darśapūrṇamāsau
Prathamā kaṇḍikā
athāto darśapūrṇamāsau vyākhyāsyāmaḥ
||1||prātaragnihotraṃ hutvānyamāhavanīyaṃ praṇīyāgnīnanvādadhāti
||2||na gataśriyo'nyamagniṃ praṇayati
||3||devā gātuvido gātuṃ yajñāya vindata | manasaspatinā devena vātādyajñaḥ prayujyatāmiti japitvā mamāgne varco vihaveṣṭastvityāhavanīyamupasaminddhe | uttarayā gārhapatyamuttarayānvāhāryapacanam
||4||tisṛbhistisṛbhirvā
||5||uttamāṃ tu japedāhavanīye vādadhyāt
||6||vyāhṛtībhiranvādhānameke samāmananti
||7||saṃnayataḥ palāśaśākhāṃ śamīśākhāṃ vāharati bahuparṇāṃ bahuśākhāmapratiśuṣkāgrāmasuṣirām
||8||yaṃ kāmayetāpaśuḥ syādityaparṇāṃ tasmai śuṣkāgrāmāharedapaśureva bhavati yaṃ kāmayeta paśumānsyāditi bahuparṇāṃ tasmai bahuśākhāmāharetpaśumantamevainaṃ karotīti vijñāyate
||9||sāyā prācyudīcī prāgudīcī vā bhavatīṣe tvorje tveti tāmācchinatti
||10||api veṣe tvetyācchinattyūrje tveti saṃnamayatyanumārṣṭi vā
||11||Dvitīyā kaṇḍikā
imāṃ prācīmudīcīmiṣamūrjamabhisaṃskṛtāṃ bahuparṇāmaśuṣkāgrāṃ harāmi paśupāmahamityāharati
||1||vāyava sthopāyava stheti tayā ṣaḍavarārdhyānvatsānapākaroti
||2||darbhairdarbhapuñjīlairvā
||3||devo vaḥ savitā prārpayatviti śākhayā gocarāya gāḥ prasthāpayati
||4||prasthitānāmekāṃ śākhayopaspṛśati darbhairdarbhapuñjīlairvā
||5||āpyāyadhvamaghniyā indrāya devabhāgamityeke samāmananti | mahendrāyetyeke
||6||indraṃ nigameṣūpalakṣayedindrayājino mahendraṃ mahendrayājinaḥ
||7||śuddhā apaḥ suprapāṇe pibantīḥ śatamindrāya śarado duhānāḥ | rudrasya hetiḥ pari vo vṛṇaktviti prasthitā anumantrayate
||8||dhruvā asmingopatau syāta bahvīriti yajamānasya gṛhānabhiparyāvartate
||9||yajamānasya paśūnpāhītyagniṣṭhe 'nasyagnyagāre vā purastātpratīcīṃ śākhāmupagūhati paścātprācīṃ vā
||10||yo vā adhvaryorgṛhānveda gṛhavānbhavati | ā caturthātkarmaṇo'bhisamīkṣetedaṃ kariṣyāmīdaṃ kariṣyāmītyete vā adhvaryorgṛhāḥ | ya evaṃ veda gṛhavānbhavatīti vijñāyate
||11||Tṛtīyā kaṇḍikā
uttareṇa gārhapatyamasido'śvaparśuranaḍutparśurvā nihitā
||1||devasya tvā savituḥ prasava ityasidamaśvaparśuṃ vādatte tūṣṇīmanaḍutparśum
||2||yajñasya ghoṣadasīti gārhapatyamabhimantrya pratyuṣṭaṃ rakṣaḥ pratyuṣṭā arātaya ityāhavanīye gārhapatye vāsidaṃ pratitapati
||3||na parśum
||4||preyamagādityuktvorvantarikṣamanvihīti prācīmudīcīṃ vā diśamabhipravrajya yataḥ kutaściddarbhamayaṃ barhirāharati
||5||devānāṃ pariṣūtamasīti darbhānpariṣauti
||6||viṣṇo stūpo'sītyabhipretānāmekaṃ stambamutsṛjati
||7||ekaṃ vā stambaṃ pariṣūya taṃ sarvaṃ dāti
||8||atisṛṣṭo gavāṃ bhāga iti vaikāṃ dve tisro vā nāḍīrutsṛjati
||9||idaṃ devānāmiti pariṣūtānabhimṛśati | idaṃ paśūnāmityatisṛṣṭān
||10||devasya tvā savituḥ prasave 'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ barhirdevasadanamārabha iti viśākheṣu darbhānārabhate
||11||devabarhirmā tvānvaṅmā tiryagiti saṃyacchati
||12||parva te rādhyāsamityasidamadhinidadhāti
||13||ācchettā te mā riṣamityācchinatti
||14||saṃnakhaṃ muṣṭiṃ lunoti
||15||sa prastaraḥ
||16||kulmimātro'ratniḥ prādeśa ūrvasthi jānvasthi srugdaṇḍa iti vā tiryakpramāṇāni
||17||Caturthī kaṇḍikā
pṛthivyāḥ saṃpṛcaḥ pāhītyanadho nidadhāti
||1||ayujo muṣṭīṃllunoti
||2||tathā nidhanāni
||3||teṣāṃ prastaro'yugartha ityeke
||4||prastare yāthākāmī
||5||yadanyatpariṣavaṇādutsarjanācca tatsarvatrāvartate
||6||prastarameva mantreṇa dāti tūṣṇīmitaraditi vājasaneyakam
||7||sarvaṃ lutvā devabarhiḥ śatavalśaṃ virohetyālavānabhimṛśati
||8||adityai rāsnāsīti tridhātu pañcadhātu vā śulbaṃ karoti
||10||āyupitā yoniriti pratidadhāti
||11||adityai rāsnāsītyudagagraṃ vitatya susaṃbhṛtā tvā saṃbharāmīti tasminnidhanāni saṃbhṛtyālubhitā yonirityuttame nidhane prastaramatyādhāyendrāṇyai saṃnahanamiti saṃnahyati
||12||pūṣā te granthiṃ grathnātviti granthiṃ karoti
||13||sa te māsthāditi purastātpratyañcaṃ granthimupagūhati paścātprāñcaṃ vā
||14||āpastvāmaśvinau tvāmṛṣayaḥ sapta māmṛjuḥ | barhiḥ sūryasya raśmibhiruṣasāṃ ketumārabha iti barhirārabhate | indrasya tvā bāhubhyāmudyaccha ityudyacchate | bṛhaspatermūrdhnā harāmīti śīrṣannadhinidhatte
||15||Pañcamī kaṇḍikā
preyamagādurvantarikṣamanvihīti yau gamanau tau pratyāyanau
||1||adityāstvopasthe sādayāmītyantarvedi paridhideśe'ndhaḥ sādayati
||2||barhirasi devaṃgamamityāsannamabhimantrayate
||3||devaṃgamamasītyanadho nidadhāti yathā prāgupasādayet
||4||yā jātā oṣadhayo devebhyastriyugaṃ purā | tāsāṃ parva rādhyāsaṃ paristaramāharan | apāṃ medhyaṃ yajñiyaṃ sadevaṃ śivamastu me | ācchettā vo mā riṣaṃ jīvāni śaradaḥ śatam | aparimitānāṃ parimitāḥ saṃnahye sukṛtāya kam | eno mā nigāṃ katamaccanāhaṃ punarutthāya bahulā bhavantviti paristaraṇānāmadhi nidhānyācchedanī saṃnahanīti yathāliṅgam
||5||khādiraṃ pālāśaṃ vaikaviṃśatidārumidhmaṃ karoti
||6||trayaḥ paridhayaḥ
||7||palāśakārṣmaryakhadirodumbarabilvarohītakavikaṅkatānāṃ ye vā yajñiyā vṛkṣāḥ
||8||ārdrāḥ śuṣkā vā satvakkāḥ
||9||staviṣṭho madhyamo'ṇīyāndrāghīyāndakṣiṇārdhyo'ṇiṣṭho hrasiṣṭha uttarārdhyaḥ
||10||dve āghārasamidhāvanūyājasamidekaviṃśīti
||11||samūlānāmṛte mūlānāṃ vā darbhāṇāṃ pūrvavacchulbaṃ kṛtvodagagraṃ vitatya
||12||Ṣaṣṭhī kaṇḍikā
yatkṛṣṇo rūpaṃ kṛtvā prāviśastvaṃ vanaspatīn | tatastvāmekaviṃśatidhā saṃbharāmi susaṃbhṛtā | trīnparidhīṃ stisraḥ samidho yajñāyuranusaṃcarān | upaveṣaṃ mekṣaṇaṃ dhṛṣṭiṃ saṃbharāmi susaṃbhṛteti śulba idhmaṃ saṃbharati
||1||kṛṣṇo 'syākhareṣṭho deva puraścara saghyāsaṃ tveti saṃnahyati | purastātpratyañcaṃ granthimupagūhati paścātprāñcaṃ vā | anadho nidadhāti
||2||idhmapravaścanāni nidadhāti
||3||tvayā vediṃ vividuḥ pṛthivīṃ tvayā yajño jāyate viśvadāniḥ | acchidraṃ yajñamanveṣi vidvāṃstvayā hotā saṃtanotyardhamāsāniti darbhāṇāṃ vedaṃ karoti
||4||vatsajñuṃ paśukāmasya mūtakāryamannādyakāmasya trivṛcchirasaṃ brahmavarcasakāmasya
||5||śulbātprādeśe parivāsya vedaparivāsanāni nidadhāti
||6||antarvedi śākhāyāḥ palāśānyasarvāṇi praśātya mūlataḥ śākhāṃ parivāsyopaveṣaṃ karotyupaveṣo'si yajñāya tvāṃ pariveṣamadhārayan | indrāya haviḥ kṛṇvantaḥ śivaḥ śagmo bhavāsi na iti
||7||tṛtīyasyai divo gāyatriyā soma ābhṛtaḥ | somapīthāya saṃnayituṃ vakalamantaramādada iti parivāsanaśakalamādāya prajñātaṃ nidadhāti
||8||trivṛddarbhamayaṃ pavitraṃ kṛtvā vasūnāṃ pavitramasīti śākhāyāṃ śithilamavasajati mūle mūlānyagre'grāṇi | na granthiṃ karoti
||9||trivṛtpalāśe darbha iyānprādeśasaṃmitaḥ | yajñe pavitraṃ potṛtamaṃ payo havyaṃ karotu me | imau prāṇāpānau yajñasyāṅgāni sarvaśaḥ | āpyāyayantau saṃcaratāṃ pavitre havyaśodhana iti kriyamāṇe yajamāno'numantrayate
||10||samūhantyagnyagāramupalimpantyāyatanāni
||11||alaṃkurvāte yajamānaḥ patnī ca
||12||nave sāṃnāyyakumbhyau yāvaccharkaraṃ gomayenālipte bhavataḥ
||13||Saptamī kaṇḍikā
amāvāsyāyāṃ yadahaścandramasaṃ na paśyanti tadahaḥ piṇḍapitṛyajñaṃkurute
||1||aparāhṇe'dhivṛkṣasūrye vā piṇḍapitṛyajñena caranti
||2||apāṃ medhyaṃ yajñiyamiti samūlaṃ sakṛdācchinnaṃ barhirāharati
||3||sakṛdācchinnāni vā tṛṇānyupamūlaṃ dināni
||4||dakṣiṇā prāgagrairdarbhairdakṣiṇamagniṃ paristīrya dakṣiṇataḥ paścādvā darbhānsaṃstīrya dakṣiṇāprāñcyekaikaśaḥ piṇḍapitṛyajñapātrāṇi prayunakti spyaṃ mekṣaṇaṃ kṛṣṇājinamulūkhalaṃ musalaṃ śūrpamājyasthālīṃ carusthālīṃ yena cānyenārthī bhavati
||5||dakṣiṇataḥ prāgīṣaṃ vrīhimacchakaṭamavasthitaṃ bhavati
||6||adhvaryurupavītī sthālīmekapavitreṇāntardhāya tayā dakṣiṇataḥ śakaṭādadhi nirvapatyuttarato vā
||7||tāṃ pūrayitvā nimārṣṭi
||8||mṛnmaye nirvapati pitṛbhyo vo juṣṭaṃ nirvapāmīti tūṣṇīṃ vā
||9||apareṇānvāhāryapacanaṃ pratyagudaggrīve kṛṣṇājina ulūkhale pratiṣṭhite dakṣiṇāprācī tiṣṭhantī patnyavahanti parāpāvamavivekam
||10||sakṛtphalīkaroti
||11||dakṣiṇāgnau jīvataṇḍulaṃ śrapayati
||12||apahatā asurā rakṣāṃsi piśācā vediṣada ityantarā gārhapatyānvāhāryapacanau dakṣiṇapūrveṇa vānvāhāryapacanaṃ dakṣiṇāprācīmekaspyāṃ parācīṃ vedimuddhatya śundhantāṃ pitara ityadbhiravokṣyāyantu pitaro manojavasa ityabhimantrya sakṛdācchinnaṃ barhirūrṇāmṛdu syonaṃ pitṛbhyastvā bharāmyaham | asminsīdantu me pitaraḥ somyāḥ pitāmahāḥ prapitāmahāścānugaiḥ saheti sakṛdācchinnena barhiṣā vediṃ stṛṇāti
||13||Aṣṭamī kaṇḍikā
utpūtena navanītenānutpūtena vā sarpiṣā sthālīpākamabhighāryaikaspyāyāṃ mekṣaṇamāsādya sthālīpākamāsādayati
||1||dakṣiṇataḥ kaśipūpabarhaṇamāñjana mabhyañjanamudakumbhamityekaikaśa āsādayati
||2||adhvaryurupavītī dakṣiṇaṃ jānvācya mekṣaṇa upastīrya tenāvadāyābhighārya somāya pitṛpītāya svadhā nama iti dakṣiṇāgnau juhoti
||3||yamāyāṅgirasvate pitṛmate svadhā nama iti dvitīyām | agnaye kavyavāhanāya svadhā nama iti tṛtīyām
||4||ye mekṣaṇe taṇḍulāstānhutvā tūṣṇīṃ mekṣaṇamādadhāti
||5||na yamāya juhotītyeke
||6||apayantvasurāḥ pitṛrūpā ye rūpāṇi pratimucyācaranti | parāpuro nipuro ye bharantyagniṣṭāṃllokātpraṇudātyasmāt | ye devāḥ pitaro ye ca mānuṣā ye garbhe mamruruta ye parāstāḥ | ya uddhatā uta ye nikhātāste samyañca iha mādayantām | ye rūpāṇi pratimuñcamānā asurāḥ santaḥ svadhayā caranti | parāpuro nipuro ye bharantyagniṣṭāṃllokātpraṇudātyasmāt | ye jñātīnāṃ pratirūpāḥ pitṝnmāyayāsurāḥ praviṣṭāḥ | parāpuro nipuro ye bharantyagne tānasmātpraṇudasva lokāditi dakṣiṇāgnerekolmukaṃ dhūpāyaddharati
||7||dakṣiṇapūrvamavāntaradeśaṃ sakṛtsphyenollikhyodīratāmavara ityadbhiravokṣyollikhitānte nidadhāti
||8||yajamāno 'ta ūrdhvaṃ prācīnāvītī karmāṇi karoti
||9||mārjayantāṃ mama pitaro mārjayantāṃ mama pitāmahā mārjayantāṃ mama prapitāmahā ityekaspyāyāṃ trīnudakāñjalīnninayati
||10||prasavyaṃ vā triḥ pariṣiñcati
||11||trīnudapātrānvājasaneyinaḥ samāmananti
||12||Navamī kaṇḍikā
savyaṃ jānvācyāvācīnapāṇiḥ sakṛdācchinne barhiṣi dakṣiṇāpavargānpiṇḍāndadātyetatte tatāsau ye ca tvāmanvityetaiḥ pratimantram
||1||tūṣṇīṃ caturtham
||2||sa kṛtākṛtaḥ
||3||prapitāmahaprabhṛtīnvā
||4||nānāmagṛhītaṃ gacchati
||5||yadi bandhū na vidyātsvadhā pitṛbhyaḥ pṛthiviṣadbhya iti prathamaṃ piṇḍaṃ dadyāt | svadhā pitṛbhyo'ntarikṣasadbhya iti dvitīyam | svadhā pitṛbhyo diviṣadbhya iti tṛtīyam
||6||yadi dvipitā syādekaikasminpiṇḍe dvaudvāvupalakṣayet
||7||yadi jīvapitā na dadyādā homātkṛtvā viramet
||8||yanme mātā pramamāda yaccacārānanuvratam | tanme retaḥ pitā vṛṅktāmābhuranyopapadyatāṃ pitṛbhyaḥ svadhāvibhyaḥ svadhā namaḥ pitāmahebhyaḥ svadhā vibhyaḥ svadhā namaḥ prapitāmahebhyaḥ svadhā vibhyaḥ svadhā nama ityupasthāyātra pitaro yathābhāgaṃ mandadhvamityuktvā parāṅāvartate
||9||oṣmaṇo vyāvṛta upāste
||10||amīmadanta pitaraḥ somyā iti vyāvṛtta ūṣmaṇyabhiparyāvartate'vyāvṛtte vā
||11||yaḥ sthālyāṃ śeṣastamavajighrati ye samānāḥ samanasaḥ pitaro yamarājye | teṣāṃ lokaḥ svadhā namo yajño deveṣu kalpatāṃ vīraṃ dhatta pitara iti
||12||āmayāvinā prāśyo'nnādyakāmena prāśyo yo'lamannādyāya sannādyāttena vā prāśyaḥ
||13||pūrvavadekaspyāyāṃ trīnudakāñjalīnupaninīyāñjanābhyañjane vāsaśca triranupiṇḍaṃ dadāti
||14||āṅkṣva tatāsāvāṅkṣva pitāmahāsāvāṅkṣva prapitāmahāsāvityāñjanam
||15||evamabhyañjanamabhyaṅkṣveti mantraṃ saṃnamati
||16||yadi nāmāni na vidyādāñjatāṃ mama pitara āñjatāṃ mama pitāmahā āñjatāṃ mama prapitāmahā ityāñjanam | evamabhyañjanamabhyañjatāmiti mantraṃ saṃnamati
||17||Daśamī kaṇḍikā
etāni vaḥ pitaro vāsāṃsyato no'nyatpitaro mā yoṣṭeti vāsaso daśāṃ chittvā nidadhātyūrṇāstukāṃ vā pūrve vayasi | uttara āyuṣi svaṃ loma
||1||vītoṣmasu piṇḍeṣu namo vaḥ pitaro rasāyeti namaskārāñjapati
||2||gṛhānnaḥ pitaro datta sado vaḥ pitaro deṣmeti pitṝnupatiṣṭhate
||3||ūrjaṃ bṛhantīramṛtaṃ ghṛtaṃ payaḥ kīlālaṃ parisrutam | svadhā stha tarpayata me pitṝnityudakaṃ ninayati
||4||mano nvāhuvāmaha iti manasvatībhirupatiṣṭhate
||5||uttiṣṭhata pitaraḥ preta śūrā yamasya panthāmanuvetā purāṇam | dhattādasmāsu draviṇaṃ yacca bhadraṃ pra ṇo brūtādbhāgadhāṃ devatāsviti pitṝnutthāpayati
||6||pareta pitaraḥ somyā iti pravāhaṇyā pitṝnpravāhayati
||7||prajāpate na tvadetānīti yajñopavītī gārhapatyadeśaṃ gacchati
||8||yadantarikṣamiti paṅktyā gārhapatyamupatiṣṭhate
||9||apāṃ tvauṣadhīnāṃ rasaṃ prāśayāmi bhūtakṛtaṃ garbhaṃ dhatsveti madhyamaṃ piṇḍaṃ patnyai prayacchati
||10||ādhatta pitaro garbhaṃ kumāraṃ puṣkarasrajam | yatheha puruṣo'saditi taṃ patnī prāśnāti | pumāṃsaṃ ha jānukā bhavatīti vijñāyate
||11||ye sajātāḥ samanaso jīvājīveṣu māmakāḥ | teṣāṃ śrīrmayi kalpatāmasmiṃlloke śataṃ samā ityavaśiṣṭānāmekaṃ yajamānaḥ prāśnāti | na vā
||12||sthālyāṃ piṇḍānsamavadhāya ye samānā iti sakṛdācchinnamagnau praharati
||13||abhūnno dūto haviṣo jātavedā avāḍḍhavyāni surabhīṇi kṛtvā | prādāḥ pitṛbhyaḥ svadhayā te akṣanprajānannagne punarapyehi devānityekolmukaṃ pratyapisṛjya prokṣya pātrāṇi dvandvamabhyudāharati
||14||saṃtiṣṭhate piṇḍapitṛyajñaḥ
||15||apaḥ piṇḍānabhyavaharedbrāhmaṇaṃ vā prāśayet
||16||so'yamevaṃvihita evānāhitāgneḥ
||17||aupāsane śrapaṇadharmā homaśca
||18||atipraṇīte vā juhuyāt
||19||yasmiñjuhuyāttamupatiṣṭheta
||20||tatra gārhapatyaśabdo lupyeta saṃskārapratiṣedhāt
||21||Ekādaśī kaṇḍikā
amāvāsyāyāṃ rātryāṃ svayaṃ yajamāno yavāgvāgnihotraṃ juhotyagnihotroccheṣaṇamātañcanārthaṃ nidadhāti
||1||nāsyaitāṃ rātriṃ kumārāścana payaso labhante
||2||hute sāyamagnihotre sāyaṃdohaṃ dohayati
||3||agnīnparistīryāgnimagnī vā sāṃnāyyapātrāṇi prakṣālyottareṇa gārhapatyaṃ darbhānsaṃstīrya dvandvaṃ nyuñci prayunakti
||4||kumbhīṃ śākhāpavitramabhidhānīṃ nidāne dārupātraṃ dohanamayaspātraṃ dārupātraṃ vāpidhānārthamagnihotrahavanīmupaveṣaṃ ca
||5||samāvapracchinnāgrau darbhau prādeśamātrau pavitre kurute
||6||pavitre stho vaiṣṇavī vāyurvāṃ manasā punātviti tṛṇaṃ kāṣṭhaṃ vāntardhāya chinatti
||7||na nakhena
||8||viṣṇormanasā pūte stha ityadbhiranumṛjya pavitrāntarhitāyāmagnihotrahavaṇyāmapa ānīyodagagrābhyāṃ pavitrābhyāṃ prokṣaṇīrutpunāti devo vaḥ savitotpunātviti prathamam | acchidreṇa pavitreṇeti dvitīyam | vasoḥ sūryasya raśmibhiriti tṛtīyam
||9||āpo devīragrepuva ityabhimantryottānāni pātrāṇi paryāvartya śundhadhvaṃ daivyāya karmaṇa iti triḥ prokṣya prajñāte pavitre nidadhāti | āpo devīḥ śuddhā sthemā pātrāṇi śundhata | upātaṅkyāya devānāṃ parṇavalkamuta śundhata | devena savitrotpūtā vasoḥ sūryasya raśmibhiḥ | gāṃ dohapavitre rajjuṃ sarvā pātrāṇi śundhateti prokṣyamāṇānyabhimantryaitā ācaranti madhumadduhānāḥ prajāvatīryaśaso viśvarūpāḥ | bahvīrbhavantīrupajāyamānā iha va indro ramayatu gāva iti gā āyatīḥ pratīkṣate yajamānaḥ
||10||Dvādaśī kaṇḍikā
niṣṭaptaṃ rakṣo niṣṭapto'ghaśaṃsa iti gārhapatye sāṃnāyyapātrāṇi pratitayya dhṛṣṭirasi brahma yacchetyupaveṣamādāya nirūḍhaṃ janyaṃ bhayaṃ nirūḍhāḥ senā abhītvarrāriti gārhapatyādudīco'ṅgārānnirūhya mātariśvano gharmo'sīti teṣu kumbhīmadhiśrayati
||1||aprasraṃsāya yajñasyokhe upadadhāmyaham | paśubhiḥ saṃnītaṃ bibhṛtāmindrāya śṛtaṃ dadhīti vā
||2||bhṛgūṇāmaṅgirasāṃ tapasā tapyasveti pradakṣiṇamaṅgāraiḥ paryūhya vasūnāṃ pavitramasīti tasyāṃ prāgagraṃ śākhāpavitramatyādadhāti
||3||udak prātaḥ
||4||kumbhīmanvārabhya vācaṃ yacchati
||5||pavitraṃ vā dhārayannāste
||6||adityai rāsnāsītyabhidhānīmādatte
||7||trayastriṃśe'si tantūnāṃ pavitreṇa sahāgahi | śiveyaṃ rajjurabhidhānyaghniyāmupasevatāmityādīyamānāmabhimantrayate yajamānaḥ
||8||pūṣāsīti vatsamabhidadhāti
||9||upasṛṣṭāṃ me prabrūtāditi saṃpreṣyati
||10||upasṛjāmītyāmantrayate | ayakṣmā vaḥ prajayā saṃsṛjāmi rāyaspoṣeṇa bahulā bhavantīriti vatsamupasṛjati
||11||gāṃ copasṛṣṭāṃ vihāraṃ cāntareṇa mā saṃcāriṣṭeti saṃpreṣyati
||12||yadyupasṛṣṭāṃ vyaveyātsāṃnāyyaṃ mā vilopīti brūyāt
||13||upasīdāmītyāmantrayate | ayakṣmā vaḥ prajayā saṃsṛjāmi rāyaspoṣeṇa bahulā bhavantīḥ | ūrjaṃ payaḥ pinvamānā ghṛtaṃ ca jīvantīrupa vaḥ sadeyamiti dogdhopasīdati
||14||na śrūdro duhyādduhyādvā
||15||dārupātre dogdhi
||16||upasṛṣṭāṃ duhyamānāṃ dhārāghoṣaṃ ca yajamāno'numantrayate | ayakṣmā vaḥ prajayā saṃsṛjāmītyupasṛṣṭām | dyauścemaṃ yajñaṃ pṛthivī ca saṃduhātām | dhātā somena saha vātena vāyuḥ | yajamānāya draviṇaṃ dadhātviti duhyamānām
||17||Trayodaśī kaṇḍikā
utsaṃ duhanti kalaśaṃ caturbilamiḍāṃ devīṃ madhumatīṃ suvarvidam | tadindrāgnī jinvataṃ sūnṛtāvattadyajamānamamṛtatve dadhātviti dhārādhoṣam
||1||dugdhvā harati
||2||taṃ pṛcchati kāmadhukṣaḥ pra ṇo brūhīndrāya havirindriyamiti
||3||amūmiti nirdiśati | yasyāṃ devānāṃ manuṣyāṇāṃ payo hitamiti pratyāha
||4||sā viśvāyurityanumantrayate
||5||devastvā savitā punātu vasoḥ pavitreṇa śatadhāreṇa supuveti kumbhyāṃ tiraḥ pavitramāsiñcati
||6||huta stoko huto drapsa iti vipruṣo'numantrayate
||7||evaṃ dvitīyāṃ tṛtīyāṃ ca dohayati
||8||sā viśvavyacā iti dvitīyāmanumantrayate | sā viśvakarmeti tṛtīyām
||9||tisro dohayitvā bahu dugdhīndrāya devebhyo havyamāpyāyatāṃ punaḥ | vatsebhyo manuṣyebhyaḥ punardohāya kalpatāmiti trirvācaṃ visṛjyānanvārabhya tūṣṇīmuttarā dohayitvā dohane'pa ānīya saṃpṛkṣyadhvamṛtāvarīriti kumbhyāṃ saṃkṣālanamānīyāviṣyandayansuśṛtaṃ karoti
||10||dṛṃha gā dṛṃha gopatiṃ mā vo yajñapatī riṣaditi vartma kurvanprāgudvāsayatyudak prāgudagvā
||11||ekasyā dvayostisṛṇāṃ vaikāhe dvyahe tryahe vā purastādupavasathādātañcanārthaṃ dohayitvā saṃtatamabhiduhantyopavasathāt
||12||tena śītabudhnamātanakti
||13||somena tvātanacmīndrāya dadhīti dadhnā
||14||yajñasya saṃtatirasi yajñasya tvā saṃtatimanusaṃtanomītyagnihotroccheṣaṇamanvavadhāyāyaṃ payaḥ somaṃ kṛtvā svāṃ yonimapigacchatu | parṇavalkaḥ pavitraṃ saumyaḥ somāddhi nirmita iti parivāsanaśakalamanvavadadhāti
||15||Caturdaśī kaṇḍikā
oṣadhayaḥ pūtikāḥ kvalāstaṇḍulāḥ parṇavalkā ityātañcanavikalpāḥ
||1||uccheṣaṇābhāve taṇḍulairātañcyāttaṇḍulābhāva oṣadhībhiḥ
||2||āpo haviḥṣu jāgṛta yathā deveṣu jāgratha | evamasminyajñe yajamānāya jāgṛtetyayaspātre dārupātre vāpa ānīyādastamasi viṣṇave tvā yajñāyāpi dadhāmyaham | adbhirariktena pātreṇa yāḥ pūtāḥ pariśerata iti tenāpidadhāti | amṛnmayaṃ devapātraṃ yajñasyāyuṣi prayujyatām | tiraḥ pavitramatinītā āpo dhāraya māti guriti yajamāno japati
||3||yadi mṛnmayenāpidadhyāttṛṇaṃ kāṣṭhaṃ vāpidhāne'nupravidhyet
||4||viṣṇo havyaṃ rakṣasvetyanadho nidadhāti
||5||imau parṇaṃ ca darbhaṃ ca devānāṃ havyaśodhanau | prātarveṣāya gopāya viṣṇo havyaṃ hi rakṣasīti prajñātaṃ śākhāpavitraṃ nidadhāti
||6||tayaiva śākhayā darbhairvā sāyaṃdohavatprātardohāya vatsānapākaroti
||7||upadhāya kapālāni sāyaṃdohavatprātardohaṃ dohayati | ātañcanāpidhāne nidhānaṃ ca nivartate | nāsomayājī saṃnayetsaṃnayedvā
||8||nāgataśrīrmahandraṃ yajeta | trayo vai gataśriya ityuktam
||9||aurvo gautamo bhāradvājaste'nantaraṃ somejyāyā mahendraṃ yajeran
||10||yo vā kaścit
||11||tataḥ saṃpreṣyati paristṛṇīta paridhattāgniṃ parihito'gniryajamānaṃ bhunaktu | apāṃ rasa oṣadhīnāṃ suvarṇo niṣkā ime yajamānasya santu kāmadughā amutrāmuṣmiṃlloka iti
||12||paristaraṇīmetāmeke samāmananti
||13||udagagraiḥ prāgagraiśca darbhairagnīnparistṛṇāti
||14||udagagrāḥ paścātpurastācca
||15||etatkṛtvopavasati
||16||agnyanvādhānaṃ vatsāpākaraṇamidhmābarhirvedo vediḥ | prāguttarātparigrāhātkṛtvā śvobhūta āpyalepaṃ ninīyottaraṃ parigṛhṇīyāt | paristaraṇaṃ ca | pūrvedyuramāvāsyāyāṃ paurṇamāsyāṃ tvanvādhānaparistaraṇopavāsāḥ
||17||sadyo vā sadyaskālāyāṃ sarvaṃ kriyate
||18||Pañcadaśī kaṇḍikā
udita āditye paurṇamāsyāstantraṃ prakramayati prāgudayādamāvāsyāyāḥ
||1||catvāra ṛtvijaḥ
||2||pūrvavadagnīnparistṛṇāti yadyaparistrīrṇā bhavanti
||3||karmaṇe vāṃ devebhyaḥ śakeyamiti hastāvavanijya yajñasya saṃtatirasi yajñasya tvā saṃtatyai stṛṇāmi saṃtatyai tvā yajñasyeti gārhapatyātprakramya saṃtatāmulaparājīṃ stṛṇātyāhavanīyāttūṣṇīṃ dakṣiṇāmuttarāṃ ca
||4||dakṣiṇenāhavanīyaṃ brahmayajamānayorāsane prakalpayati pūrvaṃ brahmaṇo'paraṃ yajamānasya
||5||uttareṇa gārhapatyāhavanīyau darbhānsaṃstīrya dvandvaṃ nyañci pātrāṇi prayunakti daśāparāṇi daśa pūrvāṇi
||6||sphyaśca kapālāni ceti yathāsamāmnātamaparāṇi prayujya sruvaṃ juhūmupabhṛtaṃ dhruvāṃ vedaṃ pātrīmājyasthālīṃ prāśitraharaṇamiḍāpātraṃ praṇītāpraṇayanamiti pūrvāṇi
||7||tānyuttareṇāvaśiṣṭāni
||8||anvāhāryasthālīmaśmānamupaveṣaṃ prātardohapātrāṇīti
||9||praṇītāpraṇayanaṃ pātrasaṃsādanātpūrvameke samāmananti | khādiraḥ sruvaḥ parṇamayī juhūrāśvatthyupabhṛdvaikaṅkatī dhruvā
||10||eteṣāṃ vā vṛkṣāṇāmekasya srucaḥ kārayet
||11||bāhumātryo'ratnimātryo vāgrāgrāstvaktobilā haṃsamukhyaḥ
||12||sphyaḥ śamyā prāśitraharaṇamiti khādirāṇi
||13||vāraṇānyahomārthāni bhavanti
||14||Ṣoḍaśī kaṇḍikā
atra pūrvavatpavitre karoti yadi na saṃnayati
||1||saṃnayatastu te vibhavataḥ
||2||vānaspatyo'si devebhyaḥ śundhasveti praṇītāpraṇayanaṃ camasamadbhiḥ parikṣālayati tūṣṇīṃ kaṃsaṃ mṛnmayaṃ ca | kaṃsena praṇayedbrahmavarcasakāmasya mṛnmayena pratiṣṭhākāmasya godohanena paśukāmasya | apareṇa gārhapatyaṃ pavitrāntarhitaṃ camasaṃ nidhāya tasminko vo gṛhṇāti sa vo gṛhṇātu kasmai vo gṛhṇāmi tasmai vo gṛhṇāmi poṣāya va ityapa ānayati
||3||apo gṛhṇangrahīṣyaṃśca pṛthivīṃ manasā dhyāyati
||4||upabilaṃ camasaṃ pūrayitvā prokṣaṇīvadutpūyābhimantrya brahmannapaḥ praṇeṣyāmi yajamāna vācaṃ yaccheti saṃpreṣyati
||5||sarvatra prasava ukte karoti
||6||praṇīyamānāsu vācaṃ yacchato'dhvaryuryajamānaścā haviṣkṛtaḥ
||7||ko vaḥ praṇayati sa vaḥ praṇayatvapo devīḥ praṇayāni yajñaṃ saṃsādayantu naḥ | iraṃ madantīrghṛtapṛṣṭhā udākuḥ sahasrapoṣaṃ yajamāne nyañcatīriti samaṃ prāṇairdhārayamāṇaḥ sphyenopasaṃgṛhyāviṣiñcanharati
||8||pṛthivīṃ ca manasā dhyāyati
||9||ko vo yunakti sa vo yunaktityuttareṇāhavanīyamasaṃspṛṣṭā darbheṣu sādayati
||10||neṅgayanti nelayantyā saṃsthātordarbhairabhicchādya
||11||saṃviśantāṃ daivīrviśaḥ pātrāṇi devayajyāyā iti sapavitreṇa pāṇinā pātrāṇi saṃmṛśya
||12||Saptadaśī kaṇḍikā
vānaspatyāsi dakṣāya tvetyagnihotrahavaṇīmādatte | veṣāya tveti śūrpam
||1||pratyuṣṭaṃ rakṣaḥ pratyuṣṭā arātaya ityāhavanīye gārhapatye vā pratitapya yajamāna havirnirvapsyāmītyāmantrayate
||2||pravasatyagne havirnirvapsyāmīti
||3||urvantarikṣamanvihīti śakaṭāyābhipravrajati
||4||apareṇa gārhapatyaṃ prāgīṣamudagīṣaṃ vā naddhayugaṃ śakaṭamavasthitaṃ bhavati vrīhimadyavamadvā
||5||dhūrasīti dakṣiṇāṃ yugadhuramabhimṛśatyuttarāṃ vā
||6||tvaṃ devānāmasi sasnitamamityuttarāmīṣāmālabhya japati
||7||viṣṇustvākraṃsteti savye cakre dakṣiṇaṃ pādamatyādhāyāhutamasi havirdhānamityārohati
||8||uru vātāyeti parīṇāhamapacchādya mitrasya tvā cakṣuṣā prekṣa iti puroḍāśīyānprekṣate
||9||nirastaṃ rakṣo nirasto'ghaśaṃsa iti yadanyatpuroḍāśīyebhyastannirasyorjāya vaḥ payo mayi dhehītyabhimantrya daśahotāraṃ vyākhyāya śūrpe pavitre nidhāya tasminnagnihotrahavaṇyā havīṃṣi nirvapati tayā vā pavitravatyā
||10||vrīhīnyavānvā
||11||yacchantāṃ pañceti muṣṭiṃ gṛhītvā sruci muṣṭimopya devasya tvetyanudrutyāgnaye juṣṭaṃ nirvapāmīti triryajuṣā tūṣṇīṃ caturtham
||12||Aṣṭādaśī kaṇḍikā
evamuttaraṃ yathādevatamagnīṣomābhyāmiti paurṇamāsyām | indrāgnibhyāmityamāvāsyāyām
||1||caturo muṣṭinnirupya nirupteṣvanvopyedaṃ devānāmiti niruptānabhimṛśati | idamu naḥ sahetyavaśiṣṭān
||2||sphātyai tvā nārātyā iti niruptānevābhimantryedamahaṃ nirvaruṇasya pāśādityupaniṣkramya svarabhivyakhyamiti prāṅ prekṣate
||3||suvarabhivikhyeṣamiti sarvaṃ vihāramanuvīkṣate | vaiśvānaraṃ jyotirityāhavanīyaṃ svāhā dyāvāpṛthivībhyāmiti skannānabhimantryaṃ dṛṃhantāṃ duryā dyāvāpṛthivyoriti pratyavarohyorvantarikṣamanvihīti harati
||4||adityāstvopasthe sādayāmītyapareṇa gārhapatyaṃ yathādevatamupasādayati
||5||āhavanīyaṃ vā yadyāhavanīye śrapayati
||6||yadi pātryā nirvapeddakṣiṇataḥ sphyamupadhāya tasyāṃ sarvāñchakaṭamantrāñjapet
||7||Ekonaviṃśī kaṇḍikā
saśūkāyāmagnihotrahavaṇyāmapa ānīya pūrvavadutpūyābhimantrya brahmanprokṣiṣyāmīti brahmāṇamāmantrya devasya tvetyanudrutyāgnaye vo juṣṭaṃ prokṣāmīti yathādevataṃ havistriḥ prokṣannāgnimabhiprokṣet
||1||yaṃ dviṣyāttasyābhiprokṣet
||2||uttānāni pātrāṇi paryāvartya śundhadhvaṃ daivyāya karmaṇa iti triḥ prokṣya prokṣaṇīśeṣamagreṇa gārhapatyaṃ nidhāya devasya tvā savituḥ prasava iti kṛṣṇājinamādāyāvadhūtaṃ rakṣo'vadhūtā arātaya ityutkare triravadhūnotyūrdhvagrīvaṃ bahiṣṭādviśasanam
||3||adityāstvagasītyuttareṇa gārhapatyamutkaradeśe vā pratīcīnagrīvamuttaralomopastṛṇāti
||4||purastātpratīcīṃ bhasadamupasamasyati
||5||anutsṛjankṛṣṇājinamadhiṣavaṇamasīti tasminnulūkhalamadhivartayati
||6||anutsṛjannulūkhalamagnestanūrasīti tasminhavirāvapati triryajuṣā tūṣṇīṃ caturtham
||7||adrirasi vānaspatya iti musalamādāya haviṣkṛdehīti triravahanti | anavaghnanvā haviṣkṛtaṃ hvayati
||8||haviṣkṛdehīti brāhmaṇasya haviṣkṛdāgahīti rājanyasya haviṣkṛdādraveti vaiśyasya haviṣkṛdādhāveti śūdrasya
||9||prathamaṃ vā sarveṣām
||10||ava rakṣo divaḥ sapatnaṃ vadhyāsamityavahanti
||11||Viṃśī kaṇḍikā
uccaiḥ samāhantavā iti saṃpreṣyati
||1||kuṭarurasi madhujihva ityāgnīdhro'śmānamādāyeṣamāvadorjamāvadeti dṛṣadupale samāhanti
||2||dvirdṛṣadi sakṛdupalāyāṃ triḥ saṃcārayannavakṛtvaḥ saṃpādayati
||3||sāvitreṇa vā śamyāmādāya tayā samāhanti
||4||varṣavṛddhamasīti purastācchūrpamupohatyuttarato vā
||5||varṣavṛddhā sthetyabhimantrya prati tvā varṣavṛddhaṃ vettvityudvapati
||6||parāpūtaṃ rakṣaḥ parāpūtā arātaya ityutkare parāpunāti
||7||praviddhaṃ rakṣaḥ parādhmātā amitrā iti tuṣānpraskandato'numantrayate
||8||madhyame puroḍāśakapāle tuṣānopya rakṣasāṃ bhāgo'sītyadhastātkṛṣṇājinasyopavapatyuttaramaparamavāntaradeśam
||9||hastenopavapatīti bṛhvṛcabrāhmaṇam
||10||adbhiḥ kapālaṃ saṃsparśya prajñātaṃ nidhāyāpa upaspṛśya vāyurvo vi vinaktviti vivicya devo vaḥ savitā hiraṇyapāṇiḥ pratigṛhṇātviti pātryāṃ taṇḍulānpraskandayitvādabdhena vaścakṣuṣāvapaśyāmi rāyaspoṣāya varcase suprajāstvāya cakṣuṣo gopīthāyāśiṣamāśāsa ityavekṣya triṣphalīkartavā iti saṃpreṣyati
||11||yā yajamānasya patnī sābhidrutyāvahanti
||12||yo vā kaścidavidyamānāyām
||13||Ekaviṃśī kaṇḍikā
devebhyaḥ śundhadhvaṃ devebhyaḥ śundhyadhvaṃ devebhyaḥ śumbhadhvamiti suphalīkṛtānkaroti | tūṣṇīṃ vā
||1||prakṣālya tuṇḍulāṃstriṣphalīkriyamāṇānāṃ yo nyaṅgo avaśiṣyate | rakṣasāṃ bhāgadheyamāpastatpravahatādita ityutkare trirninayati
||2||atra kṛṣṇājinasyādānādi prāgadhivartanātkṛtvā diva skambhanirasīti kṛṣṇājina udīcīnakumbāṃ śamyāṃ nidhāya dhiṣaṇāsi parvatyeti śamyāyāṃ dṛṣadamatyādhāya dhiṣaṇāsi pārvateyīti dṛṣadyupalāmatyādadhāti
||3||pūrvavadanutsargaḥ
||4||aṃśava stha madhumanta iti taṇḍulānabhimantrya devasya tvetyanudrutyāgnaye juṣṭamadhivapāmīti yathādevataṃ dṛṣadi taṇḍulānadhivapati triryajuṣā tūṣṇīṃ caturtham
||5||prāṇāya tveti prācīmupalāṃ prohatyapānāya tveti pratīcīṃ vyānāya tveti madhyadeśe vyavadhārayati prāṇāya tvāpānāya tvā vyānāya tveti saṃtataṃ pinaṣṭi
||6||dīrghāmanu prasitimāyuṣe dhāmiti prācīmantato'nuprohya devo vaḥ savitā hiraṇyapāṇiḥ pratigṛhṇātviti kṛṣṇājine piṣṭāni praskandayitvādabdhena vaścakṣuṣāvekṣa ityavekṣyāsaṃvapantī piṃṣāṇūni kurutāditi saṃpreṣyati
||7||dāsī pinaṣṭi patnī vā
||8||api vā patnyavahanti śūdrā pinaṣṭi
||9||Dvāviṃśī kaṇḍikā
āhavanīye gārhapatye vā havīṃṣi śrapayati
||1||dhṛṣṭirasi brahma yacchetyupaveṣamādāya rakṣasaḥ pāṇiṃ dahāhirasi budhniya ityabhimantryāpāgne'gnimāmādaṃ jahīti gārhapatyātpratyañcāvaṅgārau nirvartya niṣkravyādaṃ sedheti tayoranyataramuttaramaparamavāntaradeśaṃ nirasyā devayajaṃ vaheti dakṣiṇamavasthāpya dhruvamasīti tasminnadhyamaṃ puroḍāśakapālamupadadhāti
||2||nirdagdhaṃ rakṣo nirdagdhā arātaya iti kapāle 'ṅgāramatyādhāya dhartramasīti pūrvaṃ dvitīyaṃ saṃspṛṣṭam | dharuṇamasīti pūrvaṃ tṛtīyam | cidasi viśvāsu dikṣu sīdeti madhyamāddakṣiṇam | paricidasi viśvāsu dikṣu sīdeti madhyamāduttaram
||3||yathāyogamitarāṇi
||4||Trayoviṃśī kaṇḍikā
marutāṃ śardho'sīti ṣaṣṭham | dharmāsīti saptamam | cita sthetyaṣṭamam
||1||evamuttaraṃ kapālayogamupadadhāti
||2||api vā madhyamamupadhāya savyasya pāṇeraṅgulyābhinidhāya nirdagdhaṃ rakṣo nirdagdhā arātaya iti kapāle'ṅgāramatyādhāya dhartramasīti tasmādaparaṃ dharuṇamasīti tasmātpūrvaṃ yathāyogamitarāṇi
||3||tasyatasyāṅgulyābhinidhānamaṅgārādhivartanaṃ ca vājasaneyinaḥ samāmananti
||4||cita sthordhvacita ityūrdhvamaṣṭābhya upadadhāti tūṣṇīṃ vā
||5||bhṛgūṇāmaṅgirasāṃ tapasā tapyadhvamiti vedena kapāleṣvaṅgārānadhyūhya madantīradhiśrayati
||6||Caturviṃśī kaṇḍikā
prakṣālitāyāṃ pātryāṃ niṣṭaptopavātāyāṃ pavitravatyāṃ piṣṭāni saṃvapati devasya tvetyanudrutyāgnaye juṣṭaṃ saṃvapāmīti yathādevataṃ triryajuṣā tūṣṇīṃ caturtham
||1||saṃvapanvācaṃ yacchati tāmabhivāsayanvisṛjate
||2||prokṣaṇīvatpiṣṭānyutpūya praṇītābhiḥ saṃyauti
||3||anyā vā yajuṣotpūya yadi praṇītā nādhigacchet
||4||sruveṇa praṇītābhya ādāya vedenopayamya samāpo adbhiragmateti piṣṭeṣvānīyādbhiḥ pari prajātā iti taptābhiranupariplāvya janayatyai tvā saṃyaumīti saṃyutya makhasya śiro'sīti piṇḍaṃ kṛtvā yathābhāgaṃ vyāvartethāmiti vibhajya samau piṇḍau kṛtvā yathādevatamabhimṛśatīdamagnerityāgneyam | idamagnīṣomayorityagnīṣomīyam
||5||idamahaṃ senāyā abhītvaryai mukhamapohāmīti vedena kapālebhyo'ṅgārānapohya gharmo'si viśvāyurityāgneyaṃ puroḍāśamaṣṭāsu kapāleṣvadhiśrayati
||6||evamuttaramuttareṣu
||7||evamanupūrvāṇyevaiṣvata ūrdhvaṃ karmāṇi kriyante
||8||Pañcaviṃśī kaṇḍikā
samānajātīyena karmaṇaikaikamapavarjayati
||1||yāni vibhavanti sakṛttāni kriyante
||2||uru prathasvoru te yajñapatiḥ prathatāmiti puroḍāśaṃ prathayansarvāṇi kapālānyabhiprathayati
||3||atuṅgamanapūpākṛtiṃ kūrmasyeva pratikṛtimaśvaśaphamātraṃ karoti
||4||yāvantaṃ vā manyate
||5||taṃ na satrā pṛthaṃ karotītyeke
||6||tvacaṃ gṛhṇīṣvetyadbhiḥ ślakṣṇīkarotyanatikṣārayan
||7||antaritaṃ rakṣo'ntaritā arātaya iti sarvāṇi havīṃṣi triḥ paryagni kṛtvā devastvā savitā śrapayatvityulmukaiḥ paritapati
||8||agniste tanuvaṃ mātidhāgiti darbhairabhijvalayati jvālairvā
||9||avidahantaḥ śrapayateti vācaṃ visṛjate
||10||āgnīdhro havīṃṣi suśṛtāni karoti
||11||saṃ brahmaṇā pṛcyasveti vedena puroḍāśe sāṅgāraṃ bhasmādhyūhati
||12||atra vā vācaṃ visṛjet
||13||aṅguliprakṣālanaṃ pātrīnirṇejanaṃ colmukenābhitapya sphyenāntarvedi tisro lokhā likhati prācīrudīcīrvā
||14||tāsvasaṃsyandayaṃstrirninayati pratyagapavargamekatāya svāhetyetaiḥ pratimantram
||15||ninīya vābhitapedabhitapet
||16||