Prathamaḥ khaṇḍaḥ
parihite'payiṣya hotarityukto'nabhihiṃkṛtyāponaptrīyā anvāheṣacchanaistarāṃ paridhānīyāyāḥ
||1||tāsānnigadādi śanaistarāntābhyaścāprasarpaṇāt
||2||paraṃ mandreṇa
||3||prātaḥsavanañca
||4||adhyardhakāraṃ prathamābhṛgāvānamuttarāḥ
||5||vṛṣṭikāmasya prakṛtyā vā
||6||prakṛtibhāve pūrveṣvāsāmardharceṣu liṅgāni kāṅkṣet
||7||pra devatrā brahmaṇe gāturetviti nava hinotāno adhvaraṃ deva yajyeti daśamīṃ
||8||āvarvṛtatīradhanudvidhārā ityāvṛttāsvekadhanāsu
||9||prati yadāpo adṛśramāyatīriti pratidṛśyamānāsu
||10||ādhenavaḥ payasā tūrṇy arthāḥ
||11||sam anyā yanty upayanty anyā iti
||12||tīrthadeśe hotṛcamase'pāṃ pūryamāṇa āpo na devīrupayanti hotriyamiti samāpya praṇavenoparamet
||13||āgatamadhvaryumaverapo'dhvaryā3 u iti pṛcchati | utemanannamuriti pratyukto nigadaṃ bruvan pratiniṣkrāmet
||14||tāsvadhvaryo indrāya somaṃ sotā madhumantaṃ vṛṣṭivanintīvrāntaṃ bahuramadhyaṃ vasumate rudravata ādityavata ṛbhumate vibhumate vājavate bṛhaspativate viśvadevyāvata ityantamanavānamuktvodagāsāmpatho'vatiṣṭheta
||15||upātītāsvanvāvartteta
||16||yasyendraḥ pītvā vṛtrāṇi jaṅghanat pra sajanyāni tāriṣo3 mambayo yantyadhvabhiriti tisraḥ
||17||uttamayānuprapadyeta
||18||emā agmanrevatīrjīvadhanyā iti dve sannāsūttarayā paridhāyottarāṃ dvāryāmāsādya rājānamabhimukha upaviśedanirasya tṛṇaṃ
||19||Dvitīyaḥ khaṇḍaḥ
upāṃśuṃ hūyamānaṃ prāṇaṃ yaccha svāhā tvā suhava sūryāya prāṇaprāṇaṃ me yacchetyanumantrya uḥ ityanuprāṇyāt
||1||antaryāmamapānaṃ yaccha svāhā tvā suhava sūryāyāpānāpānaṃ me yacchetyanumantrya uṃ iti cābhyapānyāt
||2||upāṃśusavanaṃ grāvāṇaṃ vyānāya tvetyabhimṛśya vācaṃ visṛjeta
||3||pavamānāya sarpaṇe'nvak chandogānmaitrāvaruṇo brahmā ca nityau
||4||tāvantareṇetare dīkṣitāścet
||5||drapsaśca skandeti dvābhyāṃ vipruḍhaḍhomau hutvā'dhvaryumukhāḥ samanvārabdhāḥ sarpantyātīrthadeśāt
||6||tatstotrāyopaviśantyudgātāramabhimukhāḥ
||7||tān hotānumantrayate'traivāsīno yo devānāmiha somapītho yajñe barhiṣi vedyāṃ | tasyāpi bhakṣayāmasi mukhamasi mukhaṃ bhūyāsamiti
||8||dīkṣitaścedvrajet stotropasvārāya
||9||sarpeccottarayoḥ savanayoḥ
||10||brahman stoṣyāmaḥ praśāstariti stotrāyātisarjitāvatisṛjataḥ
||11||bhūrindravantaḥ savitṛprasūtā iti japitvaoṃ studhvamiti brahmā prātaḥsavane
||12||bhuva iti mādhyandine svariti tṛtīyasavane | bhūrbhuvaḥ svarindravantaḥ savitṛprasūtā ityūrdhvamāgnimārutāt
||13||stuta devena savitrā prasūtā ṛtañca satyañca vadata | āyuṣmatya ṛco mā gāta tanūpāt sāmna omiti japitvā maitrāvaruṇa studhvamityuccaiḥ
||14||Tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ
atha savanīyena paśunā caranti
||1||yaddevato bhavati
||2||āgneyo'gniṣṭoma aindrāgna ukthye dvitīya aindro vṛṣṇiḥ ṣoḍaśini tṛtīyaḥ sārasvatī meṣyatirātre caturtho
||3||iti kratupaśavaḥ
||4||parivyayaṇādyuktamagnīṣomīyeṇācātvālamārjanāddaṇḍapradānavarjaṃ
||5||upaviśyābhihiṃkṛtya parivyayaṇīyān triḥ
||6||āvaha devān sunvate yajamānāyetyāvāhanādisunvacchabdo'gre yajamānaśabdādaiṣṭikeṣu nigameṣu
||7||nāntyāddhāriyojanādūrdhvaṃ
||8||na prāvitraṃ sādhu te yajamāna devatā omanvatīte'smin yajñe yajamāneti ca
||9||prāgājyapebhyaḥ savanadevatā āvāhayedindraṃ vasumantamāvahendraṃ rudravantamāvahendramādityavantamṛbhumantaṃ vibhumantaṃ vājavantaṃ bṛhaspativantaṃ viśvadevyāvantamāvaheti
||10||tāḥ sūktavāka evānuvarttayet
||11||pravṛtāhutīrjuhvati vaṣaṭkarttāro'nye'cchāvākāt
||12||cātvāle mārjayitvādhvaryupatha upatiṣṭhanta ādityaprabhṛtīn dhiṣṇyāt
||13||ādityamagre | adhvanāmadhvapate śreṣṭhaḥ svastyasyādhvanaḥ pāramaśīyeti
||14||yūpādityāhavanīyanirmanthyānagnayaḥ sagarāḥ sagarā agnaya sagarāḥ stha sagareṇa nāmnā | pātamāgnayaḥ pipṛtamāgnayo namo vo astu mā mā hiṃsiṣṭeti
||15||savyāvṛtaḥ śāmitrovadhyagohacātvālotkarāstāvān
||16||evameva dakṣiṇāvṛta āgnīdhrīyamacchāvākasya vādaṃ dakṣiṇaṃ mārjālīyaṃ kharamiti
||17||uttareṇāgnīdhrīyaṃ parivrajya prāpya sado'bhimṛśantyurvyantarikṣaṃ vīhīti
||18||dvārye saṃmṛśyaivamaparānupatiṣṭhante
||19||upasthitāṃścānupasthitāṃścāpyapaśyantāvyanīkṣamāṇāḥ
||20||hotā maitrāvaruṇo brāhmaṇācchaṃsī potā neṣṭeti pūrvayā dvārā sadaḥ prasarpantyurunno lokamanuneṣi vidvāniti japantaḥ
||21||uttareṇa sarvān dhiṣṇyāntsannāntsannānapareṇa yathā svandhiṣṇyānāṃ paścādupaviśya japanti | yo adya saumyo vadhoghāyūnāmudīrati | viṣūkuhamiva dhanvanā vyasyāḥ paripanthinaṃ sadasaspataye nama iti
||22||evamityupasthānādijapāntamatidiśyate | tamanvañca ṛtvijaḥ prasarpakāḥ
||23||pūrveṇauḍumbarīmapareṇa dhiṣṇyān yathāntaramanūpaviśanti
||24||etayā''vṛtā''gnīdhra āgnīdhrīyamapyākāśaṃ
||25||dakṣiṇādayo dhiṣṇyā udakasaṃsthāḥ prasarpiṇāṃ
||26||ādyau tu viparītau
||27||teṣāṃ visaṃsthitasañcarā yathāsvaṃ dhiṣṇyānuttareṇa
||28||dakṣiṇamadhiṣṇyānāṃ
||29||Caturthaḥ khaṇḍaḥ
athaindraiḥ puroḍāśairanusavanaṃ caranti
||1||dhānāvantaṃ karambhiṇamiti prātaḥsavane'nuvākyā
||2||mādhyandinasya savanasya dhānā iti mādhyandine | tṛtīye dhānāḥ savane puruṣṭuteti tṛtīyasavane | hotā yakṣadindraṃ harivām̐ indro dhānā attviti praiṣo liṅgairanusavanaṃ
||3||uddhṛtyādeśapadaṃ tenaivejyā
||4||hotā yakṣadasau yaja yo'stu sthāna āgūrvaṣaṭkārau yatra kva ca praiṣeṇa yajet
||5||atha sviṣṭakṛto'gne juṣasva no havirmādhyandine savane jātavedo'gne tṛtīye savane hi kāniṣa ityanusavanamanavākyāḥ
||6||hotā yakṣadagnipuroḍāśānāmiti praiṣo haviragne vīhīti yājyā etāsvanuvākyāsu puroḍāśaśabdaṃ bahuvadeke
||7||vijñāyate pūyati vā etadṛco'kṣaraṃ yadenadūhati tasmādṛcaṃ nohet
||8||Pañcamaḥ khaṇḍaḥ
dvidevatyaiścaranti
||1||vāyava indra vāyabhyāṃ | vāyavāyāhi darśatendravāyū ime sutā ityanuvākye anavānaṃ pṛthakpraṇave
||2||hotā yakṣadvāyumagregāṃ hotā yakṣadindravāyū arhanteti praiṣāvanavānaṃ
||3||agraṃ pibā madhūnāmiti yājye anavānamekāgure pṛthagvaṣaṭkāre
||4||idamādyanavānaṃ prātaḥsavana ijyānuvākye
||5||praiṣau cottarayorgrahayoḥ
||6||hutvaitadgrahapātramāharatyadhvaryuḥ
||7||tadgṛhṇīyādaituvasuḥ parūvasuriti
||8||pratigṛhya dakṣiṇamūrumapocchādya tasmin sādayitvā''kāśavatībhiraṅgulībhirapidadhyāt
||9||evamuttare
||10||savyena tv apidhāya tayoḥ pratigraho bhakṣaṇam ca | maitrāvaruṇasya ayam vām mitrā varuṇā hotā yakṣan mitrā varuṇā gṛṇānā jamadaginnā ity aitu vasur vidadvasur iti pratigṛhya dakṣiṇena aindra vāyavam hṛtvā abhyātmam sādanam
||11||āśvinasya prātar yujā vibodhaya hotā yakṣad aśvinā nāsatyā vāvṛdhānā śubhas patī iti | aitu vasuḥ samyad vasur iti pratigṛhya evam eva hṛtvā uttareṇa śiraḥ parihṛtya abhyātmataram sādanam
||12||anuvacanapraiṣayājyāsu nityo'dhvaryutaḥ saṃpraiṣaḥ
||13||unnīyamānebhyo'nvāhā tvā vahantvasāvidevamihopayātetyanusavanaṃ
||14||hotā yakṣadindraṃ prātaḥ prātaḥ sāvasya | hotā yakṣadindraṃ mādhyandinasya savanasya hotā yakṣadindraṃ tṛtīyasya savanasyeti preṣitaḥ preṣito hotā'nusavanaṃ prasthitayājyābhiryajati
||15||nāmādeśamitare
||16||praśāstā brāhmaṇācchaṃsī potā neṣṭā''gnīdhraḥ | acchāvākaśca
||17||uttarayoḥ savanayoḥ purā''gnīdhrāt | idante saumyaṃ madhu mitraṃ vayaṃ havāmaha indra tvā vṛṣabhaṃ vayaṃ maruto yasya hi kṣaye'gne patnīrihāvahokṣānnāya vaśānnāyeti prātaḥsavanikyaḥ prasthitayājyāḥ
||18||pibā somam abhi yam ugra tarda iti tisro arvān ehi soma kāmam tvāhus tava ayam somas tvam ehy arvān indrāya somāḥ pra divo vidānā ā pūrṇo asya kalaśaḥ svāhā iti mādhyaṃdinyaḥ | indra ṛbhubhir vājavadbhiḥ samukṣitam indrā varuṇā sutapāv imam sutam indraś ca somam pibatam bṛhaspata ā vo vahantu sapta yo raghuṣyado me vanaḥ suhavā ā hi gantana indrā viṣṇū pibatam madhvo asya imam stomam arhate jāta vedasa iti tārtīya savanikyaḥ | somasya agne vīhi ity anuvaṣaṭkāraḥ
||19||prasthita yājyāsu śastra yājyāsu marutvatīye hāriyojane mahimni | āśvine ca tairo ahnye
||20||tad eṣā abhi yajña gāthā gīyate | ṛtu yājān dvidevatyān yaś ca patnīvato grahaḥ | āditya graha sāvitrau tān sma mā anuvaṣaṭ kṛthāḥ iti
||21||prativaṣaṭ kāram bhakṣaṇam
||22||tūṣṇīm uttaram
||23||ety adhvaryuḥ
||24||ayāl̤ agnīd iti pṛcchati
||25||ayāl̤ iti pratyāha
||26||sa bhadram akar yo naḥ somasya pāyayiṣyati iti hotā japati
||27||Ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ
aindra vāyavamuttare'rdhe gṛhītvā'dhvaryave praṇāmayedeṣavasuḥ purūvasurihavasuḥ purūvasurmayivasuḥ purūvasurvākyā vācaṃ me pātyupahūtā vāk saha prāṇenopa māṃ vāk saha prāṇena hvayatāmupahūtā ṛṣayo daivyāsastanūpāvānastanvastapojā upa māmṛṣayo daivyāso hvayantāṃ tanūpāvānastanvastapojā iti
||1||adhvarya upahvayasvetyaktvā'vaghrāya nāsikābhyāṃ vāgdevī somasya tṛpyatviti bhakṣayet sarvatra
||2||pratibhakṣitaṃ hotṛcamase kiñcidavanīyānācamyopahvānādi punaḥ saṃbhakṣayitvā na somenocchiṣṭā bhavantītyudāharanti śeṣaṃ hotṛcamasa ānīyotsṛjet
||3||evamuttare
||4||natvenayoḥ punarbhakṣaḥ
||5||na kañcana dvidevatyānāmanavanītamavasṛjet
||6||maitrāvaruṇameṣavasurvidadvasurihavasurvidadvasurmayivasurvidadvasuścakṣuṣpāścakṣurme pāhyupahūtaṃ cakṣuḥ saha manasopa māṃ cakṣuḥ saha manasā hvayatāmupahūtā ṛṣayo daivyāsastanūpāvānastanvastapojā upa māmṛṣayo daivyāso hvayantāṃ tanūpāvānastanvastapojā iti
||7||akṣibhyāṃ tvihāvekṣaṇaṃ dakṣiṇenāgre
||8||savyena pāṇinā hātṛcamasamādadītaituvasūnāṃ patirviśveṣāṃ devānāṃ samiditi
||9||tasyāratninā tasyororvasanamapocchādya tasmiṃtsādayitvā''kāśavatībhiraṅgulībhirapidadhyāt
||10||āśvinaṃ yathāhṛtaṃ parihṛtya punaḥ sādayitvā'dhvaryave praṇāmayedeṣavasuḥ saṃyadvasurihavasuḥ saṃyadvasurmayivasuḥ saṃyadvasuḥ śrotrapā śrotraṃ me pāhyupahūtaṃ śrotraṃ sahātmanopa māṃ śrotra sahātmanā hvayatāmupahūtā ṛṣayo daivyāsastanūpāvānastanvastapojā upa māmṛṣayo daivyāso hvayantāṃ tanūpāvānastanvastapojā iti
||11||karṇābhyāṃ tvihopodyaccheddakṣiṇāyāgre nidhāya hotṛcamasaṃ spṛṣṭvodakamiḍāmupahvayate
||12||upodyacchanti camasān
||13||avāntareḍāṃ prāśyācamya hotṛcamasaṃ bhakṣayedadhvarya upahvayasvetyuktvā
||14||dīkṣito dīkṣitā upahvayadhvaṃ
||15||yajamānā iti vā
||16||evamitare
||18||yathāsabhakṣaṃ tvadīkṣitāḥ
||19||mukhyacamasādacamasāḥ
||20||droṇakalaśādvā
||21||uktaḥ somabhakṣajapaḥ sarvatra
||22||hoturvaṣaṭkāre camasā hūyanta udgāturbrahmaṇo yajamānasya teṣāṃ hotā'gre bhakṣayediti gautamo bhakṣasya vaṣaṭkārānvayatvāt
||23||abhakṣaṇamitareṣāmiti taulvaliḥ kṛtārthatvāt
||24||bhakṣayeyuriti gāṇagārirataḥ saṃskāratvāt kā ca taccamasatā syānna cānyaḥ sambandhaḥ
||25||bhakṣayitvā'pāma somamamṛtā abhūma śanno bhava hṛda āpīta indaviti mukhahṛdaye abhimṛśeran
||26||āpyāyasva sametu te sante payāṃsi samu yantu vājā iti | camasānādyopādyān pūrvayoḥ savanayoḥ
||27||ādyāṃstṛtīyasavane
||28||sarvatrātmānamanyatraikapātrebhyaḥ
||29||āpyāyitāṃścamasān sādayanti te nārāśaṃsā bhavanti
||30||Saptamaḥ khaṇḍaḥ
etasmin kāle prapadyācchāvāka uttareṇāgnīdhrīyaṃ parivrajya pūrveṇa sada ātmano dhiṣṇyadeśa upaviśet
||1||puroḍāśadṛgalaṃ prattamiḍāmivodyamyācchāvāka vadasvetyukto'cchā vo agnimavasa iti tṛcamanvāha
||2||antyena praṇavenopasantanuyādyajamānahotaradhvaryo'gnīdbrahman potarneṣṭarutopavaktariṣeṣayadhvamūrjo'rjayadhvaṃ ni vojāmayojihatān yajāma yoniḥ sapatnāyāmanibādhitāso jayatā bhītvarīṃ jayatā bhītvaryāśravadva indraḥśṛṇavadvo agniḥ prasthāyendrāgnibhyāṃ somaṃ vocatopo asmān brāhmaṇān brāhmaṇāhvayadhvamiti
||3||samāpte'smin nigade'dhvaryurhotaryupahavaṃ kāṅkṣate
||4||pratyetā sunvan yajamānaḥ sūktā vāmāgrabhīt | uta pratiṣṭhotopavaktaruta no gāva upahūtā upahūta ityupahvayate
||5||upahūtaḥ pratyasmā ityunnīyamānāyānūcya prātaryāvabhirāgatamiti yajati
||6||nidhāya puroḍāśadṛgalaṃ spṛṣṭvodakaṃ camasaṃ bhakṣayet
||7||nāspṛṣṭvodakāḥ somenetarāṇi havīṃṣyālabheran
||8||ādāyainadādityaprabhṛtīn dhiṣṇyānupasthāyāparayā dvārā sadaḥ prasṛpya paścāt svasya dhiṣṇyasyopaviśya prāśnīyāt
||9||upaviṣṭe brahmāgnīdhrīyaṃ prāpya havirucchiṣṭaṃ sarve prāśnīyuḥ prāgevetare gatā bhavanti
||10||prāśya pratiprasṛpya
||11||Aṣṭamaḥ khaṇḍaḥ
ṛtuyājaiścaranti
||1||teṣāṃ praiṣāḥ
||2||pañcamaṃ praiṣasūktaṃ
||3||tena tenaiva preṣitaḥ preṣitaḥ sa sa yathāpraiṣaṃ yajati
||4||hotā'dhvaryugṛhapatibhyāṃ hotaretadyajetyuktaḥ
||5||svayaṃ ṣaṣṭhe pṛṣṇāhani
||6||paścāduttaravaderupaviśyādhvaryuḥ | paścādgārhapatyasya gṛhapatiḥ
||7||athaitadṛtupātramānantaryeṇa vaṣaṭkartāro bhakṣayanti
||8||pṛthagadhvaryuḥ pratibhakṣayet
||9||tasmiṃścaivopahavaḥ
||10||Navamaḥ khaṇḍaḥ
parāṅadhvaryāvāvṛtte sumatpadvagde pitā mātariśvā chidrāpadādhādachidrokthā kavayaḥ śaṃsan | somo viśvavinnīthānineṣadbṛhaspatirukthāmadāni śaṃsiṣat vāgāyurviśvāyurviśvamāyuḥ ka idaṃ śaṃsiṣyati sa idaṃ śaṃsiṣyatīti japitvā'nabhihiṅkṛtya śaoṃ'sāvomityuccairāhūya tūṣṇīṃ śaṃsaṃ śaṃsedupāṃśu sapraṇavamasantanvan
||1||eṣa āhāvaḥ prātaḥsavane śastrādiṣu | paryāyaprabhṛtīnāñca | sarvatra cāntaḥśastraṃ
||2||tena copasantānaḥ
||3||śastrasvaraḥ pratigara othāmo daiveti
||4||śaoṃsāmo daivetyāhāve
||5||plutādiḥ praṇave'plutādiravasāne
||6||praṇave praṇava āhāvottare
||7||avasāne ca
||8||praṇavānto vā
||9||yatra yatra cāntaḥśastraṃ praṇavenāvasyati | praṇavānta eva tatra pratigaraḥ | śastrānte tu praṇavaḥ
||10||bhūragnirjyotirjyotiragnaoṃ | indro jyotirbhuvo jyotirindroṃ | sūryo jyotirjyotiḥ svaḥ sūryo3miti tripadastūṣṇīṃśaṃsaḥ | yadyu vai ṣaṭpadaḥ pūrvairjyotiḥśabdairagre'vasyet
||11||uccairnividaṃ yathāniśāntamagnirdeveddha iti
||12||nāsyā āhvānaṃ
||13||na copasantānaḥ
||14||uttamena padena pra vo devāyetyājyamupasantanuyāt
||15||etena nivida uttarāḥ
||16||sarve ca padasamāmnāyāḥ
||17||upasantānastvanyatra
||18||āhvānañca nividāṃ
||19||ājyādyāṃ triḥ śaṃsedardharcaśo vigrāhaṃ
||20||tannidarśayiṣyāmaḥ | pra vo devāyāgnaye barhiṣṭhamarcāsmai | gamaddevebhirāsano yajiṣṭho barhirāsado3miti
||21||ṛgāvānaṃ vaivameva | etenādyāḥ pratipadāmanṛgāvānaṃ
||22||anubrāhmaṇaṃ vānupūrvyaṃ
||23||āhūyottamayā paridadhāti
||24||sarvaśastraparidhānīyāsvevaṃ
||25||ukthaṃ vāci ghoṣāya tveti śastvā japet | agna indraśca dāśuṣo duroṇa iti yājyā | ukthapātramagre bhakṣayet
||26||tataścamasāṃścamasinaḥ sarvaśastrayājyānteṣu
||27||vaṣaṭkartaikapātrāṇyādityagrahasāvitravarjaṃ
||28||Daśamaḥ khaṇḍaḥ
stotramagre śastrāt
||1||eṣeti prokta udgāturhiṅkāre prātaḥsavana āhvayīran
||2||pratihāra uttarayoḥ savanayoḥ
||3||vāyuragregā yajñaprīriti saptānāṃ purorucāṃ tasyāstasyā upariṣṭāt tṛcaṃ tṛcaṃ śaṃset
||4||vāyavāyāhi darśateti sapta tṛcāḥ
||5||dvitīyāṃ prauge triḥ
||6||purorugbhya āhvayīta ṣaṣṭhyāṃ triravasyedardharce'rdharce
||7||uttamāṃ na śaṃsecchaṃsantyeke tṛca āhvānamaśaṃsane
||8||mādhucchandasaṃ praugamityetadācakṣate
||9||ukthaṃ vāci ślokāya tveti śastvā japet | viśvebhiḥ somyaṃ madhviti yājyā | praśāstā brāhmaṇācchaṃsyacchāvāka iti śastriṇo hotrakāḥ
||10||teṣāṃ caturāhāvāni śastrāṇi prātaḥsavane tṛtīyasavane paryāyeṣvatirikteṣu ca
||11||pañcāhāvāni mādhyandine
||12||stotriyānurūpebhyaḥ pratipadanucarebhyaḥ pragāthebhyo dhāyyābhya iti pṛthagāhvānaṃ
||13||hoturapi
||14||tebhyaścānyadanantaraṃ
||15||ādau nividdhānīyānāṃ sūktānāmanekañcet prathameṣvāhāvaḥ
||16||āpodevate ca tṛce
||17||teṣāṃ tṛcāḥ stotriyānurūpāḥ śastrādiṣu sarvatra
||18||mādhyandine pragāthāstṛtīyāḥ
||19||yathāgrahaṇamanyat
||20||yājyāntāni śastrāṇi
||21||ukthaṃ vācītyeṣāṃ śastvājapaḥ prātaḥsavane
||22||ūrddhvañca ṣoḍaśinaḥ sarveṣāṃ
||23||ukthaṃ vācīndrāyeti mādhyandina ukthaṃ vācīndrāya devebhya ityuktheṣu saṣoḍaśikeṣu
||24||anantarasya pūrveṇa
||25||stotriyeṇānurūpasya chandaḥpramāṇaliṅgadaivatāni
||26||ārṣañcaike
||27||ā no mitrāvaruṇā no gantaṃ riśādasā pra vo mitrāya pramitrayorvaruṇayoriti na vāyātaṃ mitrāvaruṇeti yājyā | āyāhi suṣumāhita iti ṣaṭ stotriyānurūpāvanantarāḥ saptendratvā vṛṣabhamudghedabhīti tisra indra kratuvidaṃ sutamiti yājyā | indrāgnī āgataṃ sutamindrāgnī apasaspari tośā vṛtrahaṇā huva iti tisra ihendrāgnī upeyaṃ vāmasya manmana iti navendrāgnī āgataṃ sutamiti yājyā
||28||Ekādaśaḥ khaṇḍaḥ
saṃsthiteṣu savaneṣu ṣoḍaśini cātirātre praśāstaḥ prasuhītyuktaḥ sarpateti praśāstā'tisṛjet | hotā dakṣiṇenaudumbarīmañjasetare'parayā dvārottarāṃ vediśroṇīmabhiniḥsarpanti
||1||mṛgatīrthamityetadācakṣate
||2||etena niṣkramya yathārthaṃ na tvevānyanmūtrebhyaḥ
||3||ete na niṣkramya kṛtvodakārthaṃ vedyāṃ samastānupasthāyāparayā dvārā nityayā''vṛtā sadodvārye cābhimṛśya tūṣṇīṃ pratiprasarpanti
||4||eṣā''vṛt sarpatetivacane
||5||pūrvayaiva gṛhapatiḥ
||6||Dvādaśaḥ khaṇḍaḥ
etasmin kāle grāvastut prapadyate
||1||tasyoktamupasthānaṃ
||2||pūrvayā dvārā havirdhāne prapadya dakṣiṇasya havirdhānasya prāgudaguttarasyākṣaśirasastṛṇaṃ nirasya rājānamabhimukho'vatiṣṭhate
||3||nātropaveśanaḥ
||4||yo adya saumya iti tu
||5||athāsmā adhvaryuruṣṇīṣaṃ prayacchata i
||6||tadañjalinā pratigṛhya | triḥ pradakṣiṇaṃ śiraḥ samukhaṃ veṣṭayitvā yadā somāṃśūnabhiṣavāya vyapohantyatha grāvṇo'bhiṣṭuyāt
||7||madhyamasvareṇedaṃ savanaṃ
||8||abhi tvā deva savitur yuñjate mana uta yuñjate dhiya ā tū na indra kṣumantam mā cid anyad viśaṃsata praite vadatv ity arbudam
||9||prāg uttamāyā ā va ṛñjase pra vo grāvāṇa iti
||10||sūktayor antara upariṣṭāt purastād vā pāvamānīr opya yathā artham āvā graha grahaṇāt śiṣṭayā paridhāya vedyam yajamānasya uṣṇīṣam
||11||ādāya yathā artham antyeṣv ahahsu
||12||pratiprayacched itareṣu
||13||atha aparam abhirūpam kuryād iti gāṇagāriḥ
||14||āpyāyasva sametu ta iti tisro mṛjanti tvā daśa kṣipa etam u tyam daśa kṣipo mṛjyamānaḥ suhastyā daśabhir vivasvato duhanti sapta ekām adhukṣat pipyuṣīm iṣam ā kalaśeṣu dhāvati pavitre pariṣicyata ity ekā kalaśeṣu dhāvati śyeno varma vigāhata iti dve | etāsām arbudasya caturthīm uddhṛtya tṛca anteṣu tṛcān avadadhyāt
||15||āpyāyyamāne prathamam
||16||mṛjyamāne dvitīyaḥ
||17||duhyamāne tṛtīyam
||18||āsicyamāne caturtham
||19||bṛhat śabde bṛhat śabde caturthīm
||20||mā cid anyadd hi śaṃsata iti yadi grāvāṇaḥ saṃhrāderan
||21||samānam anyat
||22||arbudam eva ity eke
||23||pra vo grāvāṇa ity eke
||24||uktam sarpaṇam
||25||stute mādhyaṃdine pavamāne vihṛtya aṅgārān
||26||Trayodaśaḥ khaṇḍaḥ
dadhigharmeṇa caranti pravargyavāṃścet
||1||tasyoktamṛgāvānaṃ gharmeṇa
||2||ijyā bhakṣiṇaśca
||3||hotarvadasvetyukta uttiṣṭhatāvapaśyatetyāha
||4||śrātaṃ havirityuktaḥ śrātaṃ havirityanvāha
||5||śrātaṃ manya ūdhani śrātamagnāviti yajati | agne vīhītyanuvaṣaṭkāraḥ | dadhigharmasyāgne vīhīti vā | mayi tyadindriyaṃ bṛhanmayi dyumnamuta kratuḥ | triśrudgharmo vibhātu ma ākūtyā manasā saha | virājā jyotiṣā saha | tasya dohamaśīya te tasya ta indrapītasya triṣṭupchandasa upahūtasyopahūtasyopahūto bhakṣayāmīti bhakṣajapaḥ | yaṃ dhiṣṇavatāṃ prāñcamaṅgārairabhivihareyuḥ | paścāt svasya dhiṣṇasyopaviśyopahavamiṣṭvā pari tvā'gne puraṃ vayamiti japet
||6||aniṣṭvā dīkṣitaḥ
||7||savanīyānāṃ purastādupariṣṭādvā paśupuroḍāśena caranti
||8||akriyāmeke'nyatra tadarthavādavadanāt
||9||kriyāmāśmarathyo'nvitāpratiṣedhāt
||10||puroḍāśādyuktamānārāśaṃsasādanāt | natviha dvidevatyā etasmin kāle dakṣiṇā nīyante'hīnaikāheṣu
||11||kṛṣṇājināni dhūnvantaḥ svayameva dakṣiṇāpathaṃ yanti dīkṣitāḥ satreṣvidamahaṃ māṃ kalyāṇyai kīrttyai tejase yaśase'mṛtatvāyātmānaṃ dakṣiṇāṃ nayānīti japantaḥ
||12||unneṣyamāṇāsvāgnīdhrīya āhutī juhvati
||23||dadānītyagnirvadati vāyurāha tatheti tat | hanteti candramāḥ satyamādityaḥ satyamomāpastat satyamābharan | diśo yajñasya dakṣiṇā dakṣiṇānāṃ priyo bhūyāsaṃ svāhā | prāci hyedhi prācīṃ juṣāṇā prācyājyasya vetu svāheti dvitīyāṃ
||14||ka idaṃ kasmā adāt kāmaḥ kāmāyādāt kāmo dātā kāmaḥ pratigrahītā kāmaṃ samudramāviśa kāmena tvā pratigṛhṇāmi kāmaitatte | vṛṣṭirasi dyaustvā dadātu pṛthivī pratigṛhṇātvityatītāsvanumantrayeta prāṇi
||15||abhimṛśedaprāṇi
||16||kanyāñca
||17||sarvatra caivaṃ
||18||pratigṛhyāgnīdhrīyaṃ prāpya havirucchiṣṭaṃ sarve prāśnīyuḥ | prāśya pratiprasṛpya
||19||Caturdaśaḥ khaṇḍaḥ
marutvatīyena graheṇa caranti
||1||indra marutva iha pāhi somaṃ hotā yakṣadidraṃ marutvantaṃ sajoṣā indra sagaṇo marudbhiriti | bhakṣayitvaitat pātraṃ marutvatīyaṃ śastraṃ śaṃset
||2||adhvaryo śaoṃ3sāvomiti mādhyandine śastrādiṣvāhāvaḥ
||3||ā tvā rathaṃ yathotaya idaṃ vaso sutamandha iti marutvatīyasya pratipadanucarau
||4||indra nedīya edihītīndranihavaḥ pragāthaḥ
||5||pra nūnaṃ brahmaṇaspatiriti brāhmaṇaspatyaḥ
||6||tṛcāḥ pratipadanucarā dvṛcāḥ pragāthāḥ | ā'to'rdharcaṃ sarvaṃ
||7||stotriyānurūpāḥ pratipadanucarāḥ pragāthāḥ sarvatra
||8||prāk chandāṃsi traiṣṭubhāt
||9||sarvāścaivācatuṣpadāḥ
||10||paṅktiṣu dviravasyet dvayordvayoḥ pādayoḥ
||11||ardharcaśo vā''śvine
||12||pacchaḥśasyagatāṃ tu pacchaḥ
||13||samāsamuttame pade
||14||paccho'nyat
||15||pādairavasāyārdharcāntaiḥ santānaḥ
||16||agnirnetā tvaṃ soma kratubhiḥ pinvantyapa iti dhāyyāḥ
||17||pra va indrā bṛhata iti marutvatīyaḥ pragāthaḥ
||18||janiṣṭhā ugra iti
||19||ekabhūyasīḥ śastvā marutvatīyāṃ nividandadhyāt sarvatra
||20||evamayujāsu mādhyandine
||21||ekāṃ tṛce | ardhā yugmāsu
||22||ekāṃ śiṣṭvā tṛtīyasavane
||23||akṣiṇī mṛjānaḥ paridadhyād dhyāyannena ātmanaḥ
||24||anyatrāpyetayā paridadhadevaṃ
||25||ukthyaṃ vācīndrāya śṛṇvate tveti śastvā japet | ye tvā hi hatye maghavannavardhanniti yājyā
||26||Pañcadaśaḥ khaṇḍaḥ
niṣkevalyasya abhi tvā śūra nonumo'bhi tvā pūrvapītaya iti pragāthau stotriyānurūpau | yadi rathantaraṃ pṛṣṭhaṃ
||2||yadyu vai bṛhatvāmiddhi havāmahe tvaṃ hyehi cerava iti
||3||pragāthā ete bhavanti
||4||tāṃ dve tisraskāraṃ śaṃset
||5||caturthaṣaṣṭhau pādau bārhate pragāthe punarabhyasitvottarayoravasyet
||6||bṛhatīkārañcet tāveva dviḥ
||7||tṛtīyapañcamau tu kākubheṣu
||8||pratyādānādyuttarā
||9||evametatpṛṣṭheṣvahaḥsvindranihavabrāhmaṇaspatyān
||10||bṛhatīkāramitareṣu pṛṣṭheṣu
||11||bṛhadrathantarayośca tṛcasthayoḥ
||12||hotrakāśca yeṣāṃ pragāthāḥ stotriyānurūpāḥ
||13||sarvamanyadyathāstutaṃ
||14||parimitaśasya ekāhaḥ
||15||sa yadyubhayasāmā yat pavamāne tasya yoniranurūpaḥ
||16||yonisthāna evaināmanyatra śaṃset
||17||ūrdhvadhāyyāyā yonisthānaṃ
||18||anekānantarye sakṛt pṛthagvā''hvānaṃ
||19||evamūrdhvamindranihavāt pragāthānāṃ
||20||yadvā vāneti dhāyyā | pibā sutasya rasina iti sāmapragāthaḥ
||21||indrasya nu vīryyāṇītyetasminnaindrī ṃnividaṃ dadhyāt
||22||anubrāhmaṇaṃ vā svaraḥ | ukthaṃ vācīndrāyopaśṛṇvate tveti śastvā japet | pibā somamindramandatu tveti yājyā
||23||Ṣoḍaśaḥ khaṇḍaḥ
hotrakāṇāṃ kayā naścitra ābhuvat kayā tvanna ūtyā kastamindratvā vasuṃ sadyo ha jāta evā tvāmindrośannuṣuṇaḥ sumanā u pāka iti yājyā
||1||tarobhirvo vidadvasuntaraṇiritsiṣāsatīti pragāthau stotriyānurūpā udinvasya ricyate bhūya idimāmūṣvityapottamāmuddharet sarvatra pibā vardhasva tava dyā sutāsa iti yājyā
||2||Saptadaśaḥ khaṇḍaḥ
atha tṛtīyasavanamuttamasvareṇa
||1||ādityagraheṇa caranti
||2||ādityānāmavasā nūtanena hotā yakṣadādityān priyān priyadhāmna ādityāso aditirmādayantāmiti | naitaṃ grahamīkṣeta hūyamānaṃ
||3||stuta ārbhave pavamāne vihṛtyāṅgārānmanotādi paśviḍāntaṃ paśukarma kṛtvā puroḍāśādyuktamānārāśaṃsasādanāt
||4||sanneṣu mṛdiṣṭhāt puroḍāśasya tisrastisraḥ piṇḍyo dakṣiṇataḥ pratisvañcamasebhyaḥ svebhyaḥ pitṛbhya upāsyeyuratra pitaro mādayadhvaṃ yathābhāgamāvṛṣāyadhvamiti
||5||savyāvṛta āgnīdhrīyaṃ prāpya havirucchiṣṭaṃ sarve prāśnīyuḥ
||6||Aṣṭādaśaḥ khaṇḍaḥ
sāvitreṇa graheṇa caranti abhūddevaḥ savitā vandyo nu no hotā yakṣaddevaṃ savitāraṃ damūnā devaḥ savitā vareṇyo dadhadratnādakṣa pitṛbhya āyuni | pibāt somamamadannenamiṣṭayaḥ parijmācidramate asya dharmaṇīti vaṣaṭkṛte hotā vaiśvadevaśastraṃ śaṃset
||2||sarvā diśo dhyāyecchaṃsiṣyan | yasyāṃ dveṣyo na tāṃ
||3||adhvaryo śo śaoṃ3sāvomiti tṛtīyasavane śastrādiṣvāhāvaḥ
||4||tat saviturvṛṇīmahe'ghāno deva savitariti vaiśvadevasya pratipadanucarāvabhūddeva ekayā ca daśabhiśca svabhūte dvābhyāmiṣṭaye viṃśatyā ca | tisṛbhiśca vahase triṃśatā ca niyudbhirvāyaviha tā vimuñca | pra dyāveti dairghatamasaṃ surūpakṛtnumūtaye takṣanrathamayaṃ venaścodayat pṛśnigarbhā yebhyo mātā madhumat pinvate paya evāpitre viśvadevāya vṛṣṇa ā no bhadrāḥ kratavo yantu viśvata iti nava vaiśvadevaṃ
||5||vaiśvadevāgnimārutayoḥ sūkteṣu sāvitrādinivido dadhyāt
||6||catasro vaiśvadeve
||7||uttarāstisra uttare
||8||sūktānāṃ taddhi daivataṃ
||9||daivatena sūktāntaḥ
||10||dhāyyāścātraikapātinīḥ
||11||aditirdyauraditirantarikṣamiti paridadhyāt sarvatra vaiśvadeve dviḥ paccho'rdharcaśaḥ sakṛdbhūmimupaspṛśan
||12||ukthaṃ vācīndrāya devebhya ā śrutyai tveti śastvā japet | viśvedevāḥ śṛṇutemaṃ havaṃ ma iti yājyā
||13||Ekonaviṃśaḥ khaṇḍaḥ
tvaṃ soma pitṛbhiḥ saṃvidāna iti saumyasya yājyā
||1||taṃ ghṛtayājyābhyāmupāṃśūbhayataḥ pariyajanti
||2||ghṛtāhavano ghṛtapṛṣṭho agnirghṛte śrito ghṛtagvasya dhāma | ghṛtapruṣastvā harito vahantu ghṛtaṃ piban yajasi deva devāniti purastāt | uru viṣṇo vikramasvorukṣayāya naskṛdhi | ghṛtaṃ ghṛtayone piba pra pra yajñapatiṃ tiretyupariṣṭāt | anyatarataścedagnāviṣṇū mahi dhāma priyaṃ vāmityupāṃśveva
||3||āhṛtaṃ saumyaṃ pūrvamudgātṛbhyo gṛhītvā'vekṣeta | yat te cakṣurdivi yat suparṇe yenaikarājyamajayohinā | dīrghaṃ yaccakṣuraditeranantaṃ somo nṛcakṣā mayi taddadhātviti
||4||apaśyan hṛdispṛk kratuspṛgvarcodā varco asmāsu dhehi | yanme mano yamaṃ gataṃ yadvā me aparāgataṃ | rājñā somena tadvayamasmāsu dhārayāmasi | bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devām̐ iti ca
||5||aṅguṣṭhopakaniṣṭhikābhyāmājyenākṣiṇī ājya chandogebhyaḥ prayacchet
||6||vihṛteṣu śālākeṣvāgnīdhraḥ pātnīvatasya yajatyaibhiragne sarathaṃ yāhyarvāṅityupāṃśveva
||7||neṣṭāraṃ visaṃsthitasañcareṇānuprapadya tasyopastha upaviśya bhakṣayet
||8||Viṃśaḥ khaṇḍaḥ
atha yathetaṃ
||1||svabhyagramāgnimārutaṃ
||2||tasyādyāṃ paccha ṛgāvānaṃ pacchaḥśasyā cet
||3||ardharcaśa itarāṃ
||4||santānamuttamena vacanena
||5||vaiśvānarāya pṛthupājase śannaḥ karatyarvate pratvakṣasaḥ pratavaso yajñā yajñā vo agnaye devo vo draviṇodā iti pragāthau stotriyānurūpau pratavyasīntavyasīmāpohiṣṭheti tisro viyatamapa upaspṛśannanvārabdheṣvapāvṛtaśiraska idamādi prati pratīkamāhvānamuta no'hibudhnyaḥ śṛṇotu devānāṃ patnīruśatīravantu na iti dve rākāmahamiti dve pāvīravī kanyā citrāyurimaṃ yamaprastaramāhisīda mātalīkavyairyamo aṅgirobhirudīratāmavara utparāsa āhaṃ pitṝntsuvidatrām̐ avitsīdaṃ pitṛbhyo namo astvadya svāduṣkilāyamiti catasro madhye cāhvānaṃ madāmo daiva modāmo daivomityāsāṃ pratigarau yayorojasā skabhitā rajāṃsi vīryebhirvīratamā śaviṣṭhā | yāpatyete apratītā sahobhirviṣṇū aganvaruṇā pūrvahūtau | viṣṇornukaṃ vīryāṇi pravocaṃ tantu tanvan rajasorbhānuman vihyevāna indro maghavā virapśīti paridadhyāt | bhūmimupaspṛśan
||6||uttamena vacanena dhruvāvanayanaṃ kāṃkṣet
||7||ukthaṃ vācīndrāya devebhya āśrutāya tveti śastvā japet | agne marudbhiḥ śubhayadbhirṛkvabhiriti yājyā | ityanto'gniṣṭomo'gniṣṭomaḥ
||8||