devatāmṛtapānavarṇanam
skanda uvāca
utprekṣanto jāyamānaṃ maṃthitāro'tha te'khilāḥ ||
āyāṃtaṃ dadṛśurddūrādanti dhanvantariṃ śriyaḥ
||1||उत्प्रेक्षन्तो जायमानं मंथितारोऽथ तेऽखिलाः ॥
आयांतं ददृशुर्द्दूरादन्ति धन्वन्तरिं श्रियः
sudhābhṛtaṃ hemakumbhaṃ dṛṣṭvā cā'sya kare dhṛtam ||
asurāḥ sahasā brahmannutplutya jagṛhuśca tam
||2||सुधाभृतं हेमकुम्भं दृष्ट्वा चाऽस्य करे धृतम् ॥
असुराः सहसा ब्रह्मन्नुत्प्लुत्य जगृहुश्च तम्
tatrāpi balino ye te gṛhītvā dudruvustataḥ ||
tāndurbalā nyaṣedhanta nītivākyairanudrutāḥ
||3||तत्रापि बलिनो ये ते गृहीत्वा दुद्रुवुस्ततः ॥
तान्दुर्बला न्यषेधन्त नीतिवाक्यैरनुद्रुताः
aho naivamadharmo vaḥ kāryo dharmaparāyaṇaiḥ ||
samaśramebhyo devebhyo dattvā peyaṃ na cānyathā
||4||अहो नैवमधर्मो वः कार्यो धर्मपरायणैः ॥
समश्रमेभ्यो देवेभ्यो दत्त्वा पेयं न चान्यथा
anādṛtyeti tadvākyaṃ yayurdūraṃ tvarānvitāḥ ||
tatrāpi teṣāmanyonyaṃ karākṛṣṭirmahatyabhūt
||5||अनादृत्येति तद्वाक्यं ययुर्दूरं त्वरान्विताः ॥
तत्रापि तेषामन्योन्यं कराकृष्टिर्महत्यभूत्
ahaṃ pūrvamahaṃ pūrvaṃ na tvaṃ na tvaṃ pibāmyaham ||
itthaṃ vivadamānāste nāpustatprāśanakṣaṇam
||6||अहं पूर्वमहं पूर्वं न त्वं न त्वं पिबाम्यहम् ॥
इत्थं विवदमानास्ते नापुस्तत्प्राशनक्षणम्
atha devā mlānavaktrā dṛṣṭvā daityairhṛtā sudhām ||
aśaktāstatpratīkāre śaraṇaṃ prāpuracyutam
||7||अथ देवा म्लानवक्त्रा दृष्ट्वा दैत्यैर्हृता सुधाम् ॥
अशक्तास्तत्प्रतीकारे शरणं प्रापुरच्युतम्
pāhipāhi jagannātha naṣṭaṃ sarvasvameva naḥ ||
daityairhṛtā sudhā sarvā kā gatirnno bhaviṣyati
||8||पाहिपाहि जगन्नाथ नष्टं सर्वस्वमेव नः ॥
दैत्यैर्हृता सुधा सर्वा का गतिर्न्नो भविष्यति
sudhāpānādṛtepyete hantumasmānalaṃ kṣamāḥ ||
pīte'mṛte tu tairadya kiṃ kariṣyāmahe vayam
||9||सुधापानादृतेप्येते हन्तुमस्मानलं क्षमाः ॥
पीतेऽमृते तु तैरद्य किं करिष्यामहे वयम्
skanda uvāca
niśamya dainyaṃ devānāṃ bhagavānbhaktakāryakṛt ||
mā bhaiṣṭeti surānuktvā sudhāmāditsadāsurāt
||10||निशम्य दैन्यं देवानां भगवान्भक्तकार्यकृत् ॥
मा भैष्टेति सुरानुक्त्वा सुधामादित्सदासुरात्
strīrūpamadbhutaṃ dhṛtvā sarvalokavimohanam ||
daityāntikamupāgatya cakre kandukakhelanam
||11||स्त्रीरूपमद्भुतं धृत्वा सर्वलोकविमोहनम् ॥
दैत्यान्तिकमुपागत्य चक्रे कन्दुकखेलनम्
te tu tadrūpamālokya mohitāḥ kāmavihvalāḥ ||
tyaktvā parasparonmarddaṃ tāmupetyābruvanvacaḥ
||12||ते तु तद्रूपमालोक्य मोहिताः कामविह्वलाः ॥
त्यक्त्वा परस्परोन्मर्द्दं तामुपेत्याब्रुवन्वचः
sudhākumbhamimaṃ bhadre gṛhītvā tvaṃ vibhajya naḥ ||
sarvānpāyaya suśroṇi vayaṃ kaśyapasūnavaḥ
||13||सुधाकुम्भमिमं भद्रे गृहीत्वा त्वं विभज्य नः ॥
सर्वान्पायय सुश्रोणि वयं कश्यपसूनवः
ityuktvā taṃ dadustasmai te'nicchantyā api striyai ||
sā prāha mama viśrambho na kāryaḥ svairiṇī hyaham
||14||इत्युक्त्वा तं ददुस्तस्मै तेऽनिच्छन्त्या अपि स्त्रियै ॥
सा प्राह मम विश्रम्भो न कार्यः स्वैरिणी ह्यहम्
akāryaṃ vaḥ kṛtaṃ hyetadvibhajiṣye nijecchayā ||
ityuktā api te mūḍhā yatheṣṭaṃ kurviti bruvan
||15||अकार्यं वः कृतं ह्येतद्विभजिष्ये निजेच्छया ॥
इत्युक्ता अपि ते मूढा यथेष्टं कुर्विति ब्रुवन्
tatastadājñayā sarve devā daityāśca vāsukiḥ ||
niṣeduḥ paṃktiśastatra svasvamaṇḍalamāśritāḥ
||16||ततस्तदाज्ञया सर्वे देवा दैत्याश्च वासुकिः ॥
निषेदुः पंक्तिशस्तत्र स्वस्वमण्डलमाश्रिताः
paṃktibaṃdhodyateṣveṣu mohinī sā tu dūrataḥ ||
sammukhaṃ devapaṃktīnāṃ hemāsana upāviśat
||17||पंक्तिबंधोद्यतेष्वेषु मोहिनी सा तु दूरतः ॥
सम्मुखं देवपंक्तीनां हेमासन उपाविशत्
svāṃtike cāmṛtaghaṭaṃ nidhāya straiṇalīlayā ||
itastato vīkṣamāṇā tasthau niḥspṛhavatkṣaṇam
||18||स्वांतिके चामृतघटं निधाय स्त्रैणलीलया ॥
इतस्ततो वीक्षमाणा तस्थौ निःस्पृहवत्क्षणम्
vipracittimukhāstarhi ye vai dānavayūthapāḥ ||
saṃdigdhacittā mohinyāmāsandevāṃtikasthiteḥ
||19||विप्रचित्तिमुखास्तर्हि ये वै दानवयूथपाः ॥
संदिग्धचित्ता मोहिन्यामासन्देवांतिकस्थितेः
śanairupetya taddṛṣṭiṃ vañcayitvā sudhāghaṭam ||
jahruḥ punardurātmāno raho gatvā pipāsavaḥ
||20||शनैरुपेत्य तद्दृष्टिं वञ्चयित्वा सुधाघटम् ॥
जह्रुः पुनर्दुरात्मानो रहो गत्वा पिपासवः
naranārāyaṇau tatra munibhiḥ saha cāgatau ||
āstāṃ tau dadṛśāte tāndānavānharato'mṛtam
||21||नरनारायणौ तत्र मुनिभिः सह चागतौ ॥
आस्तां तौ ददृशाते तान्दानवान्हरतोऽमृतम्
nārāyaṇenerito'tha narastānsahasāruṇat ||
balādācchidya tatkumbhaṃ mohinyai sa dadau drutam
||22||नारायणेनेरितोऽथ नरस्तान्सहसारुणत् ॥
बलादाच्छिद्य तत्कुम्भं मोहिन्यै स ददौ द्रुतम्
tato naraṃ hantukāmā āttaśastrāstu dānavāḥ ||
āpatanpaṃktivikṣepo hyasurāṇāmabhūnmahān
||23||ततो नरं हन्तुकामा आत्तशस्त्रास्तु दानवाः ॥
आपतन्पंक्तिविक्षेपो ह्यसुराणामभून्महान्
tadā naropi bhagavāndevadaityanarairapi ||
ajeyo nirbhayo hyekaḥ sākaṃ tairyuyudhe balī
||24||तदा नरोपि भगवान्देवदैत्यनरैरपि ॥
अजेयो निर्भयो ह्येकः साकं तैर्युयुधे बली
etasminnantare devānpaṃktisthānmohinīvapuḥ ||
apāyayatsudhāṃ viṣṇuḥ sarvaśo laghucaṅkramaḥ
||25||एतस्मिन्नन्तरे देवान्पंक्तिस्थान्मोहिनीवपुः ॥
अपाययत्सुधां विष्णुः सर्वशो लघुचङ्क्रमः
tatrāpi dānavo rāhuḥ sūryācandramasāntare ||
praviśya devatāpaṃktāvupāviśadalakṣitaḥ
||26||तत्रापि दानवो राहुः सूर्याचन्द्रमसान्तरे ॥
प्रविश्य देवतापंक्तावुपाविशदलक्षितः
tatrāgatāyāṃ mohinyāṃ siñcantyāṃ tanmukhe sudhām ||
dṛśā'sūsucatāṃ tasyai puṣpavantāvubhau ca tam
||27||तत्रागतायां मोहिन्यां सिञ्चन्त्यां तन्मुखे सुधाम् ॥
दृशाऽसूसुचतां तस्यै पुष्पवन्तावुभौ च तम्
smṛtyāgatena cakreṇa tarhyevā'sya ca sāmṛtam ||
śiraścicchedātimahanmāyāyoṣidvapuḥ prabhuḥ
||28||स्मृत्यागतेन चक्रेण तर्ह्येवाऽस्य च सामृतम् ॥
शिरश्चिच्छेदातिमहन्मायायोषिद्वपुः प्रभुः
tacchailaśṛṅgapratimaṃ grasallokānnadadbhṛśam ||
grahatve sthāpayāmāsa lokānāṃ śāntaye hariḥ
||29||तच्छैलशृङ्गप्रतिमं ग्रसल्लोकान्नदद्भृशम् ॥
ग्रहत्वे स्थापयामास लोकानां शान्तये हरिः
devānsudhāṃ pāyayitvā jagṛhe pauruṣīṃ tanum ||
bhagavānatha devāstu yuyudhuḥ saha dānavaiḥ
||30||देवान्सुधां पाययित्वा जगृहे पौरुषीं तनुम् ॥
भगवानथ देवास्तु युयुधुः सह दानवैः
udanvatastaṭe yuddhaṃ devānāmasuraiḥ saha ||
sudhāpānātibalināmāsīdviṣṇusahāyinām
||31||उदन्वतस्तटे युद्धं देवानामसुरैः सह ॥
सुधापानातिबलिनामासीद्विष्णुसहायिनाम्
tasmiṃstu tumule yuddhe nareṇendrādibhiśca te ||
nihanyamānā asurāḥ palāyya viviśū rasām
||32||तस्मिंस्तु तुमुले युद्धे नरेणेन्द्रादिभिश्च ते ॥
निहन्यमाना असुराः पलाय्य विविशू रसाम्
sūryaścāstaṃ gatastāvatsarve devagaṇāstataḥ ||
śriyontikamupājagmustaddarśanamahotsavāḥ
||33||सूर्यश्चास्तं गतस्तावत्सर्वे देवगणास्ततः ॥
श्रियोन्तिकमुपाजग्मुस्तद्दर्शनमहोत्सवाः
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śrīvāsudevamāhātmye devatāmṛtapānavarṇanaṃ nāma trayodaśo'dhyāyaḥ || 13 ||