nirūḍhapaśubandhaḥ
Prathamā kaṇḍikā
sarvāṃllokānpaśubandhayājyabhijayati
||1||tena yakṣyamāṇo'māvāsyāyāṃ paurṇamāsyāṃ vā ṣaḍḍhotāraṃ manasānudrutyāhavanīye sagrahaṃ juhoti sūryaṃ te cakṣuriti
||2||āgnāvaiṣṇavamekādaśakapālaṃ nirvapati
||3||agnyanvādhānasya pratyāmnāyo bhavati
||4||siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate
||5||dhārayatyāhavanīyam
||6||uru viṣṇo vikramasveti sruveṇāhavanīye yūpāhutiṃ juhoti
||7||srucā vā caturgṛhītena
||8||na dīkṣitasya juhuyāt
||9||vaiṣṇavīmṛcamanūcyācchetyaḥ
||10||juhuyādvā
||11||yūpasakāśe vāgniṃ mathitvā tasmiñjuhuyāt
||12||sruvamājyaśeṣaṃ cādhvaryurādatte | takṣā śastram
||13||yatra yūpastadyanti
||14||yūpyā vṛkṣāḥ palāśakhadirabilvarauhītakāḥ
||15||pālāśaṃ tejaskāmo yajñakāmo vā | khādiraṃ svargakāmo vīryakāmo vā | bailvamannādyakāmo brahmavarcasakāmo vā | rauhītakaṃ prajākāmaścakṣuṣkāmo vā
||16||same jātamaśākhājaṃ bahuparṇaśākhamapratiśuṣkāgramasuṣiramavyāvṛttamaghūrṇamṛjumūrdhvamūrdhvaśakalamagra īṣadupāvanataṃ prāgudak pratyagvaupanatam
||17||yaṃ kāmayetāpratiṣṭhitaḥ syādityuktam
||18||atikramya yūpyānyaṃ joṣayate tamabhimantrayate
||19||Dvitīyā kaṇḍikā
atyanyānagāmiti
||1||athainamupaspṛśati taṃ tvā juṣe vaiṣṇavaṃ devayajyāyā iti
||2||devastvā savitā madhvānaktviti sruveṇa sarvato mūlaṃ paryaṇakti
||3||oṣadhe trāyasvainamityūrdhvāgraṃ darbhamantardhāya svadhite mainaṃ hiṃsīriti svadhitinā praharati
||4||prathamaparāpātinaṃ śakalamāharati
||5||gulphadaghe vṛścejjānudaghne'nakṣasaṅgaṃ vā
||6||divamagreṇa mā lekhīriti prāñcaṃ pātayatyudañcaṃ prāñcamudañcaṃ vā
||7||vanaspate śatavalśo virohetyāvraścane juhoti
||8||sahasravalśā vi vayaṃ ruhemetyātmānaṃ pratyabhimṛśya yaṃ tvāyaṃ svadhitirityanvagramadgāṃśchinatti
||9||acchinno rāyaḥ suvīra ityagraṃ parivāsayati
||10||pañcāratnimiti kāmyāḥ
||11||ekāratniprabhṛtyā trayastriṃśadaratneravyavāyenaike samāmananti
||12||yāvānyajamāna ūrdhvabāhustāvān
||13||yāvānvā rathe tiṣṭhan
||14||ūrdhvabāhurvā
||15||puruṣamātrī tvetasyāvamā mātrā | atha tato varṣīyān | varṣīyāneva kārya ityeke
||16||tryaratniścaturaratnirvā pālāśo nirūḍhapaśubandhasyāto'nyaḥ saumyasyādhvarasyeti vājasaneyakam
||17||Tṛtīyā kaṇḍikā
mūlato'taṣṭamuparam
||1||aṣṭāśriranupūrvo'grato'ṇīyānprajñātāgniṣṭhāśrirasthūlo 'naṇuḥ
||2||avatakṣaṇānāṃ svaruradhimanthanaśca śakalaḥ
||3||agrāccaṣālaṃ pṛthamātramaṣṭāśrimadhye saṃnatam
||4||yaṃ kāmayetānyo'sya lokamabhyārohediti tasyānyavṛkṣasya svarucaṣāle kuryāt
||5||yāvaduttamamaṅgulikāṇḍaṃ tāvadūrdhvaṃ caṣālādyūpasyātiriktaṃ dvyaṅgulaṃ tryaṅgulaṃ caturaṅgulaṃ vā
||6||rathamātrī nirūḍhapaśubandhasya vediḥ
||7||akṣasaṃmitā paścāttiryagīṣayā prācī vipathayugena purastādyāvatā vā bāhye chidre
||8||aratnirbhirvā caturbhiḥ paścāt ṣaḍbhiḥ prācī tribhiḥ purastāt
||9||tāṃ vedaṃ kṛtvā darśapūrṇamāsavatsaṃnamanavarjaṃ prāguttarātparigrāhātkṛtvāpareṇa yūpāvaṭadeśaṃ saṃcaramavaśiṣya vedyāmuttaravediṃ daśapadāṃ some karoti
||10||aṃhīyasīṃ purastādityeke
||11||tāṃ yugena yajamānasya vā padairvimāya śamyayā parimimīte
||12||śamyāmātrī nirūḍhapaśubandhasyottaravediḥ
||13||śamyāṃ purastādudagagrāṃ nidhāya sphyenodīcīmabhyantaramupalikhati vittāyanī me'sīti | evaṃ dakṣiṇataḥ prācīṃ tiktāyanī me'sīti | paścādudīcīmavatānmā nāthitamiti | uttarataḥ prācīmavatānmā vyathitamiti
||14||Caturthī kaṇḍikā
uttarasmādvedyaṃsādudakprakrame cātvālaḥ
||1||tamuttaravedivattūṣṇīṃ śamyayā parimitya devasya tvā savituḥ prasava ityabhrimādāya parilikhitaṃ rakṣaṃ parilikhitā arātaya iti triḥ pradakṣiṇaṃ parilikhya tūṣṇīṃ jānudaghnaṃ trivitastaṃ vā khātvottaravedyarthānpāṃsūnharati videriti
||2||siṃhīrasītyuttaravedyāṃ nivapati
||3||etenaiva yo dvitīyasyāmiti dvitīyaṃ yastṛtīyasyāmiti tṛtīyam
||4||tūṣṇīṃ caturthaṃ hṛtvoru prathasvoru te yajñapatiḥ prathatāmiti prathayitvā dhruvāsīti śamyayā saṃhatya devebhyaḥ kalpasvetyabhimantrya devebhyaḥ śundhasvetyadbhiravokṣya devebhyaḥ śumbhasveti sikatābhiravakīrya prokṣaṇīśeṣamuttarata uttaravedyai ninīyāpo ripraṃ nirvahateti sphyenodīcīmekasphyāṃ niḥsārya vibhrāḍbṛhatpibatu somyaṃ madhvāyurdadhadyajñapatāvavihrutam | vātajūto yo abhirakṣati tmanā prajāḥ piparti bahudhā virājatītyuttaravedyā antānkalpayati
||5||saṃmṛśatītyeke
||6||Pañcamī kaṇḍikā
athāsyāmadhye prādeśamātrīṃ gopadamātrīmaśvaśaphamātrīṃ vottaranābhiṃ catuḥsraktiṃ kṛtvā catuḥśikhaṇḍe yuvatī kanīne ghṛtapratīke bhuvanasya madhye | tayordevā adhisaṃvasanta uttame nāka iha mādayantāmityubhe abhimantryendraghoṣastvā vasubhiḥ purastātpātvityetairyathāliṅgamuttaravediṃ prokṣati
||1||tvaṣṭā tvā rūpairupariṣṭātpātviti madhyam
||2||prokṣaṇīśeṣaṃ dakṣiṇata uttaravedyai ninayecchucā tvārpayāmīti dveṣyaṃ manasā dhyāyan
||3||pūrvavadekasphyāṃ dakṣiṇato niḥsārya juhvāṃ pañcagṛhītaṃ gṛhītvā sarvatra hiraṇyamupāsyannakṣṇayottaravedimuttaranābhiṃ vā vyāghārayati
||4||dakṣiṇamaṃsamuttarāṃ śroṇiṃ dakṣiṇāmuttaramaṃsaṃ madhyamiti siṃhīrasītyetaiḥ pratimantram
||5||bhūtebhyastveti srucamudgṛhya pautudravaiḥ paridhibhiruttaravediṃ paridadhāti viśvāyurasīti madhyamaṃ dhruvakṣidasīti dakṣiṇamacyutakṣidasītyuttaram
||6||paridhisaṃdhinā sarvāhutīrjuhoti
||7||Ṣaṣṭhī kaṇḍikā
agnerbhasmāsītyuttaravedyāṃ saṃbhārānnivapati gulgulu sugandhitejanaṃ śvetāmūrṇāstukāṃ petvasyāntarāśṛṅgīyāṃ lūnasyālūnapūrvasya vā
||1||vyāghāraṇaprabhṛti saṃbhāranivapanāntamuttaravedyāmuparyagnau dhāryamāṇa eke samāmananti
||2||prokṣāntāṃ kṛtvodumbaraśākhābhiḥ lakṣaśākhābhirvā pracchādya vasati yadyasadyaskālaḥ paśurbhavati
||3||āhavanīye praṇayanīyamidhmāmādīpya sikatābhirupayamyāgnaye praṇīyamānāyānubrūhīti saṃpreṣyati | praṇīyamānāyānubrūhīti vā
||4||udyamyāgnimāhavanīya udyatahomaṃ juhoti yatte pāvaka cakṛmā kaccidāgaḥ pūrvo yatsannaparo bhavāsi | ghṛtena tvaṃ tanvaṃ vardhayasva mā mā hiṃsīradhigataṃ purastātsvāheti
||5||prathamāyāṃ triranūktāyāmupayamanībhirupayamya harati
||6||ūrṇāvantaṃ prathamaḥ sīda yonimiti hoturabhijñāyāgne bādhasva vimṛdho nudasvāpāmīvā apa rakṣāṃsi sedha | asmātsamudrādbṛhato divo no'pāṃ bhūmānamupa naḥ sṛjeha | yajña pratitiṣṭha sumatau suśevā ā tvā vasūni purudhā viśantu | dīrghamāyuryajamānāya kṛṇvannathāmṛtena jaritāramaṅgdhīha yajñaḥ pratyaṣṭhāditi saṃbhāreṣu pratiṣṭhāpya
||7||Saptamī kaṇḍikā
agneḥ purīṣamasītyuttarata upayamanīrnyupya manuṣvattvā nidhīmahi manuṣvatsamidhīmahi | agne manuṣvadaṅgiro devāndevāyate yajetyupasamidhya dvādaśagṛhītena srucaṃ pūrayitvā sapta te agne samidhaḥ sapta jihvā iti saptavatyā pūrṇāhutiṃ juhoti
||1||agnirvāyurādityo viṣṇuryajñaṃ nayatu prajānanmainaṃ yajñahano vidandevebhyo yajñaṃ prabrūtātprapra yajñapatiṃ tira svāheti catasro'timuktīrjuhoti
||2||eṣa paśubandhasyāhavanīyo yataḥ praṇayati sa gārhapatyaḥ
||3||praṇīte cedagnihotrakāla etasminnevāgnihotraṃ juhuyāt
||4||evamanyatra viprakrānte tantre
||5||idhmābarhirāharati
||6||trayoviṃśatidāruridhma āśvavālaḥ prastara aikṣavo vidhṛtī kārṣmaryamayāḥ paridhayaḥ
||7||Aṣṭamī kaṇḍikā
agnīnparistīrya pāṇiprakṣālanādi karma pratipadyate
||1||yathārthaṃ pātrāṇi prayunakti
||2||sphyamagnihotrahavaṇīṃ vasāhomahavanīṃ dvitīyāṃ juhūṃ pṛṣadājyadhānīṃ dvitīyāmupabhṛtaṃ dve ājyasthālyau hṛdayaśūlamasiṃ kumbhīṃ plakṣaśākhāṃ śākapavitraṃ kārṣmaryamayyau vapāśrapaṇyau dviśūlāmekaśūlāṃ caudumbaraṃ maitrāvaruṇadaṇḍamāsyadaghnaṃ cubukadaghnaṃ vā raśane ca
||3||pavitre kṛtvā yajamāna vācaṃ yaccheti saṃpreṣyati
||4||vāgyataḥ hpātrāṇi saṃmṛśya prokṣaṇīḥ saṃskṛtya brāhmaṇamāmantrya pātrāṇi prokṣatyatra vācaṃ visṛjate | sphyamādāyottaraṃ parigrāhaṃ parigṛhya darśapūrṇamāsavatsaṃpreṣyati | ājyena dadhnodehīti saṃpraiṣāntaṃ namati
||5||srucāṃ saṃmārjanakāle sruvaṃ saṃmṛjya tasyāvatā svadhitim
||6||juhūvadvasāhomahavanīmupabhṛdvatpṛṣadājyadhānīm | ājyaṃ nirupya dadhi nirvapati
||7||adhiśrayaṇavarjaṃ dadhani kriyate
||8||naitasya dadhnaḥ saṃskāro vidyata ityaparam
||9||Navamī kaṇḍikā
ājyagrahaṇakāle caturjuhvāṃ gṛhṇāti caturupabhṛti
||1||dadhanyājyamānīya mahīnāṃ payo'sīti pṛṣadājyadhānyāṃ pañcagṛhītaṃ pṛṣadājyaṃ jyotirasi viśvarūpaṃ viśveṣāṃ devānāṃ samiditi vā
||2||caturdhruvāyām
||3||sādanakāla ājyāni sādayati
||4||upabhṛdvatpṛṣadājyadhānīm
||5||pūrvavadājyānyabhimantryāgreṇāhavanīyaṃ yūpāvaṭaṃ parilikhatyardhamantarvedyardhaṃ bahirvedi
||6||pūrvavadabhrerādānaṃ parilekhanaśca
||7||atha khanati yathā nāviruparaṃ bhaviṣyatīti
||8||agreṇāvaṭaṃ prāñcaṃ yūpaṃ nidhāya yatte śikvaḥ parāvadhīttakṣā hastena vāsyā | āpastatsarvaṃ jīvalāḥ śundhantu śucayaḥ śucimiti yūpaṃ prakṣālyāthainaṃ yavamatībhiḥ prokṣati | pṛthivyai tveti mūlamantarikṣāya tveti madhyaṃ dive tvetyagram
||9||śundhatāṃ lokaḥ pitṛṣadana iti prokṣaṇīśeṣamavaṭe'vanīya yavo'sīti yavamavāsya pitṝṇāṃ sadanamasīti barhiṣāvastīrya svāveśo'sīti prathamaparāpātinaṃ śakalamavāsya ghṛtena dyāvāpṛthivī āpṛṇethāmiti sruveṇa śakale hutvā
||10||Daśamī kaṇḍikā
yūpāyājyamānāyānubrūhīti saṃpreṣyatyajyamānāyānubrūhyañjmo yūpamanubrūhīti vā
||1||athainamasaṃskṛtenājyena yajamāno'grataḥ śakalenānakti
||2||aindramasīti caṣālamaktvā supippalābhyastvauṣadhībhya iti pratimucya devastvā savitā madhvānaktviti sruveṇa saṃtatamavicchindannagniṣṭhāmaśrimanaktyoparāt
||3||raśanādeśe triḥ sarvato yūpaṃ saṃmṛśati
||4||añjanādi yūpaṃ yajamāno notsṛjātyā parivyayaṇāt
||5||yūpāyocchrīyamāṇāyānubrūhīti saṃpreṣyatyucchrīyamāṇāyānubrūhīti vā
||6||uddivaṃ stabhānāntarikṣaṃ pṛṇetyucchrayati
||7||te te dhāmānītyavaṭe'vadadhāti
||8||viṣṇoḥ karmāṇi paśyateti dvābhyāmāhavanīyenāgniṣṭhāṃ saṃminoti
||9||yaṃ kāmayeta tejasainamityuktam
||10||agramāhavanīyamupanataṃ yūpasyāvanataṃ mūlam
||11||anāviruparaṃ kṛtvā brahmavaniṃ tvā kṣatravanimiti pradakṣiṇaṃ pāṃsubhiḥ paryūhya brahma dṛṃha kṣatraṃ dṛṃheti maitrāvaruṇadaṇḍena samaṃ bhūmiparidṛṃhaṇaṃ kṛtvā
||12||Ekādaśī kaṇḍikā
unnambhaya pṛthivīmityadbhiḥ pariṣiñcati
||1||darbhamayyau raśane bhavataḥ | dvigunā dvivyāyāmā paśuraśanā triguṇā trivyāyāmā yūpasya
||2||devasya tvā savituḥ prasava iti raśanāmādāya viṣṇoḥ karmāṇi paśyateti saraśanena pāṇinā yūpamunmārṣṭi
||3||tadviṣṇoḥ paramaṃ padamityagraṃ prekṣate | yūpāya parivīyamāṇāyānubrūhīti saṃpreṣyati | parivīyamāṇāyānubrūhīti vā
||4||parivīrasīti nābhidaghne raśanayā triḥ pradakṣiṇaṃ yūpaṃ parivyayati madhyadeśe vā
||5||yaṃ kāmayetorjainamityuktam
||6||adho dūraṃ parivyayedvṛṣṭikāmasyopari dūramavṛṣṭikāmasyetyeke
||7||yaṃ kāmayeta stryasya jāyetetyupānte tasya vyatiṣajya na praveṣṭayet
||8||yaṃ kāmayeta pumānasya jāyetetyāntaṃ tasya praveṣṭyāṇimati sthavimatpravīya divaḥ sūnurasīti svarumādāyāntarikṣasya tvā sānāvavagūhāmītyuttareṇāgniṣṭhāṃ madhyame raśanāguṇe'vagūhati
||9||uttame sarveṣu vā | dvayoradharayoriti vājasaneyakam
||10||Dvādaśī kaṇḍikā
paśuṃ snapayanti kūṭakarṇakāṇakhaṇḍabaṇḍaśloṇasaptaśaphavarjam
||1||yadyaṅgahīnaḥ syādaṅgato vā virujyeta
||2||athaikeṣāṃ vaiṣṇavīmāgnāvaiṣṇavīṃ sārasvatīṃ bārhaspatyāmiti ca hutvā prayojayet
||3||yo'pannadanmalaṃ tatpaśūnāmiti vijñāyate
||4||iṣe tveti barhiṣī ādatte | upavīrasīti plakṣaśākhāṃ bahuparṇaśākhāmapratiśuṣkāgrāmasuṣirām
||5||yaṃ kāmayetāpaśuḥ syādityaparṇayā tasya śuṣkāgrayopākuryāt
||6||tṛṇenopākarotītyeke
||7||barhirbhyāṃ plakṣaśākhayā ca purastātpratyañcaṃ paśumupākaroti | upo devāndaivīrviśaḥ prajāpaterjāyamānā iti caitābhyāmupaspṛśannindrāgnibhyāṃ tvā juṣṭamupākaromīti
||8||pañcakṛtvo devatopadeśanamupākaraṇe niyojane prokṣaṇe vapāyā uddharaṇe hṛdayasyābhighāraṇa iti
||9||prajānantaḥ pratigṛhṇanti pūrva iti pañca hutvāgniṃ manthati
||10||api vāgniṃ mathitvopākuryāt
||11||agnerjanitramasītyadhimanthanaṃ śakalaṃ nidadhāti | vṛṣaṇau stha iti prāñcau darbhau
||12||urvaśyasītyadharāraṇimādatte | purūravā ityuttarāraṇim
||13||devo vāṃ savitā madhvānaktvityājyasthālyā bile'ṅktvā ghṛtenākte vṛṣaṇaṃ dadhāthāmityubhe abhimantryāyurasīti samavadhāya
||14||Trayodaśī kaṇḍikā
agnaye mathyamānāyānubrūhīti saṃpreṣyati | mathyamānāyānubrūhīti vā
||1||prathamāyāṃ triranūktāyāṃ triḥ pradakṣiṇamagniṃ manthati | gāyatraṃ chando'nuprajāyasveti prathamaṃ traiṣṭubhamiti dvitīyaṃ jāgatamiti tṛtīyam
||2||tato yathā prāśu manthati
||3||yadi mathyamāno na jāyeta rākṣoghnīranubrūyāt
||4||jātāyānubrūhīti jāte saṃpreṣyati | prahriyamāṇāyeti praharan
||5||bhavataṃ naḥ samanasāvityagreṇottaraṃ paridhimāhavanīye praharati saṃdhinā vā
||6||agnāvagniścarati praviṣṭa iti prahṛtya sruveṇābhijuhoti
||7||sāvitreṇa raśanāmādāya paśordakṣiṇe bāhau parivīyordhvamutkṛṣyartasya tvā devahaviḥ pāśenārabha iti dakṣiṇe'rdhaśirasi pāśenākṣṇayā pratimucya dharṣā mānuṣānityuttarato yūpasya niyunakti
||8||dakṣiṇata aikādaśinān
||9||adbhyastvauṣadhībhyaḥ prokṣāmīti prokṣati
||10||apāṃ perurasīti pāyayati
||11||svāttaṃ citsadevaṃ havyamāpo devīḥ svadatainamityupariṣṭādadhastātsarvataśca prīkṣya vedaṃ nidhāya sāmidhenībhyaḥ pratipadyate
||12||Caturdaśī kaṇḍikā
srucyamāghārya pratyākramya juhvā paśuṃ samanakti
||1||saṃ te prāṇo vāyunā gacchatāmiti śirasi | saṃ yajatrairaṅgānītyaṃsoccalayoḥ | saṃ yajñapatirāśiṣeti śroṇyām
||2||dhruvāsamañjanādi karma pratipadyate samānamā pravarāt
||3||ṣaḍṛtvijaḥ
||4||daivaṃ ca mānuṣaṃ ca hotārau vṛtvā punarāśrāvya maitrāvaruṇaṃ pravṛṇīte mitrāvaruṇau praśāstārau praśāstrāditi
||5||tiṣṭhati paśāvekādaśa prayājānyajati
||6||samidbhyaḥ preṣyeti prathamaṃ saṃpreṣyati | preṣya preṣyetītarān
||7||caturthāṣṭamayoḥ pratisamānīya daśeṣṭvaikādaśāyājyamavaśinaṣṭi
||8||tānyajamānaḥ prākṛtairāditaścaturbhiścaturo'numantrya caturthasyānumantraṇena duraḥprabhṛtīṃstrīnuttamena śeṣam
||9||pratyākramya juhvā svarusvadhitī anakti | triḥ svaruṃ sakṛtsvadhiteranyatarāṃ dhārām
||10||svarumantardhāya svadhitinā paśuṃ samanakti ghṛtenāktau paśuṃ trāyethāmiti śirasi
||11||na vā svadhitinā svaruṇaiva
||12||aktayā śṛtasyāvadyati paśumitarayā viśāsti
||13||śamitre svadhitiṃ prayacchannāha śamitareṣā te'śriḥ spaṣṭāstviti
||14||Pañcadaśī kaṇḍikā
paryagnaye kriyamāṇāyānubrūhīti saṃpreṣyati paryagnaye'nubrūhīti vā
||1||āhavanīyādulmukamādāyāgnīdhraḥ pari vājapatiḥ kaviriti triḥ pradakṣiṇaṃ paryagni karoti paśuṃ yūpamāhavanīyaṃ śāmitradeśaṃ cātvālam | ājyāni cetyeke
||2||pratyamisṛjyolmukaṃ triḥ pratiparyeti
||3||prajānantaḥ pratigṛhṇanti pūrva iti paryagnau kriyamāṇe'pāvyāni juhotyekaṃ dve trīṇi catvāri vā
||4||paśupateḥ paśavo virūpāḥ sadṛśā uta | teṣāṃ yaṃ vavrire devāstaṃ svarāḍanumanyatāmiti dvitīyām
||5||ye badhyamānamiti pramucyamāne | pramuñcamānā iti praṇīyamāne
||6||revatīryajñapatiṃ priyadhā viśateti vapāśrapaṇībhyāṃ paśumanvārabhete adhvaryuryajamānaśca | āśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyatyupapreṣya hotarhavyā devebhya iti
||7||prāsmā agniṃ bharata stṛṇīta barhiriti hoturabhijñāyāhavanīyādulmukamādāyāgnīdhraḥ pūrvaḥ pratipadyate
||8||śamitā paśuṃ nayati
||9||uro aṃtarikṣetyantarā cātvālotkarāvudañcaṃ paśuṃ nayanti
||10||nānā prāṇo yajamānasya paśunetyadhvaryurjapati
||11||Ṣoḍaśī kaṇḍikā
ūvadhyagohaṃ pārthivaṃ khanatādityabhijñāyovadhyagohaṃ khanati
||1||abhiparyagnikṛte deśa ulmukaṃ nidadhāti
||2||sa śāmitraḥ
||3||taṃ dakṣiṇena pratyañcaṃ paśumavasthāpya pṛthivyāḥ saṃpṛcaḥ pāhīti tasyādhastādbarhirupāsyatyupākaraṇayoranyatarat
||4||tasminsaṃjñapayanti pratyakśirasamudīcīnanpādam
||5||amāyuṃ kṛṇvantaṃ saṃjñapayatetyuktvā parāṅāvartate'dhvaryuḥ
||6||svarvidasi svarvittvāsvarihi svarmahyaṃ svaḥ paśubhyaḥ | lokavidasi lokaṃ vittvā lokamihi lokaṃ mahyaṃ lokaṃ paśubhyaḥ | gātuvidasi gātuṃ vittvā gātumihi gātuṃ mahyaṃ gātuṃ paśubhyaḥ | nāthavidasi nāthaṃ vittvā nāthamihi nāthaṃ mahyaṃ nāthaṃ paśubhyaḥ | na vā uvetanmriyase na riṣyasi devām̐ ideṣi pathibhiḥ sugebhiḥ | yatra yanti sukṛto nāpi duṣkṛtastatra tvā devaḥ savitā dadhātu | aśānāṃ tvāśāpālebhya ityeṣā | viśvā āśā madhunā saṃsṛjāmyanamīvā āpa oṣadhayo bhavantu | ayaṃ yajamāno mṛdho vyasyatām | agṛbhītāḥ paśavaḥ santu sarva ityuktvā parāṅāvartate yajamānaḥ | nānā prāṇo yajamānasya paśunetyadhvaryurjapati
||7||Saptadaśī kaṇḍikā
yāsāmūdhaścaturbilaṃ madhoḥ pūrṇaṃ ghṛtasya ca | tā naḥ santu payasvatīrasmingoṣṭhe vayovṛdhaḥ | iha paśavo viśvarūpā ramantāmasminyajñe viśvavido ghṛtācīḥ | agniṃ kulāyamabhisaṃvasānā asmām̐ avantu payasā ghṛteneti pṛṣadājyamavekṣamāṇau vāgyatāvāsāte adhvaryuryajamānaśca
||1||indrasya bhāgaḥ suvite dadhātanemaṃ yajñaṃ yajamānaṃ ca sūrau | yo no dveṣṭyanu taṃ ravasvānāgaso yajamānasya vīrā iti ca vāśyamāne'vekṣete
||2||yatpaśurmāyumakṛteti saṃjñapte saṃjñaptahomaṃ juhoti
||3||śamitāra upetaneti vapāśrapaṇībhyāṃ paśumupaito'dhvaryuryajamānaśca
||4||paśoḥ pāśaṃ pramuñcatyaditiḥ pāśaṃ pramumoktvetamiti
||5||saṃveṣṭya raśanāṃ grīvāsu nidhāyaikaśūlayopasajya cātvāla udasyatyarātīyantamadharaṃ karomīti
||6||yadyabhicaredarātīyantamadharaṃ kṛṇomi yaṃ dviṣmastasminpratimuñcāmi pāśamiti tayā vṛkṣaṃ sthāṇuṃ stambhaṃ vāpidadhyāt
||7||Aṣṭādaśī kaṇḍikā
tataḥ pratiprasthātā patnīmudānayati
||1||namasta ātāneti patnyādityamupatiṣṭhate
||2||anarvā prehīti prācīmudānayatyanumantrayata ityeke
||3||āpo devīḥ śuddhāyuva iti cātvāle patnyapo'vamṛśatyṛtvijo yajamānaśca
||4||na patnītyeke
||5||adbhiḥ paśoḥ sarvānprāṇānāpyāyayati
||6||sarvāṇyaṅgānyadhvaryurabhiṣiñcati patnyāpyāyayati | etadvā viparītam | vākta āpyāyatāmityetairyathāliṅgam
||7||yā te prāṇāñchugjagāmeti hṛdayadeśam
||8||meḍhraṃ ta āpyāyatāmiti meḍhram
||9||śuddhāścaritrā iti pādān
||10||ekaikamāpyāyya japati śamadbhya iti purā stokānāṃ bhūmeḥ prāpaṇāt
||11||śamoṣadhībhyaḥ śaṃ pṛthivyā iti bhūmyāṃ śeṣaṃ ninīyauṣadhe trāyasvainamityupākaraṇayoravaśiṣṭaṃ dakṣiṇena nābhimantardhāya svadhite mainaṃ hiṃsīriti svadhitinā pārśvatastiryagācchati
||12||barhiṣo'graṃ savyena pāṇinādatte
||13||atha madhyaṃ yata ācchyati tadubhayato lohitenāṅktvā rakṣasāṃ bhāgo'sītyuttaramaparamavāntaradeśaṃ nirasyāthainatsavyena padābhitiṣṭhatīdamahaṃ rakṣo'vabādha idamahaṃ rakṣo'dhamaṃ tamo nayāmīti
||14||Ekonaviṃśī kaṇḍikā
iṣe tveti vapāmutkhidya ghṛtena dyāvāpṛthivī prorṇvāthāmiti vapayā dviśūlāṃ pracchādyorje tveti taniṣṭhe'ntata ekaśūlayopatṛṇatti
||1||devebhyaḥ kalpasvetyabhimantrya devebhyaḥ śūndhasvetyadbhiravokṣya devebhyaḥ śūmbhasveti svadhitinā vapāṃ nimṛjyācchinno rāyaḥ suvīra indrāgnibhyāṃ tvā juṣṭāmutkṛntāmītyutkṛntati
||2||muṣṭinā śamitā vapoddharaṇamapidhāyāsta ā vapāyā homāt
||3||pratyuṣṭaṃ rakṣaḥ pratyuṣṭā arātaya iti śāmitre vapāṃ pratitapya namaḥ sūryasya saṃdṛśa ityādityamupasthāyorvantarikṣamanvihītyabhipravrajati
||4||ulmukaikadeśamādāyāgnīdhraḥ pūrvaḥ pratipadyate
||5||vapāśrapaṇī punaranvārabhate yajamānaḥ
||6||ulmukaikadeśamāhavanīye pratyapisṛjati
||7||nirdagdhaṃ rakṣo nirdagdhā arātaya ityāhavanīyasyāntame'ṅgāre vapāṃ nikūḍyāntarā yūpamāhavanīyaṃ ca dakṣiṇātihṛtya pratiprasthātre prayacchati
||8||tāṃ dakṣiṇata āsīnaḥ pratiprasthātāhavanīye śrapayati
||9||Viṃśī kaṇḍikā
vāyo vīhi stokānāmiti barhiṣo'gramadhastādvapāyā upāsyati
||1||tvāmu te dadhire havyavāhamiti sruveṇa vapāmabhijuhoti
||2||prādurbhūteṣu stokeṣu stokebhyo'nubrūhīti saṃpreṣyati
||3||alohinīṃ suśṛtāṃ kṛtvā supippalā oṣadhīḥ kṛdhīti dakṣiṇasyāṃ vediśroṇyāṃ barhiṣi laksaśākhāyāmāsādya prayutā dveṣāṃsīti vapāśrapaṇī pravṛhya nidhāya ghṛtavati śabde juhūpabhṛtāvādāya dakṣiṇātikramyāśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyati svāhākṛtībhyaḥ preṣya svāhākṛtibhyaḥ preṣyeti vā
||4||vaṣaṭkṛte hutvā pratyākramya śeṣeṇa dhruvāmabhighārya pṛṣadājyamabhighārayatyatha vapām | etadvā viparītam
||5||nopabhṛtam
||6||ājyabhāgau yajati
||7||tau na paśau karoti | na soma ityeke
||8||svāhā devebhya iti pūrvaṃ parivapyaṃ hutvā juhvāmupastīrya hiraṇyaśakalamavadhāya kṛtsnāṃ vapāmavadāya hiraṇyaśakalamupariṣṭātkṛtvābhighārayati
||9||evaṃ pañcāvattā bhavati
||10||caturavattino'pi pañcāvattaiva syāt
||11||Ekaviṃśī kaṇḍikā
indrāgnibhyāṃ chāgasya vapāyā medaso'nubrūhīndrāgnibhyāṃ chāgasya vapāyā medasaḥ preṣyeti saṃpraiṣau
||1||jātavedo vapayā gaccha devāniti vaṣaṭkṛte hutvā pratyākramya devebhyaḥ svāhetyuttaraṃ parivapyaṃ hutvā vapoddharaṇamabhighārayatyuttaratastiṣṭhan
||2||pratiprasthātāhavanīye vapāśrapaṇī praharati svāhordhvanabhasaṃ mārutaṃ gacchatamiti prācīṃ dviśūlāṃ pratīcīmekaśūlām | etadvā viparītam
||3||athaine adhvaryuḥ saṃsrāveṇābhijuhoti
||4||atra yajamāno varaṃ dadātyanaddhāhaṃ tisro vā dhenūstisro vā dakṣiṇāḥ
||5||samutkramya sahapatnīkāḥ hpañcabhiścātvāle mārjayante | āpo hi ṣṭhā mayobhuva iti tisraḥ | idamāpaḥ pravaha tāvadyaṃ ca malaṃ ca yat | yadvābhidudrohānṛtaṃ yadvā śepe abhīruṇam | āpo mā tasmādenaso viśvānmuñcatvaṃhasaḥ | nirmā muñcāmi śapathānnirmā varuṇādadhi | nirmā yamasya paḍbīśātsarvasmāddevakilbiṣādatho manuṣyakilbiṣāditi
||6||Dvāviṃśī kaṇḍikā
paśupuroḍāśasya pātrasaṃsādanādi karma pratipadyate
||1||yathārthaṃ pātrayogaḥ
||2||nirvapaṇakāle vrīhimayaṃ paśupuroḍāśaṃ nirvapatyekādaśakapālaṃ dvādaśakapālaṃ vā
||3||haviṣkṛtā vācaṃ visṛjya paśuṃ viśāsti
||5||hṛdayaṃ jihvā vakṣo yakṛdvṛkyau savyaṃ dorubhe pārśve dakṣiṇā śroṇirgudatṛtīyamiti daivatāni | dakṣiṇaṃ doḥ savyā śroṇirgudatṛtīyamiti sauviṣṭakṛtāni | klomānaṃ līhānaṃ purītataṃ vaniṣṭhumadhyūdhnīṃ medo jāghanīmityuddharati
||6||gudaṃ mā nirvleṣīriti saṃpreṣyati
||7||mā viparyāsta ityartho bhavati
||8||udak pavitre kumbhyāṃ paśumavadhāya śūle praṇīkṣya hṛdayaṃ śāmitre śrapayati
||9||avahananādi karma pratipadyate
||10||vapayā pracarya puroḍāśena pracarati | śṛte vā paśau
||11||indrāgnibhyāṃ puroḍāśasyānubrūhīndrāgnibhyāṃ puroḍāśasya preṣyeti saṃpraiṣau | indrāgnibhyāṃ puroḍāśasyāvadīyamānasyānubrūhīndrāgnibhyāṃ puroḍāśasya preṣyeti vā
||12||agnaye'nubrūhyagnaye preṣyeti sviṣṭakṛtaḥ saṃpraiṣau
||13||Trayoviṃśī kaṇḍikā
prāśitramavadāyeḍāṃ na yajamānabhāgam
||1||havirāhutiprabhṛtīḍāntaḥ saṃtiṣṭhate
||2||upahutāṃ maitrāvaruṇaṣaṣṭhā bhakṣayitvā purvavatprastare mārjayitvā sruveṇa pṛṣadājyasyopahatya vedenopayamya triḥ pṛcchati śṛtaṃ havīḥ3 śamitariti
||3||śṛtamitītaraḥ pratyāha
||4||ardhādhve dvitīyaṃ prāpya tṛtīyam
||5||pūṣā mā paśupāḥ pātviti prathame'bhipravrajati | pūṣā mā pathipāḥ pātviti dvitīye | pūṣā mādhipāḥ pātviti tṛtīye
||6||śūlātpravṛhya hṛdayaṃ kumbhyāmavadhāya saṃ te manasā mana iti pṛṣadājyena hṛdayamabhighārayatyuttarataḥ parikramya
||7||ājyena paśuṃ yasta ātmā paśuṣu praviṣṭa iti
||8||svāhoṣmaṇo vyathiṣyā ityudyantamūṣmāṇamanumantrayate
||9||paśuṃ haranpārśvato hṛdayaśūlaṃ dhārayatyanupaspṛśannātmānamitarāṃśca
||10||antarā yūpamāhavanīyaṃ ca dakṣiṇātihṛtya pañcahotrā ṣaḍḍhotrā vā dakṣiṇāsyāṃ vediśroṇyāmāsādya catasṛṣūpastṛṇīte juhūpabhṛtorvasāhomahavanyāṃ samavattadhānyāmiti
||11||juhūpabhṛtorhiraṇyaśakalāvavadhāya barhiṣi plakṣaśākhāyāmavadānānyavadyansaṃpreṣyati
||12||Caturviṃśī kaṇḍikā
manotāyai haviṣo'vadīyamānasyānubrūhīti
||1||hṛdayasyāgre'vadyati | atha jihvāyā atha vakṣaso yāthākāmītareṣām
||2||madhyato gudasyāvadyatītyukta
||3||yathoddhṛtaṃ vā
||4||daivatānāṃ dvirdviravadāya juhvāmavadadhāti | upabhṛti sauviṣṭakṛtānāṃ sakṛtsakṛt
||5||gudaṃ traidhaṃ vibhajya sthavimadupayaḍbhyo nidhāya madhyamaṃ dvaidhaṃ vibhajya daivateṣvavadadhāti | aṇimatsauviṣṭakṛteṣu
||6||api vā dvaidhaṃ vibhajya sthavimadupayaḍbhyo nidhāyetarattraidhaṃ vibhajya madhyamaṃ dvaidhaṃ vibhajya daivateṣvavadadhāti | aṇimatsauviṣṭakṛteṣu sthaviṣṭhamiḍāyām
||7||tradhā medo'vadyati dvibhāgaṃ srucostṛtīyaṃ samavattadhātyām
||8||yūṣe medo'vadhāya medasā srucau prāvṛtya hiraṇyaśakalāvupariṣṭātkṛtvābhighārayati
||9||samavattadhānyāṃ ṣaḍādyānīḍāmavadyati vaniṣṭhuṃ saptamam | ṣaḍbhyo vā vaniṣṭhoḥ saptamāt
||10||anasthibhiriḍāṃ vardhayati
||11||klomānaṃ plīhānaṃ purītatamityanvavadhāya yūṣṇopasicyābhighārayati
||12||Pañcaviṃśī kaṇḍikā
apāṃ tvauṣadhīnāṃ rasaṃ gṛhṇāmīti vasāhomahavanyāṃ vasāhomaṃ gṛhṇāti
||1||svadhitinā dhārāṃ chinatti
||2||dviḥ pañcāvattinaḥ
||3||śrīrasīti pārśvena vasāhomaṃ prayauti
||4||vātasya tvā dhrajyā iti tenaivāpidadhāti | svadhitinā vā prayauti | svadhitināpidadhātītyeke
||5||atha yanna śīrṣṇo'vadyati nāṃsayornāṇūkasya nāparasakthyoranavadānīyāni
||6||tāni śṛtaiḥ saṃnidhāya saṃmṛśatyaindraḥ prāṇo aṅgeaṅga iti
||7||atha haviṣā pracarati
||8||indrāgnibhyāṃ chāgasya haviṣo'nubrūhīndrāgnibhyāṃ chāgasya haviṣaḥ preṣyeti saṃpraiṣau
||9||yājyāyā ardharce pratiprasthātā vasāhomaṃ juhoti ghṛtaṃ ghṛtapāvānaḥ pibateti
||10||udrekeṇa diśaḥ pradiśa iti pratidiśaṃ juhoti | madhye pañcamena
||11||prāñcamuttamaṃ saṃsthāpya namo digbhya ityupatiṣṭhate
||12||vaṣaṭkṛte juhoti
||13||atra vā diśaḥ prati yajet | upariṣṭādvā vanaspateḥ sviṣṭakṛto vā
||14||pratyākramya juhvāmupastīrya sakṛtpṛṣaḍājyasyopahatya dvirabhighārya vanaspataye nubrūhi vanaspataye preṣyeti saṃpraiṣau | vaṣaṭkṛte juhoti
||15||sviṣṭakṛdvadyajamāno'numantrayate
||16||uparyāhavanīye juhvāmaupabhṛtāni viparyasyannāhāgnaye sviṣṭakṛte 'nubrūhyagnaye sviṣṭakṛte preṣyeti saṃpraiṣau
||17||vaṣaṭkṛte hutvā pratyākramyāyatane srucau sādayati
||18||Ṣaḍviṃśī kaṇḍikā
atreḍāyā niravadānameke samāmananti
||1||avāntareḍāmavadyati
||2||meda upastīrya medasābhighārayati
||3||yaṃ kāmayetāpaśuḥ syādityamedaskaṃ tasmā ityuktam
||4||upahūtāṃ maitrāvaruṇaṣaṣṭhā bhakṣayanti | pratiprasthātā saptamaḥ
||5||vaniṣṭhumagnīdhe ṣaḍavattaṃ saṃpādayati
||6||adhyūdhnīṃ hotre harati
||7||agnīdaupayajānaṅgārānāharopayaṣṭarupasīda brahmanprasthāsyāmaḥ samidhamādhāyāgnītparidhīṃścāgniṃ ca sakṛtsakṛtsaṃmṛḍḍhīti saṃpreṣyati
||8||āgnīdhrādaupayajānaṅgārānāharati | hotrīya upayajati
||9||śāmitrānnirūḍhapaśubandha uttarasyāṃ vediśroṇyām
||10||gudakāṇḍamekādaśadhā tiryak chittvāsaṃbhindannaparyāvartayannanūyājānāṃ vaṣaṭkṛtevaṣaṭkṛta ekaikaṃ gudakāṇḍaṃ pratiprāsthātā hastena juhoti samudraṃ gaccha svāhetyetaiḥ pratimantram
||11||sarvāṇi hutvādbhyastvauṣadhībhya iti barhiṣi lepaṃ nimṛjya mano me hārdi yaccheti japati | pṛṣadājyaṃ juhvāmānīya pṛṣadājyadhānīmupabhṛtaṃ kṛtvā tenaikādaśānūyājānyajati
||12||devebhyaḥ preṣyeti prathamaṃ saṃpreṣyati | preṣya preṣyetītarān
||13||tānyajamānaḥ prākṛtairanumantrayate
||14||Saptaviṃśī kaṇḍikā
prathamenādyāṃścaturo daśamaṃ ca | dvitīyena prāgvanaspateḥ | uttamena śeṣam
||1||uttarayorvikāreṣubhau hotāraṃ codayato'dhvaryurmaitrāvaruṇaśca yajeti
||2||atra svarorañjanameke samāmananti
||3||pratyākramya juhvāṃ svarumavadhāyānūyājānte juhoti dyāṃ te dhūmo gacchatvantarikṣamarciḥ pṛthivīṃ bhasmanā pṛṇasva svāheti
||4||samānamā pratyāśrāvaṇāt
||5||sūktavākapraiṣo vikriyate
||6||taṃ maitrāvaruṇo brūyādagnimadya hotāramavṛṇīteti
||7||dhruvāvarjaṃ catasṛbhiḥ paridhīnabhijuhoti
||8||dakṣiṇena vihāraṃ jāghanīṃ hṛtvā tayā patnīḥ saṃyājayanti
||9||ājyena somatvaṣṭārāviṣṭvottānāyai jāghanyai devānāṃ patnībhyo'vadyati | nīcyā agnaye gṛhapataye
||10||uttānāyai hotra iḍāmavadyati nīcyā agnīdhe
||11||tāṃ patnyai prayacchati tāṃ sādhvaryave'nyasmai vā brāhmaṇāya
||12||bāhuṃ śamitre
||13||taṃ sa brāhmaṇāya yadyabrāhmaṇo bhavati
||14||yajña yajñaṃ gaccheti trīṇi samiṣṭayajūṃṣi hutvānupaspṛśanhṛdayaśūlamudaṅ paretyāsaṃcare'pa upaninīya śuṣkārdrayoḥ saṃdhāvudvāsayati śugasīti dveṣyaṃ manasā dhyāyan
||15||sumitrā na āpa oṣadhaya iti tasmiṃścātvāle vā sahapatnīkā mārjayitvā dhāmnodhāmno rājannuduttamamityādityamupasthāyaidho'syedhiṣīmahītyāhavanīye samidha ādhāyāpo anvacāriṣamityupatiṣṭhante
||16||Aṣṭāviṃśī kaṇḍikā
iṣṭividho vā anyaḥ paśubandhaḥ somavidho'nyaḥ | sa yatraitadapaḥ praṇayati pūrṇapātraṃ ninayati viṣṇukramānkrāmati sa iṣṭividho'to'nyaḥ somavidha iti vājasaneyakam
||1||yūpaṃ yajamāna upatiṣṭhate namaḥ svarubhyaḥ sannānmāvagātāpaścāddaghvānnaṃ bhūyāsam | śṛṅgāṇīvecchṛṅgiṇāṃ saṃdadṛśrire caṣālavantaḥ svaravaḥ pṛthivyām | te devāsaḥ svaravastasthivāṃso namaḥ sakhibhyaḥ sannānmāvagāta | āśāsānaḥ suvīryamiti ca
||2||upasthāya yajña śaṃ ca ma iti japati
||3||āhutyai vā etaṃ vanaspatibhyaḥ pracyāvayantyupayajya manuṣyāḥ hprayānti | yūpo vai yajñasya duriṣṭamāmuñcate | yadyūpamupaspṛśedduriṣṭaṃ yajñasyāmuñcettamabhimantrayeta vāyaveṣa te vāyavityekam | vāyavetau te vāyaviti dvau | vāyavete te vāyaviti bahūn
||4||aindrāgnī nirūḍhapaśubandhaḥ sauryaḥ prājāpatyo vā
||5||tena saṃvatsaresaṃvatsare yajeta | ṣaṭsuṣaṭsu māseṣvitveke
||6||ṛtuvyāvṛttau sūyavasa āvṛttimukhaāvṛttimukhe vā
||7||māṃsīyanti ha vā agnayo'juhvato yajamānasya | te yajamānameva dhyāyanti | yajamānaṃ saṃkalpayanti | pacanti ha vā anyeṣvagniṣu vṛthāmāṃsam | athaiteṣāṃ nānyā māṃsāśā vidyate | yasyo caite bhavanti taṃ tato nānījānaṃ paśunā saṃvatsaro'tīyāt | āyuṣyo ha vā asyaiṣa ātmaniṣkrayaṇa iti vājasaneyakaṃ bhavati bhavati
||8||