मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Tṛtīyo'dhyāyaḥ

3
Āśvalāyanagṛhyasūtram · 3

Prathamā kaṇḍikā

athātaḥ pañcayajñāḥ

||1||

devayajño bhūtayajñaḥ pitṛyajño brahmayajño manuṣyayajña iti

||2||

tadyadagnau juhoti sa devayajño yadbaliṅkaroti sa bhūtayajño yatpitṛbhyo dadāti sa pitṛyajño yatsvādhyāyamadhīyate sa brahmayajño yanmanuṣyebhyo dadāti sa manuṣyayajña iti

||3||

tānetānyajñānaharahaḥ kurvīta

||4||

Dvitīyā kaṇḍikā

atha svādhyāyavidhiḥ

||1||

prāgvodagvā grāmānniṣkramyāpa āplutya śucau deśe yajñopavītyācamyāklinnavāsā darbhāṇāṃ mahadupastīrya prākkūlānānteṣu prāṅmukha upaviśyopasthaṃ kṛtvā dakṣiṇottarau pāṇī sandhāya pavitravantau vijñāyate'pāṃ vā eṣa oṣadhīnāṃ raso yaddarbhāḥ sarasameva tadbrahma karoti dyāvāpṛthivyoḥ sandhimīkṣamāṇaḥ saṃmīlya vā yathā vā yuktamātmānaṃ manyeta tathā yukto'dhīyīta svādhyāyam

||2||

oṃpūrvā vyāhṛtīḥ

||3||

sāvitrīmanvāha pacco'rddharcaśaḥ sarvāmiti tṛtīyam

||4||

Tṛtīyā kaṇḍikā

atha svādhyāyamadhīyīta ṛco yajūṃṣi sāmānyatharvāṅgiraso brāhmaṇāni kalpāngāthā nārāśaṃsīritihāsaparāṇānīti

||1||

yadṛco'dhīte payaāhutibhireva taddevatāstarpayati yadyajūṃṣi ghṛtāhutibhiryatsāmāni madhvāhutibhiryadatharvāṅgirasaḥ somāhutibhiryadbrāhmaṇāni kalpān gāthā nārāśaṃsīritihāsapurāṇānītyamṛtāhutibhiḥ

||2||

yadṛco'dhīte payasaḥ kulyāsya pitṝntsvadhā upakṣaranti yadyajūṃṣi ghṛtasya kulyā yatsāmāni madhvaḥ kulyā yadatharvāṅgirasaḥ somasya kulyā yadbrāhmaṇāni kalpāngāthā nārāśaṃsīritihāsapurāṇānītyamṛtasya kulyāḥ

||3||

sa yāvanmanyeta tāvadadhītyaitayā paridadhāti namo brahmaṇe namo'stvagnaye namaḥ pṛthivyai nama oṣadhībhyaḥ | namo vāce namo vācaspataye namo viṣṇave mahate karomīti

||4||

Caturthī kaṇḍikā

devatāstarpayati prajāpatirbrahmā vedā devā ṛṣayaḥ sarvāṇi cchandāṃsyoṅkāro vaṣaṭkāro vyāhṛtayaḥ sāvitrī yajñā dyāvāpṛthivī antarikṣamahorātrāṇi sāṃkhyāḥ siddhāḥ samudrā nadyo girayaḥ kṣetrauṣadhivanaspatigandharvāpsaraso nāgā vayāṃsi gāvaḥ sādhyā viprā yakṣā rakṣāṃsi bhūtānyevamantāni

||1||

atha ṛṣayaḥ śatarcino mādhyamā gṛtsamado viśvāmitro vāmadevo'trirbharadvājo vasiṣṭhaḥ pragāthāḥ pāvamānyaḥ kṣudrasūktā mahāsūktā iti

||2||

prācīnāvītī

||3||

sumantujaiminivaiśampāyanapailasūtrabhāṣyabhāratamahābhāratadharmācāryā jānanti bāhavigārgyagautamaśākalyabābhravyamāṇḍavyamāṇḍūkeyā gargī vācaknavī vaḍavā prātitheyī sulabhā maitreyī kaholaṃ kauṣītakaṃ mahākauṣītakaṃ paiṅgyaṃ mahāpaiṅgyaṃ suyajñaṃ śāṅkhāyanamaitareyaṃ mahaitareyaṃ śākalaṃ bāṣkalaṃ sujātavaktramaudavāhiṃ mahaudavāhiṃ saujāmiṃ śaunakamāśvalāyanaṃ ye cānya ācāryāste sarve tṛpyantviti

||4||

pratipuruṣaṃ pitṝṃstarpayitvā gṛhānetya yaddadāti sā dakṣiṇā

||5||

athāpi vijñāyate sa yadi tiṣṭhan vrajannāsīnaḥ śayāno vā yaṃ yaṃ kratumadhīte tena tena hāsya kratune ṣṭambhavatīti

||6||

vijñāyate tasya dvāvanadhyāyau yadātmāśuciryaddeśaḥ

||7||

Pañcamī kaṇḍikā

athāto'dhyāyopākaraṇam

||1||

oṣadhīnāṃ prādurbhāve śravaṇena śrāvaṇasya

||2||

pañcamyāṃ hastena vā

||3||

ājyabhāgau hutvājyāhutīrjuhuyātsāvitryai brahmaṇe śraddhāyai medhāyai prajñāyai dhāraṇāyai sadasaspataye'numataye chandobhya ṛṣibhyaśceti

||4||

atha dadhisaktūnjuhoti

||5||

agnimīl̤e purohitamityekā

||6||

kuṣumbhakastadabravīdāvadaṃstvaṃ śakune bhadramāvada gṛṇānā jamadagninā dhāmante viśvambhuvanamadhiśritaṃ gantā no yajñaṃ yajñiyāḥ suśamiyo naḥ svo araṇaḥ pracakṣva vicakṣvāgne yāhi marutsakhā yatte rājañchataṃ haviriti dvyṛcāḥ

||7||

samānīva ākūtirityekā

||8||

tacchaṃyorāvṛṇīmaha ityekā

||9||

adhyeṣyamāṇo'dhyāpyairanvārabdha etābhyo devatābhyo hutvā sauviṣṭakṛtaṃ hutvā dadhisaktūnprāśya tato mārjanam

||10||

apareṇāgniṃ prākkūleṣu darbheṣūpaviśyodapātre darbhānkṛtvā brahmāñjalikṛto japet

||11||

oṃpūrvā vyāhṛtīḥ sāvitrīṃ ca trirabhyasya vedādimārabhet

||12||

tathotsarge

||13||

ṣaṇmāsānadhīyīta

||14||

samāvṛtto brahmacārikalpena

||15||

yathānyāyamitare

||16||

jāyopeyotyeke

||17||

prājāpatyaṃ tat

||18||

vārṣikamityetadācakṣate

||19||

madhyamāṣṭakāyāmetābhyo devatābhyo'nnena hutvā'po'bhyavayanti

||20||

etā eva taddevatāstarpayanti

||21||

ācāryānṛṣīnpitṝṃśca

||22||

etadutsarjanam

||23||

Ṣaṣṭhī kaṇḍikā

atha kāmyānāṃ sthāne kāmyāḥ

||1||

caravaḥ

||2||

tāneva kāmānāpnoti

||3||

atha vyādhitasyāturasya yakṣmagṛhītasya vā ṣaḍāhutiścaruḥ

||4||

muñcāmi tvā haviṣā jīvanāyakamityetena

||5||

svapnamamanojñaṃ dṛṣṭvādyā no deva savitariti dvābhyāṃ yacca goṣu duḥsvapnyamiti pañcabhirādityamupatiṣṭheta

||6||

yo me rājanyujyo vā sakhā veti vā

||7||

kṣutvā jṛmbhitvā'manojñaṃ dṛṣṭvā pāpakaṃ gandhamāghrāyākṣispandane karṇadhvanane ca sucakṣā ahamakṣībhyāṃ bhūyāsaṃ suvarcā mukhena suśrutkarṇābhyāṃ mayi dakṣakratū iti japet

||8||

agamanīyāṃ gatvāyājyaṃ yājayitvābhojyaṃ bhuktvāpratigrāhyaṃ pratigṛhya caityaṃ yūpaṃ copahatya punarmāmaitvindriyaṃ punarāyuḥ punarbhagaḥ | punardraviṇamaitu māṃ punarbrāhmaṇamaitu māṃ svāhā | ime ye dhiṣṇyāso agnayo yathāsthānamiha kalpatām | vaiśvānaro vāvṛdhāno'ntaryacchatu me mano hṛdyantaramamṛtasya ketuḥ svāhetyājyāhutī juhuyāt

||9||

samidhau vā

||10||

japedvā

||11||

Saptamī kaṇḍikā

avyādhitañcatsvapantamādityo'bhyastamiyādvāgyato'nupaviśanrātriśeṣambhūtvā yena sūryajyotiṣā bādhase tama iti pañcabhirādityamupatiṣṭheta

||1||

abhyudiyāccedakarmaśrāntamanabhirūpeṇa karmaṇā vāgyata iti samānamuttarāparābhiścatasṛbhirupasthānam

||2||

yajñopavītī nityodakaḥ sandhyāmupāsīta vāgyataḥ

||3||

sāyamuttarāparābhimukho'nvaṣṭamadeśaṃ sāvitrīṃ japedardhāstamite maṇḍala ānakṣatradarśanāt

||4||

evaṃ prātaḥ

||5||

prāṅmukhastiṣṭhannāmaṇḍaladarśanāt

||6||

kapotaścedagāramupahanyādanupatedvā devāḥ kapota iti pratyṛcaṃ juhuyājjapedvā

||7||

vayamu tvā pathaspata ityarthacaryāñcariṣyan

||8||

sampūṣanviduṣeti naṣṭamadhijigamiṣanmūl̤ho vā

||9||

sampūṣannadhvana iti mahāntamadhvānameṣyanpratibhayaṃ vā

||10||

Aṣṭamī kaṇḍikā

athaitānyupakalpayīta samāvartyamāne maṇiṃ kuṇḍale vastrayugaṃ chatramupānadyugaṃ daṇḍaṃ srajamunmardanamanulepanamāñjanamuṣṇīṣamityātmane cācāryāya ca

||1||

yadyubhayorna vindetācāryāyaiva

||2||

samidhaṃ tvāharedaparājitāyāndiśi yajñiyasya vṛkṣasya

||3||

ārdrāmannādyakāmaḥ puṣṭikāmastejaskāmo vā brahmavarcasakāma upavātām

||4||

ubhayīmubhayakāmaḥ

||5||

upari samidhaṃ kṛtvā gāmannañca brāhmaṇebhyaḥ pradāya gaudānikaṃ karma kurvīta

||6||

ātmani mantrāntsaṃnamayet

||7||

ekaklītakena

||8||

śītoṣṇābhiradbhiḥ snātvā yuvaṃ vastrāṇi pīvasā vasāthe ityahate vāsasī ācchādyāśmanastejo'si cakṣurme pāhīti cakṣuṣī āñjayīta

||9||

aśmanastejo'si śrotraṃ me pāhi iti kuṇḍale ābadhnīta

||10||

anulepanena pāṇī pralipya mukhamagre brāhmaṇo'nulimpedbāhū rājanya udaraṃ vaiśya upasthaṃ stryūrū saraṇajīvinaḥ

||11||

anārttāsyanārto'haṃ bhūyāsamiti srajamapi badhnīta na māloktām

||12||

māleti cedbrūyuḥ sragityabhidhāpayīta

||13||

devānāṃ pratiṣṭhe sthaḥ sarvato mā pātamityupānahāvāsthāya divaśchadmāsīti cchatrabhādatte

||14||

veṇurasi vānaspatyo'si sarvato mā pāhīti vaiṇavaṃ daṇḍam

||15||

āyuṣyamiti sūktena maṇiṃ kaṇṭhe pratimucyoṣṇīṣaṃ kṛtvā tiṣṭhantsamidhamādadhyāt

||16||

Navamī kaṇḍikā

smṛtannindā ca vidyā ca śraddhā prajñā ca pañcamī | iṣṭandattamadhītañca kṛtaṃ satyaṃ śrutaṃ vratam | yadagne sendrasya saprajāpatikasya saṛṣikasya saṛṣirājanyasya sapitṛkasya sapitṛrājanyasya samanuṣyasya samanuṣyarājanyasya sākāśasya sātīkāśasya sānukāśasya sapratīkāśasya sadevamanuṣyasya sagandharvāpsaraskasya sahāraṇyaiśca paśubhirgrāmyaiśca yanma ātmana ātmani vratantanme sarvavratamidamahamagne sarvavrato bhavāmi svāheti

||1||

mamāgne varca iti pratyṛcaṃ samidho'bhyādadhyāt

||2||

yatrainaṃ pūjayiṣyanto bhavanti tatraitāṃ rātrīṃ vaset

||3||

vidyānte gurumarthena nimantryaṃ kṛtvānujñātasya vā snānam

||4||

tasyaitāni vratāni bhavanti

||5||

na naktaṃ snāyāt | na nagnaḥ snāyāt | na nagnaḥ śayīta | na nagnāṃ striyamīkṣetānyatra maithunāt | varṣati na dhāvet

||6||

na vṛkṣamārohet | na kūpamavarohet | na bāhubhyāṃ nadīntaret | na saṃśayamabhyāpadyeta

||7||

mahadvai bhūtaṃ snātako bhavatīti vijñāyate

||8||

Daśamī kaṇḍikā

gurave prasrakṣyamāṇo nāma prabruvīta

||1||

idaṃ vatsyāmo bho3 iti

||2||

uccairūrdhvaṃ nāmnaḥ

||3||

prāṇāpānayorupāṃśu

||4||

ā mandrairindra haribhiriti ca

||5||

ato vṛddho japati prāṇāpānayoruruvyacāstayā prapadye devāya savitre paridadāmītyṛcaṃ ca

||6||

samāpyaoṃ prāk svastīti japitvā mahitrīṇāmityanumantrya

||7||

evamatisṛṣṭasya na kutaścidbhayaṃ bhavatīti vijñāyate

||8||

vayasāmamanojñā vācaḥ śrutvā kanikradajjanuṣaṃ prabuvāṇa iti sūkte japeddevīṃ vācamajanayanta devā iti ca

||9||

stuhi śrutaṅgartasadaṃ yuvānamiti mṛgasya

||10||

yasyā diśo bibhīyādyasmādvā tāndiśamulmukamubhayataḥ pradīptaṃ pratyasyenmanthaṃ vā prasavyamāloḍyābhayaṃ mitrāvaruṇā mahyamastvarciṣā śatrūndahantaṃ pratītya mā jñātāraṃ mā pratiṣṭhāṃ vindantu mitho bhindānā ubhayantu mṛtyumiti saṃsṛṣṭaṃ dhanamubhayaṃ samākṛtamiti manthaṃ nyañcaṅkaroti

||11||

Ekādaśī kaṇḍikā

sarvato bhayādanājñātādaṣṭāvājyāhutīrjuhuyātpṛthivī vṛtā sāgninā vṛtā tayā vṛtayā vartryā yasmādbhayādbibhemi tadvāraye svāhā | antarikṣaṃ vṛtaṃ tadvāyunā vṛtantena vṛtena vartreṇa yasmādbhayādbibhemi tadvāraye svāhā | dyaurvṛtā sādityena vṛtā tayā vṛtayā vartryā yasmādbhayādbibhemi tadvāraye svāhā | diśo vṛtāstāścandramasā vṛtāstābhirvṛtābhirvartrībhiryasmādbhayādbibhemi tadvāraye svāhā | āpo vṛtāstā varuṇena vṛtāstābhirvṛtābhirvartrībhiryasmādbhayādbibhemi tadvāraye svāhā | prajā vṛtāstāḥ prāṇena vṛtāstābhirvṛtābhirvartrībhiryasmādbhayādbibhemi tadvāraye svāhā | vedā vṛtāste chandobhirvṛtāstairvṛtairvartrairyasmādbhayādbibhemi tadvāraye svāhā | sarvaṃ vṛtaṃ tadbrahmaṇā vṛtantena vṛtena vartreṇa yasmādbhayādbibhemi tadvāraye svāhā iti

||1||

athāparājitāyāṃ diśyavasthāya svastyātreyaṃ japati yata indra bhayāmaha iti ca sūktaśeṣam

||2||

Dvādaśī kaṇḍikā

saṃgrāme samupol̤he rājānaṃ sannāhayet

||1||

ā tvāhārṣamantaredhīti paścādrathasyāvasthāya

||2||

jīmūtasyeva bhavati pratīkamiti kavacaṃ prayacchet

||3||

uttarayā dhanuḥ

||4||

uttarāṃ vācayet

||5||

svayañcaturthīṃ japet

||6||

pañcamyeṣudhiṃ prayacchet

||7||

abhipravartamāne ṣaṣṭhīm

||8||

saptamyāśvān

||9||

aṣṭamīmiṣūnavekṣamāṇaṃ vācayati

||10||

ahiriva bhogaiḥ paryeti bāhumiti talaṃ nahyamānam

||11||

athainaṃ sārayamāṇamupāruhyābhīvartaṃ vācayati pra yo vāṃ mitrāvaruṇeti ca dve

||12||

athainamanvīkṣetāpratirathaśāsasauparṇaiḥ

||13||

pradhārayantu madhuno ghṛtasyetyetat sauparṇam

||14||

sarvā diśo'nuparīryāyāt

||15||

ādityamauśanasaṃ vāvasthāya prayodhayet

||16||

upaśvāsaya pṛthivīmuta dyāmiti tṛcena dundubhimabhimṛśet

||17||

avasṛṣṭā parāpatetīṣūnvisarjayet

||18||

yatra bāṇāḥ sampatantīti yadhyamāneṣu japet

||19||

saṃśi ṣyādvā saṃśiṣyādvā

||20||