श्वेतद्वीपमुक्तवर्णनम्
स्कन्द उवाच
स एवमुक्तोत्मविदां वरिष्ठो नारायणेनोत्तमपूरुषेण ॥
जगाद वाक्यं जगतां गरिष्ठं तमच्युतं लोकहिताधिवासम्
॥१॥नारद उवाच
श्रुतं मया देव समं त्वयोक्तमृष्याकृतिच्छादितभूरिधाम्ना ॥
तवैव लीला सकलेयमीश सर्वेश्वरस्येति विदामि चित्ते
॥२॥त्वद्दर्शनेनैव हि पूर्णकामो भवामि भूमन्स्वहृदीप्सितेन ॥
तथाप्यहं तत्तव पूर्वरूपं प्रभो दिदृक्षामि हि कौतुकं मे
॥३॥श्रीनारायण उवाच
न तत्स्वरूपं मम दानयज्ञयोगैश्च वैदेस्तपसापि दृश्यम् ॥
एकान्तिकैर्भक्तवरैस्तु भक्त्या ह्यनन्यया नारद दृश्यते तत्
॥४॥भक्तिस्तव त्वस्ति मयि ह्यनन्या ज्ञानं च वैराग्ययुतं स्वधर्मः ॥
अतश्च तद्दर्शनमाप्स्यसि त्वं सुरेश्वराद्यैरपि यद्दुरापम्
॥५॥त्वदीयभक्त्याऽतितरा प्रसन्नस्त्वाज्ञापयाम्यद्य तदीक्षणाय ॥
सितान्तरीपं व्रज तत्र तेऽयं मनोरथः सेत्स्यति विप्रवर्य
॥६॥स्कन्द उवाच
श्रुत्वेति वाचं परमेष्ठिपुत्रः सोप्यर्च्चयित्वा तमृषिं पुराणम् ॥
खमुत्पपातोत्तमयोगयुक्तस्ततोधिमेरौ सहसा निपेते
॥७॥तस्यावतस्थे च मुनिर्मुहूर्त्तमेकान्तमासाद्य गिरेः स शृंगे ॥
आलोकयन्नुत्तरपश्चिमेन ददर्श चात्यद्भुतमन्तरीपम्
॥८॥क्षीरोदधेरुत्तरतो हि द्वीपः श्वेतः स नाम्ना प्रथितो विशालः ॥
देदीप्यमानो विततेन सर्वतो ज्योतिश्चयेनातिसि तेन नित्यम्
॥९॥आम्रैरनेकैरसनैरशोकैराम्रातकैर्निम्बकदम्बनीपैः ॥
बिल्वैर्मधूकैः सुरदारुभिश्च प्लक्षैर्वटैः किंशुकचन्दनैश्च
॥१०॥सर्ज्जैश्च शालैः पनसैस्तमालैर्मुनिद्रुमैः केतकचम्पकैश्च ॥
कुन्दैश्च जातीसुरमल्लिकाभिद्रुमैर्वृतः पुष्पफलावनम्रैः
॥११॥कल्पद्रुमाणां बहुभिश्च वृन्दैः सुवर्णरम्भाक्रमुकालिभिश्च ॥
महद्भिरुद्यानवरैरनेकैः सरित्सरोभिर्विकचाम्बुजैश्च ॥
हंसादिभिः पक्षिवरैः सुशब्दैर्गणैर्मृगाणां रुचिरैश्चलद्भिः
॥१२॥सर्वेपि जीवाः किल यत्र मुक्ता वसन्ति च स्थावरजङ्गमाश्च ॥
तं वीक्षमाणेन च तेन दृष्टा भक्तोत्तमाः श्रीपुरुषोत्तमस्य
॥१३॥अतीन्द्रिया निर्गतसर्वपापा निष्यन्दहीनाश्च सुगन्धिनश्च ॥
द्विबाहवः केपि चतुर्भुजाश्च श्वेताश्च केचिन्नवनीरदाभाः
॥१४॥पद्मच्छदाक्षाः सममानगात्राः सुरूपदिव्यावयवाः सुसाराः ॥
विकीर्णकेशाश्च सदा किशोरा सद्भिश्च चिह्नैर्न्निखिलैरुपेताः
॥१५॥सरोजरेखाङ्कितपाणिपादाः षडूर्मिहीना मिहिरातितेजसः ॥
सितांशुका ध्यानपराश्च सौम्याः कालोपि येभ्यो भयमेति नित्यम्
॥१६॥सावर्णिरुवाच
अतीन्द्रिया निरातङ्का अनिष्यन्दाः सुगन्धिनः ॥
के ते नराः कथं जातास्तादृशाः का च तद्गतिः
॥१७॥श्वेतद्वीपः पयोम्भोधौ वर्त्तते हि धरातले ॥
तद्वासिनामपि कथं प्रोक्ताऽतीन्द्रियता त्वया
॥१८॥ये ब्रह्मण्यक्षरे धाम्नि सच्चिदानन्दरूपिणि ॥
स्थिताः स्युश्चिन्मया मुक्तास्ते तथा स्युर्न्नहीतरे
॥१९॥एतं मे संशयं छिन्धि परं कौतूहलं हि मे ॥
त्वं हि सर्वकथाभिज्ञस्ततस्त्वामाश्रितोस्मयहम्
॥२०॥स्कन्द उवाच
एकान्तोपासनेनैव प्राक्कल्पेषु रमापतेः ॥
ये ब्रह्मभावं संप्राप्ता अजरामरतां गताः
॥२१॥अक्षराख्याः पुमांसस्ते श्वेतद्वीपेऽत्र धामनि ॥
सेवितुं वासुदेवं तं स्थिता देवर्षिणेक्षिताः
॥२२॥प्राप्ते प्रलयकाले तु पुनश्चाक्षरधामनि ॥
स्थास्यन्ति ते स्वतन्त्राश्च कालमायाभयोज्झिताः
॥२३॥अत्रापि पुरुषा ये तु मायाजाता अतः क्षराः ॥
तेपि सद्भिः साधनैर्वै जायन्ते तादृशाः किल
॥२४॥अहिंसया च तपसा स्वधर्मेण विरागतः ॥
वासुदेवस्य माहात्म्यज्ञानेनैवात्मनिष्ठया
॥२५॥भक्त्या परमया नित्यं प्रसङ्गेन महात्मनाम् ॥
हरिसेवाविहीनानां मुक्तीनामप्यनिच्छया
॥२६॥सिद्धीनामणिमादीनां सर्वासां चाप्यकांक्षया ॥
अन्योन्यं श्रुतिकीर्तिभ्यां श्रीहरेर्जन्मकर्मणाम् ॥
भवन्ति तादृशा नूनं पुरुषा मुनिसत्तम
॥२७॥जगत्सर्गे जायमानेप्येते कालवशात्क्वचित् ॥
न जायन्ते स्वतंत्रत्वान्न नश्यन्ति लयेऽन्यवत्
॥२८॥अत्र ते कथयिष्यामि कथां पौराणिकीं मुने ॥
यथात्रत्योपि मनुजस्तथा भावमुपेयिवान्
॥२९॥विस्तीर्णैषा कथा ब्रह्मञ्छ्रुता मे पितृसन्निधौ ॥
सैषाद्य तव वक्तव्या कथासारो हि स स्मृतः
॥३०॥इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां द्वितीये वैष्णवखण्डे श्रीवासुदेवमाहात्म्ये श्वेतद्वीपमुक्तवर्णनं नाम चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥