bhagavanpraṣṭumicchāmi tvāmahaṃ vinayānvitaḥ
nārada uvāca
bhagavanpraṣṭumicchāmi tvāmahaṃ vinayānvitaḥ ||
tadvrataṃ brūhi me martyo mṛtyuṃ yena na paśyati
||1||भगवन्प्रष्टुमिच्छामि त्वामहं विनयान्वितः ॥
तद्व्रतं ब्रूहि मे मर्त्यो मृत्युं येन न पश्यति
brahmovāca
yadi pṛcchasi viprendra vratānāmuttamaṃ vratam ||
vrataṃ yamadvitīyākhyaṃ śṛṇu tvaṃ mṛtyunāśanam
||2||यदि पृच्छसि विप्रेन्द्र व्रतानामुत्तमं व्रतम् ॥
व्रतं यमद्वितीयाख्यं शृणु त्वं मृत्युनाशनम्
kārtike māsi śuddhāyāṃ dvitīyāyāṃ munīśvara ||
kartavyaṃ tadvidhānena sarvamṛtyunivāraṇam
||3||कार्तिके मासि शुद्धायां द्वितीयायां मुनीश्वर ॥
कर्तव्यं तद्विधानेन सर्वमृत्युनिवारणम्
brāhme muhūrte copthāya dvitīyāyāṃ munīśvara ||
manasā ciṃtayedātmahitaṃ naivā'hitaṃ smaret
||4||ब्राह्मे मुहूर्ते चोप्थाय द्वितीयायां मुनीश्वर ॥
मनसा चिंतयेदात्महितं नैवाऽहितं स्मरेत्
prātaḥsnānaṃ tataḥ kuryāddantadhāvanapūrvakam ||
tataḥ śuklāṃbaradharaḥ śuklamālyānulepanaḥ
||5||प्रातःस्नानं ततः कुर्याद्दन्तधावनपूर्वकम् ॥
ततः शुक्लांबरधरः शुक्लमाल्यानुलेपनः
kṛtanityakriyo hṛṣṭaḥ kuṇḍalāṃgadabhūṣitaḥ ||
audumbara taruṃ gatvā kṛtvā maṇḍalamuttamam
||6||कृतनित्यक्रियो हृष्टः कुण्डलांगदभूषितः ॥
औदुम्बर तरुं गत्वा कृत्वा मण्डलमुत्तमम्
padmamaṣṭadalaṃ kṛtvā tasminnaudumbare śubhe ||
vidhiṃ viṣṇuṃ ca rudraṃ ca varadāṃ ca sarasvatīm
||7||पद्ममष्टदलं कृत्वा तस्मिन्नौदुम्बरे शुभे ॥
विधिं विष्णुं च रुद्रं च वरदां च सरस्वतीम्
vīṇāpustakasaṃyuktāṃ pūjayetsvasthamānasaḥ ||
candanāgarukastūrīkuṃkumairdvijasattama
||8||वीणापुस्तकसंयुक्तां पूजयेत्स्वस्थमानसः ॥
चन्दनागरुकस्तूरीकुंकुमैर्द्विजसत्तम
puṣpairdhūpaiśca naivedyairnārikelaphalādibhiḥ ||
tato mṛtyuvināśātha sālaṃkārāṃ payasvinīm
||9||पुष्पैर्धूपैश्च नैवेद्यैर्नारिकेलफलादिभिः ॥
ततो मृत्युविनाशाथ सालंकारां पयस्विनीम्
viprāya vedaviduṣe gāṃ dadyācca savatsakām ||
apamṛtyuvināśārthaṃ saṃsārārṇavatārakām
||10||विप्राय वेदविदुषे गां दद्याच्च सवत्सकाम् ॥
अपमृत्युविनाशार्थं संसारार्णवतारकाम्
he vipra te tvimāṃ saumyāṃ dhenuṃ saṃpradadāmyaham ||
iti maṃtreṇa gāṃ dadyādviprāya brahmavādine
||11||हे विप्र ते त्विमां सौम्यां धेनुं संप्रददाम्यहम् ॥
इति मंत्रेण गां दद्याद्विप्राय ब्रह्मवादिने
tadalābhe tu viprāya bhaktyā dadyādupānahau ||
tataḥ pūjāṃ samāpyātha bhaktimānpuruṣottame
||12||तदलाभे तु विप्राय भक्त्या दद्यादुपानहौ ॥
ततः पूजां समाप्याथ भक्तिमान्पुरुषोत्तमे
jñātiśreṣṭhānvayovṛddhānsamyagbhaktyā'bhivādayet ||
nānāvidhaiḥ phalai ramyaistarppayetsvajanānapi
||13||ज्ञातिश्रेष्ठान्वयोवृद्धान्सम्यग्भक्त्याऽभिवादयेत् ॥
नानाविधैः फलै रम्यैस्तर्प्पयेत्स्वजनानपि
tataḥ sodarasaṃpannā bhaginī yā bhavenmune ||
tasyā gṛhaṃ samāgatya samyagbhaktyā'bhivādayet
||14||ततः सोदरसंपन्ना भगिनी या भवेन्मुने ॥
तस्या गृहं समागत्य सम्यग्भक्त्याऽभिवादयेत्
bhagini subhage bhadre tvadaṃghrisarasīruham ||
śreyase'tha namaskartumāgato'smi tavālayam
||19||भगिनि सुभगे भद्रे त्वदंघ्रिसरसीरुहम् ॥
श्रेयसेऽथ नमस्कर्तुमागतोऽस्मि तवालयम्
ityuktvā bhaginīṃ tāṃ tu viṣṇubuddhyā'bhivādayet ||
tadā tu bhaginī śrutvā bhrāturvacanamuttamam
||16||इत्युक्त्वा भगिनीं तां तु विष्णुबुद्ध्याऽभिवादयेत् ॥
तदा तु भगिनी श्रुत्वा भ्रातुर्वचनमुत्तमम्
bhaginyā bhrātaraṃ vākyaṃ vaktavyaṃ prati nārada ||
adya bhrātarahaṃ jātā tvatto dhanyā'smi maṃgalā
||17||भगिन्या भ्रातरं वाक्यं वक्तव्यं प्रति नारद ॥
अद्य भ्रातरहं जाता त्वत्तो धन्याऽस्मि मंगला
bhoktavyaṃ te'dya madgehe svāyuṣe kuladīpaka ||
kārtike śuklapakṣasya dvitīyāyāṃ sahodara
||18||भोक्तव्यं तेऽद्य मद्गेहे स्वायुषे कुलदीपक ॥
कार्तिके शुक्लपक्षस्य द्वितीयायां सहोदर
yamo yamunayā pūrvaṃ bhojitaḥ svagṛhercitaḥ ||
asmindine yamenā'pi nārakīyāśca mocitāḥ ||
api baddhāḥ karmapāśaiḥ svecchayā paryaṭaṃti te
||19||यमो यमुनया पूर्वं भोजितः स्वगृहेर्चितः ॥
अस्मिन्दिने यमेनाऽपि नारकीयाश्च मोचिताः ॥
अपि बद्धाः कर्मपाशैः स्वेच्छया पर्यटंति ते
svasurnaro veśmani yo na bhuṃkte yamadvitīyādinamatra labdhvā ||
taṃ pāpinaṃ prāpya vayaṃ suhṛṣṭāḥ prabhakṣayāmo'dya ca bhakṣyahīnāḥ
||20||स्वसुर्नरो वेश्मनि यो न भुंक्ते यमद्वितीयादिनमत्र लब्ध्वा ॥
तं पापिनं प्राप्य वयं सुहृष्टाः प्रभक्षयामोऽद्य च भक्ष्यहीनाः
iti pāpā raṭaṃtīha brahmahatyādayastathā ||
tasmādbhrātarmadgṛhe tu bhojanaṃ kuru kārtike
||21||इति पापा रटंतीह ब्रह्महत्यादयस्तथा ॥
तस्माद्भ्रातर्मद्गृहे तु भोजनं कुरु कार्तिके
śuklāyāṃ tu dvitīyāyāṃ viśrutāyāṃ jagattraye ||
asyāṃ nijagṛhe putra bhujyate na budhairapi
||22||शुक्लायां तु द्वितीयायां विश्रुतायां जगत्त्रये ॥
अस्यां निजगृहे पुत्र भुज्यते न बुधैरपि
ityuktaḥ sa tathetyuktā bhaginīṃ pūjayedvratī ||
praharṣāstumahābhāga vastrālaṃkārabhūṣaṇaiḥ
||23||इत्युक्तः स तथेत्युक्ता भगिनीं पूजयेद्व्रती ॥
प्रहर्षास्तुमहाभाग वस्त्रालंकारभूषणैः
agrajāmabhivaṃdyā'tha āśiṣaṃ ca pragṛhya ca ||
sarvā bhaginyaḥ saṃtoṣyā vastrālaṃkāradānataḥ
||24||अग्रजामभिवंद्याऽथ आशिषं च प्रगृह्य च ॥
सर्वा भगिन्यः संतोष्या वस्त्रालंकारदानतः
abhāve svasya tu svasuḥ pitṛvyāḥ svapituḥ svasā ||
tasyā gṛhaṃ samāgatya kuryādbhojanamādarāt
||25||अभावे स्वस्य तु स्वसुः पितृव्याः स्वपितुः स्वसा ॥
तस्या गृहं समागत्य कुर्याद्भोजनमादरात्
evaṃ yaḥ kurute putra dvitīyāṃ yamanāmikām ||
apamṛtyuvinirmuktaḥ putrapautrādibhirvṛtaḥ
||26||एवं यः कुरुते पुत्र द्वितीयां यमनामिकाम् ॥
अपमृत्युविनिर्मुक्तः पुत्रपौत्रादिभिर्वृतः
iha bhuktvā tu vipulānbhogānanyānyathepsitān ||
aṃte mokṣamavāpnoti nānyathā madvaco bhavet
||27||इह भुक्त्वा तु विपुलान्भोगानन्यान्यथेप्सितान् ॥
अंते मोक्षमवाप्नोति नान्यथा मद्वचो भवेत्
vratānyetāni sarvāṇi dānāni vividhāni ca ||
gṛhasthasyaiva yujyaṃte tasmādgārhasthyamāśrayet
||28||व्रतान्येतानि सर्वाणि दानानि विविधानि च ॥
गृहस्थस्यैव युज्यंते तस्माद्गार्हस्थ्यमाश्रयेत्
kathāṃ yamadvitīyāyā vratasthaḥ śṛṇuyānnaraḥ ||
tasya sarvāṇi pāpāni naśyaṃtītyāha mādhavaḥ
||29||कथां यमद्वितीयाया व्रतस्थः शृणुयान्नरः ॥
तस्य सर्वाणि पापानि नश्यंतीत्याह माधवः
sūta uvāca
kārtike ca dvitīyāyāṃ pūrvāhṇe yamamarcayet ||
bhānujāyāṃ naraḥ snātvā yamalokaṃ na paśyati
||30||कार्तिके च द्वितीयायां पूर्वाह्णे यममर्चयेत् ॥
भानुजायां नरः स्नात्वा यमलोकं न पश्यति
kārtike śuklapakṣe tu dvitīyāyāṃ tu śaunaka ||
yamo yamunayā pūrvaṃ bhojitaḥ svagṛhe'rcitaḥ
||31||कार्तिके शुक्लपक्षे तु द्वितीयायां तु शौनक ॥
यमो यमुनया पूर्वं भोजितः स्वगृहेऽर्चितः
dvitīyāyāṃ mahotsargo nārakīyāśca tarpitāḥ ||
pāpebhyo viprayuktāste muktāḥ sarve nibaṃdhanāt
||32||द्वितीयायां महोत्सर्गो नारकीयाश्च तर्पिताः ॥
पापेभ्यो विप्रयुक्तास्ते मुक्ताः सर्वे निबंधनात्
atrā''śitāśca saṃtuṣṭāḥ sthitāḥ sarve yadṛcchayā ||
teṣāṃ mahotsavo vṛtto yamarāṣṭrasukhāvahaḥ
||33||अत्राऽऽशिताश्च संतुष्टाः स्थिताः सर्वे यदृच्छया ॥
तेषां महोत्सवो वृत्तो यमराष्ट्रसुखावहः
ato yamadvitīyeyaṃ triṣu lokeṣu viśrutā ||
tasmānnijagṛhe vipra na bhoktavyaṃ tato budhaiḥ
||34||अतो यमद्वितीयेयं त्रिषु लोकेषु विश्रुता ॥
तस्मान्निजगृहे विप्र न भोक्तव्यं ततो बुधैः
snehena bhaginīhastādbhoktavyaṃ balavardhanam ||
ūrje śukladvitīyāyāṃ pūjitastarpito yamaḥ
||39||स्नेहेन भगिनीहस्ताद्भोक्तव्यं बलवर्धनम् ॥
ऊर्जे शुक्लद्वितीयायां पूजितस्तर्पितो यमः
mahiṣāsanamārūḍho daṃḍamudgarabhṛtprabhuḥ ||
veṣṭitaḥ kiṃkarairhṛṣṭaistasmai yāmyātmane namaḥ
||36||महिषासनमारूढो दंडमुद्गरभृत्प्रभुः ॥
वेष्टितः किंकरैर्हृष्टैस्तस्मै याम्यात्मने नमः
yairbhaginyaḥ suvāsinyo vastradānāditoṣitāḥ ||
na teṣāṃ vatsaraṃ yāvatkalaho na riporbhayam
||37||यैर्भगिन्यः सुवासिन्यो वस्त्रदानादितोषिताः ॥
न तेषां वत्सरं यावत्कलहो न रिपोर्भयम्
dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ dharmakāmārthasādhanam ||
vyākhyātaṃ sakalaṃ putra sarahasyaṃ mayā'nagha
||38||धन्यं यशस्यमायुष्यं धर्मकामार्थसाधनम् ॥
व्याख्यातं सकलं पुत्र सरहस्यं मयाऽनघ
yasyāṃ tithau yamunayā yamarājadevaḥ saṃbhojitaḥ pratitithau svasṛsauhṛdena ||
tasmātsvasuḥ karatalādiha yo bhunakti prāpnoti vittaśubhasaṃpadamuttamāṃ saḥ
||39||यस्यां तिथौ यमुनया यमराजदेवः संभोजितः प्रतितिथौ स्वसृसौहृदेन ॥
तस्मात्स्वसुः करतलादिह यो भुनक्ति प्राप्नोति वित्तशुभसंपदमुत्तमां सः
sūta uvāca
viśeṣaścātra saṃprokto vālakhilyairmaharṣibhiḥ ||
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi śṛṇudhvaṃ munisattamāḥ
||40||विशेषश्चात्र संप्रोक्तो वालखिल्यैर्महर्षिभिः ॥
तदहं संप्रवक्ष्यामि शृणुध्वं मुनिसत्तमाः
vālakhilyā ūcuḥ
kārtikasya site pakṣe dvitīyā yamasaṃjñitā ||
tatrā'parāhne kartavyaṃ sarvathaiva yamārcanam
||41||कार्तिकस्य सिते पक्षे द्वितीया यमसंज्ञिता ॥
तत्राऽपराह्ने कर्तव्यं सर्वथैव यमार्चनम्
pratyahaṃ yamunā''gatya yamaṃ saṃprārthayatpurā ||
bhrātarmama gṛhe yāhi bhojanārthaṃ gaṇāvṛtaḥ
||42||प्रत्यहं यमुनाऽऽगत्य यमं संप्रार्थयत्पुरा ॥
भ्रातर्मम गृहे याहि भोजनार्थं गणावृतः
adyaśvo vā paraśvo vā pratyahaṃ vadate yamaḥ ||
kāryavyākulacittānāmavakāśo na jāyate
||43||अद्यश्वो वा परश्वो वा प्रत्यहं वदते यमः ॥
कार्यव्याकुलचित्तानामवकाशो न जायते
tadaikadā yamunayā balātkārānnimaṃtritaḥ ||
sa gataḥ kārtike māsi dvitīyāyāṃ munīśvarāḥ
||44||तदैकदा यमुनया बलात्कारान्निमंत्रितः ॥
स गतः कार्तिके मासि द्वितीयायां मुनीश्वराः
nārakīyajanānmuktvā gaṇaiḥ saha raveḥ sutaḥ ||
kṛtā''tithyo yamunayā nānāpākāḥ kṛtāḥ khaga
||45||नारकीयजनान्मुक्त्वा गणैः सह रवेः सुतः ॥
कृताऽऽतिथ्यो यमुनया नानापाकाः कृताः खग
kṛtābhyaṃgo yamunayā tailairgaṃdhamanoharaiḥ ||
udvartanaṃ lāpayitvā snāpitaḥ sūryanaṃdanaḥ
||46||कृताभ्यंगो यमुनया तैलैर्गंधमनोहरैः ॥
उद्वर्तनं लापयित्वा स्नापितः सूर्यनंदनः
tato'laṃkārakaṃ dattaṃ nānāvastrāṇi caṃdanam ||
mālyāni ca pradattāni maṃcopari upāviśat
||47||ततोऽलंकारकं दत्तं नानावस्त्राणि चंदनम् ॥
माल्यानि च प्रदत्तानि मंचोपरि उपाविशत्
pakvānnāni vicitrāṇi kṛtvā sā svarṇabhājane ||
yamāyābhojayaddevī yamunā prītamānasā
||48||पक्वान्नानि विचित्राणि कृत्वा सा स्वर्णभाजने ॥
यमायाभोजयद्देवी यमुना प्रीतमानसा
bhuktvā yamo'pi bhaginīmalaṃkāraiḥ samarcayat ||
nānāvastraistataḥ prāha varaṃ varaya bhāmini ||
iti tadvacanaṃ śrutvā yamunā vākyamabravīt
||49||भुक्त्वा यमोऽपि भगिनीमलंकारैः समर्चयत् ॥
नानावस्त्रैस्ततः प्राह वरं वरय भामिनि ॥
इति तद्वचनं श्रुत्वा यमुना वाक्यमब्रवीत्
yamunovāca
prativarṣaṃ samāgaccha bhojanārthaṃ tu madgṛhe
||50||प्रतिवर्षं समागच्छ भोजनार्थं तु मद्गृहे
adya sarve mocanīyāḥ pāpino narakādyama ||
ye'dyaiva bhaginīhastātkariṣyaṃti ca bhojanam ||
teṣāṃ saukhyaṃ pradehi tvametadeva vṛṇomyaham
||51||अद्य सर्वे मोचनीयाः पापिनो नरकाद्यम ॥
येऽद्यैव भगिनीहस्तात्करिष्यंति च भोजनम् ॥
तेषां सौख्यं प्रदेहि त्वमेतदेव वृणोम्यहम्
yama uvāca
yamunāyāṃ tu yaḥ snātvā saṃtarpya pitṛdevatāḥ
||52||यमुनायां तु यः स्नात्वा संतर्प्य पितृदेवताः
bhuṃkte ca bhaginīgehe bhaginīṃ pūjayedapi ||
kadācidapi madvāraṃ na sa paśyati bhānuje
||53||भुंक्ते च भगिनीगेहे भगिनीं पूजयेदपि ॥
कदाचिदपि मद्वारं न स पश्यति भानुजे
vīreśaiśānadigbhāge yamatīrthaṃ prakīrtitam ||
tatra snātvā ca vidhivatsaṃtarpya pitṛdevatāḥ
||54||वीरेशैशानदिग्भागे यमतीर्थं प्रकीर्तितम् ॥
तत्र स्नात्वा च विधिवत्संतर्प्य पितृदेवताः
paṭhedetāni nāmāni āmadhyāhnaṃ narottamaḥ ||
sūryasyābhimukho maunī hṛtacittaḥ sthirāsanaḥ
||55||पठेदेतानि नामानि आमध्याह्नं नरोत्तमः ॥
सूर्यस्याभिमुखो मौनी हृतचित्तः स्थिरासनः
yamo nihaṃtā pitṛdharmarājo vaivasvato daṃḍadharaśca kālaḥ ||
bhūtādhipo dattakṛtānusārī kṛtāṃtametaddaśabhirjapaṃti
||56||यमो निहंता पितृधर्मराजो वैवस्वतो दंडधरश्च कालः ॥
भूताधिपो दत्तकृतानुसारी कृतांतमेतद्दशभिर्जपंति
tato yameśvaraṃ pūjya bhaginīgṛhamāvrajet ||
maṃtreṇā'nena ca tayā bhojitaḥ pūrvamādarāt
||57||ततो यमेश्वरं पूज्य भगिनीगृहमाव्रजेत् ॥
मंत्रेणाऽनेन च तया भोजितः पूर्वमादरात्
bhrātastavānujātā'haṃ bhuṃkṣva bhaktamidaṃ śubham ||
prītaye yamarājasya yamunāyā viśeṣataḥ
||58||भ्रातस्तवानुजाताऽहं भुंक्ष्व भक्तमिदं शुभम् ॥
प्रीतये यमराजस्य यमुनाया विशेषतः
tataḥ saṃtoṣya bhaginīṃ vastrālaṃkaraṇādibhiḥ ||
svapne'pi yamalokasya bhaviṣyati na darśanam
||59||ततः संतोष्य भगिनीं वस्त्रालंकरणादिभिः ॥
स्वप्नेऽपि यमलोकस्य भविष्यति न दर्शनम्
nṛpaiḥ kārāgṛhe ye ca sthāpitā mama vāsare ||
avaśyaṃ te preṣaṇīyā bhojanārthaṃ svasurgṛhe
||60||नृपैः कारागृहे ये च स्थापिता मम वासरे ॥
अवश्यं ते प्रेषणीया भोजनार्थं स्वसुर्गृहे
vimoktavyā mayā pāpā narakebhyo'dya vāsare ||
ye'dya baṃdī kariṣyaṃti te tāḍyā mama sarvathā
||61||विमोक्तव्या मया पापा नरकेभ्योऽद्य वासरे ॥
येऽद्य बंदी करिष्यंति ते ताड्या मम सर्वथा
kanīyasī svasā nāsti tadā jyeṣṭhāgṛhaṃ vrajet ||
tadabhāve sapatyāyāḥ pitṛvyajāgṛhe tataḥ
||62||कनीयसी स्वसा नास्ति तदा ज्येष्ठागृहं व्रजेत् ॥
तदभावे सपत्यायाः पितृव्यजागृहे ततः
tadabhāve mātṛṣvasurmātulasyā''tmajā tathā ||
sāpatnagotrasaṃbaṃdhaiḥ kalpayedathavā kramam
||63||तदभावे मातृष्वसुर्मातुलस्याऽऽत्मजा तथा ॥
सापत्नगोत्रसंबंधैः कल्पयेदथवा क्रमम्
sarvā'bhāve mānanīyā bhaginī kācideva hi ||
gonadyādyathavā tasyā abhāve sati kārayet
||64||सर्वाऽभावे माननीया भगिनी काचिदेव हि ॥
गोनद्याद्यथवा तस्या अभावे सति कारयेत्
tadabhāvepyaraṇyānīṃ kalpayitvā sahodarām ||
asyāṃ nijagṛhe devi na bhoktavyaṃ kadācana
||65||तदभावेप्यरण्यानीं कल्पयित्वा सहोदराम् ॥
अस्यां निजगृहे देवि न भोक्तव्यं कदाचन
ye bhuṃjate durācārā narake te pataṃti ca ||
evamuktvā dharmarājo yayau saṃyaminīṃ tataḥ
||66||ये भुंजते दुराचारा नरके ते पतंति च ॥
एवमुक्त्वा धर्मराजो ययौ संयमिनीं ततः
tasmādṛṣivarāḥ sarve kārtikavratakāriṇaḥ ||
bhuṃjate bhaginīhastātsatyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ
||67||तस्मादृषिवराः सर्वे कार्तिकव्रतकारिणः ॥
भुंजते भगिनीहस्तात्सत्यं सत्यं न संशयः
yamadvitīyāṃ yaḥ prāpya bhaginīgṛhabhojanam ||
na kuryādvarṣajaṃ puṇyaṃ naśyatīti raveḥ śrutiḥ
||68||यमद्वितीयां यः प्राप्य भगिनीगृहभोजनम् ॥
न कुर्याद्वर्षजं पुण्यं नश्यतीति रवेः श्रुतिः
yā tu bhojayate nārī bhrātaraṃ bhrātṛke tithau ||
arcayeccā'pi tāṃbūlairna sā vaidhavyamāpnuyāt
||69||या तु भोजयते नारी भ्रातरं भ्रातृके तिथौ ॥
अर्चयेच्चाऽपि तांबूलैर्न सा वैधव्यमाप्नुयात्
bhrāturāyuḥkṣayo nūnaṃ na bhavettatra karhicit ||
aparāhnavyāpinī sā dvitīyā bhrātṛbhojane
||70||भ्रातुरायुःक्षयो नूनं न भवेत्तत्र कर्हिचित् ॥
अपराह्नव्यापिनी सा द्वितीया भ्रातृभोजने
ajñānādyadi vā mohānna bhuktaṃ bhaginīgṛhe ||
pravāsinā hyabhāvādvā jvaritenā'tha baṃdinā
||71||अज्ञानाद्यदि वा मोहान्न भुक्तं भगिनीगृहे ॥
प्रवासिना ह्यभावाद्वा ज्वरितेनाऽथ बंदिना
etadākhyānakaṃ śrutvā bhojanasya phalaṃ bhavet ||
kārtike tu viśeṣeṇa dhātrīchāyāṃ samāśritaḥ
||72||एतदाख्यानकं श्रुत्वा भोजनस्य फलं भवेत् ॥
कार्तिके तु विशेषेण धात्रीछायां समाश्रितः
bhojanaṃ kurute yastu sa vaikuṃṭhamavāpnuyāt
||73||भोजनं कुरुते यस्तु स वैकुंठमवाप्नुयात्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe kārtikamāsamāhātmye yamadvitīyāmāhātmyavarṇanaṃ nāmaikādaśo'dhyāyaḥ || 11 ||
cha || ṭīkā atha yamadvitīyāvidhānamāha-yadīti | yamadvitīyākhyāyāḥ prayojanaṃ vaktumanyāsāmapyāha pādme- 'skaṃdaitāstithayo nūnaṃ dvitīyādyāśca viśrutāḥ || māsaiścaturbhiśca tataḥ prāvṛṭkāle sukhāvahāḥ || prathamā śrāvaṇe māsi tathā bhādrapade'parā || tṛtīyā'śvayuje māsi caturthī kārtike bhavet || kaluṣā śrāvaṇe māsi tathā bhādrapade'malā || āśvine pretasaṃcārā kārtike yāmyakā matā || purā vṛtravadhe vṛtte prāptarājye puraṃdare || brahmahatyāpanodārthamaśvamedhaḥ prakīrtitaḥ || krodhādiṃdreṇa vajreṇa brahmahatyā niṣūditā || ṣaḍvidhā sā kṣitau kṣiptā vṛkṣatoyamahītale || nāryā bhrūṇahane vahnau saṃvibhajya yathākramam || tatpāpaśravaṇātpūrvaṃ dvitīyāyā dine'nagha || nārīvṛkṣanadībhūmivahnibhūṇahanastathā || kaluṣībhavanaṃ jātā hyato'rtha kaluṣā smṛtā || madhukaiṭabhayo rakte purā magnā tu medinī || aṣṭāṃ'gulā pavitrā sā nārīṇāṃ tu rajo malam || nadyaḥ prāvṛṇmalāḥ sarvā vahnerūrdhvaṃ maṣī malaḥ || niryāsamalino vṛkṣāḥ saṃgādbhrūṇahano malāḥ || kaluṣāṇi caraṃtyasyāṃ tenaiṣā kaluṣā matā || devarṣipitṛdharmāṇāṃ niṃdakā nāstikāḥ śaṭhāḥ || teṣāṃ sā vāṅmalātpūtā dvitīyā tena nirmalā || anadhyāyeṣu śāstrāṇi pāṭhayaṃti paṭhaṃti ca || sāṃkhyakāstārkikāḥ śrautāsteṣāṃ śabdā'paśabdajāt || malātpūtā dvitīyāyāṃ tato'rthe nirmalā ca sā || kṛṣṇasya janmanā vatsa trailokyaṃ pāvitaṃ bhavet || nabhasyetena nirdiṣṭā nirmalā sā tithirbudhaiḥ || agniṣvāttā barhiṣada ājyapāḥ somapāstathā || pitṝnpitāmahānpretasaṃcarātpretasaṃcarā || pretāstu pitaraḥ proktāsteṣāṃ tasyāṃ tu saṃcaraḥ || putrapautraistu dauhitraiḥ svadhāmaṃtraistu pūjitāḥ || śrāddhadānamakhaistṛptā yāṃtyataḥ pretasaṃcarā || mahālaye tu pretānāṃ saṃcāro bhuvi dṛśyate || tenaiṣā pretasaṃcārā kīrtitā śikhivāhana || yamasya kriyate pūjā yato'syāṃ pāvake naraiḥ || tenaiṣā yāmyakā proktā satyaṃsatyaṃ mayoditam || iti | sanatkumārasaṃhitāyām- asyāṃ nijagṛhe devi na bhoktavyaṃ kadācana || ye bhuṃjate durācārā narake te pataṃti ca || śrāvaṇe tu pitṛvyasya kanyāhastena bhojanam || mātulasya sutāhastādbhoktavyaṃ bhādramāsake || piturbhrātuḥ svasuḥ kanye āśvine tu tayoḥ kramāt || avaśyaṃ kārtike māsi bhoktavyaṃ bhaginīkarāt || 7 iti