भक्तितः ॥
तटाकान्खानयेत्तत्र ध्रुवं निर्वृजिनो भवेत्
kṣetrāpahārī devāya kṣetraṃ dadyānmahāphalam ||
ārāmakaṃṭakopyasmai dadyādudyānamuttamam
||23||क्षेत्रापहारी देवाय क्षेत्रं दद्यान्महाफलम् ॥
आरामकंटकोप्यस्मै दद्यादुद्यानमुत्तमम्
gṛhāpahārī kurvīta devasyāyatanaṃ navam ||
aṃhasā tena nirmuktaḥ śivasāyujyamāpnuyāt
||24||गृहापहारी कुर्वीत देवस्यायतनं नवम् ॥
अंहसा तेन निर्मुक्तः शिवसायुज्यमाप्नुयात्
paradrohī vasañchoṇakṣetre māheśvarāndhanaiḥ ||
prīṇayitvā parām̐llokānniḥsaṃśayamavāpnuyāt
||25||परद्रोही वसञ्छोणक्षेत्रे माहेश्वरान्धनैः ॥
प्रीणयित्वा पराँल्लोकान्निःसंशयमवाप्नुयात्
paśvādimāṃsabhukchoṇakṣetre pakṣatrayaṃ vratī ||
prīṇayedaruṇeśānaṃ sopahārairmanoharaiḥ
||26||पश्वादिमांसभुक्छोणक्षेत्रे पक्षत्रयं व्रती ॥
प्रीणयेदरुणेशानं सोपहारैर्मनोहरैः
triḥśoṇācalanātheti ninadannanagho bhavet ||
nivasannaruṇakṣetre pūjayedaruṇeśvaram
||27||त्रिःशोणाचलनाथेति निनदन्ननघो भवेत् ॥
निवसन्नरुणक्षेत्रे पूजयेदरुणेश्वरम्
aruṇeśvaramaṃtraṃ ca japenmokṣecchurādarāt ||
yadyasyābhihitaṃ tena padbhyāmeva pradakṣiṇām
||28||अरुणेश्वरमंत्रं च जपेन्मोक्षेच्छुरादरात् ॥
यद्यस्याभिहितं तेन पद्भ्यामेव प्रदक्षिणाम्
kurvatāruṇaśailasya tatprāpyaṃ śubhamaṃjasā ||
śruteṣu skhaliteṣvatyāhite duḥsvapnadarśane
||29||कुर्वतारुणशैलस्य तत्प्राप्यं शुभमंजसा ॥
श्रुतेषु स्खलितेष्वत्याहिते दुःस्वप्नदर्शने
prītyutkarṣe'pi ca budhairuccāryo'ruṇaśaṃkaraḥ ||
api varṇāśramabhraṣṭaḥ śivadroharato'pi vā
||30||प्रीत्युत्कर्षेऽपि च बुधैरुच्चार्योऽरुणशंकरः ॥
अपि वर्णाश्रमभ्रष्टः शिवद्रोहरतोऽपि वा
trīṇyahānyaruṇakṣetre vasanmucyeta pātakaiḥ ||
pārthivaḥ śivaloko'yaṃ mūrttametattrayīśiraḥ
||31||त्रीण्यहान्यरुणक्षेत्रे वसन्मुच्येत पातकैः ॥
पार्थिवः शिवलोकोऽयं मूर्त्तमेतत्त्रयीशिरः
eṣa dakṣiṇakailāso yosāvaruṇaparvataḥ ||
anyeṣu siddhakṣetreṣu tapobhiḥ siddhayo nṛṇām
||32||एष दक्षिणकैलासो योसावरुणपर्वतः ॥
अन्येषु सिद्धक्षेत्रेषु तपोभिः सिद्धयो नृणाम्
asminsmaraṇamātreṇa tāratamyaṃ viciṃtyatām ||
yadgaṃgāyāṃ prayāge yatkāśyāṃ vai puṣkareṣu yat
||33||अस्मिन्स्मरणमात्रेण तारतम्यं विचिंत्यताम् ॥
यद्गंगायां प्रयागे यत्काश्यां वै पुष्करेषु यत्
karma setau ca yatpuṃsāṃ śoṇakṣetre tato'dhikam ||
agniṣṭomaṃ vājapeyaṃ vairājaṃ sarvatomukham
||34||कर्म सेतौ च यत्पुंसां शोणक्षेत्रे ततोऽधिकम् ॥
अग्निष्टोमं वाजपेयं वैराजं सर्वतोमुखम्
rājasūyāśvamedhau ca kuryācchoṇācale budhaḥ ||
ekāhaṃ vāruṇakṣetre naro yatsyādupoṣitaḥ
||35||राजसूयाश्वमेधौ च कुर्याच्छोणाचले बुधः ॥
एकाहं वारुणक्षेत्रे नरो यत्स्यादुपोषितः
tasya cāṃdrāyaṇaśataṃ bhavetsāṃtapanāyutam ||
ṣoḍaśāpi mahādānānyaruṇakṣetrasaṃnidhau
||36||तस्य चांद्रायणशतं भवेत्सांतपनायुतम् ॥
षोडशापि महादानान्यरुणक्षेत्रसंनिधौ
anuṣṭhitāni kalpoktaṃ kurvaṃti dviguṇaṃ phalam
||37||अनुष्ठितानि कल्पोक्तं कुर्वंति द्विगुणं फलम्
iti naṃdikeśvaramukhena śuśruvānmuninaṃdanotha nirayapratikriyām ||
abhinaṃdya taṃ vada dinartuvatsarapramukhārhaṇakramamiti vyajijñapat
||38||इति नंदिकेश्वरमुखेन शुश्रुवान्मुनिनंदनोथ निरयप्रतिक्रियाम् ॥
अभिनंद्य तं वद दिनर्तुवत्सरप्रमुखार्हणक्रममिति व्यजिज्ञपत्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe'ruṇācalamāhātmya uttarārdhe pāpāpanodakaprāyaścittavarṇanaṃnāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ || 6 ||