śvetadvīpamuktavarṇanam
skanda uvāca
sa evamuktotmavidāṃ variṣṭho nārāyaṇenottamapūruṣeṇa ||
jagāda vākyaṃ jagatāṃ gariṣṭhaṃ tamacyutaṃ lokahitādhivāsam
||1||स एवमुक्तोत्मविदां वरिष्ठो नारायणेनोत्तमपूरुषेण ॥
जगाद वाक्यं जगतां गरिष्ठं तमच्युतं लोकहिताधिवासम्
nārada uvāca
śrutaṃ mayā deva samaṃ tvayoktamṛṣyākṛticchāditabhūridhāmnā ||
tavaiva līlā sakaleyamīśa sarveśvarasyeti vidāmi citte
||2||श्रुतं मया देव समं त्वयोक्तमृष्याकृतिच्छादितभूरिधाम्ना ॥
तवैव लीला सकलेयमीश सर्वेश्वरस्येति विदामि चित्ते
tvaddarśanenaiva hi pūrṇakāmo bhavāmi bhūmansvahṛdīpsitena ||
tathāpyahaṃ tattava pūrvarūpaṃ prabho didṛkṣāmi hi kautukaṃ me
||3||त्वद्दर्शनेनैव हि पूर्णकामो भवामि भूमन्स्वहृदीप्सितेन ॥
तथाप्यहं तत्तव पूर्वरूपं प्रभो दिदृक्षामि हि कौतुकं मे
śrīnārāyaṇa uvāca
na tatsvarūpaṃ mama dānayajñayogaiśca vaidestapasāpi dṛśyam ||
ekāntikairbhaktavaraistu bhaktyā hyananyayā nārada dṛśyate tat
||4||न तत्स्वरूपं मम दानयज्ञयोगैश्च वैदेस्तपसापि दृश्यम् ॥
एकान्तिकैर्भक्तवरैस्तु भक्त्या ह्यनन्यया नारद दृश्यते तत्
bhaktistava tvasti mayi hyananyā jñānaṃ ca vairāgyayutaṃ svadharmaḥ ||
ataśca taddarśanamāpsyasi tvaṃ sureśvarādyairapi yaddurāpam
||5||भक्तिस्तव त्वस्ति मयि ह्यनन्या ज्ञानं च वैराग्ययुतं स्वधर्मः ॥
अतश्च तद्दर्शनमाप्स्यसि त्वं सुरेश्वराद्यैरपि यद्दुरापम्
tvadīyabhaktyā'titarā prasannastvājñāpayāmyadya tadīkṣaṇāya ||
sitāntarīpaṃ vraja tatra te'yaṃ manorathaḥ setsyati vipravarya
||6||त्वदीयभक्त्याऽतितरा प्रसन्नस्त्वाज्ञापयाम्यद्य तदीक्षणाय ॥
सितान्तरीपं व्रज तत्र तेऽयं मनोरथः सेत्स्यति विप्रवर्य
skanda uvāca
śrutveti vācaṃ parameṣṭhiputraḥ sopyarccayitvā tamṛṣiṃ purāṇam ||
khamutpapātottamayogayuktastatodhimerau sahasā nipete
||7||श्रुत्वेति वाचं परमेष्ठिपुत्रः सोप्यर्च्चयित्वा तमृषिं पुराणम् ॥
खमुत्पपातोत्तमयोगयुक्तस्ततोधिमेरौ सहसा निपेते
tasyāvatasthe ca munirmuhūrttamekāntamāsādya gireḥ sa śṛṃge ||
ālokayannuttarapaścimena dadarśa cātyadbhutamantarīpam
||8||तस्यावतस्थे च मुनिर्मुहूर्त्तमेकान्तमासाद्य गिरेः स शृंगे ॥
आलोकयन्नुत्तरपश्चिमेन ददर्श चात्यद्भुतमन्तरीपम्
kṣīrodadheruttarato hi dvīpaḥ śvetaḥ sa nāmnā prathito viśālaḥ ||
dedīpyamāno vitatena sarvato jyotiścayenātisi tena nityam
||9||क्षीरोदधेरुत्तरतो हि द्वीपः श्वेतः स नाम्ना प्रथितो विशालः ॥
देदीप्यमानो विततेन सर्वतो ज्योतिश्चयेनातिसि तेन नित्यम्
āmrairanekairasanairaśokairāmrātakairnimbakadambanīpaiḥ ||
bilvairmadhūkaiḥ suradārubhiśca plakṣairvaṭaiḥ kiṃśukacandanaiśca
||10||आम्रैरनेकैरसनैरशोकैराम्रातकैर्निम्बकदम्बनीपैः ॥
बिल्वैर्मधूकैः सुरदारुभिश्च प्लक्षैर्वटैः किंशुकचन्दनैश्च
sarjjaiśca śālaiḥ panasaistamālairmunidrumaiḥ ketakacampakaiśca ||
kundaiśca jātīsuramallikābhidrumairvṛtaḥ puṣpaphalāvanamraiḥ
||11||सर्ज्जैश्च शालैः पनसैस्तमालैर्मुनिद्रुमैः केतकचम्पकैश्च ॥
कुन्दैश्च जातीसुरमल्लिकाभिद्रुमैर्वृतः पुष्पफलावनम्रैः
kalpadrumāṇāṃ bahubhiśca vṛndaiḥ suvarṇarambhākramukālibhiśca ||
mahadbhirudyānavarairanekaiḥ saritsarobhirvikacāmbujaiśca ||
haṃsādibhiḥ pakṣivaraiḥ suśabdairgaṇairmṛgāṇāṃ ruciraiścaladbhiḥ
||12||कल्पद्रुमाणां बहुभिश्च वृन्दैः सुवर्णरम्भाक्रमुकालिभिश्च ॥
महद्भिरुद्यानवरैरनेकैः सरित्सरोभिर्विकचाम्बुजैश्च ॥
हंसादिभिः पक्षिवरैः सुशब्दैर्गणैर्मृगाणां रुचिरैश्चलद्भिः
sarvepi jīvāḥ kila yatra muktā vasanti ca sthāvarajaṅgamāśca ||
taṃ vīkṣamāṇena ca tena dṛṣṭā bhaktottamāḥ śrīpuruṣottamasya
||13||सर्वेपि जीवाः किल यत्र मुक्ता वसन्ति च स्थावरजङ्गमाश्च ॥
तं वीक्षमाणेन च तेन दृष्टा भक्तोत्तमाः श्रीपुरुषोत्तमस्य
atīndriyā nirgatasarvapāpā niṣyandahīnāśca sugandhinaśca ||
dvibāhavaḥ kepi caturbhujāśca śvetāśca kecinnavanīradābhāḥ
||14||अतीन्द्रिया निर्गतसर्वपापा निष्यन्दहीनाश्च सुगन्धिनश्च ॥
द्विबाहवः केपि चतुर्भुजाश्च श्वेताश्च केचिन्नवनीरदाभाः
padmacchadākṣāḥ samamānagātrāḥ surūpadivyāvayavāḥ susārāḥ ||
vikīrṇakeśāśca sadā kiśorā sadbhiśca cihnairnnikhilairupetāḥ
||15||पद्मच्छदाक्षाः सममानगात्राः सुरूपदिव्यावयवाः सुसाराः ॥
विकीर्णकेशाश्च सदा किशोरा सद्भिश्च चिह्नैर्न्निखिलैरुपेताः
sarojarekhāṅkitapāṇipādāḥ ṣaḍūrmihīnā mihirātitejasaḥ ||
sitāṃśukā dhyānaparāśca saumyāḥ kālopi yebhyo bhayameti nityam
||16||सरोजरेखाङ्कितपाणिपादाः षडूर्मिहीना मिहिरातितेजसः ॥
सितांशुका ध्यानपराश्च सौम्याः कालोपि येभ्यो भयमेति नित्यम्
sāvarṇiruvāca
atīndriyā nirātaṅkā aniṣyandāḥ sugandhinaḥ ||
ke te narāḥ kathaṃ jātāstādṛśāḥ kā ca tadgatiḥ
||17||अतीन्द्रिया निरातङ्का अनिष्यन्दाः सुगन्धिनः ॥
के ते नराः कथं जातास्तादृशाः का च तद्गतिः
śvetadvīpaḥ payombhodhau varttate hi dharātale ||
tadvāsināmapi kathaṃ proktā'tīndriyatā tvayā
||18||श्वेतद्वीपः पयोम्भोधौ वर्त्तते हि धरातले ॥
तद्वासिनामपि कथं प्रोक्ताऽतीन्द्रियता त्वया
ye brahmaṇyakṣare dhāmni saccidānandarūpiṇi ||
sthitāḥ syuścinmayā muktāste tathā syurnnahītare
||19||ये ब्रह्मण्यक्षरे धाम्नि सच्चिदानन्दरूपिणि ॥
स्थिताः स्युश्चिन्मया मुक्तास्ते तथा स्युर्न्नहीतरे
etaṃ me saṃśayaṃ chindhi paraṃ kautūhalaṃ hi me ||
tvaṃ hi sarvakathābhijñastatastvāmāśritosmayaham
||20||एतं मे संशयं छिन्धि परं कौतूहलं हि मे ॥
त्वं हि सर्वकथाभिज्ञस्ततस्त्वामाश्रितोस्मयहम्
skanda uvāca
ekāntopāsanenaiva prākkalpeṣu ramāpateḥ ||
ye brahmabhāvaṃ saṃprāptā ajarāmaratāṃ gatāḥ
||21||एकान्तोपासनेनैव प्राक्कल्पेषु रमापतेः ॥
ये ब्रह्मभावं संप्राप्ता अजरामरतां गताः
akṣarākhyāḥ pumāṃsaste śvetadvīpe'tra dhāmani ||
sevituṃ vāsudevaṃ taṃ sthitā devarṣiṇekṣitāḥ
||22||अक्षराख्याः पुमांसस्ते श्वेतद्वीपेऽत्र धामनि ॥
सेवितुं वासुदेवं तं स्थिता देवर्षिणेक्षिताः
prāpte pralayakāle tu punaścākṣaradhāmani ||
sthāsyanti te svatantrāśca kālamāyābhayojjhitāḥ
||23||प्राप्ते प्रलयकाले तु पुनश्चाक्षरधामनि ॥
स्थास्यन्ति ते स्वतन्त्राश्च कालमायाभयोज्झिताः
atrāpi puruṣā ye tu māyājātā ataḥ kṣarāḥ ||
tepi sadbhiḥ sādhanairvai jāyante tādṛśāḥ kila
||24||अत्रापि पुरुषा ये तु मायाजाता अतः क्षराः ॥
तेपि सद्भिः साधनैर्वै जायन्ते तादृशाः किल
ahiṃsayā ca tapasā svadharmeṇa virāgataḥ ||
vāsudevasya māhātmyajñānenaivātmaniṣṭhayā
||25||अहिंसया च तपसा स्वधर्मेण विरागतः ॥
वासुदेवस्य माहात्म्यज्ञानेनैवात्मनिष्ठया
bhaktyā paramayā nityaṃ prasaṅgena mahātmanām ||
harisevāvihīnānāṃ muktīnāmapyanicchayā
||26||भक्त्या परमया नित्यं प्रसङ्गेन महात्मनाम् ॥
हरिसेवाविहीनानां मुक्तीनामप्यनिच्छया
siddhīnāmaṇimādīnāṃ sarvāsāṃ cāpyakāṃkṣayā ||
anyonyaṃ śrutikīrtibhyāṃ śrīharerjanmakarmaṇām ||
bhavanti tādṛśā nūnaṃ puruṣā munisattama
||27||सिद्धीनामणिमादीनां सर्वासां चाप्यकांक्षया ॥
अन्योन्यं श्रुतिकीर्तिभ्यां श्रीहरेर्जन्मकर्मणाम् ॥
भवन्ति तादृशा नूनं पुरुषा मुनिसत्तम
jagatsarge jāyamānepyete kālavaśātkvacit ||
na jāyante svataṃtratvānna naśyanti laye'nyavat
||28||जगत्सर्गे जायमानेप्येते कालवशात्क्वचित् ॥
न जायन्ते स्वतंत्रत्वान्न नश्यन्ति लयेऽन्यवत्
atra te kathayiṣyāmi kathāṃ paurāṇikīṃ mune ||
yathātratyopi manujastathā bhāvamupeyivān
||29||अत्र ते कथयिष्यामि कथां पौराणिकीं मुने ॥
यथात्रत्योपि मनुजस्तथा भावमुपेयिवान्
vistīrṇaiṣā kathā brahmañchrutā me pitṛsannidhau ||
saiṣādya tava vaktavyā kathāsāro hi sa smṛtaḥ
||30||विस्तीर्णैषा कथा ब्रह्मञ्छ्रुता मे पितृसन्निधौ ॥
सैषाद्य तव वक्तव्या कथासारो हि स स्मृतः
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śrīvāsudevamāhātmye śvetadvīpamuktavarṇanaṃ nāma caturtho'dhyāyaḥ || 4 ||