Aṣṭamaḥ praśnaḥ — Āpastambaśrautasūtram

Kaṇḍikā	Sūtras
Prathamā kaṇḍikā	16
Dvitīyā kaṇḍikā	20
Tṛtīyā kaṇḍikā	18
Caturthī kaṇḍikā	13
Pañcamī kaṇḍikā	43
Ṣaṣṭhī kaṇḍikā	31
Saptamī kaṇḍikā	29
Aṣṭamī kaṇḍikā	23
Navamī kaṇḍikā	15
Daśamī kaṇḍikā	12
Ekādaśī kaṇḍikā	22
Dvādaśī kaṇḍikā	7
Trayodaśī kaṇḍikā	20
Caturdaśī kaṇḍikā	24
Pañcadaśī kaṇḍikā	25
Ṣoḍaśī kaṇḍikā	22
Saptadaśī kaṇḍikā	12
Aṣṭādaśī kaṇḍikā	10
Ekonaviṃśī kaṇḍikā	9
Viṃśī kaṇḍikā	13
Ekaviṃśī kaṇḍikā	6
Dvāviṃśī kaṇḍikā	18

Prathamā kaṇḍikā

akṣayyaṃ ha vai cāturmāsyayājinaḥ sukṛtaṃ bhavati

||1||

phālgunyāṃ paurṇamāsyāṃ caitryāṃ vā vaiśvadevena yajate

||2||

pūrvasminparvaṇi pañcahotāraṃ manasānudrutyāhavanīye sagrahaṃ hutvānvārambhaṇīyāmiṣṭiṃ nirvapati vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ pārjanyaṃ ca carum

||3||

vaiśvānaro na ūtyā pṛṣṭo divīti vaiśvānarasya yājyānuvākye | parjanyāya pragāyata divasputrāya mīḍhuṣe | sa no yavasamicchatu | acchā vada tavasaṃ gīrbhirābhiḥ stuhi parjanyaṃ namasāvivāsa | kanikradadvṛṣabho jīradānū reto dadhātvoṣadhīṣu garbhamiti pārjanyasya | hiraṇya vaiśvānare dadāti dhenuṃ pārjanye | siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate

||4||

prācīnapravaṇe vaiśvadevena yajate

||5||

paśubandhavadgārhapatyādagniṃ praṇayannodyatahomaṃ juhoti

||6||

ūrṇāvantaṃ prathamaḥ sīda yonimiti hoturabhijñāyāhavanīyāyatana ūrṇāstukāṃ nidhāya tasyāmagniṃ pratiṣṭhāpayati

||7||

nānuttaravedike pāśukaṃ praṇayanaṃ vidyata ityaparam

||8||

agnīnanvādhāya śākhāmāhṛtya vaiśvadevyā āmikṣāyā vatsānapākaroti

||9||

prasūmayaṃ barhiḥ prastaraśca

||10||

tredhā saṃnaddhaṃ punarekadhā

||11||

tasminmantraḥ

||12||

tathedhmaḥ

||13||

trayoviṃśatidāruḥ

||14||

trīnkalāpānsaṃnahyaikadhā punaḥ saṃnahyati

||15||

pūrvavadvaiśvadevyāḥ sāyaṃdohaṃ dohayati

||16||

Dvitīyā kaṇḍikā

śvobhūte pātrasaṃsādanakāle pālāśaṃ vājinapātraṃ prayunakti srucaṃ vā

||1||

nirvapaṇakāla āgneyamaṣṭākapālamiti yathāsamāmnātamaṣṭau havīṃṣi nirvapati

||2||

teṣāṃ pauṣṇāntāni pañca saṃcarāṇi

||3||

piṣṭānāṃ pauṣṇaṃ śrapayati

||4||

tapte prātardohe sāyaṃdohamānayati

||5||

yatsaṃvartate sāmikṣā | yadanyattadvājinam

||6||

paśuvatsaṃpraiṣaḥ | tathājyāni

||7||

pṛṣadājye vikāraḥ | mahīnāṃ payo'sīti pṛṣadājyadhānyāṃ dvirājyaṃ gṛhṇāti dvirdadhi sakṛdājyam

||8||

udvāsanakāla āmikṣāṃ saṃhatya dvayoḥ pātrayoruddhṛtya vājinaikadeśenopasiñcati

||9||

alaṃkaraṇakāla ājyenaikakapālamabhipūrayatyāviḥpṛṣṭhaṃ vā kṛtvā vyāhṛtībhirhavīṃṣyāsādayati

||10||

utkare vājinam

||11||

pañcahotrā yajamānaḥ sarvāṇi havīṃṣyāsannānyabhimṛśati

||12||

paśuvannirmathyaḥ sāmidhenyaśca

||13||

nava prayājāḥ

||14||

caturthottamāvantareṇa pāśukāścatvāro duraḥprabhṛtayaḥ praiṣapratīkayājyāḥ

||15||

paśuvatsamānayanam

||16||

pracaraṇakāla upāṃśu sāvitreṇa pracarya pūrvavadekakapālena pracarati

||17||

madhuśca mādhavaśceti caturbhirmāsanāmabhirekakapalamabhijuhoti

||18||

dakṣiṇākāle prathamajaṃ vatsaṃ dadāti mithunau vā gāvau

||19||

pṛṣadājyaṃ juhvāmānīya pṛṣadājyadhānīmupabhṛtaṃ kṛtvā tena navānūyājānyajati

||20||

Tṛtīyā kaṇḍikā

aṣṭāvādyāḥ pāśukāḥ pariṣavarjam

||1||

uttamenottamam

||2||

devānyajeti prathamaṃ saṃpreṣyati | yaja yajetītarān

||3||

saṃvatsarīṇāṃ svastimāśāste | divyaṃ dhāmāśāsta iti sūktavākasyāśiḥṣu hotānuvartayate

||4||

evaṃ yajamāno japati | āśāsa iti mantraṃ saṃnamati

||5||

paridhīnprahṛtya saṃsrāvāntaṃ kṛtvā vājinapātra upastīryāntarvedi barhiranuviṣiñcanvājinaṃ gṛhṇāti

||6||

nābhighārayati

||7||

vājibhyo'nubrūhi vājino yajeti saṃpraiṣau | vaṣaṭkṛte camasena juhoti | srucā vānuviṣicyamānayānuvaṣaṭkṛte ca

||8||

ūrdhvajñurāsīno 'navānaṃ hotā yajati

||9||

vājinasyāgne vīhītyanuyajati

||10||

trayāṇāṃ ha vai haviṣāṃ sviṣṭakṛtena samavadyati somasya vājinasya gharmasyeti

||11||

udrekeṇa paśubandhavaddiśaḥ pratījyāntarvedi śeṣaṃ sarve samupahūya bhakṣayanti

||12||

asāvasāvupahvayasveti karmanāmadheyenāmantrayate

||13||

upahūta iti prativacanaḥ

||14||

hotā prathamo bhakṣayati yajamāna uttamaḥ | yajamānaḥ prathamaścottamaścetyeke

||15||

vājināṃ bhakṣo avatu vājo asmām̐ retaḥ siktamamṛtaṃ balāya | sa na indriyaṃ draviṇaṃ dadhātu mā riṣāma vājinaṃ bhakṣayantaḥ | tasya te vājibhirbhakṣaṃkṛtasya vājibhiḥ sutasya vājipītasya vājinasyopahūtasyopahūto bhakṣayāmīti bhakṣayati

||16||

paśuvatsamiṣṭāyajūṃṣi

||17||

siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate

||18||

Caturthī kaṇḍikā

śvobhūte paurṇamāsyeṣṭvā prasūtā devena savitrā daivyā āpa undantu te tanuṃ dīrghāyutvāya varcasa ityupodya tryeṇyā śalalyekṣukāṇḍenekṣuśalākayā vā lauhena ca kṣureṇaudumbareṇa ni keśānvartayate vāpayate śmaśrūṇi

||1||

ṛtameva parameṣṭyṛtaṃ nātyeti kiṃcana | ṛte samudra āhita ṛte bhūmiriyaṃ śritā | agnistigmena śociṣā tapa ākrāntamuṣṇihā | śirastapasyāhitaṃ vaiśvānarasya tejasā | ṛtenāsya nivartaye satyena parivartaye | tapasāsyānuvartaye śivenāsyopavartaye śagmenāsyābhivartaya iti nivartayati

||2||

tadṛtaṃ tatsatyaṃ tadvrataṃ tacchakeyaṃ tena śakeyaṃ tena rādhyāsamiti yajamāno japati | brāhmaṇa ekahoteti cānuvākam

||3||

tasya parvasvantarālavratāni

||4||

na māṃsamaśnāti na striyumupaiti

||5||

ṛtve vā jāyām

||6||

noparyāste

||7||

jugupsetānṛtāt

||8||

prāṅ śete

||9||

madhvaśnāti

||10||

madhvaśanaṃ syādityekam | vyañjanārthamityaparam

||11||

ṛtayājī vā anyaścāturmāsyayājyanyaḥ

||12||

yo vasanto'bhūtprāvṛḍabhūccharadabhūditi yajate sa ṛtuyājī | atha yaścaturṣucaturṣu māseṣu sa cāturmāsyayājī | vasante vaiśvadevena yajate prāvṛṣi varuṇapraghāsaiḥ śaradi sākamedhairiti vijñāyate

||13||

Pañcamī kaṇḍikā

tataścaturṣu māseṣvāṣāḍhyāṃ śravaṇāyāṃ vodavasāya varuṇapraghāsairyajate

||1||

prarūḍhakakṣe yaṣṭavyamiti bahvṛcabrāhmaṇaṃ bhavati

||2||

tasya vaiśvadevavatkalpaḥ

||3||

vedau kṛtvāgreṇa gārhapatyaṃ same prācī vedī bhavataḥ

||4||

uttarāmadhvaryuḥ karoti dakṣiṇāṃ pratiprasthātā | uttare vihāre'dhvaryuścarati dakṣiṇe pratiprasthātā

||5||

ubhayatra kṛtsnaṃ tantram

||6||

api patnīsaṃyājāḥ

||7||

ekavatsaṃpraiṣaḥ

||8||

dvivadbrahmānujānāti

||9||

dvyaṅgulaṃ tryaṅgulaṃ caturaṅgulaṃ pṛthamātraṃ rathavartmamātraṃ mītāmātraṃ prādeśamātreṇa vā tiryagasaṃbhinne vedī bhavataḥ

||10||

antarā vedī pratiprasthātuḥ saṃcaraḥ

||11||

apareṇottarāṃ vediṃ stambayajurharannādhvaryumabhipariharati

||12||

utkare nivapati

||13||

samāna utkaraḥ

||14||

pañcartvijaḥ

||15||

yadevādhvaryuḥ karoti tatpratiprasthātā

||16||

yatkiṃca vācākarmīṇamadhvaryureva tatkuryāt

||17||

yugapatkālānvā nigadān

||18||

sādhāraṇadravyāṃśca saṃskārān

||19||

prāguttarātparigrāhātkṛtvaikasphyayā vedī anusaṃbhinatti | dakṣiṇasyā uttarāyai śroṇeḥ prakramyā dakṣiṇādaṃsāduttarasyāḥ

||20||

uttarasyāṃ vedyāṃ paśubandhavaduttaravedimupavapati

||21||

kāle paśubandhavadgārhapatyādagnī praṇayataḥ

||22||

nodyatahomau juhutaḥ

||23||

antarā vedī pratiprasthātā pratipadyate | uttareṇottarāṃ vedimadhvaryuḥ

||24||

pūvo'dhvaryuruttaravedyāmagniṃ pratiṣṭhāpayati | jaghanyaḥ pratiprasthātā dakṣiṇasyām

||25||

agnīnanvādhāya pṛthak śākhe āharataḥ

||26||

tathedhmābarhiṣī

||27||

mārutyāḥ pratiprasthātā vatsānapākaroti | vāruṇyā adhvaryuḥ

||28||

śamīmayyo hiraṇmayyo vā sruco bhavanti

||29||

yathādevataṃ sāyaṃdohau dohayataḥ

||30||

sadyaskālā vā varuṇapraghāsāḥ

||31||

evaṃ sati laukikena dadhnāmikṣākarma syāt

||32||

prātardohavikārameka āmikṣāpayasyamāhuḥ

||33||

nirvapaṇakāla āgneyamaṣṭākapālamiti navottarāṇi havīṃṣi nirvapati

||34||

sarve yavā bhavanti

||35||

api vā pauṣṇaḥ karambhapātrāṇi meṣāviti yavānāṃ vrīhīṇāmitarāṇi

||36||

etasminkāle pratiprasthātā tūṣṇīṃ karambhapātrārthānyavānnirvapati

||37||

yajuṣādhvaryurmeṣārthān | meṣyarthānpratiprasthātā

||38||

tayorāmikṣāvaddaivatam

||39||

āmapeṣāṇāṃ patnī karambhapātrāṇi karoti

||40||

yāvanto yajamānasyāmātyāḥ sastrīkāstāvantyekātiriktāni

||41||

āmapeṣāṇāṃ bheṣapratikṛtī bhavataḥ

||42||

meṣamadhvaryuḥ karoti meṣīṃ pratiprasthātā

||43||

Ṣaṣṭhī kaṇḍikā

striyāḥ striṣyañjanāni

||1||

puṃsaḥ puṃvyañjanāni

||2||

api vā pūrvedyuranvāhāryapacane vituṣāniva yavānkṛtvā teṣāmīṣadupataptānāṃ patnī karambhapātrāṇi karoti

||3||

atrāpi meṣaṃ meṣīṃ ca karotīti vājasaneyakam

||4||

aindrāgnaparyantānyadhiśrityaikādaśasu kapāleṣu meṣīmadhiśrayati | aṣṭāsu meṣam

||5||

kumbhīpākyau vā bhavataḥ

||6||

kāyamekakapālamadhiśrityāpyebhyo ninīyāgnī praṇayata iti vājasaneyakam

||7||

paśuvatsaṃpraiṣaḥ | tathājyāni

||8||

pṛṣadājye vikāraḥ | mahīnāṃ payo'sīti pṛṣadājyadhānyāṃ sakṛdājyaṃ gṛhṇāti | dvirdadhi dvirājyam

||9||

yadyu vai śravaṇāyāṃ saṃsṛjya gṛhṇīyāt

||10||

udvāsanakāle'naiḍakībhirūrṇābhirmeṣapratikṛtī lomaśau kurutaḥ

||11||

tadabhāve kuśorṇā niśleṣya mārutyāṃ meṣamavadadhāti | vāruṇyāṃ meṣīm

||12||

athābhyāṃ śamīparṇakarīrāṇyupavapati paraḥśatāni paraḥsahasrāṇi vā

||13||

karambhapātreṣu cānvopyāṣṭāvuttarasyāṃ vedyāṃ havīṃṣyāsādayati

||14||

ekāṃ mārutīṃ pratiprasthātā dakṣiṇasyāṃ karambhapātrāṇi ca

||15||

atra meṣapratikṛtī vyatiharataḥ

||16||

mārutyāṃ meṣīmavadadhāti | vāruṇyāṃ meṣam

||17||

paśuvannirmanthyau sāmidhenyaśca na va prayājānūyājāḥ

||18||

praghāsyānhavāmaha iti pratiprasthātā patnīmudānayatyetacca vācayati

||19||

tāṃ pṛcchati patni kati te jārā iti

||20||

yānācaṣṭe tānvaruṇo gṛhṇātviti nirdiśati

||21||

yajjāraṃ santaṃ na prabrūyātpriyaṃ jñātiṃ rundhyāt | asau me jāra iti nirdiśet | nirdiśyaivainaṃ varuṇapāśena grāhayatīti vijñāyate

||22||

saṃmṛṣṭa uttaro'gnirbhavatyasaṃmṛṣṭo dakṣiṇaḥ | athāntarā vedī gatvā yajamānaḥ patnī cottareṇa vottarāṃ vedimaiṣīke śūrpe karambhapātrāṇyopya śīrṣannadhinidhāya purastātpratyañcau tiṣṭhantau dakṣiṇe'gnau śūrpeṇa juhutaḥ

||23||

mo ṣū ṇa indreti yajamānaḥ puro'nuvākyāmanvāha | yadgrāma ityubhau yājyām

||24||

akrankarma karmakṛta iti viparāyantau japataḥ

||25||

api vādhvaryuḥ pratiprasthātā vā juhuyāt | anvārabheyātāmitarau

||26||

atra dakṣiṇamagniṃ saṃmārṣṭi

||27||

aindrāgnaparyantaiḥ pracaryāramatyadhvaryuḥ

||28||

atha pratiprasthātā pūrveṇa sahāvadānena mārutyāḥ sarvāṃ meṣīmavadyati | uttareṇa śamīparṇakarīrāṇi

||29||

atha pracaryāramati

||30||

athādhvaryuḥ pūrveṇa sahāvadānena vāruṇyāḥ sarvaṃ meṣamavadyati | uttareṇa śamīparṇakarīrāṇi | atha pracarati

||31||

Saptamī kaṇḍikā

kāyānubrūhi kaṃ yajetyekakapāle saṃpraiṣau

||1||

nabhaśca nabhasyaśceti caturbhirmāsanāmabhirekakapālamabhijuhoti

||2||

tadu haike pṛthagīḍe niravadyanti | tadu tathā na kuryāt | saptānāṃ haviṣāṃ samavadāyādhvaryuḥ pratiprasthātre prayacchati | tasminpratiprasthātā mārutyā anvavadadhāti

||3||

upahūtāṃ prāśnanti

||4||

yaḥ pravayā ivarṣabhaḥ sa dakṣiṇā

||5||

kāmaṃ tu tato bhūyo dadyāt

||6||

dhenurdakṣiṇetyeke

||7||

parivatsarīṇāṃ svastimāśāste | divyaṃ dhāmāśāsta iti sūktavākasyāśiḥṣu hotānuvartayate | evaṃ yajamāno japati | āśāsa iti mantraṃ saṃnamati

||8||

ubhau vājinābhyāṃ pracarataḥ

||9||

śeṣau samavanīyottare vihāre pūrvavadbhakṣayantyā mā viśantvindava ā galgā dhavanīnāṃ rasena me rasaṃ pṛṇa | tasya te vājobhirbhakṣaṃkṛtasyeti samānam

||10||

pūrṇapātravaja pūrvavadiṣṭiṃ saṃsthāpayati

||11||

pūrṇapātrasya sthāne saumiko'vabhṛthaḥ

||12||

caturgṛhītānyājyāni

||13||

vāruṇyai niṣkāsena tuṣaiścāvabhṛthamavayanti

||14||

tuṣā ṛjīṣadharmaṃ labhante

||15||

vāruṇamekakapālameke samāmananti

||16||

nāyurdāṃ nābhipravrajanamantraṃ na sāma gāyati

||17||

sarvā diśo'vabhṛthagamanamāmnātam

||18||

nodīcīrabhyavetyā ityeke

||19||

yāṃ diśaṃ gaccheyustathāmukhāḥ pracareyurityeke

||20||

vahantīnāṃ sthāvarā abhyavetyāḥ

||21||

tadabhāve yāthākāmī

||22||

udakānte staraṇāntāṃ vediṃ kṛtvā tasyāṃ havīṃṣi sādayati

||23||

api vā na vediḥ

||24||

śataṃ te rājanbhiṣajaḥ sahasramityapo dṛṣṭvā japati

||25||

abhiṣṭhito varuṇasya pāśa ityudakāntamabhitiṣṭhante

||26||

apaḥ pragāhya tiṣṭhanto'vabhṛthena caranti

||27||

tṛṇaṃ prahṛtya srauvamāghārayati

||28||

yadi vā purā tṛṇaṃ syāttasmiñjuhuyāt

||29||

Aṣṭamī kaṇḍikā

agnīdapastriḥ saṃmṛḍḍhīti saṃpreṣyati

||1||

āpo vājajito vājaṃ vaḥ sariṣyantīrvājaṃ jeṣyantīrvājinīrvājajito vājajityāyai saṃmārjmyapo annādā annādyāyeti mantraṃ saṃnamati

||2||

agneranīkamapa āviveśeti srucyamāghārayati

||3||

vāgasyāgneyītyanumantrayate yajamānaḥ

||4||

lupyate pravaraḥ

||5||

apabarhiṣaḥ prayājāniṣṭvāpsumantāvājyabhāgau yajati

||6||

apsvagna ityeṣā | apsu me somo abravīdantarviśvāni bheṣajā | agniṃ ca viśvaśaṃbhuvamāpaśca viśvabheṣajīrityapsumantau

||7||

niṣkāsasyāvadāya varuṇamiṣṭvā kṛtsnaṃ niṣkāsamavadāyāgnīvaruṇau sviṣṭakṛdarthe yajati

||8||

nottaraṃ kriyate

||9||

api vaupabhṛtaṃ juhvāmānīyāpabarhiṣāvanūyājau yajati

||10||

devau yajeti prathamaṃ saṃpreṣyati | yajetyuttaram

||11||

tuṣāṇāṃ sthālīṃ pūrayitvāpsūpamārayati samudre te hṛdayamapsvantariti

||12||

api vā na saumiko'vabhṛthaḥ | tūṣṇīṃ tuṣaniṣkāsamapsūpavapet

||13||

imaṃ viṣyāmīti patnī yoktvapāśaṃ vimuñcate

||14||

devīrāpa ityavabhṛthaṃ yajamāno 'bhimantrya sumitrā na āpa oṣadhaya ityapaḥ pragāhya saśiraskāvanupamakṣantau snātaḥ patnī yajamānaśca

||15||

anyo'nyasya pṛṣṭhe pradhāvataḥ

||16||

kāmamete vāsasī yasmai kāmayeyātāṃ tasmai dadyātām | nahi dīkṣitavasane bhavata iti vājasaneyakam

||17||

udvayaṃ tamasasparītyādityamupasthāya pratiyuto varuṇasya pāśa ityudakāntaṃ pratyasitvā samidhaḥ kṛtvāpratīkṣāstūṣṇīmetyaidho'syedhiṣīmahītyāhavanīye samidha ādhāyāpo anvacāriṣamityupatiṣṭhante

||18||

atra paurṇamāsyeṣṭvondanādi pūrvavannivartanam

||19||

sarvaṃ vā vāpayet

||20||

mantrādirvikriyate | yadgharmaḥ paryavartayadantānpṛthivyā divaḥ | agnirīśāna ojasā varuṇo dhītibhiḥ saha | indro marudbhiḥ sakhibhiḥ saha | agnistigmeneti samānam

||21||

api vā snātvoptvā keśaśmaśrūṇyaraṇyoragnīnsamāropyodavasāya nirmathya paurṇamāsena yajate

||22||

yajño ha vā eṣa yadvaruṇapraghāsā nahyavakalpate yaduttaravedyāmagnihotraṃ juhuyāditi vājasaneyakam

||23||

Navamī kaṇḍikā

tataścaturṣu māseṣu pūrvasminparvaṇyupakramya dvyahaṃ sākamedhairyajate

||1||

agnaye 'nīkavate puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapati sākaṃ sūryeṇodyatā

||2||

sākaṃ vā raśmibhiḥ pracaranti

||3||

siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate

||4||

marudbhyaḥ sāṃtapanebhyo madhyaṃdine carum

||5||

na barhiranupraharati

||6||

siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate

||7||

marudbhyo gṛhamedhibhyaḥ sarvāsāṃ dugdhe sāyaṃ carum

||8||

yatsāṃtapanasya barhistadgṛhamedhīyasya

||9||

api vā nedhmābarhirbhavati | na sāmidhenīranvāha | na prayājā ijyante nānūyājāḥ

||10||

ayajuṣkeṇa vatsānapākṛtyāpavitreṇa gā dohayati

||11||

sa vai khalu parṇaśākhayā vatsānapākṛtya pavitravati saṃdohya yathaitadamāvāsyāyāṃ kriyate taṃ caruṃ śrapayatītyeke

||12||

agnīnanvādhāya vedaṃ kṛtvāgnīnparistīrya pāṇiprakṣālanādi karma pratipadyate | yathārthaṃ pātrāṇi prayunakti

||13||

sthālīṃ kapālānāṃ sthāne

||14||

nirvapaṇakāle

||15||

Daśamī kaṇḍikā

caturo muṣṭīnnirupya bahvanvāvapati

||1||

kapālānāmupadhānakāle prathamena kapālamantreṇa carumupadadhāti | dhruvo'sīti mantraṃ saṃnamati | piṣṭānāmutpavanakāle taṇḍulānutpunāti

||2||

adhiśrayaṇakāle prātardohavatsarvā yajamānasya gā dohayitvā tasmiñchrapayati

||3||

saṃpraiṣakāle yadanyadidhmābarhiṣastatsaṃpreṣyati | ājya grahaṇakāle dhruvāyāmeva gṛhṇāti

||4||

prokṣaṇīrabhimantrya brahmāṇamāmantrya vediṃ prokṣya prokṣaṇīśeṣaṃ ninīya pavitre apisṛjyāntarvedi vidhṛtī nidhāya dhruvāṃ sruvaṃ ca sādayati

||5||

etāvasadatāmiti mantraṃ saṃnamati

||6||

udvāsanakāle śaraṃ nidhāya yāvanto yajamānasyāmātyāstāvata odanānuddharati

||7||

ato bhūyaso yadi bahurodano bhavati

||8||

uddhṛtānutpūtānalaṃkṛtānabhighāritānāsādayati

||9||

dakṣiṇāgnau patnyāḥ prativeśamodanaṃ pacati

||10||

taṃ nābhighārayati

||11||

dvayoruddharaṇaṃ vājasaneyinaḥ samāmananti | dakṣiṇā deva maruto gṛhamedhino yajati

||12||

Ekādaśī kaṇḍikā

uttarasmātsviṣṭakṛtam

||1||

odanayornimne kṛtvā tatrājyamānīya tata ājyārthānkuruta ājyasthālyā veti vājasaneyakam

||2||

evaṃ kurvanna dhruvāyāṃ gṛhṇīyāt

||3||

ājyabhāgābhyāṃ pracarya juhvāmupastīrya sarvataḥ samavadāya maruto gṛhamedhino yajati

||4||

sarveṣāmuttarārdhātsakṛtsakṛdavadāyāgniṃ sviṣṭakṛtam

||5||

na prāśitraṃ na yajamānabhāgam

||6||

iḍāntaḥ saṃtiṣṭhate

||7||

ye yajamānasyāmātyā havirucchiṣṭāśāste odanaśeṣānprāśnanti | ṛtvijo'nye vā brāhmaṇāḥ

||8||

prāśnanti brāhmaṇā odanaṃ yaḥ sthālyām

||9||

suhitā etāṃ rātriṃ vasanti pratītā anavartimukhinaḥ

||10||

prativeśā api pacante

||11||

gā abhighnate

||12||

āñjate'bhyañjate

||13||

anu vatsānvāsayanti

||14||

aniṣkāsitāṃ sthālīṃ nidadhāti

||15||

apramṛṣṭaṃ darvyudāyuvanamanvavadadhāti

||16||

parācīnarātre'bhivānyāyā agnihotryai ca vatsau badhnāti

||17||

byuṣṭāyāṃ purāgnihotrātpūrṇadarvyeṇa caranti | hute vā

||18||

śaraniṣkāsasya darvīṃ pūrayitvarṣabhamāhūya tasya ravete pūrṇā darvi parāpatetyanudrutyottarayā gārhapatye juhuyāt

||19||

yadyṛṣabho na rūyādbrahmā brūyājjuhudhīti

||20||

yasya ravate juhoti tāṃ dakṣiṇāṃ dadāti

||21||

marudbhyaḥ krīḍibhyaḥ svatavadbhyo vā puroḍāśaṃ saptakapālaṃ nirvapati | sākaṃ sūryeṇodyatā sākaṃ vā raśmibhiḥ pracaranti | siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate

||22||

Dvādaśī kaṇḍikā

tato mahāhaviṣastantraṃ prakramayati

||1||

tasya vāruṇapraghāsikenottareṇa vihāreṇa kalpo vyākhyātaḥ

||2||

nirvapaṇakāla āgneyamaṣṭākapālamityaṣṭāvuttarāṇi havīṃṣi nirvapati

||3||

aindrasya caroḥ sthāna indrāya vṛtraghne carumeke samāmananti | agne verhotraṃ verdūtyamūrdhvo adhvare sthāt | avatāṃ tvā dyāvāpṛthivī ava tvaṃ dyāvāpṛthivī | sviṣṭakṛdindrāya devebhyo bhava juṣāṇo asya haviṣo ghṛtasya vīhi svāheti srucyamāghārayati | vāgasyāgneyītyanumantrayate yajamānaḥ

||4||

||5||

aindrāgnatuṣānapsu pratipādayati

||6||

siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate

||7||

Trayodaśī kaṇḍikā

tadānīmeva pitṛyajñasya tantraṃ prakramayati

||1||

vedaṃ kṛtvāgreṇānvāhāryapacanaṃ yajamānamātrīṃ catuḥsraktiṃ vediṃ karoti

||2||

pratidiśaṃ sraktayo'vāntaradeśānprati madhyāni

||3||

uddhatā khātā bhavati

||4||

||5||

ye ke ca devasaṃyuktā mantrā devebhyaḥ pitṛbhya iti tānsaṃnamati | yathā bhavati pṛthivi devapitṛyajanīti

||6||

avikāro vā paravākyaśravaṇāt

||7||

prāguttarātparigrāhātkṛtvā dakṣiṇāgneragnimāhṛtya madhye vedyā upasamādadhāti

||8||

etasminpitṛyajña āhavanīyakarmāṇi kriyante

||9||

agnīnanvādhāyedhmābarhirāharati

||10||

samūlaṃ barhirdāti

||11||

upamūlalūnaṃ vā

||12||

varṣīyānarthādidhmo drādhīyāṃśca

||13||

agnīnparistīrya pāṇiprakṣālanādi karma pratipadyate | yathārthaṃ pātraprayogaḥ

||14||

nirvapaṇakāle sarvato vediṃ pariśrityottareṇa dvāraṃ kṛtvā dakṣiṇataḥ prācīnāvītī havīṃṣi nirvapati | uttarato vā | yajñopavītī somāya pitṛmata iti yathāsamāmnātam

||15||

athaikeṣām | somāya pitṛmata ājyaṃ pitṛbhyo barhiṣadbhyaḥ ṣaṭkapālaṃ pitṛbhyo gniṣvāttebhyo dhānā agnaye kavyavāhanāya yamāya vā manthaṃ yamāyāṅgirasvate pitṛmate

||16||

udakumbhaḥ prokṣaṇībhājanaṃ bhavati

||17||

prokṣaṇyudrekeṇa yavānsaṃyutya triṣphalīkṛtāṃstaṇḍulānvibhāgamantreṇa vibhajya dhānārthānnidhāyetarānpiṣṭāni kṛtvā dakṣiṇārdhe gārhapatyasya ṣaṭkapālānyupadhāya dakṣiṇāgnau prathamena kapālamantreṇa dhānārthaṃ kapālamadhiśrayati

||18||

adhiśrayaṇakāle 'dhiśrayaṇamantreṇa taṇḍulānopya bahurūpā dhānāḥ karoti

||19||

vidahyamānāḥ pariśerata iti vijñāyate

||20||

Caturdaśī kaṇḍikā

saṃpraiṣakāle patnīvarjaṃ saṃpreṣyati

||1||

ājyagrahaṇakāla uttareṇa gārhapatyaṃ caturgṛhītānyājyāni gṛhṇāti

||2||

prokṣaṇīnāmabhimantraṇādi karma pratipadyate

||3||

staraṇakāle barhiṣā triḥ prasavyaṃ vediṃ stṛṇanparyeti

||4||

auddhavāndhārayamāṇastrirastṛṇanpratiparyeti

||5||

auddhavaḥ prastaraḥ

||6||

prastarasya grahaṇasādane tūṣṇīm

||7||

na vidhṛtī

||8||

dvau paridhī paridadhāti

||9||

madhyamottarau

||10||

sarvānvā yadi sarvānāvāhanakāle paridhīm̐raporṇviti vābhijñāya dakṣiṇaṃ madhyame paridhāvupasamasyet

||12||

udvāsanakāle dhānā udvāsya vibhāgamantreṇa vibhajyārdhā ājyena saṃyauti

||13||

ardhāḥ piṣṭānāmāvṛtā saktūnkṛtvābhivānyāyai dugdhasyārdhaśarāve saktūnopyaikayekṣuśalākayekṣukāṇḍena vā dakṣiṇāmukhastriḥ prasavyamanārabhyopamanthati

||14||

śalākāsthaṃ manthaṃ kṛtvaikaikaśo havīṃṣyāsādayati

||15||

dakṣiṇataḥ kaśipūpabarhaṇamāñjanamabhyañjanamudakumbhamityekaikaśa āsādya vedaṃ nidhāya sāmidhenībhyaḥ pratipadyate

||16||

agnaye devebhyaḥ pitṛbhyaḥ samidhyamānāyānubrūhīti saṃpreṣyati

||17||

ekāṃ sāmidhenīṃ triranvāha | uśantastvā havāmaha ityetām

||18||

ekāmanūyājasamidhamavaśiṣya samaśa idhmaṃ traidhaṃ vibhajya trirādadhāti

||19||

samānamā pravarāt

||20||

nārṣeyaṃ vṛṇīte na hotāram

||21||

āśrāvyāha sīda hotariti | etāvānpravaraḥ

||22||

apabarhiṣaḥ prayājāniṣṭvā jīvavantāvājyabhāgau yajati

||23||

ā no agne suketunā rayiṃ viśvāyupoṣasam | mārḍīkaṃ dhehi jīvase | tvaṃ soma mahe bhagaṃ tvaṃ yūna ṛtāyate | dakṣaṃ dadhāsi jīvasa iti jīvavantau

||24||

atra vedyāḥ pariśrayaṇameke samāmananti

||25||

Pañcadaśī kaṇḍikā

visrasya yajñopavītāni prācīnāvītāni kurvate | viparikrāmantyṛtvijaḥ | vipariharanti sruco havīṃṣi pariśrayaṇānīti

||1||

dakṣiṇena juhūmupabhṛtaṃ sādayati | dakṣiṇenopabhṛtaṃ dhruvāṃ dakṣiṇena puroḍāśaṃ dhānāstā dakṣiṇena mantham

||2||

samānatra juhūṣaṭkapālau

||3||

brahmayajamānāvityeke

||4||

ṣaḍavattaḥ pañcāvattināṃ pañcāvattaścaturavattinām

||5||

saṃbhindanpuroḍāśasyāvadyati

||6||

dviḥ prathamasyāvadyetpañcāvattinaḥ

||7||

juhvāmupastīrya somāya pitṛmate'nu svadheti saṃpreṣyati

||8||

sakṛtpuroḍāśasyāvadyati sakṛddhānānāṃ sakṛnmanthasya

||9||

dakṣiṇato'vadāyābhighāryodaṅṅatikramya dakṣiṇāmukhastiṣṭhannā svadhetyāśrāvayati

||10||

astu svadheti pratyāśrāvayati | somaṃ pitṛmantaṃ svadheti saṃpreṣyati | ye svadhāmaha iti yajati | svadhā nama iti vaṣaṭkaroti

||11||

svadhākāraṃ tu pratiṣidhya bahvṛcavājasaneyināmāśrutapratyāśrutānyeva vidadhāti

||12||

dve puro'nuvākye anvāha

||13||

ṛcamuktvā praṇauti | aparāmuktvā praṇauti

||14||

tvaṃ soma pracikita ityetā āmnātā bhavanti

||15||

ekā yājyā

||16||

agniṣvāttāḥ pitara ityeṣā | ye agniṣvāttā ye'nagniṣvāttā aṃhomucaḥ pitaraḥ somyāsaḥ | pare'vare'mṛtāso bhavanto'dhibruvantu te avantvasmān | vānyāyai dugdhe juṣamāṇāḥ karambhamudīrāṇā avare pare ca | agniṣvāttā ṛtubhiḥ saṃvidānā indravanto haviridaṃ juṣantāmiti pitṛbhyo'gniṣvāttebhyaḥ

||17||

upāṃśu pariśrite pitṛyajñena caranti

||18||

etenaiva kalpena pitṝnbarhiṣado yajatyagniṣvāttān

||19||

agniṃ kavyavāhanaṃ sviṣṭakṛdarthe yajati

||20||

yāṃ devatāṃ yajettaddhaviṣaḥ prathamamavadānamavadyati

||21||

sa cāvadānakalpaḥ

||22||

mantha iḍāmavadyati manthaṃ vaiva

||23||

manthaṃ hotra ādadhāti

||24||

taṃ hotāvajighrati

||25||

Ṣoḍaśī kaṇḍikā

brahmādhvaryuragnīdyajamānaśca

||1||

api vā na yajamānaḥ

||2||

samaśo vā prativibhajyāvaghreṇa bhakṣayitvā barhiṣi lepānnimṛjante

||3||

udakumbhamādāya yajamānaḥ śundhantāṃ pitara iti triḥ prasavyaṃ vediṃ pariṣiñcanparyeti

||4||

nidhāya kumbhamayā viṣṭhā janayankarvarāṇīti trirapariṣiñcanpratiparyeti

||5||

haviḥśeṣānsaṃplomnāya piṇḍānkṛtvā tisṛṣu sraktiṣu nidadhāti pūrvasyāṃ dakṣiṇasyāmaparasyāmiti | etatte tatāsau ye ca tvāmanvityetaiḥ pratimantram

||6||

trīnparānpitṝnanvācaṣṭe | ṣaṣṭhaṃ prathame piṇḍe | pañcamaṃ dvitīye | caturthaṃ tṛtīye

||7||

uttarasyāṃ sraktyāṃ riplalepaṃ nimṛjyātra pitaro yathābhāgaṃ mandadhvamityuktvodañco niṣkramya susaṃdṛśaṃ tvā vayanityaindryarcāhavanīyamupatiṣṭhanta aindrīṇāṃ vā

||8||

ā tamitorupasthāyākṣannamīmadanta hīti paṅktyā gārhapatyamupatiṣṭhante

||9||

etayaiva pariśritaṃ praviśanti

||10||

atraike bhakṣaṇapariṣecane samāmananti

||11||

avaghreṇa sarvabhakṣāḥ

||12||

āñjanādi piṇḍapitṛyajñavadā paṅktyāḥ

||13||

yadantarikṣamiti paṅktyā punareti

||14||

visrasya prācīnāvītāni yajñopavītāni kurvate | viparikrāmantyṛtvijaḥ | vipariharanti srucaḥ

||15||

apakarṣanti pariśrayaṇāni

||16||

aupabhṛtaṃ juhvāmānīyāpabarhiṣāvanūyājau yajati | devau yajeti prathamaṃ saṃpreṣyati | yajetyuttaram

||17||

sūktavākaṃ prati nivītāni kurvate

||18||

na patnīḥ saṃyājayanti

||19||

na samiṣṭayajurjuhoti

||20||

sarvamanyatkriyate

||21||

saṃtiṣṭhate pitṛyajñaḥ

||22||

Saptadaśī kaṇḍikā

pratipuruṣamekakapālānnirvapati yāvanto yajamānasyāmātyāḥ sastrīkāstāvata ekātiriktān

||1||

yāvanto gṛhyāḥ smastebhyaḥ kamakaramiti nirupyamāṇeṣu yajamāno japati

||2||

tūṣṇīmupacaritā bhavanti

||3||

uttarārdhe gārhapatyasyādhiśrayati

||4||

tānabhighāryānabhighārya vodvāsyāntarvedyāsādya paśūnāṃ śarmāsīti mūte samāvapati

||5||

mūtayormūteṣu vā

||6||

kośāpidhānena harantītyekeṣām

||7||

eka eva rudro na dvitīyāya tastha iti dakṣiṇāgnerekolmukaṃ dhūpāyaddharati

||8||

uttarapūrvamavāntaradeśaṃ gatvākhuste rudra paśurityākhūtkara ekaṃ puroḍāśamupavapati

||9||

asau te paśuriti vā dveṣyaṃ manasā dhyāyan

||10||

yadi na dviṣyādākhuste paśuriti brūyāt

||11||

catuṣpatha ekolmukamupasamādhāya saṃparistīrya sarveṣāṃ puroḍāśānāmuttarārdhātsakṛtsakṛdavadāya madhyamenāntamenā vā palāśaparṇena juhoti

||12||

Aṣṭādaśī kaṇḍikā

eṣa te rudra bhāgaḥ saha svasrāmbikayā taṃ juṣasva svāheti bheṣajaṃ gava ityetābhyāṃ cātuṣpathamagniṃ pariṣiñcati | avāmba rudramadimahīti yajamāno japati

||1||

tryambakaṃ yajāmaha iti triḥ pradakṣiṇamagniṃ pariyanti

||2||

tryambakaṃ yajāmahe sugandhiṃ pativedanam | urvārukamiva bandhanādito mukṣīya mā pateriti yajamānasya patikāmā parīyāt

||3||

ūrdhvānpuroḍāśānudasya pratilabhya tryambakaṃ yajāmaha iti yajamānasyāñjalau samopya bhaga stha bhagasya vo lapsīyetyapādāyaitenaiva kalpane triḥ samāvapeyuḥ

||4||

patikāmā yāścaivaṃ samāvapeyustathaiva mantraṃ saṃnamayatyaḥ

||5||

parītyaparītya samāvapantītyeke

||6||

tānmūte samāvapati mūtayormūteṣu vā

||7||

eṣa te rudra bhāga iti vṛkṣa āsajati vṛkṣayorvṛkṣeṣu vā

||8||

api vā mūtayoḥ samopya vivadhaṃ kṛtvā śuṣke sthāṇau valmīkavapāyāṃ vāvadhāyāvatatadhanvā pinākahastaḥ kṛttivāsomiti triravatāmyanti

||9||

apaḥ pariṣicyāpratīkṣāstūṣṇīmetyaidho'syedhiṣīmahītyāhavanīye samidha ādhāyāpo anvacāriṣamityupatiṣṭhante

||10||

Ekonaviṃśī kaṇḍikā

ādityaṃ ghṛte caruṃ pūrvavannirvapati

||1||

aśvaḥ śveto dakṣiṇā

||2||

gaurvā śvetaḥ śvetanyaṅgo vā

||3||

siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate

||4||

āgnāvaiṣṇavamekādaśakapālaṃ nirvapeccakṣuṣkāmo bārhaspatyaṃ caruṃ brahmavarcasakāma aindraṃ paśukāmaḥ sārasvataṃ prajākāmaḥ pauṣṇaṃ pratiṣṭhākāmaḥ

||5||

eteṣāṃ yatkāmayettadanunirvapet

||6||

siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate

||7||

saṃtiṣṭhante sākamedhāḥ

||8||

||9||

Viṃśī kaṇḍikā

tato dvyahe tryahe caturahe'rdhamāse māsi caturṣu vā māseṣu śunāsīrīyeṇa yajate

||1||

tasya vaiśvadevavatkalpaḥ

||2||

nirvapaṇakāla āgneyamaṣṭākapālamiti daśottarāṇi havīṃṣi nirvapati

||3||

vāyavyasya payasaḥ prātardohavatkalpaḥ

||4||

athaikeṣām | pañca saṃcarāṇi nirupya vāyavyā yavāgūḥ pratidhugvendrāya śunāsīrāya puroḍāśo dvādaśakapālaḥ | indrāya śunāsīrāya srucā juhuta no haviḥ | juṣatāṃ prati medhiraḥ | pra havyāni ghṛtavantyasmai haryaśvāya bharatā sa joṣāḥ | indrartubhirbrahmaṇā vāvṛdhānaḥ śunāsīrī haviridaṃ juṣasveti śunāsīrīyasya yājyānuvākye | saurya ekakapāla iti

||5||

nava prayājānūyājāḥ

||6||

pañcaprayājaṃ tryanūyājamityeke

||7||

saṃsarpo'syaṃhaspatyāya tveti māsanāmnaikakapālamabhijuhoti

||8||

dvādaśagavaṃ sīraṃ dakṣiṇā

||9||

ṣaḍyogaṃ vā

||10||

uṣṭārāvityekeṣām

||11||

uṣṭāraṃ vā

||12||

aśvaṃ śvetamekakapālasya gāṃ vā śvetam

||13||

Ekaviṃśī kaṇḍikā

||1||

cāturmāsyairiṣṭvā somena paśunā vā yajate

||2||

phālgunyā uddṛṣṭe somāya dīkṣate

||3||

taṃ tato nānījānamaparā phālgunī paryaveyāt

||4||

iti vai khalūtsṛjamānasya

||5||

atha punarālabhamānasya phālgunyāścaturdaśyāṃ śunāsīrīyeṇeṣṭvā

||6||

Dvāviṃśī kaṇḍikā

pañcadaśyāṃ vaiśvadevena yajate

||1||

etenaiva paśukāmo yajeta yasminnasyartau bhūyiṣṭhaṃ goṣu payaḥ syāt

||2||

etenaiva prajākāmaḥ paśukāmo vā yajeta

||3||

athaikeṣām | vaiśvadevenetareṣāṃ parvaṇāṃ sthāne paśukāmo yajeta yāvatsahasraṃ paśūnprāpnuyāt | athetaraiḥ svakālairyajeta

||4||

śunāsīrīyeṇa grāmakāmo varṣya udake yajeta

||5||

varṣyamudakamanvavasāya tata udakārthānkurute

||6||

etenaiva prajākāmaḥ paśukāmaḥ puṣṭikāmo brahmavarcasakāmo'nnādyakāmo vā yajeta

||7||

parvabhiścāturmāsyeṣu māsānsaṃcaṣṭe

||8||

pañcasāṃvatsarikāṇi vyākhyāsyāmaḥ

||9||

trīnṛtūnsaṃvatsarāniṣṭvā māsaṃ na yajate | dvau parāviṣṭvā viramati

||10||

caitryāṃ tūpakramya dvāviṣṭvā māsamaniṣṭvā trīnparāniṣṭvā viramati

||11||

atha pañcadaśavārṣikāṇi

||12||

etānyeva dviḥ

||13||

triraparimitaṃ vābhyasyet

||14||

vijñāyate ca sa triṣutriṣu saṃvatsareṣu māsaṃ na yajata ityetadvacano'bhyāsaḥ

||15||

pañcasāṃvatsarikeṣu vaiśvānarapārjanyā pañcahotā ca nābhyāvarteta

||16||

ekopakramatvāt

||17||

yathānvārambhaṇīyā yathānvārambhaṇīyā

||18||