evameṣā bhagavatī brahmalokānusāriṇī
vāyuruvāca
evameṣā bhagavatī brahmalokānusāriṇī |
yuṣmākaṃ dharmasiddhyarthaṃ vedīmadhyādvyavartata
||1||एवमेषा भगवती ब्रह्मलोकानुसारिणी ।
युष्माकं धर्मसिद्ध्यर्थं वेदीमध्याद्व्यवर्तत
sanatkumāra uvāca
evaṃ teṣāṃ samāpte'tha sattre varṣasahasrike |
pravṛttāyāṃ sarasvatyāmagāttatra pitāmahaḥ
||2||एवं तेषां समाप्तेऽथ सत्त्रे वर्षसहस्रिके ।
प्रवृत्तायां सरस्वत्यामगात्तत्र पितामहः
brahmovāca
bhūyo'nyena ha sattreṇa yajadhvaṃ devamīśvaram |
yadā vo bhavitā vighnaṃ tadā niṣkalmaṣaṃ tapaḥ
||3||भूयोऽन्येन ह सत्त्रेण यजध्वं देवमीश्वरम् ।
यदा वो भविता विघ्नं तदा निष्कल्मषं तपः
vighnaṃ taccaiva saṃtīrya tapastaptvā ca bhāsvaram |
yogaṃ prāpya mahadyuktāstato drakṣyatha śaṃkaram
||4||विघ्नं तच्चैव संतीर्य तपस्तप्त्वा च भास्वरम् ।
योगं प्राप्य महद्युक्तास्ततो द्रक्ष्यथ शंकरम्
tathetyuktvā gate tasminsattrāṇyājahrire tadā |
bahūni vividhākārāṇyabhiyuktā mahāvratāḥ
||5||तथेत्युक्त्वा गते तस्मिन्सत्त्राण्याजह्रिरे तदा ।
बहूनि विविधाकाराण्यभियुक्ता महाव्रताः
niḥsomāṃ pṛthivīṃ kṛtvā kṛtsnāmetāṃ tato dvijāḥ |
rājānaṃ somamānāyya abhiṣektumiyeṣire
||6||निःसोमां पृथिवीं कृत्वा कृत्स्नामेतां ततो द्विजाः ।
राजानं सोममानाय्य अभिषेक्तुमियेषिरे
atha so'pi kṛtātithyaḥ adṛśyena durātmanā |
svarbhānunā hṛtaḥ somastataste duḥkhitābhavan
||7||अथ सोऽपि कृतातिथ्यः अदृश्येन दुरात्मना ।
स्वर्भानुना हृतः सोमस्ततस्ते दुःखिताभवन्
te gatvā munayaḥ sarve kalāpagrāmavāsinaḥ |
purūravasamānīya rājānaṃ te'bhyaṣecayan
||8||ते गत्वा मुनयः सर्वे कलापग्रामवासिनः ।
पुरूरवसमानीय राजानं तेऽभ्यषेचयन्
ūcuścainaṃ mahābhāgā hṛtaḥ somo hi naḥ prabho |
kenāpi tadbhavānkṣipramihānayatu mā ciram
||9||ऊचुश्चैनं महाभागा हृतः सोमो हि नः प्रभो ।
केनापि तद्भवान्क्षिप्रमिहानयतु मा चिरम्
sa evamukto mṛgayanna tamāsādayatprabhuḥ |
uvāca sa tadā viprānpraṇamya bhayapīḍitaḥ
||10||स एवमुक्तो मृगयन्न तमासादयत्प्रभुः ।
उवाच स तदा विप्रान्प्रणम्य भयपीडितः
paramaṃ yatnamāsthāya mayā somo'bhimārgitaḥ |
na ca taṃ vedmi kenāsau kva vā nīta iti prabhuḥ
||11||परमं यत्नमास्थाय मया सोमोऽभिमार्गितः ।
न च तं वेद्मि केनासौ क्व वा नीत इति प्रभुः
tamevaṃvādinaṃ kruddhā ṛṣayaḥ saṃśitavratāḥ |
ūcuḥ sarve susaṃrabdhā ilāputraṃ mahāmatim
||12||तमेवंवादिनं क्रुद्धा ऋषयः संशितव्रताः ।
ऊचुः सर्वे सुसंरब्धा इलापुत्रं महामतिम्
bhavānrājā kutastrātā kṛto'smābhirbhayārditaiḥ |
na ca nastadbhayaṃ śakto vināśayitumāśvapi
||13||भवान्राजा कुतस्त्राता कृतोऽस्माभिर्भयार्दितैः ।
न च नस्तद्भयं शक्तो विनाशयितुमाश्वपि
viṣayeṣvatisaktātmā yogāttaṃ nānupaśyasi |
tasmādvirodhamāsthāya dvijebhyo vadhamāpsyasi
||14||विषयेष्वतिसक्तात्मा योगात्तं नानुपश्यसि ।
तस्माद्विरोधमास्थाय द्विजेभ्यो वधमाप्स्यसि
vayameva hi rājānamānayiṣyāma durvidam |
tapasā svena rājendra paśya no balamuttamam
||15||वयमेव हि राजानमानयिष्याम दुर्विदम् ।
तपसा स्वेन राजेन्द्र पश्य नो बलमुत्तमम्
tataste ṛṣayaḥ sarve tapasā dagdhakilbiṣāḥ |
astuvanvāgbhiriṣṭābhirgāyatrīṃ vedabhāvinīm
||16||ततस्ते ऋषयः सर्वे तपसा दग्धकिल्बिषाः ।
अस्तुवन्वाग्भिरिष्टाभिर्गायत्रीं वेदभाविनीम्
stuvatāṃ tu tatasteṣāṃ gāyatrī vedabhāvinī |
rūpiṇī darśanaṃ prādāduvācedaṃ ca tāndvijān
||17||स्तुवतां तु ततस्तेषां गायत्री वेदभाविनी ।
रूपिणी दर्शनं प्रादादुवाचेदं च तान्द्विजान्
tuṣṭāsmi vatsāḥ kiṃ vo'dya karomi varadāsmi vaḥ |
brūta tatkṛtameveha bhaviṣyati na saṃśayaḥ
||18||तुष्टास्मि वत्साः किं वोऽद्य करोमि वरदास्मि वः ।
ब्रूत तत्कृतमेवेह भविष्यति न संशयः
ṛṣaya ūcuḥ
somo no'pahṛto devi kenāpi sudurātmanā |
tamānaya namaste'stu eṣa no vara uttamaḥ
||19||सोमो नोऽपहृतो देवि केनापि सुदुरात्मना ।
तमानय नमस्तेऽस्तु एष नो वर उत्तमः
sanatkumāra uvāca
sā tathoktā viniścitya dṛṣṭvā divyena cakṣuṣā |
śyenībhūtā jagāmāśu svarbhānumasuraṃ prati
||20||सा तथोक्ता विनिश्चित्य दृष्ट्वा दिव्येन चक्षुषा ।
श्येनीभूता जगामाशु स्वर्भानुमसुरं प्रति
vyagrāṇāmasurāṇāṃ sā gṛhītvā somamāgatā |
āgamya tānṛṣīnprāha ayaṃ somo'bhiṣūyatām
||21||व्यग्राणामसुराणां सा गृहीत्वा सोममागता ।
आगम्य तानृषीन्प्राह अयं सोमोऽभिषूयताम्
te tamāsādya ṛṣayaḥ prāpya yajñaphalaṃ mahat |
amanyanta tapo'smākaṃ niṣkalmaṣamiti dvijāḥ
||22||ते तमासाद्य ऋषयः प्राप्य यज्ञफलं महत् ।
अमन्यन्त तपोऽस्माकं निष्कल्मषमिति द्विजाः
tatastatra svayaṃ brahmā saha devoragādibhiḥ |
āgatya tānṛṣīnprāha tapaḥ kuruta mā ciram
||23||ततस्तत्र स्वयं ब्रह्मा सह देवोरगादिभिः ।
आगत्य तानृषीन्प्राह तपः कुरुत मा चिरम्
te saha brahmaṇā gatvā mainākaṃ parvatottamam |
sarvairdevagaṇaiḥ sārdhaṃ tapaśceruḥ samāhitāḥ
||24||ते सह ब्रह्मणा गत्वा मैनाकं पर्वतोत्तमम् ।
सर्वैर्देवगणैः सार्धं तपश्चेरुः समाहिताः
teṣāṃ kālena mahatā tapasā bhāvitātmanām |
yogapravṛttirabhavatsūkṣmayuktāstatastu te
||25||तेषां कालेन महता तपसा भावितात्मनाम् ।
योगप्रवृत्तिरभवत्सूक्ष्मयुक्तास्ततस्तु ते
te yuktā brahmaṇā sārdhamṛṣayaḥ saha devataiḥ |
maheśvare manaḥ sthāpya niścalopalavatsthitāḥ
||26||ते युक्ता ब्रह्मणा सार्धमृषयः सह देवतैः ।
महेश्वरे मनः स्थाप्य निश्चलोपलवत्स्थिताः
atha teṣāṃ mahādevaḥ pinākī nīlalohitaḥ |
abhyagacchata taṃ deśaṃ vimānenārkatejasā
||27||अथ तेषां महादेवः पिनाकी नीललोहितः ।
अभ्यगच्छत तं देशं विमानेनार्कतेजसा
tadbhāvabhāvitāñjñātvā sadbhāvena pareṇa ha |
uvāca meghanirhrādaḥ śatadundubhinisvanaḥ
||28||तद्भावभाविताञ्ज्ञात्वा सद्भावेन परेण ह ।
उवाच मेघनिर्ह्रादः शतदुन्दुभिनिस्वनः
bho bho sabrahmakā devāḥ saviṣṇuṛṣicāraṇāḥ |
divyaṃ cakṣuḥ prayacchāmi paśyadhvaṃ māṃ yathepsitam
||29||भो भो सब्रह्मका देवाः सविष्णुऋषिचारणाः ।
दिव्यं चक्षुः प्रयच्छामि पश्यध्वं मां यथेप्सितम्
sanatkumāra uvāca
apaśyanta tataḥ sarve sūryāyutasamaprabham |
vimānaṃ merusaṃkāśaṃ nānāratnavibhūṣitam
||30||अपश्यन्त ततः सर्वे सूर्यायुतसमप्रभम् ।
विमानं मेरुसंकाशं नानारत्नविभूषितम्
tasya madhye'gnikūṭaṃ ca sumahaddīptimāsthitam |
jvālāmālāparikṣiptamarcibhirupaśobhitam
||31||तस्य मध्येऽग्निकूटं च सुमहद्दीप्तिमास्थितम् ।
ज्वालामालापरिक्षिप्तमर्चिभिरुपशोभितम्
daṃṣṭrākarālavadanaṃ pradīptānalalocanam |
tretāgnipiṅgalajaṭaṃ bhujagābaddhamekhalam
||32||दंष्ट्राकरालवदनं प्रदीप्तानललोचनम् ।
त्रेताग्निपिङ्गलजटं भुजगाबद्धमेखलम्
mṛṣṭakuṇḍalinaṃ caiva śūlāsaktamahākaram |
pinākinaṃ daṇḍahastaṃ mudgarāśanipāṇinam
||33||मृष्टकुण्डलिनं चैव शूलासक्तमहाकरम् ।
पिनाकिनं दण्डहस्तं मुद्गराशनिपाणिनम्
asipaṭṭisahastaṃ ca cakriṇaṃ cordhvamehanam |
akṣasūtrakaraṃ caiva duṣprekṣyamakṛtātmabhiḥ |
candrādityagrahaiścaiva kṛtasragupabhūṣaṇam
||34||असिपट्टिसहस्तं च चक्रिणं चोर्ध्वमेहनम् ।
अक्षसूत्रकरं चैव दुष्प्रेक्ष्यमकृतात्मभिः ।
चन्द्रादित्यग्रहैश्चैव कृतस्रगुपभूषणम्
tamapaśyanta te sarve devā divyena cakṣuṣā |
yaṃ dṛṣṭvā na bhavenmṛtyurmartyasyāpi kadācana
||35||तमपश्यन्त ते सर्वे देवा दिव्येन चक्षुषा ।
यं दृष्ट्वा न भवेन्मृत्युर्मर्त्यस्यापि कदाचन
tapasā viniyogayoginaḥ praṇamanto bhavamindunirmalam |
viyatīśvaradattacakṣuṣaḥ saha devairmunayo mudānvitāḥ
||36||तपसा विनियोगयोगिनः प्रणमन्तो भवमिन्दुनिर्मलम् ।
वियतीश्वरदत्तचक्षुषः सह देवैर्मुनयो मुदान्विताः
prasamīkṣya mahāsureśakālaṃ manasā cāpi vicārya durvisahyam |
praṇamanti gatātmabhāvacintāḥ saha devairjagadudbhavaṃ stuvantaḥ
||37||प्रसमीक्ष्य महासुरेशकालं मनसा चापि विचार्य दुर्विसह्यम् ।
प्रणमन्ति गतात्मभावचिन्ताः सह देवैर्जगदुद्भवं स्तुवन्तः
iti skandapurāṇe aṣṭamo'dhyāyaḥ ||