nārāyaṇanāradasamāgamaḥ
skanda uvāca
mahāntaṃ praśnavitpraśnaṃ pṛcchasi tvami hā'nagha ||
nāsyottaraṃ varṣaśatairvaktuṃ śakyaṃ svatarkataḥ ||
ṛte devaprasādādvai brahmañjñānivarairapi
||1||महान्तं प्रश्नवित्प्रश्नं पृच्छसि त्वमि हाऽनघ ॥
नास्योत्तरं वर्षशतैर्वक्तुं शक्यं स्वतर्कतः ॥
ऋते देवप्रसादाद्वै ब्रह्मञ्ज्ञानिवरैरपि
vāsudevaprasādāttu mayā jñātaṃ vadāmi te ||
anākhyeyaṃ na te kiñciddharmaniṣṭhāya sanmate
||2||वासुदेवप्रसादात्तु मया ज्ञातं वदामि ते ॥
अनाख्येयं न ते किञ्चिद्धर्मनिष्ठाय सन्मते
evameva hi papraccha nivṛtte bhārate raṇe ||
ajātaśatrurnṛpatirbhīṣmaṃ dharmmavidāṃvaram
||3||एवमेव हि पप्रच्छ निवृत्ते भारते रणे ॥
अजातशत्रुर्नृपतिर्भीष्मं धर्म्मविदांवरम्
śayitaṃ śaraśayyāyāṃ dhyānaprāptācyutena ca ||
prāptamaikātmyamavyagraṃ nigamāgamapāragam
||4||शयितं शरशय्यायां ध्यानप्राप्ताच्युतेन च ॥
प्राप्तमैकात्म्यमव्यग्रं निगमागमपारगम्
yudhiṣṭhira uvāca
caturṣu tāta varṇeṣu caturṣvapyāśrameṣu yaḥ ||
iccheccaturvargasiddhiṃ devatāṃ kāṃ yajeta saḥ
||5||चतुर्षु तात वर्णेषु चतुर्ष्वप्याश्रमेषु यः ॥
इच्छेच्चतुर्वर्गसिद्धिं देवतां कां यजेत सः
nirvighrena ca kā siddhiḥ kathaṃ syādalpakālataḥ ||
kathaṃ cāpyalpasukṛtī padavīṃ mahatīmiyāt ||
etaṃ me saṃśayaṃ chindhi sarvajñastvaṃ pitāmaha
||6||निर्विघ्रेन च का सिद्धिः कथं स्यादल्पकालतः ॥
कथं चाप्यल्पसुकृती पदवीं महतीमियात् ॥
एतं मे संशयं छिन्धि सर्वज्ञस्त्वं पितामह
skanda uvāca
evaṃ dharmmātmanā tena pṛṣṭaḥ śāntanavo mune ||
kiñcijjahāsa vīkṣyaiva śrīkṛṣṇa mukhapaṅkajam
||7||एवं धर्म्मात्मना तेन पृष्टः शान्तनवो मुने ॥
किञ्चिज्जहास वीक्ष्यैव श्रीकृष्ण मुखपङ्कजम्
dṛśā sa preritastena naranārāyaṇoditam ||
śrīvāsudevamāhātmyaṃ pituḥ śrutamuvāca tam
||8||दृशा स प्रेरितस्तेन नरनारायणोदितम् ॥
श्रीवासुदेवमाहात्म्यं पितुः श्रुतमुवाच तम्
tataḥ śrutvā nāradopi kurukṣetraṃ gataḥ punaḥ ||
kailāsa etya tatprāha pitaraṃ me sa cāpi mām
||9||ततः श्रुत्वा नारदोपि कुरुक्षेत्रं गतः पुनः ॥
कैलास एत्य तत्प्राह पितरं मे स चापि माम्
tatte'haṃ saṃpravakṣyāmi niśchadma paripṛcchate ||
mahāsadasi nirṇītaṃ munivaryā'pasaṃśayam
||10||तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि निश्छद्म परिपृच्छते ॥
महासदसि निर्णीतं मुनिवर्याऽपसंशयम्
vāsudevaḥ paraṃ brahma śrīkṛṣṇaḥ puruṣottamaḥ ||
devo'kāmaiḥ sakāmaiśca pūjyo muktairnarairapi
||11||वासुदेवः परं ब्रह्म श्रीकृष्णः पुरुषोत्तमः ॥
देवोऽकामैः सकामैश्च पूज्यो मुक्तैर्नरैरपि
dvijātīnāṃ cāśramāṇāṃ strīśūdrādeśca sarvathā ||
svasvadharmaireṣa eva toṣaṇīyosti bhaktitaḥ
||12||द्विजातीनां चाश्रमाणां स्त्रीशूद्रादेश्च सर्वथा ॥
स्वस्वधर्मैरेष एव तोषणीयोस्ति भक्तितः
tasmātkarmākhilamapi daivaṃ pitryaṃ ca sarvadā ||
tatprītyā eva karttavyaṃ vedoktaṃ ca yathocitam
||13||तस्मात्कर्माखिलमपि दैवं पित्र्यं च सर्वदा ॥
तत्प्रीत्या एव कर्त्तव्यं वेदोक्तं च यथोचितम्
sukhāptaye nṛbhiyadyatkarmā'tra kriyate śubham ||
api svanuṣṭhitaṃ taccetkṛṣṇasaṃbandhavarjitam ||
tadā kṣayiṣṇvalpaphalaṃ jñeyaṃ tacca guṇātmakam
||14||सुखाप्तये नृभियद्यत्कर्माऽत्र क्रियते शुभम् ॥
अपि स्वनुष्ठितं तच्चेत्कृष्णसंबन्धवर्जितम् ॥
तदा क्षयिष्ण्वल्पफलं ज्ञेयं तच्च गुणात्मकम्
phalavaiguṇyakṛttaccā'śubhadeśādiyogataḥ ||
bahuvighnaṃ ca tannṝṇāṃ naiva vāñchitasiddhidam
||15||फलवैगुण्यकृत्तच्चाऽशुभदेशादियोगतः ॥
बहुविघ्नं च तन्नॄणां नैव वाञ्छितसिद्धिदम्
karmaitadeva śrīkṛṣṇaprīṇanāya kriyeta cet ||
tatsaṃbandhena tarhyetadbhavetsarvaṃ hi nirguṇam
||16||कर्मैतदेव श्रीकृष्णप्रीणनाय क्रियेत चेत् ॥
तत्संबन्धेन तर्ह्येतद्भवेत्सर्वं हि निर्गुणम्
svavāñchitādapyadhikaṃ dadāti phalamakṣayam ||
asaddeśādisaṃbandhāttadvaiguṇyabhavenna ca
||17||स्ववाञ्छितादप्यधिकं ददाति फलमक्षयम् ॥
असद्देशादिसंबन्धात्तद्वैगुण्यभवेन्न च
vighnastu kopi brahmarṣe pratāpāccakrapāṇinaḥ ||
tasminna prabhavetkvāpi tatsyādīpsitasiddhidam
||18||विघ्नस्तु कोपि ब्रह्मर्षे प्रतापाच्चक्रपाणिनः ॥
तस्मिन्न प्रभवेत्क्वापि तत्स्यादीप्सितसिद्धिदम्
yadyapyalpaṃ svasukṛtaṃ tathāpi paramātmanaḥ ||
sākṣātsaṃbandhato brahmanbhavatyeva mahattaram
||19||यद्यप्यल्पं स्वसुकृतं तथापि परमात्मनः ॥
साक्षात्संबन्धतो ब्रह्मन्भवत्येव महत्तरम्
yathā sphuliṅgamātropi vanyakāṣṭhaughayogataḥ ||
anivāryo bhaveddāvastathaitaddhariyogataḥ
||20||यथा स्फुलिङ्गमात्रोपि वन्यकाष्ठौघयोगतः ॥
अनिवार्यो भवेद्दावस्तथैतद्धरियोगतः
pravṛtte vā nivṛtte vā tasmāddharme sthitairnnaraiḥ ||
upāstavyo vāsudevastatsamyaksiddhimīpsubhiḥ
||21||प्रवृत्ते वा निवृत्ते वा तस्माद्धर्मे स्थितैर्न्नरैः ॥
उपास्तव्यो वासुदेवस्तत्सम्यक्सिद्धिमीप्सुभिः
atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam ||
nāradasya ca saṃvādamṛṣernārāyaṇasya ca
||22||अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ॥
नारदस्य च संवादमृषेर्नारायणस्य च
yo vāsudevo bhagavānnityaṃ brahmapure sthitaḥ ||
dākṣāyaṇyāmāvirāsīddharmāllokahitāya saḥ
||23||यो वासुदेवो भगवान्नित्यं ब्रह्मपुरे स्थितः ॥
दाक्षायण्यामाविरासीद्धर्माल्लोकहिताय सः
kṛte yuge dvijavara purā svāyambhuvāntare ||
naro nārāyaṇaśceti dvirūpaḥ prādurāsa saḥ
||24||कृते युगे द्विजवर पुरा स्वायम्भुवान्तरे ॥
नरो नारायणश्चेति द्विरूपः प्रादुरास सः
dharmāśramāttapastaptuṃ kṣemāyaiva nṛṇāṃ bhuvi ||
naranārāyaṇau tau ca badaryāśramamīyatuḥ
||25||धर्माश्रमात्तपस्तप्तुं क्षेमायैव नृणां भुवि ॥
नरनारायणौ तौ च बदर्याश्रममीयतुः
tatrādyau lokanāthau tau kṛśau dhamanisaṃtatau ||
tepāte tejasā svena durnirīkṣyau surairapi
||26||तत्राद्यौ लोकनाथौ तौ कृशौ धमनिसंततौ ॥
तेपाते तेजसा स्वेन दुर्निरीक्ष्यौ सुरैरपि
yasya prasādaṃ kurvāte sa vai tau draṣṭumarhati ||
śakyate nānyathā draṣṭumapi taddhāmavāsibhiḥ
||27||यस्य प्रसादं कुर्वाते स वै तौ द्रष्टुमर्हति ॥
शक्यते नान्यथा द्रष्टुमपि तद्धामवासिभिः
ekadā nārado yogī tābhyāmeva didṛkṣitaḥ ||
antarātmatayā cāntarhṛdayepi pracoditaḥ
||28||एकदा नारदो योगी ताभ्यामेव दिदृक्षितः ॥
अन्तरात्मतया चान्तर्हृदयेपि प्रचोदितः
merormahāgireḥ śṛṅgātsadyo gaganavartmanā ||
taṃ deśamāgamadbrahmanbadaryāśramasaṃjñitam
||29||मेरोर्महागिरेः शृङ्गात्सद्यो गगनवर्त्मना ॥
तं देशमागमद्ब्रह्मन्बदर्याश्रमसंज्ञितम्
tayorāhnikavelāyāmāgatastatra sa drutam ||
ādyāśramakriyāsaktau tau dadarśa ca dūrataḥ
||30||तयोराह्निकवेलायामागतस्तत्र स द्रुतम् ॥
आद्याश्रमक्रियासक्तौ तौ ददर्श च दूरतः
dṛṣṭvaiveśvaracaryāṃ tā tasya kautūhalaṃ tvabhūt ||
aho etau jagatpūjyāvīśvarau sarvadehinām ||
etau hi paramaṃ brahma kā'nayorāhnikī kriyā
||31||दृष्ट्वैवेश्वरचर्यां ता तस्य कौतूहलं त्वभूत् ॥
अहो एतौ जगत्पूज्यावीश्वरौ सर्वदेहिनाम् ॥
एतौ हि परमं ब्रह्म काऽनयोराह्निकी क्रिया
pitarau sarvabhūtānāṃ devatānāṃ ca daivatam ||
kāṃ devatāṃ tu yajataḥ pitṝnvaitau mahāmatī
||32||पितरौ सर्वभूतानां देवतानां च दैवतम् ॥
कां देवतां तु यजतः पितॄन्वैतौ महामती
iti saṃcintya manasā bhakto nārāyaṇasya saḥ ||
tatsamīpamupetyā'tha tasthau natvā kṛtāñjaliḥ
||33||इति संचिन्त्य मनसा भक्तो नारायणस्य सः ॥
तत्समीपमुपेत्याऽथ तस्थौ नत्वा कृताञ्जलिः
kṛte daive ca pitrye ca tatastābhyāṃ nirīkṣitaḥ ||
pūjitaścaiva vidhinā śāstradṛṣṭena so'nagha
||34||कृते दैवे च पित्र्ये च ततस्ताभ्यां निरीक्षितः ॥
पूजितश्चैव विधिना शास्त्रदृष्टेन सोऽनघ
taddṛṣṭvā mahadāścaryyamapūrvaṃ vidhivistaram ||
upopaviṣṭaḥ suprīto nāradobhūcca vismitaḥ
||35||तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्य्यमपूर्वं विधिविस्तरम् ॥
उपोपविष्टः सुप्रीतो नारदोभूच्च विस्मितः
nārāyaṇaṃ saṃnirīkṣya prayatenāntarātmanā ||
namaskṛtya ca taṃ devamidaṃ vacanamabravīt
||36||नारायणं संनिरीक्ष्य प्रयतेनान्तरात्मना ॥
नमस्कृत्य च तं देवमिदं वचनमब्रवीत्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śrīvāsudevamāhātmya ātyantikaśreyaḥsādhananirūpaṇe nārāyaṇanāradasamāgamo nāma dvitīyo'dhyāyaḥ || 2 ||