भूयः कथय तृप्तिर्हि नास्ति मे कमलासन
नारद उवाच
भूयः कथय तृप्तिर्हि नास्ति मे कमलासन ॥
त्वद्वागमृतपानेन तृषा भूयः प्रवर्धते
॥१॥ब्रह्मोवाच
प्रातः स्नात्वा शुचिर्भूत्वा कार्तिके विष्णुतत्परः ॥
देवं दामोदरं पूज्य कोमलैस्तुलसीदलैः ॥
स तु मोक्षमवाप्नोति नाऽत्र कार्या विचारणा
॥२॥भक्त्या विरहितो यस्तु सुवर्णादिभिरर्चयेत् ॥
तस्य पूजां न गृह्णाति नाऽत्र कार्या विचारणा
॥३॥सर्वेषामपि वर्णानां भक्तिरेषा परा स्मृता ॥
भक्त्या विरहितं कर्म न विष्णोः प्रियकारणम्
॥४॥भक्त्या संपूजितो नित्यं तुलस्यास्तु दलार्धतः ॥
स्वयं प्रत्यक्षमायाति भगवान्हरिरीश्वरः
॥५॥विष्णुदासः पुरा भक्त्या तुलसीपूजनेन च ॥
विष्णुलोकं गतः शीघ्रं चोलो गौणत्वमागतः
॥६॥तुलस्याः शृणु माहात्म्यं पापघ्नं पुण्यवर्द्धनम् ॥
यत्पुरा विष्णुना प्रोक्तं रमायै तद्वदाम्यहम्
॥७॥संप्राप्ते कार्तिके मासि तुलस्याः पूजनं हरेः ॥
ये कुर्वंति नरा भक्त्या ते यांति परमं पदम्
॥८॥तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तुलस्याः कोमलैर्दलैः ॥
पूजनीयो महाभक्त्या सर्वक्लेशविनाशनः
॥९॥रोपिता तुलसी यावत्कुरुते मूलविस्तरम् ॥
तावद्युगसहस्राणि ब्रह्मलोके महीयते
॥१०॥तुलसीपत्रसंयुक्तजले स्नानं चरेद्यदि ॥
सर्वपापविनिर्मुक्तो मोदते विष्णुमंदिरे
॥११॥वृन्दावनं च कुरुते रोपणार्थं महामुने ॥
तावतैव विमुक्ताऽघो ब्रह्मभूयाय कल्पते
॥१२॥तुलसीकाननं ब्रह्मन्गृहे यस्याऽवतिष्ठते ॥
तद्गृहं तीर्थभूतं तु न यांति यमकिंकराः
॥१३॥सर्वपापहरं पुण्यं कामदं तुलसीवनम् ॥
रोपयंति नराः श्रेष्ठास्ते न पश्यंति भास्करिम्
॥१४॥तुलसीकाष्ठसंयुक्तं गन्धं यो धारयेन्नरः ॥
तद्देहं न स्पृशेत्पापं क्रियमाणं तथैव च
॥१५॥तुलसीविपिनच्छाया यत्र चैव भवेद्द्विज ॥
तत्र श्राद्धं प्रकर्तव्यं पितॄणां तृप्तिहेतवे
॥१६॥यत्कृते तुलसीपत्रं कर्णे शिरसि दृश्यते ॥
यमस्तं नेक्षितुं शक्तः किमु दूता भयंकराः
॥१७॥तुलस्या महिमां यस्तु शृणुयान्नित्यमादृतः ॥
सर्व पापविमुक्तात्मा ब्रह्मलोकं स गच्छति
॥१८॥अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् ॥
तुलस्या विषये ब्रह्मञ्च्छ्रवणात्पापनाशनम्
॥१९॥पुरा काश्मीरदेशे तु ब्राह्मणौ संबभूवतुः ॥
हरिमेधःसुमेधाख्यौ विष्णुभक्तिपरायणौ
॥२०॥सर्वभूतदयायुक्तौ सर्वतत्त्वार्थवेदिनौ ॥
कदाचित्तौ द्विजवरौ तीर्थयात्रापरायणौ
॥२१॥गच्छतावेकतो विप्रौ कांतारे श्रमविह्वलौ ॥
तुलसीकाननं तत्र ददर्शतुररिंदमौ
॥२२॥तयोः सुमेधास्तद्दृष्ट्वा तुलसीकाननं महत् ॥
प्रदक्षिणीकृत्य तदा ववंदे भक्तिसंयुतः
॥२३॥दृष्ट्वैतद्धरिमेधास्तु उवाच परया मुदा ॥
ज्ञातुं तुलस्या माहात्म्यं तत्फलं च पुनःपुनः
॥२४॥हरिमेधा उवाच
किमर्थं विप्र देवेषु तीर्थेषु च व्रतेषु च ॥
स्थितेषु विप्रमुख्येषु प्रणामं कृतवानसि
॥२५॥सुमेधा उवाच
शृणु विप्र महाभाग साधु वाक्यमुदीरितम् ॥
आतपो बाधते ह्यावां गत्वैतद्वटसन्निधौ
॥२६॥तस्यच्छायां समाश्रित्य वक्ष्यामि ते यथार्थतः ॥
एवमुक्तः सुमेधास्तु हरिमेधेन संयुतः
॥२७॥वटं जगाम धर्मज्ञो महत्कोटरसंयुतम् ॥
तत्र विश्राम्य विप्रोसौ हरिमेधमुवाच ह
॥२८॥श्रूयतां विप्रशार्दूल तुलस्यास्तूत्तमां कथाम् ॥
परमेशप्रसादेन संजाता या पयोनिधौ
॥२९॥पुरा दुर्वाससः शापाद्गतैश्वर्ये पुरंदरे ॥
ममंथुः क्षीरजलधिं ब्रह्माद्याः ससुराऽसुराः
॥३०॥ऐरावतः कल्पतरुश्चन्द्रमाः कमला तथा ॥
उच्चैःश्रवा कौस्तुभश्च तथा धन्वन्तरिर्हरिः
॥३१॥हरीतक्यादयश्चाऽपि दिव्या ओषधयस्तथा ॥
अजायन्त द्विजश्रेष्ठ लोकश्रेयोविधायकाः
॥३२॥ततः पीयूषकलशमजरामरदायकम् ॥
कराभ्यां कलशं विष्णुर्धारयन्सुतलं परम् ॥
अवेक्ष्य मनसा सद्यः परां निर्वृतिमाप ह
॥३३॥तस्मिन्पीयूषकलश आनन्दास्रोदबिन्दवः ॥
व्यपतंस्तुलसी सद्यः समजायत मण्डला
॥३४॥सर्व लक्षणसंपन्ना सर्वाभरणभूषिता
॥३५॥तत्रोत्पन्नां तथा लक्ष्मीं तुलसीं च ददुर्हरेः ॥
देवा ब्रह्मादयस्ते हि जगृहे भगवान्हरिः
॥३६॥ततोऽतीव प्रियकरा तुलसी जगतां पतेः
॥३७॥सा तु देवगणैः सर्वैर्विष्णुवत्पूज्यते प्रिया ॥
नारायणो जगत्त्राता तुलसी तस्य वल्लभा
॥३८॥तस्मात्तस्या नमस्कारो मया विप्र कृतस्ततः ॥
इत्येवं वदतस्तस्य सुमेधस्य महात्मनः
॥३९॥आराददृश्यत महद्विमानं सूर्यवर्चसम् ॥
तदानीं वटवृक्षस्तु पपात पुरतो मुने
॥४०॥तथैव तस्माद्वृक्षाच्च पुरुषौ द्वौ विनिर्गतौ ॥
द्योतयंतौ दिशः सर्वास्तेजसा सूर्यसन्निभौ
॥४१॥प्रणामं चक्रतुस्तौ हि हरिमेधसुमेधयोः ॥
हरिमेधसुमेधौ तौ तौ दृष्ट्वा भयविह्वलौ
॥४२॥ऊचतुर्विस्मयाविष्टौ तावुभौ देवसन्निभौ
॥४३॥हरिमेधसुमेधसावूचतुः
युवां कौ देवसंकाशौ भवंतौ सर्वमंगलौ ॥
मंदारमालां तरुणां धारयंतौ तथाऽमरौ ॥
नमस्कार्यौ तथाऽऽवाभ्यां पूज्यौ च सुररूपिणौ
॥४४॥इत्युक्तौ ब्राह्मणाभ्यां तावूचतुर्वृक्षनिर्गतौ ॥
युवामेव पिता माता आवयोश्च तथा गुरुः
॥४५॥बंध्वादयस्तथा चैव युवामेव न संशयः ॥
ज्येष्ठ उवाच ॥
अहं तु देवलोकस्य आस्तीकोनाम नामतः
॥४६॥अप्सरोगणसंवीतः कदाचिन्नंदन वनम् ॥
क्रीडार्थमगमं चाद्रौ विषयासक्त चेतनः
॥४७॥रेमिरे देववनिता यथाकामं मया सह ॥
मुक्तामल्लिकमाल्यानि निपेतुस्तानि योषिताम्
॥४८॥तपतो रोमशस्यैव तद्दृष्ट्वा कुपितो मुनिः ॥
योषितां नाऽपराधोयं यासां वै परतंत्रता
॥४९॥अयमेव दुराचारः शापार्ह इति चाऽब्रवीत् ॥
त्वं ब्रह्मराक्षसो भूत्वा वटवृक्षे चरेति माम्
॥५०॥प्रसादितो मया सोऽथ विशापमपि दत्तवान् ॥
तुलसीपत्रमाहात्म्यं विष्णोर्नाम तथा द्विजात्
॥५१॥यदा शृणोषि सद्यस्त्वं विमुक्तिं यास्यसे पराम् ॥
इति शप्तस्तु मुनिना चिरकालं सुदुःखितः
॥५२॥वसाम्यत्र वटे दैवाद्भवद्दर्शनतो ध्रुवम् ॥
मुक्तिर्जाता विप्रशापाद्द्वितीयस्य कथां शृणु
॥५३॥अयं मुनिवरः पूर्वं गुरुशुश्रूषणे रतः ॥
गुरोराज्ञामनादृत्य ब्रह्मराक्षसतां गतः
॥५४॥युष्मत्प्रसादादधुना ब्रह्मशापाद्विमोचितः ॥
तीर्थयात्राफलं चैव युवाभ्यामिह साधितम्
॥५५॥उत्तरोत्तरपुण्यानि वर्धंते च दिनेदिने ॥
इत्युक्त्वा तौ मुनिवरौ प्रणम्य च पुनःपुनः
॥५६॥तावनुज्ञाप्य तौ धाम जग्मतुः परया मुदा ॥
ततस्तौ तीर्थयात्रार्थं परमौ मुनिपुंगवौ
॥५७॥शंसंतौ तुलसीं पुण्यां जग्मतुर्मुनिपुंगव ॥
एवं नारद माहात्म्यं तुलस्याः को नु वर्णयेत्
॥५८॥तस्मान्नारद मासेऽस्मिन्कार्तिके हरितुष्टिदे ॥
कर्तव्या तुलसीपूजा नाऽत्र कार्या विचारणा
॥५९॥एवमंग व्रतान्येव प्रोक्तानि मुनिसत्तम ॥
उपांगानि प्रवक्ष्यामि वालखिल्योदितानि च
॥६०॥इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां द्वितीये वैष्णवखण्डे कार्तिकमासमाहात्म्ये तुलसीमाहात्म्यवर्णनं नामाऽष्टमोऽध्यायः ॥ ८ ॥