duḥsvapnaṃ yadi paśyettu vānte tu kṣurakarmaṇi
maithune pretadhūme ca snānameva vidhīyate
||1||ajñānātprāśya viṇmūtraṃ surāsaṃspṛṣṭameva ca
punaḥ saṃskāramarhanti trayo varṇā dvijātayaḥ
||2||ajinaṃ mekhalā daṇḍo bhaikṣyacaryā vratāni ca
nivartante dvijātīnāṃ punaḥ saṃskārakarmaṇi
||3||viṇmūtrabhojī śudhyarthaṃ prājāpatyaṃ samācaret
pañcagavyaṃ ca kurvīta snātvā pītvā śucirbhavet
||4||jalāgnipatane caiva pravrajyānāśakeṣu ca
pratyāvasitavarṇānāṃ kathaṃ śuddhirvidhīyate
||5||prājāpatyadvayenaiva tīrthābhigamanena ca
vṛṣaikādaśadānena varṇāḥ śudhyanti te trayaḥ
||6||brāhmaṇasya pravakṣyāmi vanaṃ gatvā catuṣpathe
saśikhaṃ vapanaṃ kṛtvā prājāpatyadvayaṃ caret
||7||godvayaṃ dakṣiṇāṃ dadyācchuddhiṃ svāyaṃbhuvo'bravīt
mucyate tena pāpena brāhmaṇatvaṃ ca gacchati
||8||snānāni pañca puṇyāni kīrtitāni manīṣibhiḥ
āgneyaṃ vāruṇaṃ brāhmaṃ vāyavyaṃ divyameva ca
||9||āgneyaṃ bhasmanā snānamavagāhya tu vāruṇam
āpo hi ṣṭheti ca brāhmaṃ vāyavyaṃ gorajaḥ smṛtam
||10||yattu sātapavarṣeṇa tatsnānaṃ divyamucyate
tatra snātvā tu gaṅgāyāṃ snāto bhavati mānavaḥ
||11||snātuṃ yāntaṃ dvijaṃ sarve devāḥ pitṛgaṇaiḥ saha
vāyubhūtāstu gacchanti tṛṣārtāḥ salilārthinaḥ
||12||nirāśāste nivartante vastraniṣpīḍane kṛte
tasmānna pīḍayedvastraṃ akṛtvā pitṛtarpaṇam
||13||romakūpeṣvavasthāpya yastilairtarpayetpitṝn
pitarastarpitāstena rudhireṇa malena ca
||14||avadhūnoti yaḥ keśānsnātvā yastūtsṛjenmalam
ācāmedvā jalasthe'pi sa bāhyaḥ pitṛdaivataiḥ
||15||śiraḥ prāvṛttya kaṇṭhaṃ vā muktakacchaśikho'pi vā
vinā yajñopavītena ācānto'pyaśucirbhavet
||16||jale sthalastho nācāmejjalasthaśca bahiḥsthale
ubhe spṛṣṭvā samācānta ubhayatra śucirbhavet
||17||snātvā pītvā kṣute supte bhuktvā rathyopasarpaṇe
ācāntaḥ punarācāmedvāso viparidhāya ca
||18||kṣute niṣṭhīvane caiva dantocchiṣṭe tathānṛte
patitānāṃ ca saṃbhāṣe dakṣiṇaṃ śravaṇaṃ spṛśet
||19||prabhāsādīni tīrthāni gaṅgādyāḥ saritastathā
viprasya dakṣiṇe karṇe santīti manurabravīt
||20||agnirāpaśca vedāśca somasūryānilāstathā
sarva eva tu viprasya śrotre tiṣṭhanti dakṣiṇe
||21||bhāskarasya karaiḥ pūtaṃ divā snānaṃ praśasyāte
apraśastaṃ niśi snānaṃ rāhoranyatra darśanāt
||22||snānaṃ dānaṃ japo homaḥ kartavyo rāhudarśane
anyadā tvaśucī rātristasmāttāṃ parivarjayet
||23||maruto vasavo rudrā ādityāścaiva devatāḥ
sarve some pralīyante tasmāddānaṃ tu tadgrahe
||24||khalayajñe vivāhe ca saṃkrāntau grahaṇe tathā
śarvaryāṃ dānamastyeva nānyatraiva vidhīyate
||25||putrajanmani yajñe ca tathā cātyayakarmaṇi
rāhośca darśane dānaṃ praśastaṃ nānyadā niśi
||26||mahāniśā tu vijñeyā madhyasthaṃ praharadvayam
pradoṣapaścimau yāmau dinavatsnānamācaret
||27||caityavṛkṣaścitiryūpaścaṇḍālaḥ somavikrayī
etāṃstu brāhmaṇaḥ spṛṣṭvā savāsā jalamāviśet
||28||asthisaṃcayanātpūrvaṃ ruditvā snānamācaret
antardaśāhe viprasya hyūrdhvamācamanaṃ bhavet
||29||sarvaṃ gaṅgāsamaṃ toyaṃ rāhugraste divākare
somagrahe tathaivoktaṃ snānadānādikarmasu
||30||kuśaiḥ pūtaṃ tu yatsnānaṃ kuśenopaspṛśeddvijaḥ
kuśena coddhṛtaṃ toyaṃ somapānasamaṃ bhavet
||31||agnikāryātparibhraṣṭāḥ saṃdhyopāsanavarjitāḥ
vedaṃ caaivānadhīyānāḥ sarve te vṛṣalāḥ smṛtāḥ
||32||tasmādvṛṣalabhītena brāhmaṇena viśeṣataḥ
adhyetavyo'pyekadeśo yadi sarvaṃ na śakyate
||33||śūdrānnarasapuṣṭasyāpyadhīyānasya nityaśaḥ
japato juhvato vāpi gatirūrdhvā na vidyate
||34||śūdrānnaṃ śūdrasaṃparkaḥ śūdreṇa tu sahāsanam
śūdrājjñānāgamaścaiva jvalantamapi pātayet
||35||yaḥ śūdryā pācayennityaṃ śūdrī ca gṛhamedhinī
varjitaḥ pitṛdevebhyo rauravaṃ yāti sa dvijaḥ
||36||mṛtasūtakapuṣṭāṅgo dvijaḥ śūdrānnabhojanaḥ
ahaṃ tanna vijānāmi kāṃ kāṃ yoniṃ gamiṣyati
||37||gṛdhro dvādaśajanmāni daśajanmāni sūkaraḥ
śvayonau saptajanmā syādityevaṃ manurabravīt
||38||dakṣiṇārthamtu yo vipraḥ śūdrasya juhuyāddhaviḥ
brāhmaṇastu bhavecchūdraḥ śūdrastu brāhmaṇo bhavet
||39||maunavrataṃ samāśritya āsīno na vadeddvijaḥ
bhuñjāno hi vadedyastu tadannaṃ parivarjayet
||40||ardhe bhukte tu yo viprastasminpātre jalaṃ pibet
hataṃ daivaṃ ca pitryaṃ ca ātmānaṃ copaghātayet
||41||bhuñjāneṣu tu vipreṣu yo'gre pātraṃ vimuñcati
sa mūḍhaḥ sa ca pāpiṣṭho brahmaghnaḥ sa khalūcyate
||42||bhājaneṣu ca tiṣṭhatsu svastikurvanti ye dvijāḥ
na devāstṛptimāyānti nirāśāḥ pitarastathā
||43||asnātvā naiva bhuñjītā ajaptvāgnimahūya ca
parṇapṛṣṭhe na bhuñjīta rātrau dīpaṃ vinā tathā
||44||gṛhasthastu dayāyukto dharmamevānucintayet
poṣyavargārthasiddhyarthaṃ nyāyavartī subuddhimān
||45||nyāyopārjitavittena kartavyaṃ hyātmarakṣaṇam
anyāyena tu yo jīvetsarvakarmabahiṣkṛtaḥ
||46||agnicitkapilā satrī rājā bhikṣurmahodadhiḥ
dṛṣṭamātrāḥ punantyete tasmātpaśyettu nityaśaḥ
||47||araṇiṃ kṛṣṇamārjāraṃ candanaṃ sumaṇiṃ ghṛtam
tilānkṛṣṇājinaṃ chāgaṃ gṛhe caitāni rakṣayet
||48||gavāṃ śataṃ saikavṛṣaṃ yatra tiṣṭhatyayantritam
tatkṣetraṃ daśagaṇitaṃ gocarmaparikīrtitam
||49||brahmahatyādibhirmartyo manovākkāyakarmajaiḥ
etadgocarmadānena mucyate sarvakilbiṣaiḥ
||50||kuṭumbine daridrāya śrotriyāya viśeṣataḥ
yaddānaṃ dīyate tasmai taddānaṃ śubhakārakam
||51||vāpīkūpataḍāgādyairvājapeyaśatairmukhaiḥ
gavāṃ koṭipradānena bhūmihartā na śudhyati
||52||aṣṭādaśadinādarvāksnānameva rajasvalā
ata ūrdhvaṃ trirātraṃ syāduśanā munirabravīt
||53||yugaṃ yugadvayaṃ caiva triyugaṃ ca caturyugam
cāṇḍālasūtikodakyāpatitānāmadhaḥ kramāt
||54||tataḥ saṃnidhimātreṇa sacailaṃ snānamācaret
snātvāvalokayetsūryamajñānātspṛśate yadi
||55||vidyamāneṣu hasteṣu brāhmaṇo jñānadurbalaḥ
toyaṃ pibati vaktreṇa śvayonau jāyate dhruvam
||56||yastu kruddhaḥ pumānbrūyājjāyāyāstu agamyatām
punaricchati cedenāṃ vipramadhye tu śrāvayet
||57||śrāntaḥ kruddhastamo'ndho vā kṣutpipāsābhayārditaḥ
dānaṃ puṇyamakṛtvā tu prāyaścittaṃ dinatrayam
||58||upaspṛśettriṣavaṇaṃ mahānadyupasaṃgame
cīrṇānte caiva gāṃ dadyādbrāhmaṇānbhojayeddaśa
||59||durācārasya viprasya niṣiddhācaraṇasya ca
annaṃ bhuktvā dvijaḥ kuryāddinamekamabhojanam
||60||sadācārasya viprasya tathā vedāntavedinaḥ
bhuktvānnaṃ mucyate pāpādahorātrāntarānnaraḥ
||61||ūrdhvocchiṣṭamadhocchiṣṭamantarikṣamṛtau tathā
kṛcchratrayaṃ prakurvīta aśaucamaraṇe tathā
||62||kṛcchraṃ devyayutaṃ caiva prāṇāyāmaśatadvayam
puṇyatīrthe'nārdraśiraḥ snānaṃ dvādaśasaṃkhyayā
||63||dviyojane tīrthayātrā kṛcchramekaṃ prakalpitam
gṛhasthaḥ kāmataḥ kuryādretasaḥ skhalanaṃ bhuvi
||64||sahasraṃ tu japeddevyāḥ prāṇāyāmaistribhiḥ saha
caturvidyopapannastu vidhivadbrahmaghātake
||65||samudrasetugamanaṃ prāyaścittaṃ vinirdiśet
setubandhapathe bhikṣāṃ cāturvarṇyātsamācaret
||66||varjayitvā vikarmasthāṃśchatropānadvivarjitaḥ
ahaṃ duṣkṛtakarmā vai mahāpātakakārakaḥ
||67||gṛhadvāreṣu tiṣṭhāmi bhikṣārthī brahmaghātakaḥ
gokuleṣu vaseccaiva grāmeṣu nagareṣu vā
||68||tapo vaneṣu tīrtheṣu nadīprasravaṇeṣu vā
eteṣu khyāpayannenaḥ puṇyaṃ gatvā tu sāgaram
||69||daśayojanavistīrṇaṃ śatayojanamāyatam
rāmacandrasamādiṣṭanalasaṃcayasaṃcitam
||70||setuṃ dṛṣṭvā samudrasya brahmahatyāṃ vyapohati
setuṃ dṛṣṭvā viśuddhātmā tvavagāheta sāgaram
||71||yajeta vāśvamedhena rājā tu pṛthivīpatiḥ
punaḥ pratyāgate veśma vāsārthamupasarpati
||72||saputraḥ saha bhṛtyaiśca kuryādbrāhmaṇabhojanam
gāścaivaikaśataṃ dadyāccaturvidhyeṣu dakṣiṇām
||73||brāhmaṇānāṃ prasādena brahmahā tu vimucyate
savanasthāṃ striyaṃ hatvā brahmahatyāvrataṃ caret
||74||madyapaśca dvijaḥ kuryānnadīṃ gatvā samudragām
cāndrāyaṇe tataścīrṇe kuryādbrāhmaṇabhojanam
||75||anaḍutsahitāṃ gāṃ ca dadyādvipreṣu dakṣiṇām
surāpānaṃ sakṛtkṛtvā agnivarṇaṃ surāṃ pibet
||76||sa pāvayedathātmānamihaloke paratra ca
apahṛtya suvarṇaṃ tu brāhmaṇasya tataḥ svayam
||77||gacchenmusalamādāya rājābhyāśaṃ vadhāya tu
tataḥ śuddhimavāpnoti rājñāsau mukta eva ca
||78||kāmatastu kṛtaṃ yatsyānnānyathā vadhamarhati
āsanācchayanādyānātsaṃbhāṣātsaha bhojanāt
||79||saṃkrāmanti hi pāpāni tailabindurivāmbhasi
cāndrāyaṇaṃ yāvakaṃ tu tulāpuruṣa eva ca
||80||gavāṃ caivānugamanaṃ sarvapāpapraṇāśanam
etatpārāśaraṃ śāstraṃ ślokānāṃ śatapañcakaṃ
dvinavatyā samāyuktaṃ dharmaśāstrasya saṃgrahaḥ
||81||yathādhyayanakarmāṇi dharmaśāstramidaṃ tathā
adhyetavyaṃ prayatnena niyataṃ svargagāminā
||82||