devīpūjanavidhinirūpaṇam
nārada uvāca
dharmaśca kīdṛśastāta devyārādhanalakṣaṇaḥ |
kathamārādhitā devī sā dadāti paraṃ padam
||1||धर्मश्च कीदृशस्तात देव्याराधनलक्षणः ।
कथमाराधिता देवी सा ददाति परं पदम्
ārādhanavidhiḥ ko vā kathamārādhitā kadā |
kena sā durganarakāddurgā trāṇapradā bhavet
||2||आराधनविधिः को वा कथमाराधिता कदा ।
केन सा दुर्गनरकाद्दुर्गा त्राणप्रदा भवेत्
śrīnārāyaṇa uvāca
devarṣe śṛṇu cittaikāgryeṇa me viduṣāṃ vara |
yathā prasīdate devī dharmārādhanataḥ svayam
||3||देवर्षे शृणु चित्तैकाग्र्येण मे विदुषां वर ।
यथा प्रसीदते देवी धर्माराधनतः स्वयम्
svadharmo yādṛśaḥ proktastaṃ ca me śṛṇu nārada |
anādāviha saṃsāre devī saśṛjitā svayam
||4||स्वधर्मो यादृशः प्रोक्तस्तं च मे शृणु नारद ।
अनादाविह संसारे देवी सशृजिता स्वयम्
paripālayate ghorasaṅkaṭādiṣu sā mune |
sā devī pūjyate lokairyathāvattadvidhiṃ śṛṇu
||5||परिपालयते घोरसङ्कटादिषु सा मुने ।
सा देवी पूज्यते लोकैर्यथावत्तद्विधिं शृणु
pratipattithimāsādya devīmājyena pūjayet |
ghṛtaṃ dadyād brāhmaṇāya rogahīno bhavetsadā
||6||प्रतिपत्तिथिमासाद्य देवीमाज्येन पूजयेत् ।
घृतं दद्याद् ब्राह्मणाय रोगहीनो भवेत्सदा
dvitīyāyāṃ śarkarayā pūjayejjagadambikām |
śarkarāṃ pradadedvipre dīrghāyurjāyate naraḥ
||7||द्वितीयायां शर्करया पूजयेज्जगदम्बिकाम् ।
शर्करां प्रददेद्विप्रे दीर्घायुर्जायते नरः
tṛtīyādivase devyai dugdhaṃ pūjanakarmaṇi |
kṣīraṃ dattvā dvijāgryāya sarvaduḥkhātigo bhavet
||8||तृतीयादिवसे देव्यै दुग्धं पूजनकर्मणि ।
क्षीरं दत्त्वा द्विजाग्र्याय सर्वदुःखातिगो भवेत्
caturthyāṃ pūjane'pūpā deyā devyai dvijāya ca |
apūpā eva dātavyā na vighnairabhibhūyate
||9||चतुर्थ्यां पूजनेऽपूपा देया देव्यै द्विजाय च ।
अपूपा एव दातव्या न विघ्नैरभिभूयते
pañcamyāṃ kadalījātaṃ phalaṃ devyai nivedayet |
tadeva brāhmaṇe deyaṃ medhāvānpuruṣo bhavet
||10||पञ्चम्यां कदलीजातं फलं देव्यै निवेदयेत् ।
तदेव ब्राह्मणे देयं मेधावान्पुरुषो भवेत्
ṣaṣṭhītithau madhu proktaṃ devīpūjanakarmaṇi |
brāhmaṇāya ca dātavyaṃ madhu kāntiryato bhavet
||11||षष्ठीतिथौ मधु प्रोक्तं देवीपूजनकर्मणि ।
ब्राह्मणाय च दातव्यं मधु कान्तिर्यतो भवेत्
saptamyāṃ guḍanaivedyaṃ devyai dattvā dvijāya ca |
guḍaṃ dattvā śokahīno jāyate dvijasattama
||12||सप्तम्यां गुडनैवेद्यं देव्यै दत्त्वा द्विजाय च ।
गुडं दत्त्वा शोकहीनो जायते द्विजसत्तम
nārikelamathāṣṭamyāṃ devyai naivedyamarpayet |
brāhmaṇāya pradātavyaṃ tāpahīno bhavennaraḥ
||13||नारिकेलमथाष्टम्यां देव्यै नैवेद्यमर्पयेत् ।
ब्राह्मणाय प्रदातव्यं तापहीनो भवेन्नरः
navamyāṃ lājamambāyai cārpayitvā dvijāya ca |
dattvā sukhādhiko bhūyādiha loke paratra ca
||14||नवम्यां लाजमम्बायै चार्पयित्वा द्विजाय च ।
दत्त्वा सुखाधिको भूयादिह लोके परत्र च
daśamyāmarpayitvā tu devyai kṛṣṇatilānmune |
brāhmaṇāya pradattvā tu yamalokādbhayaṃ na hi
||15||दशम्यामर्पयित्वा तु देव्यै कृष्णतिलान्मुने ।
ब्राह्मणाय प्रदत्त्वा तु यमलोकाद्भयं न हि
ekādaśyāṃ dadhi tathā devyai cārpayate tu yaḥ |
dadāti brāhmaṇāyaitaddevīpriyatamo bhavet
||16||एकादश्यां दधि तथा देव्यै चार्पयते तु यः ।
ददाति ब्राह्मणायैतद्देवीप्रियतमो भवेत्
dvādaśyāṃ pṛthukāndevyai dattvācāryāya yo dadet |
tāneva ca muniśreṣṭha sa devīpriyatāṃ vrajet
||17||द्वादश्यां पृथुकान्देव्यै दत्त्वाचार्याय यो ददेत् ।
तानेव च मुनिश्रेष्ठ स देवीप्रियतां व्रजेत्
trayodaśyāṃ ca durgāyai caṇakānpradadāti ca |
tāneva dattvā viprāya prajāsantatimānbhavet
||18||त्रयोदश्यां च दुर्गायै चणकान्प्रददाति च ।
तानेव दत्त्वा विप्राय प्रजासन्ततिमान्भवेत्
caturdaśyāṃ ca devarṣe devyai saktūnprayacchati |
tāneva dadyādviprāya śivasya dayito bhavet
||19||चतुर्दश्यां च देवर्षे देव्यै सक्तून्प्रयच्छति ।
तानेव दद्याद्विप्राय शिवस्य दयितो भवेत्
pāyasaṃ pūrṇimātithyāmaparṇāyai prayacchati |
dadāti ca dvijāgryāya pitṛnuddharate'khilān
||20||पायसं पूर्णिमातिथ्यामपर्णायै प्रयच्छति ।
ददाति च द्विजाग्र्याय पितृनुद्धरतेऽखिलान्
tattithau havanaṃ proktaṃ devīprītyai mahāmune |
tattattithyuktavastūnāmaśeṣāriṣṭanāśanam
||21||तत्तिथौ हवनं प्रोक्तं देवीप्रीत्यै महामुने ।
तत्तत्तिथ्युक्तवस्तूनामशेषारिष्टनाशनम्
ravivāre pāyasaṃ ca naivedyaṃ parikīrtitam |
somavāre payaḥ proktaṃ bhaume ca kadalīphalam
||22||रविवारे पायसं च नैवेद्यं परिकीर्तितम् ।
सोमवारे पयः प्रोक्तं भौमे च कदलीफलम्
budhavāre ca samproktaṃ navanītaṃ navaṃ dvija |
guruvāre śarkarāṃ ca sitāṃ bhārgavavāsare
||23||बुधवारे च सम्प्रोक्तं नवनीतं नवं द्विज ।
गुरुवारे शर्करां च सितां भार्गववासरे
śanivāre ghṛtaṃ gavyaṃ naivedyaṃ parikīrtitam |
saptaviṃśatinakṣatranaivedyaṃ śrūyatāṃ mune
||24||शनिवारे घृतं गव्यं नैवेद्यं परिकीर्तितम् ।
सप्तविंशतिनक्षत्रनैवेद्यं श्रूयतां मुने
ghṛtaṃ tilaṃ śarkarāṃ ca dadhi dugdhaṃ kilāṭakam |
dathikūrcī modakaṃ ca pheṇikāṃ ghṛtamaṇḍakam
||25||घृतं तिलं शर्करां च दधि दुग्धं किलाटकम् ।
दथिकूर्ची मोदकं च फेणिकां घृतमण्डकम्
kaṃsāraṃ vaṭapatraṃ ca ghṛtapūramataḥ param |
vaṭakaṃ kokarasakaṃ pūraṇaṃ madhu sūraṇam
||26||कंसारं वटपत्रं च घृतपूरमतः परम् ।
वटकं कोकरसकं पूरणं मधु सूरणम्
guḍaṃ pṛthukadrākṣe ca kharjūraṃ caiva cārakam |
apūpaṃ navanītaṃ ca mudgaṃ modaka eva ca
||27||गुडं पृथुकद्राक्षे च खर्जूरं चैव चारकम् ।
अपूपं नवनीतं च मुद्गं मोदक एव च
mātuliṅgamiti proktaṃ bhanaivedyaṃ ca nārada |
viṣkambhādiṣu yogeṣu pravakṣyāmi nivedanam
||28||मातुलिङ्गमिति प्रोक्तं भनैवेद्यं च नारद ।
विष्कम्भादिषु योगेषु प्रवक्ष्यामि निवेदनम्
padārthānāṃ kṛteṣveṣu prīṇāti jagadambikā |
guḍaṃ madhu ghṛtaṃ dugdhaṃ dadhi takraṃ tvapūpakam
||29||पदार्थानां कृतेष्वेषु प्रीणाति जगदम्बिका ।
गुडं मधु घृतं दुग्धं दधि तक्रं त्वपूपकम्
navanītaṃ karkaṭīṃ ca kūṣmāṇḍaṃ cāpi modakam |
panasaṃ kadalaṃ jambuphalamāmraphalaṃ tilam
||30||नवनीतं कर्कटीं च कूष्माण्डं चापि मोदकम् ।
पनसं कदलं जम्बुफलमाम्रफलं तिलम्
nāraṅgaṃ dāḍimaṃ caiva badarīphalameva ca |
dhātrīphalaṃ pāyasañca pṛthukaṃ caṇakaṃ tathā
||31||नारङ्गं दाडिमं चैव बदरीफलमेव च ।
धात्रीफलं पायसञ्च पृथुकं चणकं तथा
nārikelaṃ jambhaphalaṃ kaseruṃ sūraṇaṃ tathā |
etāni kramaśo vipra naivedyāni śubhāni ca
||32||नारिकेलं जम्भफलं कसेरुं सूरणं तथा ।
एतानि क्रमशो विप्र नैवेद्यानि शुभानि च
viṣkambhādiṣu yogeṣu nirṇītāni manīṣibhiḥ |
atha naivedyamākhyāsye karaṇānāṃ pṛthaṅmune
||33||विष्कम्भादिषु योगेषु निर्णीतानि मनीषिभिः ।
अथ नैवेद्यमाख्यास्ये करणानां पृथङ्मुने
kaṃsāraṃ maṇḍakaṃ pheṇī modakaṃ vaṭapatrakam |
laḍḍukaṃ ghṛtapūraṃ ca tilaṃ dadhi ghṛtaṃ madhu
||34||कंसारं मण्डकं फेणी मोदकं वटपत्रकम् ।
लड्डुकं घृतपूरं च तिलं दधि घृतं मधु
karaṇānāmidaṃ proktaṃ devīnaivedyamādarāt |
athānyatsampravakṣyāmi devīprītikaraṃ param
||35||करणानामिदं प्रोक्तं देवीनैवेद्यमादरात् ।
अथान्यत्सम्प्रवक्ष्यामि देवीप्रीतिकरं परम्
vidhānaṃ nāradamune śṛṇu tatsarvamādṛtaḥ |
caitraśuddhatṛtīyāyāṃ naro madhukavṛkṣakam
||36||विधानं नारदमुने शृणु तत्सर्वमादृतः ।
चैत्रशुद्धतृतीयायां नरो मधुकवृक्षकम्
pūjayetpañca khādyaṃ ca naivedyamupakalpayet |
evaṃ dvādaśamāseṣu tṛtīyātithiṣu kramāt
||37||पूजयेत्पञ्च खाद्यं च नैवेद्यमुपकल्पयेत् ।
एवं द्वादशमासेषु तृतीयातिथिषु क्रमात्
śuklapakṣe vidhānena naivedyamabhidadhmahe |
vaiśākhamāse naivedyaṃ guḍayuktaṃ ca nārada
||38||शुक्लपक्षे विधानेन नैवेद्यमभिदध्महे ।
वैशाखमासे नैवेद्यं गुडयुक्तं च नारद
jyeṣṭhamāse madhu proktaṃ devīprītyarthameva tu |
āṣāḍhe navanītaṃ ca madhukasya nivedanam
||39||ज्येष्ठमासे मधु प्रोक्तं देवीप्रीत्यर्थमेव तु ।
आषाढे नवनीतं च मधुकस्य निवेदनम्
śrāvaṇe dadhi naivedyaṃ bhādramāse ca śarkarā |
āśvine pāyasaṃ proktaṃ kārtike paya uttamam
||40||श्रावणे दधि नैवेद्यं भाद्रमासे च शर्करा ।
आश्विने पायसं प्रोक्तं कार्तिके पय उत्तमम्
mārge pheṇyuttamā proktā pauṣe ca dadhikūrcikā |
māghe māsi ca naivedyaṃ mṛtaṃ gavyaṃ samāharet
||41||मार्गे फेण्युत्तमा प्रोक्ता पौषे च दधिकूर्चिका ।
माघे मासि च नैवेद्यं मृतं गव्यं समाहरेत्
nārikelaṃ ca naivedyaṃ phālgune parikīrtitam |
evaṃ dvādaśanaivedyairmāse ca kramato'rcayet
||42||नारिकेलं च नैवेद्यं फाल्गुने परिकीर्तितम् ।
एवं द्वादशनैवेद्यैर्मासे च क्रमतोऽर्चयेत्
maṅgalā vaiṣṇavī māyā kālarātrirduratyayā |
mahāmāyā mataṅgī ca kālī kamalavāsinī
||43||मङ्गला वैष्णवी माया कालरात्रिर्दुरत्यया ।
महामाया मतङ्गी च काली कमलवासिनी
śivā sahasracaraṇā sarvamaṅgalarūpiṇī |
ebhirnāmapadairdevīṃ madhūke paripūjayet
||44||शिवा सहस्रचरणा सर्वमङ्गलरूपिणी ।
एभिर्नामपदैर्देवीं मधूके परिपूजयेत्
tataḥ stuvīta deveśīṃ madhūkasthāṃ maheśvarīm |
sarvakāmasamṛddhyarthaṃ vratapūrṇatvasiddhaye
||45||ततः स्तुवीत देवेशीं मधूकस्थां महेश्वरीम् ।
सर्वकामसमृद्ध्यर्थं व्रतपूर्णत्वसिद्धये
namaḥ puṣkaranetrāyai jagaddhātryai namo'stu te |
māheśvaryaṃ mahādevyai mahāmaṅgalamūrtaye
||46||नमः पुष्करनेत्रायै जगद्धात्र्यै नमोऽस्तु ते ।
माहेश्वर्यं महादेव्यै महामङ्गलमूर्तये
paramā pāpahantrī ca paramārgapradāyinī |
parameśvarī prajotpattiḥ parabrahmasvarūpiṇī
||47||परमा पापहन्त्री च परमार्गप्रदायिनी ।
परमेश्वरी प्रजोत्पत्तिः परब्रह्मस्वरूपिणी
madadātrī madonmattā mānagamyā mahonnatā |
manasvinī munidhyeyā mārtaṇḍasahacāriṇī
||48||मददात्री मदोन्मत्ता मानगम्या महोन्नता ।
मनस्विनी मुनिध्येया मार्तण्डसहचारिणी
jaya lokeśvari prājñe pralayāmbudasannibhe |
mahāmohavināśārthaṃ pūjitāsi surāsuraiḥ
||49||जय लोकेश्वरि प्राज्ञे प्रलयाम्बुदसन्निभे ।
महामोहविनाशार्थं पूजितासि सुरासुरैः
yamalokābhāvakartrī yamapūjyā yamāgrajā |
yamanigraharūpā ca yajanīye namo namaḥ
||50||यमलोकाभावकर्त्री यमपूज्या यमाग्रजा ।
यमनिग्रहरूपा च यजनीये नमो नमः
samasvabhāvā sarveśī sarvasaṅgavivarjitā |
saṅganāśakarī kāmyarūpā kāruṇyavigrahā
||51||समस्वभावा सर्वेशी सर्वसङ्गविवर्जिता ।
सङ्गनाशकरी काम्यरूपा कारुण्यविग्रहा
kaṅkālakrūrā kāmākṣī mīnākṣī marmabhedinī |
mādhuryarūpaśīlā ca madhurasvarapūjitā
||52||कङ्कालक्रूरा कामाक्षी मीनाक्षी मर्मभेदिनी ।
माधुर्यरूपशीला च मधुरस्वरपूजिता
mahāmantravatī mantragamyā mantrapriyaṅkarī |
manuṣyamānasagamā manmathāripriyaṅkarī
||53||महामन्त्रवती मन्त्रगम्या मन्त्रप्रियङ्करी ।
मनुष्यमानसगमा मन्मथारिप्रियङ्करी
aśvatthavaṭanimbāmrakapitthabadarīgate |
panasārkakarīrādikṣīravṛkṣasvarūpiṇī
||54||अश्वत्थवटनिम्बाम्रकपित्थबदरीगते ।
पनसार्ककरीरादिक्षीरवृक्षस्वरूपिणी
dugdhavallīnivāsārhe dayanīye dayādhike |
dākṣiṇyakaruṇārūpe jaya sarvajñavallabhe
||55||दुग्धवल्लीनिवासार्हे दयनीये दयाधिके ।
दाक्षिण्यकरुणारूपे जय सर्वज्ञवल्लभे
evaṃ stavena deveśīṃ pūjanānte stuvīta tām |
vratasya sakalaṃ puṇyaṃ labhate sarvadā naraḥ
||56||एवं स्तवेन देवेशीं पूजनान्ते स्तुवीत ताम् ।
व्रतस्य सकलं पुण्यं लभते सर्वदा नरः
nityaṃ yaḥ paṭhate stotraṃ devīprītikaraṃ naraḥ |
ādhivyādhibhayaṃ nāsti ripubhītirna tasya hi
||57||नित्यं यः पठते स्तोत्रं देवीप्रीतिकरं नरः ।
आधिव्याधिभयं नास्ति रिपुभीतिर्न तस्य हि
arthārthī cārthamāpnoti dharmārthī dharmamāpnuyāt |
kāmānavāpnuyātkāmī mokṣārthī mokṣamājapnuyāt
||58||अर्थार्थी चार्थमाप्नोति धर्मार्थी धर्ममाप्नुयात् ।
कामानवाप्नुयात्कामी मोक्षार्थी मोक्षमाजप्नुयात्
brāhmaṇo vedasampano vijayī kṣatriyo bhavet |
vaiśyaśca dhanadhānyāḍhyo bhavecchūdraḥ sukhādhikaḥ
||59||ब्राह्मणो वेदसम्पनो विजयी क्षत्रियो भवेत् ।
वैश्यश्च धनधान्याढ्यो भवेच्छूद्रः सुखाधिकः
stotrametacchrāddhakāle yaḥ paṭhetprayato naraḥ |
pitṝṇāmakṣayā tṛptirjāyate kalpavartinī
||60||स्तोत्रमेतच्छ्राद्धकाले यः पठेत्प्रयतो नरः ।
पितॄणामक्षया तृप्तिर्जायते कल्पवर्तिनी
evamārādhanaṃ devyāḥ samuktaṃ surapūjitam |
yaḥ karoti naro bhaktyā sa devīlokabhāgbhavet
||61||एवमाराधनं देव्याः समुक्तं सुरपूजितम् ।
यः करोति नरो भक्त्या स देवीलोकभाग्भवेत्
devīpūjanato vipra sarve kāmā bhavanti hi |
sarvapāpahatiḥ śuddhā matirante prajāyate
||62||देवीपूजनतो विप्र सर्वे कामा भवन्ति हि ।
सर्वपापहतिः शुद्धा मतिरन्ते प्रजायते
yatra tatra bhavetpūjyo mānyo mānadhaneṣu ca |
jāyate jagadambāyāḥ prasādena virañcija
||63||यत्र तत्र भवेत्पूज्यो मान्यो मानधनेषु च ।
जायते जगदम्बायाः प्रसादेन विरञ्चिज
narakāṇāṃ na tasyāsti bhayaṃ svapne'pi kutracit |
mahāmāyāprasādena putrapautrādivardhanaḥ
||64||नरकाणां न तस्यास्ति भयं स्वप्नेऽपि कुत्रचित् ।
महामायाप्रसादेन पुत्रपौत्रादिवर्धनः
devībhakto bhavatyeva nātra kāryā vicāraṇā |
ityevaṃ te samākhyātaṃ narakoddhāralakṣaṇam
||65||देवीभक्तो भवत्येव नात्र कार्या विचारणा ।
इत्येवं ते समाख्यातं नरकोद्धारलक्षणम्
pūjanaṃ hi mahādevyāḥ sarvamaṅgalakārakam |
madhūkapūjanaṃ tadvanmāsānāṃ kramato mune
||66||पूजनं हि महादेव्याः सर्वमङ्गलकारकम् ।
मधूकपूजनं तद्वन्मासानां क्रमतो मुने
sarvaṃ samācaredyastu pūjanaṃ madhukāhvayam |
na tasya rogabādhādibhayamudbhavate'nagha
||67||सर्वं समाचरेद्यस्तु पूजनं मधुकाह्वयम् ।
न तस्य रोगबाधादिभयमुद्भवतेऽनघ
athānyadapi vakṣyāmi prakṛteḥ pañcakaṃ param |
nāmnā rūpeṇa cotpattyā jagadānandadāyakam
||68||अथान्यदपि वक्ष्यामि प्रकृतेः पञ्चकं परम् ।
नाम्ना रूपेण चोत्पत्त्या जगदानन्ददायकम्
sākhyānaṃ ca samāhātmyaṃ prakṛteḥ pañcakaṃ mune |
kutūhalakara caiva śṛṇu muktividhāyakam
||69||साख्यानं च समाहात्म्यं प्रकृतेः पञ्चकं मुने ।
कुतूहलकर चैव शृणु मुक्तिविधायकम्
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāmaṣṭamaskandhe devīpūjanavidhinirūpaṇaṃ nāma caturviṃśo'dhyāyaḥ || 24 ||