gavāṃ bandhanayoktreṣu bhavenmṛtyurakāmataḥ
akāmakṛtapāpasya prāyaścittaṃ kathaṃ bhavet
||1||vedavedāṅgaviduṣāṃ dharmaśāstraṃ vijānatām
svakarmarataviprāṇāṃ svakaṃ pāpaṃ nivedayet
||2||sāvitryāścāpi gāyatryāḥ saṃdhyopāstyagnikāryayoḥ
ajñānātkṛṣikartāro brāhmaṇā nāmadhārakāḥ
||3||avratānāmamantrāṇāṃ jātimātropajīvinām
sahasraśaḥ sametānāṃ pariṣattvaṃ na vidyate
||4||yadvadanti tamomūḍhā mūrkhā dharmamatadvidaḥ
tatpāpaṃ śatadhā bhūtvā tadvaktṝnadhigacchati
||5||ajñātvā dharmaśāstrāṇi prāyaścittaṃ dadāti yaḥ
prāyaścittī bhavetpūtaḥ kilbiṣaṃ parṣadi vrajet
||6||catvāro vā trayo vāpi yaṃ brūyurvedapāragāḥ
sa dharmeti vijñeyo netaraistu sahasraśaḥ
||7||pramāṇamārgaṃ mārganto ye dharmaṃ pravadanti vai
teṣāmudvijate pāpaṃ sadbhūtaguṇavādinām
||8||yathāśmani sthitaṃ toyaṃ mārutārkeṇa śudhyati
evaṃ pariṣadādeśānnāśayettasya duṣkṛtam
||9||naiva gacchati kartāraṃ naiva gacchati parṣadam
mārutārkādisamyogātpāpaṃ naśyati toyavat
||10||catvāro vā trayo vāpi vedavanto'gnihotriṇaḥ
brāhmaṇānāṃ samarthā ye pariṣatsābhidhīyate
||11||anāhitāgnayo ye'nye vedavedāṅgapāragāḥ
pañca trayo vā dharmajñāḥ pariṣatsā prakīrtitā
||12||munīnāmātmavidyānāṃ dvijānāṃ yajñayājinām
vedavrateṣu snātānāmeko'pi pariṣadbhavet
||13||pañca pūrvaṃ mayā proktāsteṣāṃ cāsaṃbhave trayaḥ
svavṛttiparituṣṭo ye pariṣatsā prakīrtitā
||14||ata ūrdhvaṃ tu ye viprāḥ kevalaṃ nāmadhārakāḥ
pariṣattvaṃ na teṣvasti sahasraguṇiteṣvapi
||15||yathā kāṣṭhamayo hastī yathā carmamayo mṛgaḥ
brāhmaṇastvanadhīyānastrayaste nāmadhārakāḥ
||16||grāmasthānaṃ yathā śūnyaṃ yathā kūpastu nirjalaḥ
yathā hutamanagnau ca amantro brāhmaṇastathā
||17||yathā ṣaṇḍho'phalaḥ strīṣu yathā gaurūṣarāphalā
yathā cājñe'phalaṃ dānaṃ tathā vipro'nṛco'phalaḥ
||18||citrakarma yathānekairaṅgairunmīlyate śanaiḥ
brāhmaṇyamapi tadvaddhi saṃskārairmantrapurvakaiḥ
||19||prāyaścittaṃ prayacchanti ye dvijā nāmadhārakāḥ
te dvijā pāpakarmāṇaḥ sametā narakaṃ yayuḥ
||20||ye paṭhanti dvijā vedaṃ pañcayajñaratāśca ye
trailokyaṃ tārayantyete pañcendriyaratā api
||21||saṃpraṇītaḥ śmaśāneṣu dīpto'gniḥ sarvabhakṣakaḥ
evaṃ ca vedavidvipraḥ sarvabhakṣo'pi daivatam
||22||amedhyāni tu sarvāṇi prakṣipyante yathodake
tathaiva kilbiṣaṃ sarvaṃ prakṣipecca dvijānale
||23||gāyatrīrahito vipraḥ śūdrādapyaśucirbhavet
gāyatrībrahmatattvajñāḥ saṃpūjyante janairdvijāḥ
||24||duḥśīlo'pi dvijaḥ pūjyo na tu śūdro jitendriyaḥ
kaḥ parityajya gāṃ duṣṭāṃ duhecchīlavatīṃ kharīm
||25||dharmaśāstrarathārūḍhā vedakhaḍgadharā dvijāḥ
krīḍārthamapi yadbrūyuḥ sa dharmaḥ paramaḥ smṛtaḥ
||26||cāturvedyo vikalpī ca aṅgaviddharmapāṭhakaḥ
trayaśca āśramo mukhyāḥ parṣadeṣā daśāvarā
||27||rājñaścānumate sthitvā prāyaścittamvinirdiśet
svayameva na kartavyaṃ kartavyā svalpaniṣkṛtiḥ
||28||brāhmaṇāṃstānatikramya rājā kartuṃ yadicchati
tatpāpaṃ śatadhā bhūtvā rājānamanugacchati
||29||prāyaścittaṃ sadā dadyāddevatāyatanāgrataḥ
ātmakṛcchraṃ tataḥ kṛtvā japedvai vedamātaram
||30||saśikhaṃ vapanaṃ kṛtvā trisaṃdhyamavagāhanam
gavāṃ madhye vasedrātrau divā gāścāpyanuvrajet
||31||uṣṇe varṣati śīte vā mārute vāti vā bhṛśam
na kurvītātmanastrāṇaṃ gorakṛtvā tu śaktitaḥ
||32||ātmano yadi vānyeṣāṃ gṛhe kṣetre khale'tha vā
bhakṣayantīṃ na kathayetpibantaṃ caiva vatsakam
||33||pibantīṣu pibettoyaṃ saṃviśantīṣu saṃviśet
patitāṃ paṅkamagnāṃ vā sarvaprāṇaiḥ samuddharet
||34||brāhmaṇārthe gavārthe vā yastu prāṇānparityajet
mucyate brahmahatyāyā goptā gorbrāhmaṇasya ca
||35||govadhasyānurūpeṇa prājāpatyaṃ vinirdiśet
prājāpatyaṃ tataḥ kṛcchraṃ vibhajettaccaturvidham
||36||ekāhamekabhaktāśī ekāhaṃ naktabhojanaḥ
ayācitāśyekamaharekāhaṃ mārutāśanaḥ
||37||dinadvayaṃ caikabhakto dvidinaṃ caikabhojanaḥ
dinadvayamayācī syāddvidinaṃ mārutāśanaḥ
||38||tridinaṃ caikabhaktāśī tridinaṃ naktabhojanaḥ
dinatrayamayācī syāttridinaṃ mārutāśanaḥ
||39||caturahaṃ caikabhaktāśī caturahaṃ naktabhojanaḥ
caturdinamayācī syāccaturahaṃ mārutāśanaḥ
||40||prāyaścitte tataścīrṇe kuryādbrāhmaṇabhojanam
viprāṇāṃ dakṣiṇāṃ dadyātpavitrāṇi japeddvijaḥ
brāhmaṇānbhojayitvā tu goghnaḥ śuddho na saṃśayaḥ
||41||