मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Aṣṭamo'dhyāyaḥ

3
Āśvalāyanaśrautasūtram · 8

Prathamaḥ khaṇḍaḥ

ṣaṣṭhasya prātaḥsavane prasthitayājyānāṃ purastādanyāḥ kṛtvobhābhyāmanavānanto yajanti

||1||

vṛṣannindravṛṣapāṇāsa indavaḥ suṣumāyātamadribhirvanoti hi sunvan kṣayaṃ parīṇaso moṣuvo asmadabhitāni pauṃsyoṣūṇo agne śṛṇuhi tvamīḍito'gniṃ hotāraṃ manye dāsvantaṃ dadhyaṅ ha me januṣaṃ pūrvo aṅgirā iti

||2||

evameva mādhyandine'dhyardhāntu tatrānavānaṃ

||3||

pibā somamindrasuvānamadribhirindrāya hi dyaurasuro anamnateti ṣaṭ

||4||

upariṣṭāt tvṛca ṛtuyājānāṃ

||5||

evameva yajanti

||7||

tubhyaṃ hinvāno vasiṣṭa gā apa iti dvādaśa

||8||

ayam jāyata manuṣo dharīmaṇi ity ājyam

||9||

ekena dvābhyām ca vigrahaḥ

||10||

tribhir avasānam caturbhiḥ praṇavo yatra ardharcaśaḥ pārucchepyaḥ

||11||

stīrṇam barhir iti tṛcau suṣumā ātam adribhir yuvām stomebhir devayanto aśvināv armaha indra vṛṣann indrāstu śrauṣal̤ o ṣū ṇo agne śṛṇuhi tvam īl̤ito ye devāso divy ekādaśa stheyam adadād rabhasam ṛṇa cyutam iti praugam | dve ca ekā ca pañcame eka pātinya upottame uttame anvṛcam abhyāsā aṣṭa akṣarāḥ

||12||

na vā

||13||

sa pūrvyo mahonām traya indrasya soma iti marutvatīyasya pratipad anucarau yam tvam ratham indra sa yo vṛṣa indra marutva iti tisra iti marutvatīyam

||14||

ekena agre avasāya dvābhyām praṇuyād dvābhyām avasāya dvābhyām praṇuyād yatra pacchaḥ pārucchepyaḥ

||15||

raivatam cet pṛṣṭham revatīr naḥ sadhamāde revān id revataḥ stotā iti stotriya anurūpau

||16||

endra yāhy upa naḥ pra ghā nv asya abhūr eka iti niṣkevalyam

||17||

abhi tyam devam savitāram oṇyor ity ekā tat savitur avareṇyam iti dve doṣo āgād bṛhad gāya dyumad dyumaddhyehy ātharvaṇa stuhi devam savitāram tam u ṣṭuhy antaḥ sindhum sūnum satyasya yuvānam | adorogha vācam suśevam sa ghāno devaḥ savitā sāviṣad vasupatiḥ | ubhe sukṣitī sudhātur iti vaiśvadevasya pratipad anucarau

||18||

uddhṛtya ca uttamam sūktam trīṇi

||19||

idam itthā raudram iti

||20||

prāg upottamāyā ye yajñena ity āvapate

||21||

tasya ardharcaśaḥ prāg uttamāyā ūrdhvam caturthyāḥ

||22||

śiṣṭe śastvā svasti no mimītām aśvinā bhaga iti tṛcaḥ

||23||

iti vaiśvadevam

||24||

Dvitīyaḥ khaṇḍaḥ

hotrakāṇāṃ dvipadāsvihokthyeṣu stuvate

||1||

ata ūrdhvamanurūpebhyo vikṛtāni śilpāni śaṃseyuḥ

||2||

maitrāvaruṇasyāgne tvaṃ no antamo'gne bhava suṣamidhā samiddha iti stotriyānurūpau | atha vālakhilyā viharet

||3||

taduktaṃ ṣoḍaśinā

||4||

sūktānāṃ prathamadvitīye pacchaḥ

||5||

tṛtīyacaturthe ardharcaśaḥ ṛkśaḥ pañcamaṣaṣṭhe | vyatimarśaṃ vā viharet

||6||

pūrvasya prathamāmuttarasya dvitīyayā

||7||

uttarasya prathamāṃ pūrvasya dvitīyayā

||8||

tayornānarcā

||9||

prathamadvitīyābhyāṃ pādābhyāmavasyet prathamadvitīyābhyāṃ praṇuyāt tṛtīyottamābhyāmavasyet tṛtīyottamābhyāṃ praṇuyāt

||10||

evaṃ vyatimarśamardharcaśaḥ uttare | evaṃ vyatimarśamṛkśa uttare

||11||

vipariharedevottame sūkte gāyatre sarvatra

||12||

imāni vāṃ bhāgadheyānīti prāguttamāyā āhūya dūrohaṇaṃ rohet

||13||

haṃsaḥ śuciṣaditi paccho'rdharcaśastripadyā caturthamanavānamuktvā praṇutyāvasyet | punastripadyā'rdharcaśaḥ paccha eva saptamaṃ

||14||

etat dūrohaṇaṃ

||15||

āvāṃ rājānāviti nityamaikāhikaṃ

||16||

iti nu hauṇḍinau

||17||

atha mahāvālabhit

||18||

etānyeva ṣaṭ sūktāni vyatimarśaṃ paccho viharedvyatimarśamardharcaśo vyatimarśamṛkśaḥ

||19||

pragāthānteṣu cānupasantānaṛgāvānamekapadāḥ śaṃset

||20||

indro viśvasya gopatirindroviśvasya bhūpatirindroviśvasya cetatīndroviśvasya rājatīti catasraḥ

||21||

ekāṃ mahāvratādāharet

||22||

trayoviṃśatimaṣṭākṣarān pādān mahānāmnībhyaḥ sapurīṣābhyaḥ

||23||

ṣoḍaśinoktaḥ pratigaro'nyatraikapadābhyaḥ

||24||

avakṛṣyaikapadā aviharaṃścaturthaṃ śaṃset

||25||

samānamanyat

||26||

Tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ

brāhmaṇācchaṃsina imānukaṃ bhuvanāsīṣadhāmeti pañcāyāvājaṃ devahitaṃ sanemeti stotriyānurūpau

||1||

apaprāca indreti sukīrttiḥ

||2||

tasyārdharcaśaścaturthīṃ

||3||

atha vṛṣākapiṃ śaṃsedyathā hotā''jyādyāṃ caturthe

||4||

paṅktiśaṃsantviha

||5||

apraṇavāntaśca pratigaro dvitīye pāṅktāvasāne

||6||

tasmādūrdhvaṃ kuntāpaṃ

||7||

tṛtīyeṣu pādeṣūdāttamanudāttaparaṃ yat prathamaṃ tanninardet

||9||

tadapi nidarśanāyodāhariṣyāmaḥ | idaṃ janā upaśruta | narāśaṃsastaviṣyate | ṣaṣṭiṃ sahasrā navatiñca kaurama āruśameṣu dadma ho3m

||10||

othāmo daivomityasya pratigaraḥ

||11||

caturdaśyāmekena dvābhyāñca vigrahaḥ

||12||

śeṣo'rdharcaśaḥ

||13||

etā aśvā āplavanta iti saptatiṃ padāni

||14||

aṣṭādaśa vā

||15||

navādyāni

||16||

alābukaṃ nikhātakamiti sapta | yadīṃ hanat kathaṃ hanat paryākāraṃ punaḥ punariti caite

||17||

vitatau kiraṇau dvāviti ṣaḍanuṣṭubhaḥ

||18||

dundubhimāhananābhyāṃ jaritarothāmo daiva kośabile jaritarothāmo daiva rajanigrantherdhānāṃ jaritarothāmo daivopānahi pādaṃ jaritarothāmo daivottarāṃ janīmāñjanyāṃ jaritarothāmo daivottarāṃ janīṃ varttanyāṃ jaritarothāmo daiveti pratigarā avasāneṣu

||19||

ihettha prāgapāgudagiti catasro dvedhākāraṃ praṇavenāsantanvan

||20||

alābūni jaritarothāmo daivo3m | pṛṣātakāni jaritarothāmo daivo3m | aśvatthapalāśaṃ jaritarothāmo daivo3m | pipīlikāvaṭo jaritarothāmo daivo3m | iti pratigarāḥ praṇaveṣu

||21||

bhugityabhigata iti trīṇi padāni sarvāṇi yathāniśāntaṃ

||22||

śvā jaritarothāmo daiva parṇaśado jaritarothāmo daiva gośapho jaritarothāmo daiveti pratigarāḥ | vīme devā akraṃsatetyanuṣṭup

||23||

patnī yīyapsyate jaritarothāmo daiva | hotā viṣṭīmena jaritarothāmo daiveti pratigarau

||24||

ādityā ha jaritaraṅgirobhyo dakṣiṇāmanayanniti saptadaśa padāni | oṃ ha jaritarothāmo daiva | tathā ha jaritarothāmo daiveti pratigarau vyatyāsaṃ madhye

||25||

praṇava uttamaḥ

||26||

tvamindraśarmariṇeti bhūtecchadaḥ

||27||

ājyādyayoktāścaturthe

||29||

kapṛnnaro yaddha prācīrajaganteti caite

||30||

omiṭṭeḍ

||31||

adhikrābṇo akārṣamityanuṣṭup | sutāso madhumattamā iti catasraḥ

||32||

ava drapso aṃśumatīmatiṣṭhaditi tisraḥ

||33||

acchā ma indramiti nityamaikāhikaṃ

||34||

Caturthaḥ khaṇḍaḥ

athācchāvākasya | pra va indrāya vṛtrahantamāyeti stotriyānarūpau

||1||

athaivayāmarudukto vṛṣākapinā

||2||

omiṭṭeḍ

||3||

evamukthyāni yatra yatra dvipadāsu stuvīran

||4||

nityaśilpaṃ tvidamahaḥ

||5||

viśvajicca tau cedagniṣṭomau yadi vokthyeṣvadvipadāsu stuvīran mādhyandina evordhvamārambhaṇīyābhyaḥ prakṛtyā śilpāni śaṃseyuḥ

||7||

bārhatānyeva sūktāni vālakhilyānāṃ maitrāvaruṇaḥ

||8||

sukīrttiṃ brāhmaṇācchaṃsī | vṛṣākapiñca paṅktiśaṃsaṃ

||9||

dyaurnaya indretyacchāvākaḥ

||10||

pratyevayāmarudityetadācakṣate

||11||

hotaivayāmarutamāgnimārute purastānmārutasya pacchaḥ samāsamuttame pade

||12||

ṣaṣṭhe tveva pṛṣṭhyāhānyaharahaḥśasyaikabhūyasīḥ śastvā maitrāvaruṇo dūrohaṇaṃ rohet

||13||

sampātasūkta ekāhībhavatsu

||14||

na hyekāhībhavatsva harahaḥśasyāni | nārambhaṇīyā na kadvantaḥ

||15||

kadvatāṃ sthāne nityān pragāthāñchastvā sampātavatsva hīnasūktānītareṣu tato'ntyānyaikāhikāni

||16||

sampātavatsu tu sarvastomeṣu prākṛte vaikāhe'hīnasūktāni | āditastṛtīyāni

||17||

sāmasūktāni sapragāthāni sarvapṛṣṭheṣu pṛṣṭhāni

||18||

pṛṣṭhe saṃsthāḥ

||19||

agniṣṭomaḥ prathamaṃ | ṣoḍaśī caturthaṃ | ukthyā itare

||20||

iti pṛṣṭyaḥ

||21||

pratyakṣapṛṣṭhaḥ

||22||

anyaiḥ parokṣapṛṣṭhaḥ

||23||

etairvopasṛṣṭaiḥ

||24||

vairūpādīnāmabhāve pṛṣṭyastomaḥ

||25||

pavamānabhāva āparkyapṛṣṭhyaḥ

||26||

tanūpṛṣṭyo hotuścecchyaitanaudhase

||27||

Pañcamaḥ khaṇḍaḥ

abhijidbṛhatpṛṣṭhaḥ

||1||

ubhayasāmā yadyapi rathantaraṃ yajñāyajñīyasya sthāne

||2||

pibavāṃstviha sāmapragāthaḥ

||2||

pibā somaṃ tamu ṣṭuhīti madhyandinaḥ

||4||

tayoraikāhike purastādanye vā śaṃseyuḥ

||5||

ete eveti gautamaḥ saptadaśatvāt pṛṣṭyasya

||6||

yāvatyo yāvatyaḥ kuśānāṃ navato daśato vā niṣkevalye tāvatisūktā madhyandināḥ syuriti mahānyāyaḥ

||7||

marutvatīyasyottame viparīte

||8||

cāturviṃśikaṃ tṛtīyasavanaṃ

||9||

abhiplava ttryahaḥ pūrvaḥ svarasāmānaḥ

||10||

svarāṇi tviha pṛṣṭhāni

||11||

teṣāṃ stotriyā yajjāyathā apūrvyamatsyapāyi te maha enamenaṃ pratyeta neti

||12||

ādyo vā sarveṣāṃ

||13||

vayaṃ ghatvā sutāvanta iti tisro bṛhatyo yaste sādhiṣṭho'vasa iti ṣaḍanuṣṭubha ityanurūpāḥ

||14||

stotriye yathā yuktā bṛhatī tathā'nurūpe

||15||

sthāyīnyetāni yathā bṛhadrathantare

||16||

Ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ

viṣuvān divā kīrtyaḥ

||1||

1 udite prātaranuvākaḥ

||2||

pṛthupājā amartya iti ṣaḍ dhāyyāḥ sāmidhenīnāṃ

||3||

sauryaḥ savanīyasyopālabhyaḥ

||4||

somāpauṣṇo vā

||5||

samudrādūrmirityājyaṃ | tyaṃ sumeṣaṃ kayāśubheti ca marutvatīyaṃ

||6||

mahādivākīrtyaṃ pṛṣṭhaṃ

||7||

vibhrāḍbṛhat pibatu somyaṃ madhu namo mitrasya varuṇasya cakṣasa iti stotriyānurūpau yadi bṛhadrathantare pavamānayoḥ kuryuryonī enayoḥ śaṃset

||8||

rathantarasya pūrvāṃ

||9||

ādye bhavato'nyābhirapi sannipāte

||10||

uttamastviha sāmapragāthaḥ

||11||

nṛṇāmu tvā'nṛtamaṅgīrbhirukthairiti tisro yastigmaśṛṅgo'bhi tyaṃ meṣamindrasya nu vīryāṇīti

||12||

etasminnaindrīṃ nividaṃ śastvā śaṃsedevottarāṇi ṣaḍdivaścidasya suta it tvameṣa prapūrvīrvṛṣāmadaḥ pra maṃhiṣṭhāya tyamūṣviti

||13||

iha tārkṣyamantataḥ

||14||

tasyaikāṃ śastvā''hūya dūrohaṇaṃ rohet

||15||

iti niṣkevalyaṃ | vikarṇaṃ ced brahmasāmordhvamanurūpāt taṃ vodasmamṛtīṣahamabhi pra vaḥ surādhasamiti brāhmaṇācchaṃsī śyaitanaudhasayoryonī śaṃset

||16||

naudhasasya pūrvām | śyaitasyottarāṃ

||17||

etaddhotrakāṇāṃ yonisthānaṃ | yacca pragātha āhvānametābhyastat pañcāhāvaparimitatvāt

||18||

uttamenābhiplavikenoktaṃ tṛtīyasavanaṃ

||19||

aikāhikau tu pratipadanucarau

||20||

bhāsañca yajñāyajñīyasya sthāne

||21||

pṛkṣasya vṛṣṇo aruṣasya nū saha iti stotriyānurūpau

||22||

mūrdhānaṃ divo aratiṃ prathivyā mūrdhā divo nābhiragniḥ pṛthivyā iti vā

||23||

anyāsu cedevaṃliṅgāsvato'nurūpaḥ

||24||

āvṛttāḥ svarasāmānaḥ

||25||

Saptamaḥ khaṇḍaḥ

viśvajito'gniṃ nara ityājyaṃ

||1||

caturviṃśena madhyandinaḥ

||2||

vairājaṃ tu pṛṣṭhaṃ sanyūṅkhaṃ

||3||

bṛhataśca yoniṃ prāgvairūpayonyāḥ

||4||

hotrakāṇāṃ pṛṣṭhāni śākvaravairūparaivatāni

||5||

te yonīḥ śaṃsanti

||6||

vāmadevyasya maitrāvaruṇaḥ | ukte brāhmaṇācchaṃsinaḥ

||7||

kāle yasyācchāvākaḥ

||8||

aikāhikau stotriyāvetayoryonī

||9||

tā antareṇa kadvataścaiteṣāmeva pṛṣṭhānāṃ sāmapragāthān

||10||

satrā madāso yo jāta evābhūreka iti sāmasūktāni purastāt sūktānāṃ | uktaṃ tṛtīyasavanamuttamena pṛṣṭyāhnā | aikāhikau tu pratipadanucarau | bṛhaccedagniṣṭomasāma tvamagne yajñānāmiti stotriyānurupau | iti navarātraḥ

||11||

sarve'gniṣṭomāḥ

||12||

ukthāneke svarasāmnaḥ

||13||

dvitīyamābhiplavikaṃ gauḥ | āyuruttaraṃ

||14||

tryahakḷpte pūrvasmāt tryahāt savanaśo yathāntaraṃ gaurāyuruttarāt

||15||

ṣaḍahakḷpte yugmebhyo gaurayujebhya āyuḥ

||16||

daśarātre

||17||

pṛṣṭyaḥ ṣaḍahaḥ pūrvatryahaḥ punaśchandomāḥ

||18||

na tvatra sthāyi vairūpaṃ tṛtīye

||19||

prathamasya chāndomikasya dviṣūkto madhyandinaḥ

||20||

vaiṣuvate nividdhāne pūrve ca

||21||

dvitīyasya śaṃsā mahān mahaścittvamindrapibā somamabhitamasya dyāvāpṛthivī mahām̐ indro nṛvaditi marutvatīyaṃ

||22||

apūrvyā purutamānitāṃ sute kīrttiṃ tvaṃ mahām̐ indra yo ha divaścidasya tvaṃ mahām̐ indra tubhyamiti niṣkevalyaṃ | tṛtīyasyendraḥ svāhā gāyat sāma tiṣṭhā harī pramaṃdina imāṃ u tveti marutvatīyaṃ

||23||

sañca tve jagmuriti sūkte ā satyo yātvahaṃ bhuvaṃ tatta indriyamiti niṣkevalyaṃ | āyāhi vanase mānukaṃ babhrureka iti dvipadā sūktāni purastādvaiśvadevasūktānāṃ

||24||

iti nu samūlhaḥ

||25||

Aṣṭamaḥ khaṇḍaḥ

vyūlhaścet pṛṣṭyasyottare tryahe madhyandineṣu gāyatrāṃstṛcānupasaṃśasya teṣu nivido dadhyāt

||1||

imaṃ nu māyinaṃ huve tyamu vaḥ satrāsāhaṃ marutvām̐ indra mīḍhvastamindraṃ vājayāmasyayaṃ ha yena vā idamupa no haribhiḥ sutamiti

||2||

traiṣṭubhānyeṣāṃ tṛtīyasavanāni

||3||

caturthe'hanyā devo yātu pra dyāveti vāsiṣṭhaṃ pra ṛbhubhyaḥ praśukraitviti vaiśvadevaṃ | vaiśvānarasya sumatau ka īṃ vyaktā agniṃ nara ityāgnimārutaṃ | aṣṭādaśottame virājaḥ

||4||

dvipadā ekādaśa mārute | ekaviṃśativaiśvadevasūkte

||5||

pañcamasyoduṣya devaḥ savitā damūnā iti tisro mahī dyāvāpṛthivī iha jyeṣṭhe iti catasra ṛbhurvibhvāstuṣejanamiti vaiśvadevaṃ | haviṣyāntaṃ vapurnu tadagnirhotā gṛhapatiḥ sa rājeti tisra ityāgnimārutaṃ | uttamā vaiśvadevasūkte sādhyāsā | uttamā jātavedasye

||6||

sarvatrādhyāsānupasamasya praṇuyāt

||7||

ṣaṣṭhasyoduṣya deva iti gārtsamadaṃ kimu śreṣṭha upa no vājā iti trayodaśārbhavañcatasraśca vaiśvadevasūkte tṛcamantyamuddharediti vaiśvadevaṃ

||8||

ahaśca kṛṣṇaṃ madhvovo nāma sapratnathetyāgnimārutaṃ | iti pṛṣṭyaḥ

||9||

Navamaḥ khaṇḍaḥ

atha chandomāḥ

||1||

samudrādūrmirityājyaṃ | ā vāyo bhūṣa śucipā upa naḥ prayābhiryāsi dāśvāṃsamacchānau niyudbhiḥ śatinībhiradhvaraṃ prasotāṃ jīro adhvareṣvasthādye vāyava indramādanāso yā vāṃ śataṃ niyuto yāḥ sahasramityekapātinyaḥ prayadvāṃ mitrāvaruṇāsyūrddhannā gomatā nāsatyā rathenā no deva śavasāyāhi śuṣmin pravo yajñeṣu devayanto arcan prakṣodasā dhāyasā sasra eveti praugaṃ

||2||

mādhyandine sūkte viparihṛtyetarayornivido dadhyāt

||3||

evamuttarayoścaturthapañcame

||4||

abhi tvā deva savitaḥ pretāṃ yajñasya śaṃbhuvā'yaṃ devāya janmana iti tṛcā ebhiragne duva iti vaiśvadevaṃ

||5||

nityāni dvipadāsūktāni

||6||

vaiśvānaro ajījanadityekā sa viśvaṃ prati cākḷpadṛtūnutsṛjate vraśī | yajñasya vaya uttiran | vṛṣāpāvaka dīdihyagne vaiśvānara dyumat | jamadagnibhirāhutaḥ | prayadvastriṣṭubhaṃ dūtaṃ va ityāgnimārutaṃ

||7||

Daśamaḥ khaṇḍaḥ

dvitīyasyāgniṃ vo devamityājyaṃ | kuvidaṃga namasā ye vṛdhāsaḥ pīvo annām̐ rayivṛdhaḥ sumedhā ucchannuṣasaḥ sudinā ariprā ityekapātinya uśantā dūtā nadabhāya gopā yāvattarastanvo yāvadoja ityekā dve ca prati vām̐ sūra udite sūktairdhenuḥ pratnasya kāmyaṃ duhānā brāhmaṇa indropayāhi vidvānūrdhvo agniḥ sumatiṃ vasvo aśredu tasyā naḥ sarasvatī juṣāṇeti praugaṃ

||1||

hiraṇyapāṇimūtaya iti catasro mahī dyauḥ pṛthivī ca no yuvānā pitarā punariti tṛcau devānāmidava iti vaiśvadevaṃ

||2||

ṛtāvānaṃ vaiśvānaramṛtasya jyotiṣaspatiṃ | ajasraṃ gharmamīmahe | divi pṛṣṭo arocatāgnirvaiśvānaro mahān | jyotiṣā bādhate tamaḥ | agniḥ pratneṣu dhāmasu kāmo bhūtasya bhavyasya | samrāḍeko virājati | krīḍaṃ vaḥ śerddhāgne mṛḍetyāgnimārutaṃ

||3||

Ekādaśaḥ khaṇḍaḥ

tṛtīyasyāganma mahetyājyaṃ | pravīrayā śucayo dadrirete te satyena manasā dīdhyānā divi kṣayaṃtā rajasaḥ pṛthivyāmāviśvavārā'śvināgataṃ no'yaṃ soma indra tubhyaṃ sunva ātu pra brahmāṇo aṅgiraso nakṣanta sarasvatīṃ devayanto havanta ā no divo bṛhataḥ parvatādāsarasvatyabhi no neṣivasya iti praugaṃ

||1||

ekapātinya uttamaḥ

||2||

doṣo āgāt pravāṃ mahidyavī abhīti tṛcāvindraiṣe dadātu nasteno ratnāni dhattanetyekā dve ca ye triṃśatīti vaiśvadevaṃ

||3||

vaiśvānaro na ūtaya ā prayātu parāvataḥ | agnirnaḥ suṣṭutīrupa | vaiśvānaro na āgamadimaṃ yajñaṃ sajūrupa | agniṃrukthena vāhasā | vaiśvānaro aṅgirobhyaḥ stoma ukthañca cākanat | eṣu dyumnaṃ svaryamat | maruto yasya hi prāgnaye vācamityāgnimārutaṃ

||4||

Dvādaśaḥ khaṇḍaḥ

daśame'hani anuṣṭubhāṃ sthāne | agniṃ naro dīdhitibhiraraṇyoriti tṛcamāgneye kratau

||1||

uṣā apasvasustama iti paccho dvipadāṃ triruṣasye

||3||

āśubhrāyātamaśvināsvaśveti tṛcamāśvine kratau

||4||

stokasūktasya dvitīyatṛtīyayoḥ sthāne'gne ghṛtasya dhītibhirubhesuścandra sarpiṣa ityete

||5||

idamāpaḥ pravahatetyetasyāḥ sthāna āpo asmān mātaraḥ śundhayantviti | acchā vo agnimavase pratyasmā iti tṛcayoḥ sthāne'cchā naḥ śīraśociṣaṃ pratiśrutāya vo dhṛṣaditi tṛcāvacchāvākaḥ

||6||

pari tvāgne puraṃ vayamityetasyāḥ sthāne'gne haṃsi nyatriṇamiti | uttiṣṭhatāvapaśyatetyetasyāḥ sthāna uttiṣṭhannojasā saheti | uru viṣṇo vikramasveti ghṛtayājyāsthāne bhavāmitro na śevyo ghṛtāsutiriti

||7||

aharahaścāhargaṇeṣu yatraitadahaḥ syāt

||8||

sinīvālyā abhyasyedityeke

||9||

nāsminnahani kenacit kasyacidvivācyamavivākyamityetadācakṣate

||10||

saṃśaye bahirvedi svādhyāyaprayogaḥ

||11||

antarvedītyeke

||12||

na vyañjanenopahitena vā'rthaḥ

||13||

pratyasi tvā prāyaścittaṃ juhuyuḥ

||14||

agne tamadyāśvaṃ na stomairityājyaṃ

||15||

pañcākṣareṇa vigrahaḥ | daśākṣareṇa vā | ā tvā rathaṃ yathotaya ityetasyāḥ sthāne trikadrukeṣu mahiṣo yavāśiramiti

||16||

sakhāya āśiṣāmahīti tisra uṣṇiho marutvām̐ indreti marutvatīyaṃ

||17||

kayā naścitra ābhūvadityetāsu rathantaraṃ pṛṣṭhaṃ | tasya yoniṃ śaṃset

||18||

bṛhataśca gāṇagārirdaśarātre yugmānvayatvāt

||19||

tārkṣyeṇaikapadā upasaṃśasya ṛgāvānamekapadāḥ śaṃsedindroviśvasya gopatiriti catasraḥ

||20||

uttamayopasantānaḥ

||21||

ya indra somapātama iti ṣaḍuṣṇiho yudhmasya ta iti niṣkevalyaṃ

||22||

tat saviturvṛṇīmaha ityetasyāḥ sthāne'bhi tyaṃ devaṃ savitāramoṇyoriti

||23||

ṛbhukṣaṇa ityārbhavaṃ | paśvānatāyumiti dvaipadaṃ samiddhamagniṃ samidhā girā gṛṇa iti tṛcaśca dvipratīkaṃ jātavedasyaṃ

||24||

caturthena vyūlhasyetarāṇi sūktāni

||25||

vāmadevyamagniṣṭomasāmā'gniṃ naro dīdhitibhiraraṇyoriti stotriyānurūpau | agniṣṭoma idamahaḥ

||26||

ūrdhvaṃ patnīsaṃyājebhyaḥ

||27||

Trayodaśaḥ khaṇḍaḥ

gārhapatye juhvatīha rameha ramadhvamiha dhṛtiriha svadhṛtiragne vāṭ svāhā vāḍiti

||1||

āgnīdhrīya upa sṛjaṃ dharuṇaṃ mātaraṃ dharuṇo dhayan | rāyaspoṣamiṣamūrjamasmāsu dīdharat svāheti

||2||

sadaḥ prasṛpya mānasena stuvate

||3||

yarhi stutaṃ manyetādhvaryavityāhvayīta

||4||

ho hotaritītaraḥ

||5||

āyaṅgauḥ pṛśnirakramīdityupāṃśu tisraḥ parācīḥ śastvā vyākhyāsvareṇa caturhotṝn vyācakṣīta

||6||

devā vā adhvaryoḥ prajāpatigṛhapatayaḥ satramāsata

||7||

oṃ hotastathā hotarityadhvaryuḥ pratigṛṇātyavasite'vasite daśasu padeṣu

||8||

teṣāṃ cittiḥ srugāsī3t | cittamājyamāsī3t | vāgvedirāsī3t | ādhītaṃ bahirāsī3t | keto agnirāsī3t | vijñātamagnīdāsī3t | prāṇo havirāsī3t | sāmādhvaryurāsī3t | vācaspatirhotāsī3t | mana upavaktāsī3t

||9||

te vā etaṃ grahamagṛhṇata | vācaspate vidhe nāman | vidhema te nāma | vidhestvamasmākaṃ nāmnādyāṃ gaccha | yāṃ devāḥ prajāpatigṛhapataya ṛddhimarādhnuvaṃstāmṛddhiṃ rātsyāma iti

||10||

apavrajatyadhvaryuḥ

||11||

atha prajāpatestanūritara upāṃśvanudravati

||12||

brahmodyañca | brahmodyañcopāṃśvevānudravati | annādā cānnapatnī ca bhadrā ca kalyāṇī cānilayā cāpabhayā cānāptā cānāpyā cānādhṛṣyā cāpratidhṛṣyā cāpūrvā cābhrātṛvyā ceti tanvaḥ

||13||

agnirgṛhapatiriti haika āhuḥ so'sya lokasya gṛhapatirvāyurgṛhapatiriti haika āhuḥ so'ntarikṣalokasya gṛhapatirasau vai gṛhapatiryo'sau tapatyeṣa patirṛtavo gṛhāḥ | yeṣāṃ vai gṛhapatiṃ devaṃ vidvān gṛhapatirbhavati rādhnoti sa gṛhapatīrādhnuvanti te yajamānāḥ | yeṣāṃ vā apahatapāpmānaṃ devaṃ vidvān gṛhapatirbhavatyapa sa gṛhapatiḥ pāpmānaṃ hate'pa te yajamānāḥ pāpmānaṃ ghnate

||14||

adhvaryo arātsmetyuccaiḥ

||15||

eṣā yājyā

||16||

eṣa vaṣaṭkāraḥ

||17||

nānuvaṣaṭkaroti | uktaṃ vaṣaṭkārānumantraṇaṃ

||18||

arātsma hotarityadhvaryuḥ pratyāha

||19||

manasā'dhvaryurgrahaṃ gṛhītvā | manasā bhakṣamāharati

||20||

mānaseṣu bhakṣeṣu manasopahvānaṃ bhakṣaṇe

||21||

manasātmānamāpyāyyaudumbarīṃ samanvārabhya vācaṃ yacchantyānakṣatradarśanāt | tatrānadharān pāṇaoṃścikīrṣeran

||22||

dṛśyamāneṣvadhvaryumukhāḥ samanvārabdhāḥ sarpantyātīrthadeśāt yuvantamindrāparvatā puroyudheti japantaḥ

||23||

adhvaryupathenetyeke

||24||

dakṣiṇasya havirdhānasyādhokṣeṇetyeke

||25||

prāpya varān vṛtvā vācaṃ visṛjante yadihonamakarma yadatyarīricāma prajāpatiṃ tatpitaramapyetviti

||27||

atha vācaṃ nihnavante vāgaitu vāgupaitu vāgupa maitu vāgiti

||27||

utkaradeśe subrahmaṇyāṃ trirāhūya vācaṃ visṛjante

||28||

nityastviha vāgvisargaḥ

||29||

etāvat sātraṃ hotṛkarmānyatra mahāvratāt

||30||

tad eṣā abhiyajña gāthā gīyante | atirātraś caturviṃśam ṣal̤ahāv abhijit svarāḥ | viṣuvān viśvajic caiva chandomā daśama vratam | prāyaṇīyaś caturviṃśam pṛṣṭhyo abhiplava eva ca | abhijit svara sāmāno viṣuvān viśvajit tathā

||31||

chandomā daśamam ca aha uttamam tu mahā vratam | ahīna ekāhaḥ satrāṇām prakṛtiḥ samudāhriyate | yady anya dhīyate pūrva dhīyate tam pratigrāmanty ahāni pañcaviṃśatir yair vai saṃvatsaro mitaḥ | eteṣām eva prabhavas trīṇi ṣaṣṭi śatāni yad iti

||32||

tadye kecana chāndogye vā''dhvaryave vā hautrāmarśāḥ samāmnātā na tān kuryādakṛtsnatvāddhautrasya

||33||

chandogapratyayaṃ stoma stotriyaḥ pṛṣṭhaṃ saṃstheti

||34||

adhvaryupratyayantu vyākhyānaṃ kāmakāladeśadakṣiṇānāṃ dīkṣopasatprasavasaṃsthotthānānāmetāvattvaṃ haviṣāmuccairupāṃśutāyāṃ haviṣā cānupūrvaṃ

||35||

etebhya evāhobhyo'hīnaikāhān paścāttarān vyākhyāsyāmaḥ

||36||

Caturdaśaḥ khaṇḍaḥ

etadvidaṃ brahmacāriṇamanirākṛtinaṃ saṃvatsarāvamañcārayitvā vratamanuyujyānukrośine prabrūyāduttaramahaḥ

||1||

mahānāmnīragre

||2||

udagayane pūrvapakṣe śroṣyan bahirgrāmāt sthālīpākaṃ tilamiśraṃ śrapayitvā''cāryāya vedayīta

||3||

vidite vratasaṃśayān pṛṣṭvā laghumātrāccedāpatkāritāḥ syuranvārabdhe juhuyādagnāvagniścarati praviṣṭa ṛṣīṇāṃ putro avirāja eṣaḥ | tasmai juhomi haviṣā ghṛtena mā devānāṃ momuhadbhāgadheyaṃ mo asmākaṃ momuhadbhāgadheyaṃ svāhā | yā tiraścī nipadyate'haṃ vidharaṇī iti | tāṃ tvā ghṛtasya dhārayā yaje saṃrādhanīmahaṃ svāhā | yasmai tvā kāmakāmāya vayaṃ samrāḍyajāmahe | tamasmabhyaṃ kāmaṃ datvā'thedaṃ tvaṃ ghṛtaṃ piba svāhā | ayanno agnirvarivaḥ kṛṇotvayaṃ mṛdhaḥ pura etu prabhindan | ayaṃ śatrūn jayatu jarhṛṣāṇo'yaṃ vājaṃ jayatu vājasātau svāhā | asūyantyai cānumatyai ca svāhā | pradātre svāhā | vyāhṛtibhiśca pṛthak

||4||

hutvā''haitaṃ sthālīpākaṃ sarvamaśāneti

||5||

bhuktavantamapāmañjalipūrṇamādityamupasthāpaye tvaṃ vratānāṃ vratapatirasi vratañcariṣyāmi tacchakeyantena śakeyantena rādhyāsamiti

||6||

samāpya saṃmīlya vācaṃ yacchet kālamabhisamīkṣamāṇo yadā samayiṣyādācāryeṇa

||7||

ekarātramadhyāyopavādanāt

||8||

trirātraṃ vā nityādhyāyena

||9||

tameva kālamabhisamīkṣamāṇa ācāryo'hatena vāsasā triḥ pradakṣiṇaṃ śiraḥ sa mukhaṃ veṣṭayitvā''haitaṃ kālamevaṃbhūto'svapan bhaveti

||10||

taṅkālamasvapannāsīta

||11||

anuvakṣyamāṇe'parājitāyāṃ diśyagniṃ pratiṣṭhāpyāsimudakamaṇḍalumaśmānamityuttarato'gneḥ kṛtvā vatsatarīḥ pratyagudagasaṃśravaṇebaddhvā

||12||

paścādagnerācāryastṛṇeṣūpaviśedaparājitāṃ diśamabhisamīkṣamāṇaḥ

||13||

brahmacārī lepān parimṛjya pradakṣiṇamagnimācāryañca kṛtvopasaṃgṛhya paścādācāryasyopaviśet tṛṇeṣveva pratyagdakṣiṇāmabhisamīkṣamāṇaḥ

||14||

pṛṣṭhena pṛṣṭhaṃ sandhāya brūyānmanasā mahānāmnīrbho anubrūhīti

||15||

punaḥ pṛṣṭvā'nukrośine saṃmīlyaivānubrūyāt sapurīṣapadāstriḥ

||16||

anūcyonmucyoṣṇīṣamādityamīkṣayet | mitrasya tvā cakṣuṣā pratīkṣe | mitrasya tvā cakṣaṣā samokṣe

||17||

mitrasya vaś cakṣuṣā anuvīkṣa iti diśaḥ sambhārāḥ | punar ādityam mitrasya tvā cakṣuṣā pratipaśyāmi yo asmān dveṣṭi yam ca vayam dviṣmas tam cakṣuṣor hetur ṛcchatv iti

||18||

bhūmim upaspṛśed agna il̤ā nama il̤ā nama ṛṣibhyo mantrakṛdbhyo mantrapatibhyo namo vo astu devebhyaḥ śivā naḥ śaṃtamā bhava sumṛl̤īkā sarasvati | mā te vyoma saṃdṛśi | bhadram karṇebhiḥ śṛṇuyāma devāḥ śam na indra agnī bhavatām avobhiḥ stuṣe janam suvratam navyasībhiḥ | kayā naś citra ā bhuvad iti tisraḥ syonā pṛthivi bhava iti | samāpya samānam sambhāra varjam

||19||

eṣa dvayoḥ svādhyāyadharmaḥ

||19||

ācāryavadekaḥ

||20||

phālgunādyā''śravaṇāyā anadhītapūrvāṇāmadhyāyaḥ

||21||

taiṣyādyadhītapūrvāṇāmadhītapūrvāṇāṃ

||22||