vairāgyabhaktinirūpaṇam
śrīnārāyaṇa uvāca
vairāgyasyātha te vacmi lakṣaṇaṃ munisattama ||
kṣayiṣṇuvastuṣvaruciḥ sarvatheti tadīritam
||1||वैराग्यस्याथ ते वच्मि लक्षणं मुनिसत्तम ॥
क्षयिष्णुवस्तुष्वरुचिः सर्वथेति तदीरितम्
ārabhya māyāpuruṣātsarvā hyākṛtayastu yāḥ ||
kālaśaktyā bhagavato nāśyante tāśca tadvaśāḥ
||2||आरभ्य मायापुरुषात्सर्वा ह्याकृतयस्तु याः ॥
कालशक्त्या भगवतो नाश्यन्ते ताश्च तद्वशाः
pratyakṣeṇānumānena śābdena ca vivekibhiḥ ||
asatyatā kṛtīnāṃ ca niścitā satyatātmanām
||3||प्रत्यक्षेणानुमानेन शाब्देन च विवेकिभिः ॥
असत्यता कृतीनां च निश्चिता सत्यतात्मनाम्
nityena pralayenaiṣa kālo naimittikena ca ||
prākṛtikena rūpeṇa caratyātyantikena ca
||4||नित्येन प्रलयेनैष कालो नैमित्तिकेन च ॥
प्राकृतिकेन रूपेण चरत्यात्यन्तिकेन च
dehidehā ime nityaṃ kṣīyante pariṇāminaḥ ||
krameṇa dṛśyate yatra bālyatāruṇyavārddhakam
||5||देहिदेहा इमे नित्यं क्षीयन्ते परिणामिनः ॥
क्रमेण दृश्यते यत्र बाल्यतारुण्यवार्द्धकम्
sūkṣmatvānnekṣyate tattu gatirdīpārciṣo yathā ||
phalavṛddhirvā'nupadaṃ jāyamānā drume yathā
||6||सूक्ष्मत्वान्नेक्ष्यते तत्तु गतिर्दीपार्चिषो यथा ॥
फलवृद्धिर्वाऽनुपदं जायमाना द्रुमे यथा
tasyāṃtasyāmavasthāyāṃ duḥkhaṃ ca mahadīkṣyate ||
jāgradādiṣvavasthāsu duḥkhaṃ caiva punaḥpunaḥ
||7||तस्यांतस्यामवस्थायां दुःखं च महदीक्ष्यते ॥
जाग्रदादिष्ववस्थासु दुःखं चैव पुनःपुनः
duḥkhamādhyātmikaṃ bhūri dṛśyate cādhibhautikam ||
ādhidaivikamapyatra duḥkhamevāsti dehinām
||8||दुःखमाध्यात्मिकं भूरि दृश्यते चाधिभौतिकम् ॥
आधिदैविकमप्यत्र दुःखमेवास्ति देहिनाम्
hāhā mamāra matputro hā patnī mriyate mama ||
tātaṃ me'bhakṣayadvyāghro daṣṭā sarpeṇa me vadhūḥ
||9||हाहा ममार मत्पुत्रो हा पत्नी म्रियते मम ॥
तातं मेऽभक्षयद्व्याघ्रो दष्टा सर्पेण मे वधूः
mahāsaudhogninā dagdho hāhā sopaskaro'dya me ||
svakuṭumbaṃ kathaṃ pokṣye nāvarṣatpākaśāsanaḥ
||10||महासौधोग्निना दग्धो हाहा सोपस्करोऽद्य मे ॥
स्वकुटुम्बं कथं पोक्ष्ये नावर्षत्पाकशासनः
sasyaiḥ samṛddhaṃ matkṣetraṃ hāhā dagdhaṃ himāgninā ||
hriyante taskarairgāvaḥ sarvasvaṃ mama luṇṭhitam
||11||सस्यैः समृद्धं मत्क्षेत्रं हाहा दग्धं हिमाग्निना ॥
ह्रियन्ते तस्करैर्गावः सर्वस्वं मम लुण्ठितम्
nṛpeṇa daṇḍito'tyarthaṃ śatruṇā hā'titāḍitaḥ ||
kiṃ karomi ca kaṃ brūyāṃ mātā me vyabhicāriṇī
||12||नृपेण दण्डितोऽत्यर्थं शत्रुणा हाऽतिताडितः ॥
किं करोमि च कं ब्रूयां माता मे व्यभिचारिणी
viṣaṃ pāsyāmi hāhā'dya matpatnīṃ śatrurākṛṣat ||
hā svasā me hṛtā mlecchairhāhā'riḥ prāpa marmabhit
||13||विषं पास्यामि हाहाऽद्य मत्पत्नीं शत्रुराकृषत् ॥
हा स्वसा मे हृता म्लेच्छैर्हाहाऽरिः प्राप मर्मभित्
priye jvarātivyathayā yamadūtā ime hahā ||
itthaṃ rorūyamāṇā hi dṛśyante sarvato janāḥ
||14||प्रिये ज्वरातिव्यथया यमदूता इमे हहा ॥
इत्थं रोरूयमाणा हि दृश्यन्ते सर्वतो जनाः
avasthānāṃ śarīrasya janmamṛtyū pratikṣaṇam ||
kālena prāpnuvadbhiḥ svaṃ prārabdhaṃ duḥkhamaśyate
||15||अवस्थानां शरीरस्य जन्ममृत्यू प्रतिक्षणम् ॥
कालेन प्राप्नुवद्भिः स्वं प्रारब्धं दुःखमश्यते
prārabdhānte mṛtyuduḥkhaṃ bhavatyapratimaṃ hi tat ||
mṛtvāpi ca mahadduḥkhaṃ prāpyate yamayātanāḥ
||16||प्रारब्धान्ते मृत्युदुःखं भवत्यप्रतिमं हि तत् ॥
मृत्वापि च महद्दुःखं प्राप्यते यमयातनाः
tato jarāyujodbhijjasvedajāṇḍajayoniṣu ||
bhūtvābhūtvā yathākarma mriyate duḥkhitaiḥ punaḥ
||17||ततो जरायुजोद्भिज्जस्वेदजाण्डजयोनिषु ॥
भूत्वाभूत्वा यथाकर्म म्रियते दुःखितैः पुनः
nityaḥ pralaya evaṃ te kīrttitaḥ sūkṣmayā dṛśā ||
sa jñeyo'tha mune vacmi layaṃ naimittikābhidham
||18||नित्यः प्रलय एवं ते कीर्त्तितः सूक्ष्मया दृशा ॥
स ज्ञेयोऽथ मुने वच्मि लयं नैमित्तिकाभिधम्
nimittīkṛtya rajanīṃ bhavedviśvasṛjastu yaḥ ||
naimittikaḥ sa kathito layo dainaṃdinaśca saḥ
||19||निमित्तीकृत्य रजनीं भवेद्विश्वसृजस्तु यः ॥
नैमित्तिकः स कथितो लयो दैनंदिनश्च सः
caturyugānāṃ sāhasraṃ dinaṃ viśvasṛjo mune ||
niśā ca tāvatī tasya taddvayaṃ kalpa ucyate
||20||चतुर्युगानां साहस्रं दिनं विश्वसृजो मुने ॥
निशा च तावती तस्य तद्द्वयं कल्प उच्यते
ekaikasmindine tasya caturdaśa caturdaśa ||
bhavanti manavo brahmandharmasetvabhirakṣakāḥ
||21||एकैकस्मिन्दिने तस्य चतुर्दश चतुर्दश ॥
भवन्ति मनवो ब्रह्मन्धर्मसेत्वभिरक्षकाः
ādyaḥ svāyambhuvastatra manuḥ svārociṣastataḥ ||
uttamastāmasaścā'tha raivataścākṣuṣastataḥ
||22||आद्यः स्वायम्भुवस्तत्र मनुः स्वारोचिषस्ततः ॥
उत्तमस्तामसश्चाऽथ रैवतश्चाक्षुषस्ततः
śrāddhadevaśca sāvarṇi bhautyo raucyastataḥ param ||
brahmasāvarṇināmā ca rudrasāvarṇireva ca
||23||श्राद्धदेवश्च सावर्णि भौत्यो रौच्यस्ततः परम् ॥
ब्रह्मसावर्णिनामा च रुद्रसावर्णिरेव च
merusāvarṇisaṃjño'tha dakṣasāvarṇirantimaḥ ||
caturdaśaite manavaḥ proktā brahmaikavāsare
||24||मेरुसावर्णिसंज्ञोऽथ दक्षसावर्णिरन्तिमः ॥
चतुर्दशैते मनवः प्रोक्ता ब्रह्मैकवासरे
ekaikasya manoḥ kālo yugānāṃ caikasaptatiḥ ||
divyairdvādaśasāhasrairyugakālaśca vatsaraiḥ
||25||एकैकस्य मनोः कालो युगानां चैकसप्ततिः ॥
दिव्यैर्द्वादशसाहस्रैर्युगकालश्च वत्सरैः
caturdaśasyaiva manorantarentamupeyuṣi ||
sāyaṃsaṃdhyā viśvasṛjo jāyate munisattama
||26||चतुर्दशस्यैव मनोरन्तरेन्तमुपेयुषि ॥
सायंसंध्या विश्वसृजो जायते मुनिसत्तम
dināvasāne vairājaḥ śaktīrākarṣati sthiteḥ ||
vairājātmā tadā rudrastrilokīṃ hartumīhate
||27||दिनावसाने वैराजः शक्तीराकर्षति स्थितेः ॥
वैराजात्मा तदा रुद्रस्त्रिलोकीं हर्तुमीहते
ādau bhavatyanāvṛṣṭiratyugrā śatavārṣikī ||
tadālpasārasattvāni kṣīyante sarvaśo bhuvi
||28||आदौ भवत्यनावृष्टिरत्युग्रा शतवार्षिकी ॥
तदाल्पसारसत्त्वानि क्षीयन्ते सर्वशो भुवि
sāṃvarttakasya cārkasya raśmayo'tyulbaṇā rasam ||
āpātālātpibantyāśu dharaṇyāṃ sarvameva hi
||29||सांवर्त्तकस्य चार्कस्य रश्मयोऽत्युल्बणा रसम् ॥
आपातालात्पिबन्त्याशु धरण्यां सर्वमेव हि
sārasaṃ caiva nādeyaṃ sāmudraṃ cāmbu sarvaśaḥ ||
śoṣayitvā'khilām̐llokānso'rko nayati saṃkṣayam
||30||सारसं चैव नादेयं सामुद्रं चाम्बु सर्वशः ॥
शोषयित्वाऽखिलाँल्लोकान्सोऽर्को नयति संक्षयम्
tato bhavati niḥsnehā naṣṭasthāvarajaṅgamā ||
kūrmapṛṣṭhopamā bhūmiḥ śuṣkā saṃkucitā bhṛśam
||31||ततो भवति निःस्नेहा नष्टस्थावरजङ्गमा ॥
कूर्मपृष्ठोपमा भूमिः शुष्का संकुचिता भृशम्
kālāgnirudraḥ śeṣasya mukhādutpadyate tataḥ ||
adholokānsaptabhūmiṃ bhuvaḥ svaśca dahatyasau
||32||कालाग्निरुद्रः शेषस्य मुखादुत्पद्यते ततः ॥
अधोलोकान्सप्तभूमिं भुवः स्वश्च दहत्यसौ
nirdagdhalokadaśako jvālāvarttabhayaṃkaraḥ ||
udvāsitamaharlokaḥ kālāgniḥ parivarttate
||33||निर्दग्धलोकदशको ज्वालावर्त्तभयंकरः ॥
उद्वासितमहर्लोकः कालाग्निः परिवर्त्तते
gatādhikārāstridaśā bhuvaḥsvarganivāsinaḥ ||
maharlokājjanaṃ yānti vahnijvālābhṛśārditāḥ
||34||गताधिकारास्त्रिदशा भुवःस्वर्गनिवासिनः ॥
महर्लोकाज्जनं यान्ति वह्निज्वालाभृशार्दिताः
nivṛttidharmā ṛṣayaḥ prāptāḥ siddhadaśāṃ tu ye ||
bhūtalāttepi tarhyeva ṛṣilokaṃ prayānti ca
||35||निवृत्तिधर्मा ऋषयः प्राप्ताः सिद्धदशां तु ये ॥
भूतलात्तेपि तर्ह्येव ऋषिलोकं प्रयान्ति च
uttiṣṭhanti tato ghorā vyomni sāṃvarttakā ghanāḥ ||
mahāgajakulaprakhyāstaḍitvanto'tinādinaḥ
||36||उत्तिष्ठन्ति ततो घोरा व्योम्नि सांवर्त्तका घनाः ॥
महागजकुलप्रख्यास्तडित्वन्तोऽतिनादिनः
dhūmravarṇāḥ pītavarṇā kecitkumudasannibhāḥ ||
lākṣārasanibhāḥ keciccāṣapatranibhāstathā
||37||धूम्रवर्णाः पीतवर्णा केचित्कुमुदसन्निभाः ॥
लाक्षारसनिभाः केचिच्चाषपत्रनिभास्तथा
śamayitvā mahāvahniṃ śataṃ varṣāṇyaharnniśam ||
varṣamāṇāḥ sthūladhārāḥ stanantaste ghanā ghanāḥ ||
brahmāṇḍasyāntarālaṃ ca pūrayanti dhruvāvadhi
||38||शमयित्वा महावह्निं शतं वर्षाण्यहर्न्निशम् ॥
वर्षमाणाः स्थूलधाराः स्तनन्तस्ते घना घनाः ॥
ब्रह्माण्डस्यान्तरालं च पूरयन्ति ध्रुवावधि
ekārṇavajale tasminvairājapuruṣaḥ sa tu ||
aniruddhātmakaḥ śete nāgendraśayane prabhuḥ
||39||एकार्णवजले तस्मिन्वैराजपुरुषः स तु ॥
अनिरुद्धात्मकः शेते नागेन्द्रशयने प्रभुः
tadā devāśca ṛṣayo rajaḥsattvatamovaśāḥ ||
ye te saha viriñcena svakīyaguṇakarṣitāḥ ||
praviśya tasya jaṭhare śerate dīrghanidrayā
||40||तदा देवाश्च ऋषयो रजःसत्त्वतमोवशाः ॥
ये ते सह विरिञ्चेन स्वकीयगुणकर्षिताः ॥
प्रविश्य तस्य जठरे शेरते दीर्घनिद्रया
ye tu brahmātmaikyabhāvā vaśīkṛtaguṇatrayāḥ ||
nivṛttenaiva dharmeṇa vāsudevamupāsate
||41||ये तु ब्रह्मात्मैक्यभावा वशीकृतगुणत्रयाः ॥
निवृत्तेनैव धर्मेण वासुदेवमुपासते
maharādiṣu lokeṣu te caturṣu kṛtālayāḥ ||
taṃ vairājaṃ saṃstuvanto nivasanti yathāsukham
||42||महरादिषु लोकेषु ते चतुर्षु कृतालयाः ॥
तं वैराजं संस्तुवन्तो निवसन्ति यथासुखम्
nārāyaṇaḥ sa bhagavānsvarūpaṃ paramātmanaḥ ||
cintayanvāsudevākhyaṃ śete vai yoganidrayā
||43||नारायणः स भगवान्स्वरूपं परमात्मनः ॥
चिन्तयन्वासुदेवाख्यं शेते वै योगनिद्रया
niśānte brahmaṇā sākaṃ sarve te tasya jāṭharāḥ ||
utpadyante yathāpūrvaṃ yathākarmādhikāriṇaḥ
||44||निशान्ते ब्रह्मणा साकं सर्वे ते तस्य जाठराः ॥
उत्पद्यन्ते यथापूर्वं यथाकर्माधिकारिणः
evaṃ naimittiko nāma trilokīkṣayalakṣaṇaḥ ||
pralayaḥ kathitastubhyaṃ prākṛtaṃ kīrttayāmyatha
||45||एवं नैमित्तिको नाम त्रिलोकीक्षयलक्षणः ॥
प्रलयः कथितस्तुभ्यं प्राकृतं कीर्त्तयाम्यथ
ya eṣa kalpaḥ kathitastādṛśānāṃ śatatrayam ||
ṣaṣṭyādhikaṃ ca yaḥ kālo vedhasaḥ sa tu vatsaraḥ
||46||य एष कल्पः कथितस्तादृशानां शतत्रयम् ॥
षष्ट्याधिकं च यः कालो वेधसः स तु वत्सरः
pañcāśatā taiḥ parārddho brahmāyustaddvayaṃ matam ||
parākhyakāle saṃpūrṇe mahānbhavati saṃkṣayaḥ
||47||पञ्चाशता तैः परार्द्धो ब्रह्मायुस्तद्द्वयं मतम् ॥
पराख्यकाले संपूर्णे महान्भवति संक्षयः
saṃhārarudrarūpeṇa saṃhṛtya svaṃ virāḍvapuḥ ||
svaparaṃ nirguṇaṃ rūpaṃ vairājo yātumicchati
||48||संहाररुद्ररूपेण संहृत्य स्वं विराड्वपुः ॥
स्वपरं निर्गुणं रूपं वैराजो यातुमिच्छति
tadā bhavatyanāvṛṣṭiḥ pūrvavacchatavārṣikī ||
sāṅkarṣaṇaśca kālāgnirdahatyaṇḍamaśeṣataḥ
||49||तदा भवत्यनावृष्टिः पूर्ववच्छतवार्षिकी ॥
साङ्कर्षणश्च कालाग्निर्दहत्यण्डमशेषतः
sāṃvarttakāstato meghā varṣantyati bhayānakāḥ ||
śataṃ varṣāṇi dhārābhirmusalākṛtibhirmune
||50||सांवर्त्तकास्ततो मेघा वर्षन्त्यति भयानकाः ॥
शतं वर्षाणि धाराभिर्मुसलाकृतिभिर्मुने
mahadādervikārasya viśeṣāntasya saṃkṣayaḥ ||
sarvasyāpi bhavatyeva vāsudevecchayā tataḥ
||51||महदादेर्विकारस्य विशेषान्तस्य संक्षयः ॥
सर्वस्यापि भवत्येव वासुदेवेच्छया ततः
āpo grasanti vai pūrvaṃ bhūmergandhātmakaṃ guṇam ||
āttagandhā tato bhūmiḥ pralayatvāya kalpate
||52||आपो ग्रसन्ति वै पूर्वं भूमेर्गन्धात्मकं गुणम् ॥
आत्तगन्धा ततो भूमिः प्रलयत्वाय कल्पते
grasatembuguṇaṃ tejo rasaṃ tallīyate tataḥ ||
rūpaṃ tejoguṇaṃ vāyurgrasate līyate'tha tat
||53||ग्रसतेम्बुगुणं तेजो रसं तल्लीयते ततः ॥
रूपं तेजोगुणं वायुर्ग्रसते लीयतेऽथ तत्
vāyorapi guṇaṃ sparśamākāśo grasate tataḥ ||
praśāmyati tadā vāyuḥ khaṃ tu tiṣṭhatyanāvṛtam
||54||वायोरपि गुणं स्पर्शमाकाशो ग्रसते ततः ॥
प्रशाम्यति तदा वायुः खं तु तिष्ठत्यनावृतम्
bhūtādistadguṇaṃ śabdaṃ grasate līyate ca kham ||
indriyāṇi vilīyante taijasāhaṃkṛtau tataḥ
||55||भूतादिस्तद्गुणं शब्दं ग्रसते लीयते च खम् ॥
इन्द्रियाणि विलीयन्ते तैजसाहंकृतौ ततः
ahaṅkāre vilīyante sāttvike devatā manaḥ ||
yadyadyasmātsamutpannaṃ tattattasminhi līyate
||56||अहङ्कारे विलीयन्ते सात्त्विके देवता मनः ॥
यद्यद्यस्मात्समुत्पन्नं तत्तत्तस्मिन्हि लीयते
ahaṃkāro mahattattve trividhopi pralīyate ||
tatpradhāne ca tatpuṃsi sa mūlaprakṛtau tataḥ
||57||अहंकारो महत्तत्त्वे त्रिविधोपि प्रलीयते ॥
तत्प्रधाने च तत्पुंसि स मूलप्रकृतौ ततः
eṣa prākṛtiko nāma pralayaḥ parigīyate ||
tirobhavanti jīveśā yatrā'vyakte harīcchayā
||58||एष प्राकृतिको नाम प्रलयः परिगीयते ॥
तिरोभवन्ति जीवेशा यत्राऽव्यक्ते हरीच्छया
yadā ca māyā puruṣau kālo'tyakṣaratejasi ||
tadicchayā tiro yānti sa tveko vartate prabhuḥ ||
tadā sa pralayo jñeyo nāradātyantikābhidhaḥ
||59||यदा च माया पुरुषौ कालोऽत्यक्षरतेजसि ॥
तदिच्छया तिरो यान्ति स त्वेको वर्तते प्रभुः ॥
तदा स प्रलयो ज्ञेयो नारदात्यन्तिकाभिधः
itthaṃ prabhoḥ kālaśaktyā layairetaiścaturvidhaiḥ ||
asadbaddhvā'khilaṃ tatrā'rucirvairāgyamucyate
||60||इत्थं प्रभोः कालशक्त्या लयैरेतैश्चतुर्विधैः ॥
असद्बद्ध्वाऽखिलं तत्राऽरुचिर्वैराग्यमुच्यते
vāsudevetarāndevānkālamāyāvaśīkṛtān ||
viditvā teṣu ca prītiṃ hitvā tasyaiva nityadā ||
gāḍhasnehena yā sevā sā bhaktiriti gīyate
||61||वासुदेवेतरान्देवान्कालमायावशीकृतान् ॥
विदित्वा तेषु च प्रीतिं हित्वा तस्यैव नित्यदा ॥
गाढस्नेहेन या सेवा सा भक्तिरिति गीयते
śravaṇaṃ kīrtanaṃ tasya smṛtiścaraṇasevanam ||
pūjā praṇāmo dāsyaṃ ca sakhyaṃ cātmanivedanam
||62||श्रवणं कीर्तनं तस्य स्मृतिश्चरणसेवनम् ॥
पूजा प्रणामो दास्यं च सख्यं चात्मनिवेदनम्
ityetairnnavabhirbhāvairyaḥ seveta tamādarāt ||
ananyayā dhiṣaṇayā sa hi bhakta itīryate
||63||इत्येतैर्न्नवभिर्भावैर्यः सेवेत तमादरात् ॥
अनन्यया धिषणया स हि भक्त इतीर्यते
tribhiḥ svadharmapramukhairyuktābhaktiriyaṃ mune ||
dharma ekāntika iti prokto bhāgavataśca saḥ
||64||त्रिभिः स्वधर्मप्रमुखैर्युक्ताभक्तिरियं मुने ॥
धर्म एकान्तिक इति प्रोक्तो भागवतश्च सः
sākṣādbhagavataḥ saṅgāttadbhaktānāṃ ca vedṛśām ||
dharmo hyekāntikaḥ pumbhiḥ prāpyate nānyathā kvacit
||65||साक्षाद्भगवतः सङ्गात्तद्भक्तानां च वेदृशाम् ॥
धर्मो ह्येकान्तिकः पुम्भिः प्राप्यते नान्यथा क्वचित्
naitādṛśaṃ paraṃ kiñcitsādhanaṃ hi mumukṣatām ||
niḥśreyasakaraṃ puṃsāṃ sarvābhadravināśanam
||66||नैतादृशं परं किञ्चित्साधनं हि मुमुक्षताम् ॥
निःश्रेयसकरं पुंसां सर्वाभद्रविनाशनम्
ekāntadharmasiddhyarthaṃ kriyāyogaparo bhavet ||
pumānsyādyena naiṣkarmyaṃ karmaṇāṃ munisattama
||67||एकान्तधर्मसिद्ध्यर्थं क्रियायोगपरो भवेत् ॥
पुमान्स्याद्येन नैष्कर्म्यं कर्मणां मुनिसत्तम
etanmayā vedapurāṇaguhyaṃ tattvaṃ paraṃ proktamaghaughanāśam ||
ekāgrayā śuddhadhiyāvadhārya sacchraddhayā cetasi te maharṣe
||68||एतन्मया वेदपुराणगुह्यं तत्त्वं परं प्रोक्तमघौघनाशम् ॥
एकाग्रया शुद्धधियावधार्य सच्छ्रद्धया चेतसि ते महर्षे
na vāsudevātparamasti pāvanaṃ na vāsudevātparamasti maṅgalam ||
na vāsudevātparamasti daivataṃ na vāsudevātparamasti vāñchitam
||69||न वासुदेवात्परमस्ति पावनं न वासुदेवात्परमस्ति मङ्गलम् ॥
न वासुदेवात्परमस्ति दैवतं न वासुदेवात्परमस्ति वाञ्छितम्
yannāmadheyaṃ sakṛdapyabuddhyā dehāvasānepi gṛṇāti yo'tra ||
sa puṣkasopyāśu bhavapravāhādvimucyate taṃ bhaja vāsudevam
||70||यन्नामधेयं सकृदप्यबुद्ध्या देहावसानेपि गृणाति योऽत्र ॥
स पुष्कसोप्याशु भवप्रवाहाद्विमुच्यते तं भज वासुदेवम्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śrīvāsudevamāhātmye vairāgyabhaktinirūpaṇaṃ nāma pañcaviṃśo'dhyāyaḥ || 25 ||