| Khaṇḍa | Sūtras |
|---|---|
| Prathamaḥ khaṇḍaḥ | 15 |
| Dvitīyaḥ khaṇḍaḥ | 32 |
| Tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ | 29 |
| Caturthaḥ khaṇḍaḥ | 5 |
| Pañcamaḥ khaṇḍaḥ | 22 |
| Ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ | 13 |
| Saptamaḥ khaṇḍaḥ | 11 |
| Aṣṭamaḥ khaṇḍaḥ | 14 |
| Navamaḥ khaṇḍaḥ | 8 |
| Daśamaḥ khaṇḍaḥ | 10 |
Prathamaḥ khaṇḍaḥ
jyotirṛddhikāmasya
||1||navasaptadaśaḥ prajātikāmasya
||2||viṣuvatstomo bhrātṛvyavataḥ
||3||gaurabhijicca
||4||gaurubhayasāmā sarvastomo bubhūṣataḥ
||5||āyurdīrghavyādheḥ
||6||paśukāmasya viśvajit | brahmavarcasakāmavīryakāmaprajākāmapratiṣṭhākāmānāṃ pṛṣṭyāhānyāditaḥ pṛthakkāmaiḥ
||7||ityatirātrāḥ
||8||teṣāmādyāstraya aikāhikaśasyāḥ
||9||ityekāhāḥ
||10||athāhīnāḥ
||11||dvyahaprabhṛtayo dvādaśarātraparārdhyāḥ agniṣṭomādayaḥ atirātrāntāḥ māsāpavargāḥ aparimāṇadīkṣāḥ ekāhāṃścaitareyiṇaḥ
||12||atirātrāṃśca sarvaśaḥ tatrāhnāṃ saṃkhyāḥ saṃkhyātāḥ ṣaḍahāntā abhiplavāt
||16||atirātrastvantyaḥ saṃkhyāpūraṇe gṛhītānāṃ
||17||hānau vaiśvānaro'dhikaḥ
||18||Dvitīyaḥ khaṇḍaḥ
āṅgirasaṃ svargakāmaḥ
||1||yo vā paṇyo hīno'naprepsuḥ syāt
||2||caitrarathamannādyakāmaḥ | kāpivanaṃ svargakāma iti dvyahāḥ
||3||prathamasya tūttarasyāhnastārttīyaṃ tṛtīyasavanaṃ
||4||tvaṃ hi kṣaitavaditi cājyaṃ
||5||gargatrirātraṃ svargakāmaḥ
||6||tasya madhyamasyāhno vāmadevyaṃ pṛṣṭhaṃ | viśoviśīyamagniṣṭomasāma
||7||vāravantīyamuttame
||8||tvamagne vasūṃriti cājyaṃ
||9||baidatrirātraṃ rājyakāmaḥ
||10||sarve trivṛto'tirātrāḥ
||11||chandomapavamānāntarvasū paśukāmaḥ
||12||parākacchandomaparākau svargakāmaḥ
||13||iti tryahāḥ
||14||gargatrirātraśasyāḥ
||15||atreścaturvīraṃ vīrakāmaḥ
||16||tasya vīravantyājyāni
||17||yamagne vājasātameti dvitīye'hanyājyaṃ | agnāyo martya iti tṛtīye | agniṃ nara iti caturthe
||18||ṣoḍaśimaccaturthaṃ
||19||tasyābhi tvā vṛṣabhāsuta iti gāyatrīṣu rathantaraṃ pṛṣṭhaṃ
||20||anuṣṭubbṛhatīṣu bṛhat
||21||caturthe tvaṃ balasya gomato yajjāyathā apūrvyeti vā
||22||jāmadagnaṃ puṣṭikāmaḥ
||23||tasya puroḍāśinya upasadaḥ
||24||vaiśvāmitraṃ bhrātṛvyavān prajākāmo vasiṣṭhasaṃsarpaṃ
||25||iti caturahāḥ
||26||sārvasenaṃ paśukāmaḥ | daivaṃ bhrātṛvyavān | pañcaśāradīyaṃ paśukāmaḥ | vratavantamāyuṣkāmaḥ | vāvaraṃ vākpravadiṣuḥ
||27||iti pañca pañcarātrāḥ
||28||pañcaśāradīyasya tu saptadaśokṣāṇa aindrā mārutā mārutībhiḥ saha vatsatarībhiḥ saptadaśabhiḥ saptadaśabhiḥ pañcavarṣaparyagnikṛtāḥ savanīyāḥ
||29||teṣāṃ trīṃstrīṃścaturṣvahaḥsvālabheran | pariśiṣṭān pañca pañcame
||30||vratavatastu tṛtīyasyāhnaḥ sthāne mahāvrataṃ
||31||pṛṣṭyapañcāha uttamaḥ
||32||Tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ
ṛtūnāṃ ṣaḍahaṃ pratiṣṭhākāmaḥ
||1||pṛṣṭyaḥ samūlho vyūlho vā
||2||pṛṣṭyāvalambaṃ paśukāmaḥ
||3||pṛṣṭyapañcāho'bhyāsakto viśvajicca
||4||sambhāryamāyuṣkāmaḥ | pṛṣṭyattryahaḥ pūrvo'bhiplavattryahaśca
||5||ṛṣisaptarātramṛddhikāmaḥ | prājāpatyaṃ prajākāmaḥ | chandomapavamānavrataṃ paśukāmaḥ | jāmadagnamannādyakāmaḥ | ete catvāraḥ pṛṣṭhyo mahāvratañca
||6||pṛṣṭhyo mahāvratañca
||7||vrataṃ tu svastomaṃ prathame
||8||saptadaśaṃ dvitīye
||9||chandomapavamānaṃ tṛtīye
||10||caturviṃśo bahiṣpavamānaḥ saptadaśaḥ śeṣaścaturthaḥ
||11||aindramatyanyāḥ prajā bubhūṣan
||12||trikadrukā abhijidviśvajinmahāvrataṃ sarvastomaḥ
||13||janakasaptarātramṛddhikāmaḥ abhiplavacaturahoviśvajinmahāvrataṃ jyotiṣṭomaḥ
||18||pṛṣṭhyastomo viśvajicca paśukāmasya saptamaḥ
||15||devatvamīpsato'ṣṭarātraḥ
||16||pṛṣṭhyo mahāvrataṃ jyotiṣṭomaḥ
||17||navarātramāyuṣkāmaḥ | pṛṣṭhyastrikadrukāśca
||18||trikadrukāḥ pṛṣṭhyāvalamba iti paśukāmasya
||19||iti navarātrau
||20||trikakubadhyarddhaḥ pṛṣṭhyaḥ | mahātrikakupvyūlho navarātraḥ | samūlhatrikakupsamūlhaḥ
||21||catuṣṭomatrikakubadhyarddho'bhiplavaḥ | etaiścaturbhiḥ svānāṃ śraiṣṭhyakāmo yajeta
||22||kusurubindumṛddhikāmaḥ | trayāṇāṃ pṛṣṭhyāhnāmekaikaṃ triḥ
||23||chandomavantaṃ paśukāmaḥ | pṛṣṭhyāvalambasya prāgviśvajitaśchandomā daśamañcāhaḥ
||24||purā'bhicaran
||25||jyotirgāmabhito gaurabhijitaṃ viśvajidāyuṣaṃ
||26||śalalīpiśaṅgaṃ śrīkāmaḥ
||27||abhiplavattryahaḥ pūrvastriḥ
||28||iti daśarātrāḥ
||29||Caturthaḥ khaṇḍaḥ
pauṇḍarīkamṛddhikāmaḥ | pṛṣṭhyastomaśchandomā gotamastomo viśvajit | vyūlho navarātro mahāvrataṃ vaiśvānara iti vā
||1||atha sambhāryau
||2||atirātraścaturviṃśamadhyarddho'bhiplavaḥ pṛṣṭhyo vā
||3||indra vajraṃ bhrātṛvyavān
||4||tato mahāvrataṃ
||6||Pañcamaḥ khaṇḍaḥ
atha dvādaśāhā bhaveyuḥ
||1||satrāṇi bhaveyuḥ | ahīnā vā
||2||ukto daśarātraḥ
||3||samūlho vyūlho vā
||4||tamabhito'tirātrau
||5||sambhāryayorvā vaiśvānaramupadadhyāt
||6||saṃvatsarapravalhaṃ śrīkāmaḥ | atirātraścaturviṃśaṃ viṣuvadvajā navarātro mahāvrataṃ
||7||atha bharatadvādaśāhaḥ
||8||imamevaikāhaṃ pṛthaksaṃsthābhirupeyuḥ
||9||atirātramagre'thāgniṣṭomamathāṣṭā ukthyānathāgniṣṭomamathātirātraṃ
||10||iti dvādaśāhaḥ
||11||tairātmanā bubhūṣantaḥ prajayā paśubhiḥ prajanayiṣyamāṇāḥ svargaṃ lokameṣyantaḥ svānāṃ śraiṣṭhyamaicchanta upeyurvā yajeta vā
||12||iti pṛthaktvaṃ
||13||atha sāmānyaṃ
||14||aparimitatvāddharmasya pradeśān vakṣyāmaḥ
||15||yathā hi parimitā varṇā aparimitāṃ vāco gatimāpnuvantyevameva parimitānāmahnāmaparimitāḥ saṃghātāḥ
||16||siddhāni tvahāni teṣāṃ yaḥ kaśca samāhāraḥ siddhameva śasyaṃ
||17||ahnāṃ tu saṃśaye stomapṛṣṭhasaṃsthābhireke vyavasthāṃ
||18||tadakṛtsnaṃ dṛṣṭatvādvyatikramasya
||19||chandogaireva kṛtvā samayamahnobārhatarāthantaratāyāmekāhena śasyaṃ rāthantarāṇāṃ
||20||dvitīyenābhiplavikena bārhatānāṃ
||21||api vā kayāśubhīyatadidāsīye eva nividdhāne syātāmaikāhikamitarat
||22||Ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ
sarvān kāmānāpsyantsarvā vijitīrvijigīṣamāṇaḥ sarvā vyuṣṭīrvyaśiṣyannaśvamedhena yajeta
||1||aśvamutsrakṣyanniṣṭibhyāṃ yajeta
||2||agnirmūrdhanvān
||3||virājau saṃyājye
||4||pauṣṇī dvitīyā
||5||tvamagne saprathā asi soma yāste mayobhuva iti sadvantau
||6||tvāṃ citraśravastama yadvāhiṣṭhaṃ tadagnaya iti saṃyājye | aśvamutsṛjya rakṣiṇo vidhāya sāvittryastisra iṣṭayo'haraharvairājatantrāḥ
||7||savitā satyaprasavaḥ prasavitā''savitā
||8||ya imā viśvā jātānyā devo yātu savitā suratnaḥ sadyāno devaḥ savitā sahāveti dve
||9||samāptāsu samāptāsu dakṣiṇata āhavanīyasya hiraṇyakaśipāvāsīno'bhiṣiktāya putrāmātyaparivṛtāya rājñe pāriplava mācakṣīta
||10||hiraṇmaye kūrce'dhvayurāsīnaḥ pratigṛṇāti
||11||ākhyāsyannadhvaryavityāhvayīta
||12||ho hotaritītaraḥ
||13||Saptamaḥ khaṇḍaḥ
prathame'hani manurvaivasvatastasya manuṣyā viśasta ima āsata iti gṛhamedhina upasamānītāḥ syustānupadiśatyṛco vedaḥ so'yamiti sūktaṃ nigadet
||1||dvitīye'hani yamo vaivasvatastasya pitaro viśasta ima āsata iti sthavirā upasamānītāḥ syustānupadiśati yajurvedo vedaḥ so'yamityanuvākaṃ nigadet
||2||tṛtīye'hani varuṇa ādityastasya gandharvā viśasta ima āsata iti yuvānaḥ śobhanā upasamānītāḥ syustānupadiśatyatharvāṇo vedaḥ so'yamiti yadbheṣajaṃ niśāntaṃ syāt tannigadet
||3||caturthe'hani somo vaiṣṇavastasyāpsaraso viśastā imā āsata iti yuvatayaḥ śobhanā upasamānītāḥ syustā upadiśatyāṅgiraso vedaḥ so'yamiti yadghoraṃ niśāntaṃ syāt tannigadet
||4||pañcame'hanyarbudaḥ kādraveyastasya sarpā viśasta ima āsata iti sarpāḥ sarpavida ityupasamānītāḥ syustānapadiśati viṣavidyāvedaḥ so'yamiti viṣavidyāṃ nigadet
||5||ṣaṣṭhe'hani kubero vaiśravaṇastasya rakṣāṃsi viśastānīmānyāsata iti selagāḥ pāpakṛta ityupasamānītāḥ syastānupadiśati piśācavidyāvedaḥ so'yamiti yat kiṃcit piśācasaṃyuktaṃ niśāntaṃ syāt tannigadet
||6||saptame'hanyasito dhānvastasyāsurā viśasta ima āsata iti kusīdina upasamānītāḥ syustānupadiśatyasuravidyāvedaḥ so'yamiti māyāṃ kāñcit kuryāt
||7||aṣṭame'hani matsyaḥ sāṃmadastasyodakecarā viśasta ima āsata iti matsyāḥ puñjiṣṭhā ityupasamānītāḥ syustānupadiśati purāṇavidyāvedaḥ so'yamiti purāṇamācakṣīta
||8||navame'hani tārkṣyo vaipaścitastasya vayāṃsi viśastānīmānyāsata iti vayāṃsi brahmacāriṇa ityupasamānītāḥ syustānupadiśatītihāso vedaḥ so'yamitītihāsamācakṣīta | daśame'hani dharma indrastasya devā viśasta ima āsata iti yuvānaḥ śrotriyā apratigrāhakā ityupasamānītāḥ syustānupadiśati sāmavedo vedaḥ so'yamiti sāma gāyāt | evamevaitat paryāyaśaḥ saṃvatsaramācakṣīta
||9||daśamīṃ daśamīṃ samāpayan
||10||saṃvatsarānte dīkṣeta
||11||Aṣṭamaḥ khaṇḍaḥ
trīṇi sutyāni bhavanti
||1||gotamastomaḥ prathamaṃ | dvitīyasyāhnaḥ paśorupākaraṇakāle'śvamānīya bahirvedyāstāvevāsthāpayeyuḥ
||2||sa cedavaghrāyādupavartteta vā yajñasamṛddhiṃ vidyāt
||3||na cet sugavyaṃ no vājī svaśvyamiti yajamānaṃ vācayet
||4||tamavasthitamupākaraṇāya yadakranda ityekādaśabhiḥ stautyapraṇuvan
||5||anusvādhyāyamityeke
||6||adhrigo śamīdhvamiti śiṣṭvā ṣaḍviṃśatirasya vaṅkraya iti vā mā no mitra ityāvapeta | upaprāgācchasanaṃ vājyarveti ca dve
||7||saṃjñaptamaśvaṃ patnyo dhūnvanti dakṣiṇān kaśapakṣānudgrathyetarān pravṛtya savyānūrūnāghrānāḥ
||8||athāsmai mahiṣīmupanipātayanti
||9||tāṃ hotā'bhimethati mātā ca te pitā ca te'gre vṛkṣasya krīḍataḥ pratilānīti te pitā gabhemuṣṭimataṃsayaditi
||10||sā hotāraṃ pratyabhimethatyanucaryyaśca śataṃ rājaputryo mātā ca te pitā ca te'gre vṛkṣasya krīḍataḥ | yīyapsyata iva te mukhaṃ hotarmā tvaṃ vado bahviti
||11||vāvātāṃ brahmordhvāmenāmucchrayatādgirau bhāraṃ haranniva | athāsyai madhyamejatu śīte vāte punarniveti
||12||sā brahmāṇaṃ pratyabhimethatyanucaryyaśca śataṃ rājaputtrya ūrdhvamenamucchrayata girau bhāraṃ haranniva | athāsya madhyamejatu śīte vāte punarniveti
||13||sadaḥ prasṛpya svāhākṛtibhiścaritvā
||14||Navamaḥ khaṇḍaḥ
brahmodyaṃ vadanti
||1||kaḥsvidekākī carati ka usvijjāyate punaḥ | kiṃsviddhimasya bheṣajaṃ kiṃsvidāvapanammahaditi hotā'dhvaryuṃ pṛcchati | sūrya ekākī carati candramā jāyate punaḥ | agnirhimasya bheṣajaṃ bhūmirāvapanaṃ mahaditi pratyāha | kiṃsvit sūryasamaṃ jyotiḥ kiṃ samudra samaṃ saraḥ | kaḥsvit pṛthivyai varṣīyān kasya mātrā na vidyata ityadhvaryurhotāraṃ pṛcchati | satyaṃ sūryasamaṃ jyotirdyauḥ samudra samaṃ saraḥ | indraḥpṛthivyai varṣīyān gostu mātrā na vidyata iti pratyāha | pṛcchāmi tvā citaye devasakha yadi tvamatra manasā jagantha | keṣu viṣṇustriṣu padeṣvasthaḥ keṣu viśvambhuvanamāviveśeti brahmodgātāraṃ pṛcchati | api teṣu triṣu padeṣvasmi yeṣu viśvaṃ bhuvanamāviveśa | sadyaḥ paryemi pṛthivīmuta dyāmekenāṅgena divo asya pṛṣṭhamiti pratyāha | keṣvantaḥpuruṣa āviveśa kānyantaḥpuruṣa ārpitāni etadbrahmannapavalhāmasi tvā kiṃsvinnaḥ prativocāsyatretyudgātā brahmāṇaṃ pṛcchati | pañcasvantaḥpuruṣa āviveśa tānyantaḥpuruṣa ārpitāni | etat tvātra prativanvāno asmin māyayā bhavasyuttaromaditi pratyāha | prāñcamupaniṣkramyaikaikaśo yajamānaṃ pṛcchanti pṛcchāmi tvā paramantaṃ pṛthivyā iti
||2||iyaṃ vediḥ paro antaḥ pṛthivyā iti pratyāha
||3||mahimnā purastādupariṣṭācca vapānāñcaranti
||4||subhūḥ svayambhūḥ prathamamantarmahatyarṇave | dadhe ha garbhamṛtviyaṃ yato jātaḥ prajāpatiḥ | hotā yakṣat prajāpatiṃ mahimno juṣatāṃ vetu pibatu somaṃ hotaryajeti praiṣaḥ | taveme lokāḥ pradiśo diśaśceti yājyā | aśvo'jastūparo gomṛga iti prājāpatyāḥ
||5||itareṣāṃ paśūnāṃ pracaranti
||6||vaiśvadevī kḷptiḥ
||7||pañcamena pṛṣṭhyāhnā śasyaṃ vyūlhasya
||8||Daśamaḥ khaṇḍaḥ
tasya viśeṣān vakṣyāmaḥ
||1||agnintaṃ manya ityājyaṃ tasyaikāhikamupariṣṭāt
||2||praugatṛceṣvaikāhikāstṛcāḥ
||3||trikadrukeṣu mahiṣo yavāśiramiti marutvatīyasya pratipadekā tṛcasthāne | aikāhiko'nucaraḥ | sūkteṣa cāntyamuddhṛtyaikāhikamupasaṃśasya tasminnividaṃ dadhyāt
||4||evaṃ niṣkevalye
||5||abhi tyandevaṃ savitāramoṇyoriti vaiśvadevasya pratipadekā tṛcasthāne | aikāhiko'nucaraḥ | sūkteṣu caikāhikānyupasaṃśasya teṣu nivido dadhyāt
||6||evamevāgnimārute
||7||caturthaṃ pṛṣṭhyāharuttamaṃ
||8||jyotirgaurāyurabhijidviśvajinmahāvrataṃ sarvastomo'ptoryāmo vā
||10||bhūmipuruṣavarjamabrāhmaṇānāṃ vittāni pratidiśamṛtvigbhyo dakṣiṇā dadāti | prācī digghoturdakṣiṇā brahmaṇaḥ pratīcyadhvaryorudīcyudgātuḥ | etā eva hotrakāḥ anvāyattā anvāyattāḥ
||10||