prāyaścittāni
Prathamā kaṇḍikā
śrutilakṣaṇaṃ prāyaścittaṃ vidhyaparādhe vidhīyate
||1||ekasmindoṣe śrūyamāṇāni prāyaścittāni samabhyuccīyerannarthāntaratvāt
||2||japo homa ijyā ca
||3||doṣanirghātārthāni bhavanti
||4||anantaraṃ doṣātkartavyāni
||5||nirhṛte doṣe punaḥ kṛtsnaṃ karma
||6||tasya nāvacanātpunaḥprayogaḥ
||7||tubhyaṃ tā aṅgirastametyanvāhitāgniḥ prayāsyañjuhuyāt
||8||pṛthagaraṇīṣvagnīnsamāropya prayāti
||9||yatra vasettadetāmiṣṭiṃ saṃsthāpayet
||10||yadyanvāhitāgnerāhavanīyo'nugacchedanvagniruṣasāmagramakhyadityanyaṃ praṇīya bhūrityupasthāya yo agniṃ devavītaye haviṣmām̐ āvivāsati | tasmai pāvaka mṛḍaya svāheti pūrṇaṃ sruvaṃ sarvaprāyaścittaṃ hutvedaṃ viṣṇurvicakrama ityāhutiṃ juhuyāt
||11||japedityeke
||12||manasā vratopāyanīyaṃ yajurjapet
||13||yaḥ kaścanānugacchedetadeva praṇayanavarjamāvarteta
||14||manthedgārhapatyam
||15||yāprakṛtirdakṣiṇāgneḥ
||16||yadyāhitāgneragnirapakṣāyedā śamyāparāsātpari vājapatiḥ kaviragniriti triḥ pradakṣiṇaṃ parikramya taṃ saṃbharedidaṃ ta ekaṃ para uta ekaṃ tṛtīyena jyotiṣā saṃviśasva | saṃveśanastanuvai cāruredhi priye devānāṃ parame janitra iti
||17||yadi parastarāmapakṣāyedanuprayāyāvasyet
||18||tadagnaye pathikṛte puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapet
||19||patho'ntikādbarhirāharet
||20||anaḍvāndakṣiṇā | siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭate
||21||tataḥ śvobhūte gṛheṣu pratyavasyati
||22||yasya haviṣe vatsā apākṛtā dhayeyustatsthāne vāyavyāṃ yavāgūṃ nirvapet
||23||athottarasmai haviṣe vatsānapākṛtyopavaset
||24||yasya sāyaṃ dugdhaṃ havirārtimārchatīndrāya vrīhīnnirupyopavaset
||25||yatprātaḥ syāttacchṛtaṃ kuryāt
||26||athetara aindraḥ puroḍāśaḥ syāt
||27||tasya prātardohena samavadāya pracaret
||28||etadeva prātardoha ārtigate prāyaścittam
||29||sāyaṃ dohenāsya samavadāya pracaret
||30||yasyobhau dohāvārtimārcheyātāmāgneyamaṣṭākapālaṃ nirvapedaindraṃ pañcaśarāvamodanam
||31||agniṃ puroḍāśena yajeta | indraṃ pañcaśarāveṇa
||32||pañcaśarāveṇa vobhe devate yajeta
||33||athottarasmai haviṣe vatsānapākṛtyopavaset
||34||Dvitīyā kaṇḍikā
yasya vratye'hanpatnyanālambhukā syāttāmaparudhya yajeta
||1||jaghanena vedimantarvedi vodakaśulbaṃ saṃnahanaṃ stṛṇīyāt
||2||yadā trirātrīṇā syādathaināmupahvayetāmūhamasmi sā tvaṃ dyaurahaṃ pṛthivī tvaṃ sāmāhamṛktvaṃ tāvehi saṃbhavāva saha reto dadhāvahai puṃse putrāya vettavai rāyaspoṣāya suprajāstvāya suvīryāyeti
||3||yasyāgnihotraṃ sāṃnāyyaṃ vā viṣyandetodaṅparetya valmīkavapāmuddhṛtya prajāpate na tvadetānīti prājāpatyarcā valmīkavapāyāmavanīya bhūrityupasthāyānyāṃ dugdhvā punarjuhuyāt | yadi sāṃnāyyamanyadāgamayet
||4||yadi kīṭo'vapadyeta madhyamenāntamena vā palāśaparṇena mahī dyauḥ pṛthivī ca na iti dyāvāpṛthivyayarcāntaḥparidhi ninīyānyāṃ dugdhvā punarjuhuyāt | yadi sāṃnāyyamanyadāgamayet
||5||yasyāgnihotramavavarṣenmitro janānkalpayati prajānanmitro dādhāra pṛthivīmuta dyām | mitraḥ kṛṣṭīranimiṣābhicaṣṭe satyāya havyaṃ ghṛtavajjuhoteti tatkṛtvānyāṃ dugdhvā punarjuhuyāt
||6||yadi pūrvasyāmāhutyāṃ hutāyāmuttarāhutiḥ skandedyadi vottarayā pūrvāmabhijuhuyādyatra vettha vanaspate devānāṃ guhyā nāmāni | tatra havyāni gāmayaoṃta vānaspatyayarcā samidhamādhāya tata eva tūṣṇīṃ hutvānyāṃ dugdhvā punarjuhuyāt
||7||yadi pūrvasyāmāhutyāṃ hutāyāmāhavanīyo'nugacchedagnirdārau dārāvagniriti vadannanantare śakale hiraṇye vā juhuyāt
||8||yadi purā prayājebhyo bahiḥparidhyaṅgāraḥ skandettaṃ sruvasya budhnenābhinidadhyānmā tamo mā yajñastamanmā yajamānastamannamaste astvāyate namo rudra parāyate namo yatra niṣīdasi | adhvaryuṃ mā hiṃsīryajamānaṃ mā hiṃsīriti yadi purastāt | brahmāṇaṃ mā hiṃsīryajamānaṃ mā hiṃsīriti yadi dakṣiṇataḥ | hotāraṃ mā hiṃsīḥ patnīṃ mā hiṃsīryajamānaṃ mā hiṃsīriti yadi paścāt | āgnīdhraṃ mā hiṃsīḥ paśūnmā hiṃsīryajamānaṃ mā hiṃsīriti yadyuttarataḥ
||9||āhaṃ yajñaṃ dadhe nirṛterupasthāttaṃ devebhyaḥ paridadāmītyenamādāya
||10||Tṛtīyā kaṇḍikā
sahasraśṛṅgo vṛṣabho jātavedāḥ stomapṛṣṭho ghṛtavānsupratīkaḥ | mā no hāsīnmetthito nettvā jahāma gopoṣaṃ no vīrapoṣaṃ ca yacchetyenamagnau praharati
||1||prahṛtya vābhijuhuyāt
||2||yadi kālasaṃnikarṣe'gnirmathyamānī na jāyeta yatrānyaṃ paśyettata āhṛtya juhuyāt
||3||athātvaramāṇaḥ punarmanthet
||4||yadyanyaṃ na vindedajāyai dakṣiṇe karṇe hotavyam
||5||ajasya tu tato nāśnīyāt
||6||yadyajāṃ na vindedbrāhmaṇasya dakṣiṇe haste hotavyam
||7||brāhmaṇaṃ tu vasatyai nāparundhīta
||8||yadi brāhmaṇaṃ na vindeddarbhastambe hotavyam
||9||darbhāṃstu nādhyāsīta
||10||yadi darbhānna vindedapsu hotavyam
||11||āpastu na paricakṣītemā bhojanīyā imā abhojanīyā iti
||12||apyabhojanīyasyaitaṃ saṃvatsaraṃ parigṛhṇīyādevāpaḥ
||13||adbhistu na pādau prakṣālayīta
||14||sāṃvatsarikāṇyetāni vratānītyāśmarathyaḥ | yāvajjovamityālekhanaḥ
||15||saṃvatsarasya parastādagnaye vratapataye puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapet
||16||agnaye kṣāmavate'ṣṭākapālaṃ yeṣāṃ pūrvāparā anvañcaḥ pramīyeran | gṛhadāhe vā
||17||agnaye vivicaye'ṣṭākapālaṃ yasyāhitāgneranyairagnibhiragnayaḥ saṃsṛjyeranmitho vā
||18||agnaye vipṛce'ṣṭākapālaṃ yadi gārhapatyāhavanīyau
||19||agninā vipṛcā vayaṃ gīrbhiḥ stomaṃ manāmahe | sa no rāsva sahasriṇaḥ | kaviragniḥ samidhyate vipro yajñasya sādhanaḥ | vipṛñcanrāsva no vasviti yājyānuvākye
||20||agnaye vītaye'ṣṭākapālaṃ yadi gārhapatyadakṣiṇāgnī dakṣiṇāgnyāhavanīyau vā
||21||agnaye śucaye'ṣṭākapālaṃ yadi pradāvyenābhyādāhyena śavāgninā vā | agnaye saṃkusukāyāṣṭākapālaṃ yadi sūtakāgninā | saṃkusuko kusuko vikiro yaśca viṣkiraḥ | māṣājyena naledhmena kravyādaṃ śamayāmasi | asminvayaṃ saṃkusuke'gnau riprāṇi mṛjmahe | abhūma yajñiyāḥ śuddhāḥ pra ṇa āyūṃṣi tāriṣaditi yājyānuvākye | agnaye'psumate'ṣṭākapālaṃ yadi vaidyutena
||22||yadi sarvāḥ saṃnipateranvivicaye nirupya śucaye nirvapedvrātabhṛtīṃ tṛtīyāmapsumatīṃ caturthīṃ kṣāmavatīmantaṃ parikramayet
||23||vrātabhṛtīṃ dvitīyāmeke samāmananti | vrātapatīmuttamām
||24||Caturthī kaṇḍikā
garbhaṃ sravantamagadamakaragnirindrastvaṣṭā bṛhaspatiḥ | pṛthivyāmavacuścotaitannābhiprāpnoti nirṛtiṃ parācairityagnihotrasthālīṃ sravantīmabhimantrya vidhuṃ dadrāṇamiti saṃdadhyāt
||1||agnaye pathikṛte puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapedyo darśapūrṇamāsayājītyuktam
||2||samānatantre vā mukhyaḥ kāryaḥ
||3||athaikeṣām | vi vā etasya yajñaśchidyate yasya yajñe pratate'ntaretāmiṣṭiṃ nirvapanti | ya evāsāvāgneyo'ṣṭākapālaḥ paurṇamāsyāṃ yo'māvāsyāyāṃ tamagnaye pathikṛte kuryāt | tenaiva punaḥ panthāmavaiti na yajñaṃ nicchinattīti vijñāyate
||4||saṃyājye eva pāthikṛtī syātāmityaparam
||5||yasya havirniruptaṃ purastāccandramā abhyudetītyuktam
||6||anirupte'bhyudite prākṛtībhyo nirvapedityāśmarathyaḥ
||7||taṇḍulabhūteṣvapanayet
||8||vyṛddhabhāgbhya ityālekhanaḥ
||9||ninirupte'bhyudite prākṛtībhyaḥ śeṣam
||10||taṇḍulabhūteṣvapanayet
||11||yasyāgṛhītaṃ havirabhyudiyāddratacaryāṃ vā nodāśaṃsīta | sa tredhā taṇḍulāniti pūrvavat | athottarasmai haviṣe vatsānapākṛtyopavaset
||12||atha yasya gṛhītaṃ havirabhyudiyātsaiva prāyaścittiḥ sā vratacaryā
||13||vatsānmātṛbhiḥ saṃsṛjya punarapākṛtya pūrvedyurdugdhaṃ dadhi havirātañcanārthaṃ nidadhyāt
||14||agnaye vratapataye puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapedya āhitāgniḥ sannavratyamiva caretpravasedvā vratye'hani māṃsaṃ vāśnāti striyaṃ vopaiti
||15||agnaye vratabhṛde'ṣṭākapālaṃ yadyārtijamaśru kuryāt
||16||tvamagne vratabhṛcchucirdevām̐ āsādayā iha | agne havyāya voḍhave | vratānubibhradvratapā adābhyo yajā no devām̐ ajaraḥ suvīraḥ | dadhadratnāni suvidāno agne gopāya no jīvase jātaveda iti yājyānuvākye | vrātabhṛtīṃ pravāsa eke samāmananti vrātapatīmaśrukarmaṇi
||17||Pañcamī kaṇḍikā
yadyagnihotryupasṛṣṭā vāśyeta yasmādbhīṣāvāśiṣṭhāstato no abhayaṃ kṛdhi | abhayaṃ naḥ paśubhyo namo rudrāya mīḍhuṣa iti juhuyādabhi vā mantrayeta
||1||yadyu vai niṣīdedetayaiva yasmābhīṣā nyaṣada ityabhimantryodasthāddevyaditirviśvarūpyāyuryajñapatāvadhāt | indrāya kṛṇvatī bhāgaṃ mitrāya varuṇāya cetyupasthāpya tāṃ dugdhvā brāhmaṇāya dadyādyasyānnaṃ nādyāt | avartimevāsminpāpmānaṃ pratimuñcatīti vijñāyate
||2||api vā daṇḍena vipiṣyāvipiṣya votthāpyātmankurvīta
||3||sūyavasādbhagavatī hi bhūyā tho vayaṃ bhagavantaḥ syāma | addhi tṛṇamaghnye viśvadānīṃ piba śuddhamudakamācarantīti darbhastambamālupya grāsayet
||4||yadyu vai lohitaṃ duhīta vyutkrāmatetyuktvā dakṣiṇamagniṃ pariśritya tasminnetacchrapayitvā tasminvyāhṛtībhistūṣṇīṃ vā hutvā tāṃ brāhmaṇāya dadyādyamanabhyāgamiṣyansyāt
||5||yadi duhyamānaṃ skandedyadadya dugdhaṃ pṛthivīmasakta yadoṣadhīrapyasaradyadāpaḥ | payo gṛheṣu payo aghniyāsu payo vatseṣu payo astu tanmayītyenadabhimantrya samudraṃ vaḥ prahiṇomītyadbhirupasṛjet
||6||yadi duhyamānā sthālīmavabhindyānnirṇijyānyāṃ duhyāttāṃ vaiva
||7||yadi duhyamānaṃ dugdhaṃ hriyamāṇaṃ hṛtamadhiśrīyamāṇamadhiśritamudvāsyamānamudvāsitamunnīyamānamunnītaṃ vā skandettadeva yādṛkkīdṛkca hotavyamanyayā vābhidohyam
||8||yadi sṛkṛdunnītaṃ skandeddvistrirvā na tadādriyeta | yadyu vai caturthamunnītaṃ skandetsthālyāṃ śeṣamavanīya caturabhyunnīya hotavyamanyayā vābhidohyam
||9||Ṣaṣṭhī kaṇḍikā
yadyuddrutasya skandettanniṣadya punargṛhītvā tadeva yādṛkkīdṛkca hotavyam | athānyāṃ dugdhvā punarhotavyam | athājyena varuṇīmṛcamanūcya vāruṇyarcā juhuyāt
||1||yadi prācīnaṃ skandettadeva yādṛkkīdṛkca hotavyamanyayā vābhidohyam
||2||athaikeṣām | yadi prācīnaṃ hriyamāṇaṃ skandetprajāpaterviśvabhṛti tanvaṃ hutamasi svāhetyenadabhimantryaitadevāgnihotraṃ syādityāśmarathyaḥ | anyāṃ dugdhvā punarohotavyamityālekhanaḥ
||3||yadi puraḥ parāhṛtaṃ skandedanūdāhṛtya caturabhyunnīya hotavyamanyayā vābhidohyam
||4||yadi pura upasannaṃ skandettadevayādṛkkīdṛkca hotavyamanyayā vābhidohyam
||5||athaikeṣām | yadi pura upasannamahutaṃ skandettadeva yādṛkkīdṛkca hotavyam | athānyāṃ dugdhvā punarhotavyam | athājyena vāruṇīmiti samānam
||6||askāndyauḥ pṛthivīmaskānṛṣabho yuvā gāḥ | skannemā viśvā bhuvanā skanno yajñaḥ prajanayatu | askānajani prājanyā skannājjāyate vṛṣā | skannātprajaniṣīmahīti skannamabhimantryonnambhaya pṛthivīmityadbhirupasṛjet
||7||yadanāhutimātraṃ vipruḍeva sā
||8||yadi sāyaṃ skandedā hotoḥ prātarnāśnīyāt | yadi prātarā hotoḥ sāyaṃ nāśnīyāt
||9||divyā vā etamaśanirabhyavaiti yasyāgnihotraṃ śiriśirābhavati | samoṣāmumiti brūyādyaṃ dviṣyāt
||10||yasyāgnihotre'dhiśrite śvāntarāgnī dhāvedgārhapatyādbhasmādāyedaṃ viṣṇurvicakrama iti vaiṣṇavyarcāhavanīyāddhvaṃsayannuddrutyaitayaiva bhasmanā śunaḥ padamapivapet
||11||yasyāgnimanāhṛtaṃ sūryo'bhinimrocedyatra dīpyamānaṃ parāpaśyettata āhṛtyaitaṃ praviśānīti vaiṣa ādhīyate
||12||iti dakṣiṇāgneranugatasyādhānakalpaḥ
||13||yasyāgnimanuddhṛtaṃ sūryo'bhinimrocet
||14||Saptamī kaṇḍikā
darbheṇa hiraṇyaṃ prabadhya purastāddharet | anvaṅṅārṣeyo brāhmaṇo bahuvidagnimuddharet | anvaṅṅagnihotreṇānūddravet | āyatane hiraṇye'gniṃ pratiṣṭhāpya nityamagnihotramupasādyā tamitoraprāṇannāsitvā samanya hutvā bhūrbhuvaḥ suvarityupasthāya vāruṇaṃ caruṃ nirvapet
||1||vrātabhṛtīṃ dvitīyāmeke samāmananti | ṛte hiraṇyātpraṇayanameke
||2||yadi sāyamagnihotrakālo'tipadyeta doṣā vastornamaḥ svāheti kālasamāpādanīyaṃ homaṃ hutvā nityamagnihotramupasādyā tamitoraprāṇannāsitvā samanya hutvā bhūrbhuvaḥ suvarityupatiṣṭheta
||3||yadi prātaḥ prātarvastornamaḥ svāheti kālasamāpādanīyaṃ homaṃ hutvā nityamagnihotramupasādyā tamitoraprāṇannāsitvā samanya hutvā bhūrbhuvaḥ suvarityupatiṣṭheta
||4||varo dakṣiṇā
||5||hutvāhavanīyamudvāpyānvagniruṣasāmagramakhyadityanyaṃ praṇīyehaiva kṣemya edhi mā prahāsīnmāmumāmuṣyāyaṇamityādityamupasthāya maitraṃ caruṃ nirvapet
||6||sauryamekakapālameke samāmananti
||7||saṃsthitāyāmiṣṭyāmāhavanīyamevaitadaharindhānāvanaśnantau vāgyatāvāsāte yajamānaḥ patnī ca
||8||dvayoḥ payasā pūrvavatsāyamagnihotraṃ juhuyāt
||9||yasyāgnimanuddhṛtaṃ sūryo'bhyudiyāccaturgṛhītamājyaṃ purastāddharet | anvaṅṅārṣeyo brāhmaṇo bahuvidagnimuddharet | anvaṅṅagnihotreṇānūddravet | āyatane'gniṃ pratiṣṭhāpyoṣāḥ ketunā juṣatāṃ yajñaṃ devebhiranvitam | devebhyo madhumattamaṃ svāheti pratyaṅgiṣadyājyena juhuyāt
||10||agnihotrasya sa eva homakalpaḥ | tatprāyaścittaṃ yatprātaḥ kālātipannasya
||11||etāvannānā | nātrāhavanīyamanugamayati
||12||athaikeṣām | yasyāgnimanuddhṛtaṃ sūryo'bhinimrocedabhyudiyādvā
||13||Aṣṭamī kaṇḍikā
mano jyotirjuṣatāṃ trayastriṃśattantava iti dve caturgṛhīte juhuyāt
||1||yasya viprakrāntamahutamagnihotraṃ sūryo'bhyudiyādyathā vijaniṣyamāṇo na vijāyeta tādṛktat | ātmānaṃ vā ha yajamāno ruṇaddhi sarvajyāniṃ vā jīyate | nityamagnihotramupasādyā tamitoraprāṇannāsitvā samanya hutvā bhūrbhuvaḥ suvarityupatiṣṭheta | ekahāyano dakṣiṇā
||2||hutvā tadudvāsya punarādheyaṃ tasya prāyaścittirityāśmarathyaḥ
||3||athaikeṣām | yadyante syādunnīya prāṅudādravet | sa upasādyā tamitorāsīta | sa yadā tāmyedatha bhūḥ svāheti juhuyāt | prajāpatirvai bhūtastamevopāsaretsa evainaṃ tata unnayati nārtimārchati yajamāna iti vijñāyate
||4||yasyāgnihotraṃ vicchidyeta dvyahe tryahe caturahe vāgnaye tantumate 'ṣṭākapālaṃ nirvapet
||5||svayaṃ kṛṇvānaṃ sugamaprayāvaṃ tigmaśṛṅgo vṛṣabhaḥ śośucānaḥ | pratnaṃ sadhasthamanupaśyamāna ā tantumagnirdivyaṃ tatāna | tvaṃ nastanturuta seturagne tvaṃ panthā bhavasi devayānaḥ | tvayāgne pṛṣṭhaṃ vayamāruhemāthā devaiḥ sadhamādaṃ mademeti yājyānuvākye
||6||tantuṃ tanvannudbudhyasvāgna uduttamamudvayaṃ tamasasparyudu tyaṃ citramityupahomāḥ
||7||havyavāhamabhimātiṣāhaṃ rakṣohaṇaṃ pṛtanāsu jiṣṇum | jyotiṣmantaṃ dīdyataṃ puraṃdhimagniṃ sviṣṭakṛtamāhuvema | sviṣṭamagne abhi tatpṛṇāhi viśvā deva pṛtanā abhiṣya | uruṃ naḥ panthāṃ pradiśanvibhāhi jyotiṣmaddhehyajaraṃ na āyuriti saṃyājye
||8||Navamī kaṇḍikā
yasyāhavanīye'nudvāte gārhapatya udvāyedāhavanīyamudvāpya gārhapatyaṃ mantheditaḥ prathamaṃ jajñe agnirityetayā | agne samrāḍiṣe rayyai ramasva sahase dyumnāyorjapatyāyetyabhimantrya samrāḍasi virāḍasi sārasvatau tvotsau samindhātāmannādaṃ tvānnapatyāyetyupasamidhyānvagniruṣasāmagramakhyadityanyaṃ praṇīyāgnaye tapasvate janadvate pāvakavate'ṣṭākapālaṃ nirvapet
||1||sarvatrānugateṣṭimetāmeke samāmananti
||2||āyāhi tapasā janeṣvagne pāvako arciṣā | upemāṃ suṣṭutiṃ mama | ā no yāhi tapasā janeṣvagne pāvaka dīdyat | havyā deveṣu no dadhaditi yājyānuvākye
||3||āhavanīye'nugate'gnaye jyotiṣmate'ṣṭākapālaṃ nirvapati
||4||na tapasvate
||5||yadi sāyamahute'gnihotre pūrvo'gniranugacchedadhiśrityāgnihotramunnīya vāgninā ca sahāgnihotreṇa cānūddravet | yo brāhmaṇo bahuvitsa uddharet | yatpurā dhanamadāyī syāttaddadyāt | acyutenainaṃ cyāvayatīti vijñāyate
||6||yadi prātarahute'gnihotre'paro'gniranugacchedanugamayitvā pūrvaṃ pūrvavanmathitvāparaṃ pūrvavaduddhṛtya juhuyāt
||7||yadi tvareta pūrvamanvavasāya tataḥ prāṅuddhṛtya juhuyāt
||8||jāmi tu tadyo'sya purvastamaparaṃ karoti | anyatraivāvasāya purvavanmathitvāparaṃ pūrvavaduddhṛtya juhuyāt | tataḥ śvobhūte'gnaye tapasvate janadvata iti samānam
||9||athaikeṣām | yasyāgniranugacchenna kālamavadhārayet | anugamayitvā pūrvaṃ pūrvavanmathitvāparaṃ pūrvavaduddhṛtya juhuyāt | vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nirvapedvāruṇaṃ yavamayaṃ carum
||10||yadi gārhapatya āhavanīyo vānugacchettebhya evāvakṣāṇebhyo'dhi manthitavyaḥ | yadi natādṛśānīvāvakṣāṇāni syurbhasmanāraṇī saṃsparśya manthitavyaḥ | svādevainaṃ yonerjanayatīti vijñāyate
||11||evaṃ śakaidhe tṛṇaidhe ca
||12||agnaye tapasvate janadvata iti samānam
||13||anugateṣṭervā sthāna etā āhutīrjuhuyānmitrāya svāhā varuṇāya svāhāgnaye svāhāgnaye vratapataye svāhāgnaye tapasvate janadvate pāvakavate svāhāgnaye śucaye svāhāgnaye jyotiṣmate svāhā sūryāya svāheti vyāhṛtībhirvihṛtābhiḥ samastābhiśca juhuyāt
||14||Daśamī kaṇḍikā
yadi prāgghomakālādāhavanīyo'nugacchedgārhapatyādanyaṃ praṇayet
||1||yadi homakāle prāṇa udānamapyagāditi gārhapatye juhuyāt
||2||yadi gārhapatya udānaḥ prāṇamapyagādityāhavanīye
||3||yadi dakṣiṇāgnirvyāna udānamapyagāditi gārhapatye
||4||yadi sarve'nugaccheyuragniṃ mathitvā yāṃ diśaṃ vāto vāyāttāṃ diśamuddhṛtya vāyave svāheti juhuyāt
||5||yadyu vai nivāte mathitvā vihāraṃ sādhayitvāpareṇāhavanīyaṃ yajamāna upaviśya svayamagnihotraṃ pibet | agnihotrapratyāmnāyo bhavatīti vijñāyate
||6||yadi prāgastamayājjuhuyātpunarevāstamite hutvā bhavataṃ naḥ samanasāvityupatiṣṭheta
||7||yadi mahārātre punarevauṣasaṃ hutvaitayaivopatiṣṭheta
||8||yadi haviḥ prokṣannagnimabhiprokṣeddhatena yajñena yajeta | punastvādityā rudrā vasavaḥ samindhatāmiti punaragnimupasamindhyāt
||9||evaṃ sarveṣvagnyupaghāteṣu
||10||agnaye'gnivate puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapedyasyāgnāvagnimabhyuddhareyuḥ
||11||yathā kathā cābhyuddhareyuḥ prāyaścittamityāśmarathyaḥ | yadyasaṃnyupte spāśayeyuranugamayeyurenaṃ na prāyaścittamityālekhanaḥ
||12||agnaye jyotiṣmate'ṣṭākapālamityuktam
||13||athāhutiṃ juhuyāttrayastriṃśattantava iti
||14||yasya sāṃnāyye'dhiśrite haviṣi vā nirupte puruṣaḥ śvāno ratho vāntarāgnī vīyāddurvarāhaiḍako vā tadatrāpo'nvatiṣicya gāmanvatyāvartayedvardhatāṃ bhūtirdadhnā ghṛtena muñcatu yajño yajñapatimaṃhasaḥ svāheti
||15||devāñjanamaganyajñastato mā yajñasyāśīrāgacchatu pitṝnpañcajanāndiśa āpa oṣadhīrvanaspatīñjanamaganyajñastato mā yajñasyāśīrāgacchatviti ṣaḍāhutīrhutvedaṃ viṣṇurvicakrama iti vartma samūhet | padaṃ vā lobhayet
||16||yasyāno vā ratho vāntarāgnī yātyāhavanīyamudvāpya gārhapatyāduddharedyadagne pūrvaṃ prabhṛtaṃ padaṃ hi te sūryasyaraśmīnanvātatāna | tatra rayiṣṭhāmanusaṃbharaitaṃ saṃ naḥ sṛja sumatyā vājavatyā | tvamagne saprathā asītyetābhyām | tataḥ pāthikṛtīṃ pūrvavannirvapet
||17||etāmeva nirvapet
||18||Ekādaśī kaṇḍikā
stotre śastre vā mūḍhe
||1||yasya vāgnibhiragnīnvyaveyuryo vā vyaveyāt
||2||yasya vāgnibhiragnīnvihareyuḥ
||3||etāṃ jane pramītasya
||4||tasyābhivānyavatsāyai payasāgnihotraṃ juhuyādā śarīrasyāgnibhiḥ saṃsparśanāt
||5||sarvaṃ tūṣṇīṃ kriyeta
||6||pācīnāvītī dohayati
||7||ye purodañco darbhāstāndakṣiṇāgrānkṛtvā dakṣiṇārdhe gārhapatyasya śīte bhasmanyadhiśritya dakṣiṇodvāsya sakṛdeva sarvaṃ tūṣṇīmunnīyādhastātsamidhaṃ dhārayandakṣiṇena vihāramuddravati
||8||upari hi devebhyo dhārayatīti vijñāyate
||9||sa upasādya samidhamādhāya sakṛdeva sarvaṃ tūṣṇīṃ juhuyāt
||10||api vā somaṃ pitṛmantaṃ pūrvasyāmāhutyāmupalakṣayet | agniṃ kavyavāhanamuttarasyām
||11||prāśnotsecanapariṣecanāni na vidyante
||12||brāhmaṇebhyo yajñāyudhāni dadāti
||13||dadātyevāyasmayāni
||14||apo mṛnmayānyabhyavaharantyamaiva
||15||putrasya dṛṣatsyāt
||16||yadyapramītaṃ pramītamupaśṛṇuyuragnaye surabhimate puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapet
||17||yadi pūrvasyāmāhutyāṃ hutāyāṃ yajamāno mriyeta dakṣiṇataḥ śīte bhasmanyuttarāmāhutiṃ ninayet
||18||bhasmotkaraṃ vā gamayet
||19||yaiṣā pitṛmedhe prathamāhutistāmevātra kuryādityeke
||20||yadi visaṃsthitāyāmiṣṭyāṃ yajamāno mriyeta sarvataḥ samavadāya sarvā devatā anudrutya svāhākāreṇa juhuyāt
||21||yadyāhitāgniḥ proṣitaḥ pramīto na prajñāyeta yāṃ diśamabhiprasthitaḥ syāttāmasyāgnibhiḥ kakṣaṃ daheyuḥ
||22||api vā trīṇi ṣaṣṭiśatāni palāśavṛntānām taiḥ kṛṣṇājine puruṣākṛtiṃ kurvanti | palāśavalkaiḥ kuśairvā saṃdhiṣu saṃveṣṭya catvāriṃśatā śiraḥ prakalpayate | daśabhirgrīvāṃ viṃśatyorastriṃśatodaraṃ pañcāśatāpañcāśataikaikaṃ bāhum | tābhyāmeva pañcabhiḥpañcabhiraṅgulīrupakalpayate | saptatyāsaptatyaikaikaṃ pādam | tābhyāmeva pañcabhiḥ pañcabhiraṅgulīrupakallpayate | aṣṭābhiḥ śiśnaṃ dvādaśabhirvṛṣaṇam | taiḥ kṛṣṇājine puruṣākṛtiṃ kṛtvā snāpayitvālaṅkṛtyāntarvedi kṛṣṇājinaṃ dakṣiṇāgrīvamadharalomāstīrya tasminnenamuttānaṃ nipātya pattodaśenāhatena vāsasā pracchādya bāndhavāḥ paryupaviśanti | abhimṛśantyayamasyāsau yasya ta ime agnaya iti prete'mātyāḥ | ityetadādi karma pratipadyate | kṛtvā tāmasyāgnibhirdaheyuriti vājasaneyakam
||23||yadi havīṃṣyāsannāni kṛṣṇaśakuniruparyuparyatipatetpakṣābhyāmādhūnvāna ivābhiniṣīdedvedaṃ viṣṇurvicakrama ityāhutiṃ juhuyāt
||24||yadyccaiḥ patenna tadādriyeta
||25||yadyucchriyamāṇo yūpaścaṣālaṃ vā padyeta brahma pratiṣṭhā manasa ityāhutiṃ juhuyāt
||26||Dvādaśī kaṇḍikā
yadi haviḥśeṣānanudvāsitānanūyājairabhyāśrāvayedyadvo devā atipādayānītyāhutiṃ juhuyāt
||1||yadi praṇītā skandeyurupadasyeyurvāpo hi ṣṭhā mayobhuva iti tisṛbhiḥ punargṛhītvā tataṃ ma āpa ityāhutiṃ juhuyāt
||2||yadyagnyādheye sūryo 'nāviḥ syādudvayaṃ tamasasparyudu tyaṃ citramityāhutīrjuhuyāt
||3||yadyenamupadhāveyurgomāyavo'vādiṣu rekasṛko'vādīdabhimṛtāḥ smaḥ paridhiṃ naḥ kurviti pālāśamidhmamupasamādhāyemaṃ me varuṇa tattvā yāmi tvaṃ no agne sa tvaṃ no agne tvamagne ayāsi prajāpata iti ṣaḍāhutīrhutvemaṃ jīvebhyaḥ paridhiṃ dadhāmi maiṣāṃ nu gādaparo ardhametam | śataṃ jīvantu śaradaḥ purūcīstiro mṛtyuṃ dadhatāṃ parvateneti dakṣiṇato'śmānaṃ paridhiṃ dadhāti
||4||naiyyagrodha idhmaḥ kṣatriyasya rāṣṭramaryādāyām
||5||āśvattho vaiśyasya kṣatramaryādāyām
||6||iṣṭebhyaḥ svāhetyaṣṭāvāhutīrdārśapūrṇamāsikaiḥ sarvaprāyaścittairvikalperan
||7||yadi dauḥṣvapnyamanyadvā bhayaṃ paśyedyata indra bhayāmaha ityāhutī juhuyāt | japedityeke
||8||sarveṣāṃ vai gharmo rucāṃ rocate | tasmātpravargyeṇa pracaya pravṛjyamānasya vopaśrutyābhirgīrbhiriti juhuyāt | japedityeke
||9||yadi homāyopasamiddheṣvahuteṣvagniṣu yajamāno'śnīyādyatte vayaṃ yathā ha tadityāhutī juhuyāt | samidhau vādadhyāt | japedityeke
||10||yanma ātmano mindābhūtpunaragniścakṣuradādityetābhyāmabhinimruktābhyuditaparyāhitaparīṣṭaparivittaparivinnaparivividāno vā juhuyāt | japedityeke
||11||anājñātamiti tisro'nājñāte juhuyāt | japedityeke
||12||Trayodaśī kaṇḍikā
yasyājyamanutpūtaṃ skandecchindatprāṇi dadyāt
||1||yadyutpūtaṃ citraṃ deyam
||2||varo deya ityekeṣām
||3||yadi sruggataṃ yadasya gṛhe puṣkalaṃ syāttaddadyāt | saṃ tvā siñcāmīti tatsaṃsiñcedabhi vā mantrayeta
||4||devāṃ janamaganyajña ityekeṣāmanantaramājyādvadati
||5||yajñasya tvā pramayābhimayā pratimayonmayā parigṛhṇāmīti tatparigṛhya bhūpataye svāheti prāñcaṃ prādeśaṃ mimīte | bhuvanapataye svāheti dakṣiṇam | bhūtānāṃ pataye svāheti pratyañcam | bhūtyai svāhetyudañcam | bhūrbhuvaḥ suvarityūrdhvam
||6||bhūpataye svāhā bhuvanapataye svāhā bhūtānāṃ pataye svāheti skannamanumantrayeteti sarvahaviṣāmanavayavena śrūyate
||7||yadi kapālaṃ bhidyeta gāyatryā tvā śatākṣarayā saṃdadhāmīti tatsaṃdhāyopari gārhapatye dhāryamāṇamabhijuhuyānmano jyotirjuṣatāmiti
||8||athainadapo'bhyavaharedabhinno gharmo jīradānuriti
||9||athānyatsaṃskṛtya kapāleṣvapisṛjettrayastraṃśattantava iti yadi prāgupaghānādbhidyeta
||10||atha yadyupahitānāmetenaiva mantreṇānyadupadadhyāt
||11||yasya vā mantrasya sthāne bhidyeta
||12||yadi prayuktānāṃ prāgarthakarmaṇaḥ kapālaṃ naśyedāśvinaṃ dvikapālaṃ nirvapeddyāvāpṛthivyamekakapālam
||13||bhārgavo hotā bhavati | ekahāyano dakṣiṇā
||14||mahī dyauḥ pṛthivī ca na iti dyāvāpṛthivyayarcā sruvāhutimatra vājasaneyinaḥ samāmananti
||15||Caturdaśī kaṇḍikā
yadyekakapālaḥ skandetpari vāvarteta prajāpatervartanimanuvartasvānu vīrairanurādhyāma gobhiḥ | anvaśvairanu sarvairu puṣṭairanu prajayānvindriyeṇa devā no yajñamṛjudhā nayantviti yathāsthānaṃ kalpayati
||1||taṃ yajamāno'bhimantrayate prati kṣatre pratitiṣṭhāmi rāṣṭre pratyaśveṣu pratitiṣṭhāmi goṣu | prati prajāyāṃ pratitiṣṭhāmi bhavye | viśvamanyābhivāvṛdhe tadanyasyāmadhiśritam | dive ca viśvakarmaṇe pṛthivyai cākaraṃ nama iti | athāskāndyauḥ pṛthivīmityāhutī juhuyāt
||2||vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nirvapedyadi patnīḥ saṃyājayankapālamabhijuhuyāt
||3||etāmeva nirvapedyo darśapūrṇamāsayājītyuktam
||4||etāmeva nirvapedyadakṛtvāgrāyaṇaṃ navasyāśnīyāt
||5||ānīto vā eṣa devānāṃ ya āhitāgniradantyasya bhāgaṃ pratikḷptamadyādārtimārchet
||6||mārutaṃ trayodaśakapālaṃ nirvapedyasya yamau jāyeyātāṃ gāvau vā puruṣau vā
||7||nirvīryatāṃ vai puruṣa āśāste | apaśutāṃ gauḥ
||8||āgnāvaiṣṇavamekādaśakapālaṃ nirvapedyamanyasyāgniṣu yājayeyuryasya vāgniṣvanyo jayeta
||10||raudraṃ vāstumayaṃ caruṃ nirvapedyasya rudraḥ paśūñchamāyeta
||11||etayaivāvṛtā niṣādasthapatiṃ yājayet
||12||sā hi tasyeṣṭiḥ
||13||kṛṣṇājinaṃ dakṣiṇā kūṭaṃ vā karṇo vā gardabho hariṇo vā hariṇapṛṇākā vā śyāmākapātro vā śaphako veti vijñāyate
||14||Pañcadaśī kaṇḍikā
yo brahmacārī striyamupeyātsa gardabhaṃ paśumālabheta
||1||bhūmāvakapālaṃ puroḍāśaṃ śrapayet
||2||apsvavadānaiścareyuḥ
||3||rakṣodevatyaḥ syānnirṛtidevatyo vā
||4||nirṛtiṃ pākayajñena yajeta
||5||yasya haviḥ kṣāyati taṃ yajñaṃ nirṛtirgṛhṇāti | tatsaṃsthāpyānyaddhavistaddaivataṃ nirvapet
||6||athaikeṣām | yasya puroḍāśaḥ kṣāyati taṃ yajñaṃ nirṛtirgṛhṇāti | yaducchiṣṭaṃ syāttena pracareddveṣyāya tāṃ dakṣiṇāṃ havirucchiṣṭaṃ ca dadyāt | tameva nirṛtyā grāhayatīti vijñāyate
||7||sarvadāhe prāyaścittam
||8||yadi vāvadānebhyo na prabhavet
||9||yadyaprattadaivataṃ havirvyāpadyetānyaddhavistaddaivataṃ nirvapet
||10||tatra srugādānaprabhṛtayo mantrā āvarteran
||11||yāvadante vā vyāpadyeta
||12||yadi prattadaivatamājyena śeṣaṃ saṃsthāpayet
||13||yasya sarvāṇi havīṃṣi naśyeyurduṣyeyurapahareyurvājyenaitā devatāḥ pratisaṃkhyāya yajeta
||14||athānyāmiṣṭimanulbaṇāṃ tanvīta | yajño hi yajñasya prāyaścittiḥ
||15||apo vyāpannaṃ havirabhyavaharatīti vijñāyate
||16||yadāryāṇāmabhojanīyaṃ syānna tena yajeta
||17||yasya puroḍāśo duḥśṛtastaddhaviryamadaivatyaṃ yamameva tadgacchatīti vijñāyate | saṃsthāpya tadanvāhāryapacane catuḥśarāvamodanaṃ paktvā caturo brāhmaṇānbhojayet
||18||teṣāṃ bhārgavaḥ prāśitṝṇāmekaḥ syāt
||19||yo'dakṣiṇena yajñena yajeta sa yajñaḥ prakṣāmo'nāyuḥ | urvarāṃ dadyāt
||20||yadyādiṣṭāṃ dakṣiṇāmantariyādurvarā pratiṣṭhitā deyā | sā prāyaścittiḥ
||21||yadyabhāgāṃ devatāmāvāhayedājyenaināṃ yathoḍhāṃ yajeta | purastādvā sviṣṭakṛtaḥ
||22||yadi bhāginīṃ nāvāhayedyatra smarettadupotthāya manasāvāhya yadvo devā atipādayānītyāhutiṃ juhuyāt
||23||Ṣoḍaśī kaṇḍikā
yadi purā prayājebhyo bahiḥparidhyāhutiḥ skandedāgnīdhraṃ brūyādetāṃ saṃkṛṣya juhudhīti | tāṃ so'ñjalinā juhoti | tasmai pūrṇapātro deyaḥ
||1||yatkiṃca yajñe mṛnmayaṃ bhidyeta tadapo'bhyavaharedbhūmirbhūmimagāditi
||2||āhavanīye dārumayāṇi
||3||yadyṛkto yajñaṃ bhreṣa āgacchedbhūriti gārhapatye juhuyāt | yadi yajuṣṭo bhuva iti dakṣiṇāgnau | yadi sāmataḥ suvarityāhavanīye
||4||yadi sarvataḥ sarvā juhuyāt
||5||tadidaṃ sarvaprāyaścittaṃ sarvatra kriyetetyāśmarathyaḥ | yatrānāmnātaṃ tatra kriyetetyālekhanaḥ | sarvatra samabhyuccayaḥ syādityaparam
||6||yadyenaṃ vihāre bahirvā bhayaṃ vindetprajāpatirviśvakarmā tasya mano devaṃ yajñena rādhyāsam | arthegā asya jahito'vasānapate'vasānaṃ me vindetyāhutiṃ juhuyāt
||7||yasya havirniruptaṃ skandecchindatprāṇi dadyāt | yadyutpūtaṃ citraṃ deyam | varo deya ityekeṣām
||8||yasya devate avadāne havīṃṣi yājyānuvākye vā viparihareyuryasya vā devatāyai gṛhītamahutaṃ skandeddevatāntaraye vā yadasya gṛhe puṣkalaṃ syāttaddadyāt
||9||tvaṃ no agne sa tvaṃ no agna iti sarvatrāntaraye viparyāse caite āhutī juhotītyeke
||10||yasya puroḍāśa udvā patetsaṃ vā vijeta tamudvāsya barhiṣadaṃ kṛtvā kimutpatasi kimutproṣṭhāḥ śāntaḥ śānterihāgahi | aghoro yajñiyo bhūtvāsīda sadanaṃ svamāsīda sadanaṃ svam | mā hiṃsīrdeva preṣita ājyena tejasājyasva mā naḥ kiṃcana rīriṣaḥ | yogakṣemasya śāntyā asminnāsīda barhiṣītyetābhyāmabhimantrayetābhi ca ghārayet
||11||bhūtvā prabhavati yajamāno yasyaitāṃ yajñe prāyaścittiṃ kurvanti
||12||Saptadaśī kaṇḍikā
skannā dyauḥ skannā pṛthivī skannaṃ viśvamidaṃ jagat | skannādo viśvā bhūtāni pra skannājjāyatāṃ haviḥ | iha gāvaḥ prajāyadhvamihāśvā iha pūruṣāḥ | iho sahasradakṣiṇo rāyaspoṣo niṣīdatu | ayaṃ yajño vardhatāṃ gobhiraśvairiyaṃ vediḥ svapatyā suvīrā | idaṃ barhirati barhīṃṣyanyemaṃ yajñaṃ viśve avantu devāḥ | payasvatīroṣadhaya ityetābhiścatasṛbhiḥ pṛṣadājyaṃ skannamabhimantryāpo'bhyavahṛtya nirṇijya srucaṃ śatamānaṃ hiraṇyaṃ srucyavadhāyedaṃ viṣṇurvicakrama ityanyatpṛṣadājyaṃ gṛhītvāśvenāvaghrāpyāyatane sādayet
||1||athaikeṣām | pṛṣadājye skanne pṛṣadājyue pṛṣadājyamabhigṛhya mano jyotirjuṣatāmityāhutiṃ juhuyāt
||2||evaṃ some skanne some somamabhigṛhya juhuyāt
||3||yadapāmṛkṣacchakunirmukhena nirṛte tava | agniṣṭatsarvaṃ śundhatu havyavāḍ ghṛtasūdana iti kṛṣṇaśakunyavamṛṣṭamabhimantrayate | abhyavaharaṇādi pūrvavat | nirlikhyate'tra pātram
||4||yadavālikṣacchvapānmukhena nirṛte tava | agniṣṭatsava śundhatu havyavāḍ ghṛtasūdana iti śvāpadāvamṛṣṭamabhimantrayate | abhyavaharaṇādi pūrvavat | nātra pātraṃ prayujyate | anyasmingṛhṇāti
||5||yadi paśurupākṛto vāśyeta yadasya pāre rajasa ityāhutiṃ juhuyāt | yasmādbhīṣāvāśiṣṭhāstato no abhayaṃ kṛdhi | prajābhyaḥ sarvābhyo mṛḍa namo rudrāya mīḍhuṣa iti juhuyādabhi vā mantrayeta
||6||yadyu vai niṣīdedetayaiva yasmādbhīṣā nyaṣada iti dvitīyām
||7||niṣaṇe taṃ maitrāvaruṇadaṇḍenotthāpayet
||8||Aṣṭādaśī kaṇḍikā
udusra tiṣṭha pratitiṣṭha mā riṣo memaṃ yajñaṃ yajamānaṃ ca rīriṣaḥ | suvarge loke yajamānaṃ hi dhehi śaṃ na edhi dvipade śaṃ catuṣpada iti
||1||ucchāgeti chāgam | unmeṣeti meṣam | udvaśa iti vaśām
||2||yasmādbhīṣāvepiṣṭhā iti dvitīyāṃ vepamāne
||3||yasmādbhīṣā palāyiṣṭhā iti dvitīyāṃ palāyite
||4||anāgacchatyanyaṃ tadrūpavarṇavayasaṃ taddaivatamupākṛtya yajeta
||5||yasmādbhīṣā samajñāsthā iti dvitīyāmakāmasaṃjñapane
||6||ya idamakastasmai namastasmai svāheti sarvatra tṛtīyām
||7||na vā uvetanmriyase | āśānāṃ tvā viśvā āśāḥ | āpo hi ṣṭhā mayobhuva ityetābhiścatasṛbhirapo'bhyavahṛtyānyaṃ tadrūpavarṇavayasaṃ taddaivatamupākṛtya yajeta
||8||yasmādbhīṣā nimehasīti dvitīyāṃ mūtraṃ kurvati | yasmādbhīṣā śakṛtkaroṣīti dvitīyāṃ śakṛtkurvati
||9||ūrdhva ū ṣu ṇa ūtaya ityucchrayantamabhimantrayate
||10||yadyupapāyyamāno na pibenna vā uvetanmriyasa ityupapāyayet
||11||garbhaṃ sravantīmagadāmakamāgnirhotā pṛthivyantarikṣaṃ dyauryataścyutadagnāveva tanna tatprāpnoti nirṛtiṃ parācairiti paśūkhāṃ sravantīmabhimantrayate
||12||yarhi paśumāprītamudañcaṃ nayantītyuktam
||13||ye paśuṃ vimathnīranyastānkāmayetārtimārcheyuriti kuvidaṅgeti namovṛktivatyarcāgnīdhre juhuyāt | āhavanīye śāmitre vā nirūḍhapaśubandhe
||14||yadi vapā haviravadānaṃ vā skandedā tvā dade yaśase vīryāya cāsmāsvaghniyā yūyaṃ dadhāyendriyaṃ paya ityādāya yaste drapso yasta udarṣo daivyaḥ keturviśvaṃ bhuvanamāviveśa | sa naḥ pāhyariṣṭyai svāhetyāhutiṃ juhuyāt
||15||yadyaṣṭāpadītyanubudhyeta dhātā rātiḥ sūryo devo diviṣadbhya ityāhutī hutvāṣṭāprūḍḍhiraṇyamuṣṇīṣeṇāveṣṭya
||16||Ekonaviṃśī kaṇḍikā
kośe'vadhāya dvitīye'vadhāya tṛtīye'vadadhāti
||1||vibilāniva kośānkṛtvāthaināmadhvaryurabhimantrayate yasyāste harito garbha iti
||2||ā vartana vartayeti pradakṣiṇaṃ garbhamāvṛtya vi te bhinadmi takarīmityulbamāchyati
||3||bahiste astu bālityantarā sakthinī garbhaṃ nirasya śūle praṇīkṣya śāmitre nihatya śrapayati
||4||urudrapso viśvarūpa induriti garbharasāya pātramupohati
||5||paśupuroḍāśaṃ nirupya garbhapuroḍāśaṃ nirvapati bhaktīdyāvāpṛthivyamekakapālam
||6||paśupuroḍāśena pracarya garbhapuroḍāśena pracarati bhaktīdyāvāpṛthivyeneti
||7||paśordaivatānyavadyangarbhasya purastānnābhyā anyadavadāya daivateṣvavadadhāti | upariṣṭādanyatsauviṣṭakṛteṣu
||8||traidhaṃ garbharasaṃ vyānayati daivatasauviṣṭakṛtaiḍeṣu ca
||9||ekapadī dvipadīti purastātsviṣṭakṛto juhoti
||10||aṣṭāprūḍḍhiraṇyaṃ dakṣiṇā
||11||garbhasya dakṣiṇaṃ pūrvapādaṃ pracchidya viṣṇuṃ śipiviṣṭaṃ yajati pra tatte adya śipiviṣṭa nāmeti | uttarayā vā
||12||maruto yasya hi kṣaya iti garbhaṃ garbhapuroḍāśaṃ cottareṇa gārhapatyasya śāmitrasya vā śīte bhasmanyupopya mahī dyauḥ pṛthivī ca na iti śītena bhasmanābhisamūhyaitaṃ yuvānamiti pañcabhirupatiṣṭhate
||13||tadidaṃ garbhiṇiprāyaścittaṃ sarvatra kriyetetyāśmarathyaḥ | yatrānāmnātaṃ tatra kriyetetyālekhanaḥ
||14||yadyanapavṛktārtho yūpo virohettasmiṃstvāṣṭraṃ sāṇḍaṃ lomaśaṃ piṅgalaṃ bahurūpaṃ savanīyasyopālambhyaṃ kuryāt
||15||tvāṣṭraṃ carumatra vājasaneyinaḥ samāmananti
||16||tvāṣṭrīrevātra sruvāhutīrjuhotītyeke
||17||Viṃśī kaṇḍikā
yadi yūpaḥ suṣiraḥ syādatīsāreṇa yajamāno mriyeta | vaiṣṇavyā vyāhṛtibhiḥ prājāpatyayā ca hutvā taṃ saṃvṛścyāgnau pravṛjyāthānyaṃ sādhayet
||1||yadi krimṇaḥ krimaya enaṃ bhakṣayeyuḥ | pūrvavatprāyaścittam
||2||yadyāvraścanamāskandetpatnyenamaticariṣyatīti vidyāt | vyāhṛtyādi samānamuttaram
||3||yadi dakṣiṇā patetpratyaṅvā saṃ vā śīryeta śākhāsu vā sajyeta yajamāno mriyeta | vaiṣṇavyāḥ sthāne yāmī | samānamuttaram
||4||yadyapsu patedapsu mriyeta | vaiṣṇavyāḥ sthāne vāruṇī | samānamuttaram
||5||yadi prāsahā hareyuḥ sarvasvaṃ jīyeta | vaiṣṇavyāḥ sthāna aindrī | samānamuttaram
||6||yadi mūla upaśuṣkaḥ syānna pitṛbhyo yathāpuraṃ kariṣyatīti vidyāt | yadi madhye kṣudhā mariṣyati | yadyagre na svargaṃ lokaṃ gamiṣyatīti | yadyagniṣṭhā vicchidyeta yajamāno mriyeta | yadi pūrvā patnī | etadvā viparītam | yadi dakṣiṇā māhiṣeyaḥ putraḥ | yadyuttarānvagjyeṣṭhaḥ | yadi dakṣiṇapūrvā brahmā | yadi dakṣiṇāparā hotā | yadyuttarāparādhvaryuḥ | yadyuttarapūrvāgnīdhraḥ
||7||śuṣkādiṣu sarveṣu yāmyādi samānamuttaram
||8||yadi lohinyo lekhāḥ prasavyaṃ yūpaṃ parihareyurna sāhasraṃ kratumāhariṣyatīti vidyāt | śvetāścetpradakṣiṇaṃ kṣipraṃ sāhasraṃ kratumāhariṣyatīti
||9||yadyāhutau hutāyāṃ kṛṣṇo dhūmo dakṣiṇāṃ diśamabhinihanyādvāto vā prasavyaṃ dhūmamāveṣṭayedyajamāno mriyeta | sarvaprāyaścittaṃ juhuyājjuhuyāt
||10||