Prathamaḥ khaṇḍaḥ
paśau
||1||iṣṭirubhayato'nyatarato vā
||2||āgneyī vā
||3||āgnāvaiṣṇavī vā
||4||ubhe vā
||5||anyatarā purastāt
||6||uktamagnipraṇayanaṃ
||7||paścāt pāśubandhikāyā vederupaviśya preṣito yūpāyājyamānāyāñjanti tvāmadhvare devayanta ityuttamena vacanenārddharca āramet
||8||ucchrayasva vanaspate samiddhasya śrayamāṇaḥ purastādūrdhva ūṣuṇa ūtaya iti dve jāto jāyate sudinatve ahnāmityarddharca āramet | yuvā suvāsāḥ parivīta āgāditi paridadhyāt
||9||yatraikatantre bahavaḥ sapaśavo'ntyaṃ paridhāya saṃstuyādanabhihiṅkṛtya yānvo naro devayanto nimimyuriti ṣaḍbhiḥ
||10||pañcabhirvā | anabhyāsameke
||11||uktamagnimanthanaṃ tathā dhāyye kṛtākṛtāvājyabhāgau | āvāhane paśudevatābhyo vanaspatimanantaraṃ
||12||sammārgaiḥ sammṛjya pravṛtāhutīrjuhuyāt
||13||juṣṭo vāce bhūyāsaṃ juṣṭo vācaspataye devi vāk | yadvāco madhumattamaṃ tasminmādhāḥ sarasvatyai vāce svāhā | panarādāya pañcavigrāhaṃ svāhā vāce svāhā vācaspataye svāhā sarasvatyai svāhā sarasvate mahobhyaḥ saṃmahebhyaḥ svāheti
||14||soma evaike
||15||praśāstāraṃ tīrthena prapādya daṇḍamasmai prayaccheddakṣiṇottarābhyāṃ pāṇibhyāṃ mitrāvaruṇayostvā bāhubhyāṃ praśāstroḥ praśiṣā prayacchāmīti
||16||tathāyuktābhyāmevetaro mitrāvaruṇayostvā bāhubhyāṃ praśāstroḥ praśiṣā pratigṛhṇāmyavakro vithuro bhūyāsamiti
||17||pratigṛhyottareṇa hotāramativrajeddakṣiṇena daṇḍaṃ harenna cānena saṃspṛśedātmānaṃ vānyaṃ vā praiṣavacanāt
||18||anyānyapi yajñāṅgānyupayuktāni na vihāreṇa vyaveyāt
||19||dakṣiṇo hotṛṣadanāt prahvo'vasthāya vedyāṃ daṇḍamavaṣṭabhya brūyāt praiṣāṃścādeśaṃ
||20||anuvākyāñca sapraiṣe | pūrvāṃ praiṣāt
||21||paryagnistokamanītonnīyamānasūktāni ca
||22||soma āsīno'nyat
||23||Dvitīyaḥ khaṇḍaḥ
ekādaśa prayājāḥ
||1||teṣāṃ praiṣāḥ
||2||prathamaṃ praiṣasūktaṃ | uktaṃ dvitīye
||3||adhvaryupreṣito maitrāvaruṇaḥ preṣyati | praiṣairhotāraṃ
||4||hotā yajatyāprībhiḥ praiṣasaliṅgābhiḥ
||5||samiddho agniriti śunakānāṃ juṣasva naḥ samidhamiti vasiṣṭhānāṃ samiddho adyeti sarveṣāṃ
||6||yathāṛṣi vā
||7||prājāpatye tu jāmadagnyaḥ sarveṣāṃ
||8||daśasūkteṣu preṣito maitrāvaruṇo'gnirhotā na iti tṛcaṃ paryagnaye'nvāha
||9||adhrigave preṣyopapreṣya hotariti vokto'jaidagnirasanadvājamiti praiṣamuktvāntarvedadaṇḍaṃ nidadhyāt
||10||adhrigurhotohannaṅgāni daivataṃ paśumiti yathārthaṃ
||11||puṃvanmithune
||12||medhapatī
||13||medhāyāṃ vikalpaḥ
||14||yathārthamūrddhvamadhrigoranyanmithunebhyaḥ
||15||sarveṣu yajurnigadeṣu
||16||prakṛtau samarthanigameṣu
||17||prākṛtāstveva mantrāṇāṃ śabdāḥ
||18||pratinidhiṣvapi
||19||nābhirupamā me'do havirityanūhyāni
||20||Tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ
daivyāḥ śamitāra ārabhadhvamuta manuṣyā upanayata medhyādura āśāsānā medhapatibhyāṃ medhaṃ | prāsmā agniṃ bharata stṛṇīta barhiranvenaṃ mātā manyatāmanu pitānu bhrātā sagarbhyo'nusakhā sayūthyaḥ | udīcīnāṃ asya pado nidhattāt sūryaṃ cakṣurgamayatādvātaṃ prāṇamanvavasṛjatādantarikṣamasuṃ diśaḥ śrotraṃ pṛthivīṃ śarīraṃ | ekadhā'sya tvacamācchyatāt purā nābhyā api śaso vapāmutkhidatādantarevoṣmāṇaṃ vārayadhvāt | śyenamasya vakṣaḥ kṛṇutāt praśasā bāhū śalā doṣaṇī kaśyape vāṃsāchidreśroṇī kavaṣorūsre kaparṇāṣṭhīvantā ṣaḍviṃśatirasya vaṃkrayastā anuṣṭyo cyāvayatādgātraṃ gātramasyānūnaṃ kṛṇutāt | ūvadhya gohampārthivaṃ khanatāt | asnā rakṣaḥ saṃsṛjatāt | vaniṣṭhumasya mārāviṣṭorūkammanyamānānedvastoke tanaye ravitāravacchamitāraḥ | adhrigo śamīdhvaṃ suśami śamīdhvaṃ śamīdhvamadhrigā3u apāpa
||1||asnā rakṣaḥ saṃsṛjatācchamitāro'pāpetyupāṃśu
||2||ekadhā ṣaḍviṃśatiriti dvirdvibahūnāṃ
||3||purāntariti caike | adhrigvādi triruktvā śamitāro yadatra sukṛtaṃ kṛṇavathāsmāsu tadyadduṣkṛtamanyatra taditi japitvā dakṣiṇāvṛdāvarttate
||4||maitrāvaruṇaśca
||5||savyāvṛtau brahmayajamānau | saṃjñapte paśāvāvartteran
||6||Caturthaḥ khaṇḍaḥ
vapāyāṃ śrapyamāṇāyāṃ preṣitaḥ stokebhyo'nvāha juṣa saprathastamamimaṃ no yajñamiti
||1||uktamādāpanaṃ svāhākṛtibhyaḥ
||2||hotā yakṣadagniṃ svāhājyasya svāhā medasa iti praṣa uttamā''prīyājyā
||3||vapā puroḍāśo haviriti paśoḥ pradānāni
||4||tāni pṛthaṅnānādevateṣu
||5||manotāñca
||6||na manotā''varttetetyeke
||7||teṣāṃ saliṅgāḥ praiṣāḥ
||8||teṣvagnīṣomayoḥ sthāne yā yā paśudevatā
||9||chāgasthāna usro gaurmeṣo'viko hayo'śvo'nvādeśe vyaktacodanāṃ
||10||evaṃ vanaspatisviṣṭakṛtsūktavākapraiṣeṣu
||11||prājāpatye tvagnicityā saṃyukte vāyavyaṃ paśupuroḍāśaṃ | eke vāyavye prājāpatyaṃ | tena paśudevatā vardhata ityācāryāḥ puroḍāśatatpradhānatvāt
||12||puroḍāśanigameṣu puroḍāśavaddhavīṃṣyājyavarjaṃ yeṣāṃ tena samavattahomaḥ
||13||medho rabhīyāniti paśvabhidhāne
||14||ādadghasat karajjuṣatāmaghadagnabhīdavīvṛdhateti devatānāṃ
||15||Pañcamaḥ khaṇḍaḥ
hutāyāṃ vapayāṃ sabrahmakāścātvāle mārjayante nidhāya daṇḍaṃ maitrāvaruṇaḥ
||1||idamāpaḥ pravahata sumitryā na āpa oṣadhayaḥ santu durmitryāstasmai santu yo'smān dveṣṭi yañca vayaṃ dviṣma iti
||2||etāvanmārjanaṃ paśau
||3||tīrthena niṣkramyāsītā''puroḍāśaśrapaṇāt
||4||tena caritvā sviṣṭakṛtā careyuḥ
||5||yadi tvanvāyātyāni tairagre careyuḥ
||6||na tu teṣāṃ nigameṣvanuvṛttiḥ
||7||nānyeṣāmūrddhvamāvāhanādutpannānāṃ
||8||ūrdhvamiḍāyāḥ
||10||Ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ
manotāyai sampreṣitastvaṃ hyagne prathama ityanvāha
||1||haviṣā caranti
||2||tatra praiṣekatara evāgnīṣomāvevamityaitareyiṇaḥ
||3||anyatra dvidevatānmaitrāvaruṇadevate ca
||4||tathā dṛṣṭatvā
||5||prakṛtyā gāṇagāriḥ
||6||upannānāṃ smṛta āmnāye'narthabhede nirartho vikāraḥ
||7||yājyāyā antarārdharcau vasāhoma āramet
||8||vanaspatinā caranti | praiṣamabhito yājyānuvākye
||9||yatrāgnerājyasya haviṣa ityatrājyabhāgau
||10||ayāḍagniragnerājyasya haviṣa iti sviṣṭakṛti | iḍāmupahūyānuyājaiścaranti
||11||teṣāṃ praiṣāstṛtīyaṃ praiṣasūktamekādaśeha
||12||prāguttamā dvāvāvapeta | devo vanaspatirvasuvane vasudheyasya vetu | devaṃ barhirvāritīnāṃ vasuvane vasudheyasya vetviti
||13||anavānaṃ preṣyati | anavānaṃ yajati
||14||uktamuttame
||15||sūkta vāka praiṣe pūrvasminn nigame gṛhṇann ity atra ājya bhāgau
||16||badhnann amuṣmā amum badhnann amuṣmā amum iti paśūṃś ca devatāś ca
||17||devatāścaivaikapaśukāḥ
||18||paśūṃścaivaikadevatān
||19||uttara ājyenetyājyabhāgau | amuṣmā amuneti pūrveṇoktaṃ
||20||samāpya praiṣamagnau daṇḍamanupraharedanavabhṛthe
||21||avabhṛthe'nyatra
||22||kṛtākṛtaṃ vedastaraṇaṃ | tīrthena niṣkramyāgnipaśuketanānyavyavayanto hṛdayaśūlamupoyamānamanumantrayerañchugasi yo'smāna dveṣṭi yañca vayaṃ dviṣmastamabhiśoceti
||23||tasyopariṣṭādapa upaspṛśanti | dvīpe rājño varuṇasya gṛho mito hiraṇyayaḥ | sa no dhṛtavrato rājā dhāmno dhāmna iha muñcatu | dhāmno dhāmno rājannito varuṇa no muñca | yadāpo aghnyā iti varuṇeti śapāmaha tato varuṇa nā mañca | maivāpo moṣadhīrhiṃsīrato viśvavyacā abhūstveto varuṇa no muñca | sumitryā na āpa oṣadhayaḥ santviti ca
||24||aspṛṣṭvā'navekṣamāṇā asaṃspṛśantaḥ pratyāyantaḥ samidhaḥ kurvate tisrastisra ekaikaḥ
||25||agneḥ samidasi tejo'si tejo me dehīti prathamāṃ | edho'syedhiṣīmahīti dvitīyāṃ | samidasi samedhiṣīmahīti tṛtīyāṃ
||26||etyopatiṣṭhanta āpo adyānvacāriṣamiti | tataḥ samidho'bhyādadhati yathāgṛhītamagneḥ samidasi tejo'si tejo me'dāḥ svāhā | somasya samidasi duriṣṭermā pāhi svāhā | pitṝṇāṃ samidasi mṛtyormā pāhi svāheti
||27||tataḥ saṃsthājapa iti paśutantraṃ
||28||Saptamaḥ khaṇḍaḥ
pradānānāmuktāḥ praiṣāḥ
||1||teṣāṃ yājyānuvākyāḥ
||2||sarveṣāmagre'gre'nuvākyāstato yājyāḥ
||3||daivatena paśunānātvaṃ
||4||agne naya supathā rāye asmāniti dve pāhi no agne pāyubhirajasraiḥ pra vaḥ śukrāya bhānave bharadhvaṃ yathā viprasya manuṣo havirbhiḥ pra kāravo mananā vacyamānāḥ
||5||ekā cetat sarasvatī nadī nāmusyā naḥ sarasvatī juṣāṇā sarasvatyabhi no neṣivasyaḥ pra kṣodasā dhāyasā sasra eṣā pāvīravī kanyā citrāyaryaste stanaḥ śaśayo yo mayobhūḥ
||6||tvaṃ soma pracikito manīṣeti dve tvannaḥ soma viśvato vayodhā yā te dhāmāni divi yā pṛthivyāmaṣālhaṃ yutsu pṛtanāsu papriṃ yā te dhāmāni haviṣā yajanti
||7||yāste pūṣannāvo antaḥ samudra iti dve pūṣemā āśā anuveda sarvāḥ śukrante anyadyajatante anyat pra pathe pathāmajaniṣṭa pūṣā pathaspathaḥ pari patiṃ vacasyā
||8||bṛhaspate yā paramā parāvaditi dve bṛhaspate atiyadaryo arhāt tamṛtviyā upa vācaḥ sacante saṃyaṃstubho'vanayo nayantyevāpitre viśvadevāya vṛṣṇe
||9||viśve adya maruto viśvaūtyā no devānāmupavetu śaṃsa ā no viśva āskrāgamantu devā viśvedevāḥ śṛṇutemaṃ havaṃ me ye ke ca jyāmahino ahimāyā agne yāhi dṛtyaṃ māriṣaṇyaḥ
||10||indraṃ naro nemadhitā havanta iti tisra urunno lokamanuneṣi vidvān prasasāhiṣe puruhūta śatrūn svastaye vājibhiśca praṇetaḥ
||11||śucī vo havyā marutaḥ śucīnāṃ nūsthiraṃ maruto vīrivantamā vo hotā johavīti sattaḥ pra citramarkaṃ gṛṇate turāyārāivedacaramā aheva yā vaḥ śarma śaśamānāya santi
||12||ā vṛtrahaṇā vṛtrahabhiḥ śuṣmairābharataṃ śikṣataṃ vajrabāhū ubhā vāmindrāgnī āhuvadhyai śucinnu stomannavajātamadya gīrbhirvipra pramatimicchamānaḥ pracarṣaṇibhyaḥ pṛtanā haveṣu
||13||ā devo yātu savitā suratnaḥ saghāno devaḥ savitā sahāveti dve udīraya kavitamaṃ kavīnāṃ bhagandhiyaṃ vājayantaḥ purandhimiti dve
||14||ava sindhum varuṇo dyaur iva sthād ayam su tubhyam varuṇa svadhāva evā vandasva varuṇam bṛhantam tat tvā yāmi brahmaṇā vandamāna iti dve astabhnād dyām asuro viśva vedā ity aikādaśinaḥ
||15||Aṣṭamaḥ khaṇḍaḥ
agnīṣomāvimaṃ su me yuvametāni divi rocanānīti tṛcāv āvāṃ mitrāvaruṇā havyajuṣṭimāyātaṃ mitrāvaruṇā suśastyā ā no mitrāvaruṇā havyajuṣṭiṃ yuva vastrāṇi pīvasā vasāthe pra bāhavā sisṛtaṃ jīvaseno yadvaṃhiṣṭhaṃ nātividhe sudānū hiraṇyagarbhaḥ samavarttatāgra iti ṣaṭ prājāpatyāścitraṃ devānāmudagādanīkamiti pañca śanno bhava cakṣasā śanno ahnā vāyo bhūṣa śucipā upa naḥ prayābhiryāsi dāśvāṃsamacchā no niyudbhiḥ śatinībhiradhvaraṃ pīvo annām̐ rayivṛdhaḥ sumedhā rāye'nuyaṃ jajñatū rodasī me pra vāyumachā bṛhatī manīṣā tava vāyavṛtasya te tvāṃ hi supsarastamamiti dve kuvidaṅga namasā ye vṛdhāsa īśānāya pra hutiṃ yasta ānaṭ pra vo vāyuṃ rathayujaṃ kṛṇudhvaṃ uta tvāmadite mahyaneho na uruvraje'ditirhyajaniṣṭa sutrāmāṇaṃ pṛthivīṃ dyāmanehasaṃ mahīmūṣu mātaraṃ suvratānāmaditirdyauraditirantarikṣaṃ na te viṣṇo jāyamāno na jātastvaṃ viṣṇo sumatiṃ viśvajanyāṃ vicakrame pṛthivīmeṣa etāntrirdevaḥ pṛthivīmeṣa etāṃ paromātrayā tanvā vṛdhānerāvatī dhenumatī hi bhūtaṃ viśvakarman haviṣā vāvṛdhāna iti dve viśvakarmā vimanā ādvihāyāḥ kiṃsvidāsīdadhiṣṭhānaṃ yo naḥ pitā janitā yo vidhātā yā te dhāmāni paramāṇi yāvaṃ ā ya ime dyāvāpṛthivī janitrī tannasturīyamatha poṣayitnu devastvaṣṭā savitā viśvarūpo deva tvaṣṭaryaddha cārutvamānaṭ piśaṅgarūpaḥ subharo vayodhāḥ prathamabhājaṃ yaśasaṃ vayodhāṃ somāpūṣaṇā jananā rayīṇāmiti sūktaṃ ādityānāmavasā nūtanenemā gira ādityebhyo ghṛtasnūsta ādityāsa uravo gabhīrā imaṃ stomaṃ sakratavo me adya tisro bhūmīrdhārayantrīruta dyūnna dakṣiṇā vicikitena savyā mahī dyāvāpṛthivī iha jyeṣṭhe ṛtaṃ dive tadavocaṃ pṛthivyā iti dve pra dyāvā yajñaiḥ pṛthivī namobhiriti dve pra dyāvāyajñaiḥ pṛthivī ṛtāvṛdhā mṛḍāno rudrotanomayaskadhīti dve ā te pitarmarutāṃ sumnametu pra babhrave vṛṣabhāya śvitī ca iti tisraḥ ā paścātānnāsatyā purastādāgomatā nāsatyā ratheneti catasro hiraṇyatvaṅmadhuvarṇo ghṛtasnuḥ abhi kratvendrabhūradha jmastvaṃ mahām̐ indra tubhyaṃ rukṣāḥ satrāhaṇaṃ dādhṛṣiṃ tumramindraṃ sahadānu puruhūta kṣiyantaṃ stuta indro maghavā yaddha vṛtraivāvasva indraḥsatyaḥ samrāḍ yadvāgvadantyavicetanāni pataṅgo vācaṃ manasā bibhartti catvāri vākparimitā padāni yajñena vācaḥ padavīyamāyanniti dve devīṃ vācamajanayanta devāḥ janīyanto'nvagrava iti tisro divyaṃ suparṇaṃ vāyasaṃ bṛhantaṃ sa vāvṛdhenaryo yoṣaṇāsu yasya vrataṃ paśavo yanti sarve yasya vratamupatiṣṭhanta āpaḥ | yasya vrate puṣṭipatirniviṣṭastaṃ sarasvantamavase huvema paśukarmopasaṃhāranirdeśaḥ saumyāśca nirmitāśca
||1||iti paśavaḥ
||2||saumyāś ca nirmitāś ca
||3||nirmita aindrāgnaḥ
||4||ṣāṇmāsyaḥ sāṃvatsaro vā
||5||prājāpatya upāṃśu sāvitra saurya vaiṣṇava vaiśvakarmaṇāś ca eteṣām tatra upāṃśu yāja vikārān vakṣyāmaḥ
||6||praiṣa ādir āgur asthāne
||7||ādad ghasat karad iti ca etāni yathā sthānam upāṃśu
||8||Navamaḥ khaṇḍaḥ
sautrāmaṇyāṃ
||1||āśvinasārasvataindrāḥpaśavaḥ | bārhaspatyo vā caturthaḥ | aindrasāvitravāruṇāḥ paśupuroḍāśāḥ
||2||mārjayitvā yuvaṃ surāmamaśvineti grahāṇāṃ puronuvākyā | hotā yakṣadaśvinā sarasvatīmindraṃ sutrāmāṇaṃ somānāṃ surāmṇāñjuṣantāṃ vyantu pivantu madantu somān surāmṇo hotaryajeti praiṣaḥ | putramiva pitarāvaśvinobheti yājyā
||3||agne vīhītyanuvaṣaṭkāraḥ surāsutasyāgne vīhīti vā | nānā hi vāṃ devahitaṃ sadaskṛtaṃ māsaṃ sṛkṣāthāṃ parame vyomani | surā tvamasi śuṣmiṇīti surāmavekṣyādho bāhū soma eṣa iti somaṃ
||4||yadatra riptaṃ rasinaḥ sutasya yadindroapivachacībhiḥ | idaṃ tadasya manasā śivena somaṃ rājānamiha bhakṣayāmīti bhakṣajapaḥ
||5||prāṇabhakṣo'tra
||6||Daśamaḥ khaṇḍaḥ
vidhyaparādhe prāyaścittiḥ
||1||śiṣṭābhāve pratinidhiḥ
||2||anvāhitāgneḥ prayāṇopapattau pṛthagagnīnnayeyuḥ
||3||tubhyantā aṅgirastameti vā''jyāhutiṃ hutvā samāropayat
||4||ayaṃ te yonirṛtviyatyaraṇī gārhapatye pratitapet
||5||pāṇī vāyāte agne yajñiyā tanūstayehyārohātmātmānama chāvasūni kṛṇvannaryāpurūṇi | yajño bhūtvā yajñamāsīda yoniṃ jātavedo bhuva ājāyamāna iti
||6||evamananvāhitāgnirahutvā
||7||yadi pāṇyoraraṇī saṃspṛśya manthayet pratyavaroha jātavedaḥ punastvaṃ devebhyo havyaṃ vaha naḥ prajānan | prajāṃ puṣṭiṃ rayimasmāsu dhehyathābhava yajamānāya śaṃyoriti
||8||āhavanīyamavadīpyamānamarvāk śamyāparāsādidanta ekampara ūta ekamiti saṃvapet
||9||yadi tvatīyādyadyamāvāsyāṃ paurṇamāsīṃ vātīyādyadi vā'nyasyāgniṣu yajeta yadi vāsyānyo'gniṣu yajeta yadi vāsyānyo'gniragnīn vyaveyādyadi vāsyāgnihotra upasanne haviṣi vā nirupte cakrīvacchvā puruṣo vā vihāramantariyādyadi vādhve pramīyeteṣṭiḥ
||10||agniḥ pathikṛt
||11||vetthā hi vedho adhvana ā devānāmapi panthāmaganmeti | anaḍvān dakṣiṇā
||12||vyavāye tvanagninā prāgiṣṭergāmantareṇātikramayet
||13||bhasmanā śunaḥ padaṃ prativapedidaṃ viṣṇurvicakrama iti
||14||gārhapatyāhavanīyayorantaraṃ bhasmarājyodakarājyā ca santanuyāttantu tanvanrajaso bhānumanvihīti
||15||anugamayitvā cāhavanīyampunaḥ praṇīyopatiṣṭheta | yadagne pūrvaṃ prahitaṃ padaṃ hite sūryasya raśmīnanvātatāna | tatra rayiṣṭhāmanusambhavatāṃ saṃ naḥ sṛja sumatyā vājavatyā | tvamagne saprathā asīti ca
||16||adhve pramītasyābhivānyavatsāyāḥ payasā'gnihotraṃ tūṣṇīṃ sarvahutaṃ juhuyurāsamavāyāt
||17||yadyāhitāgniraparapakṣe pramīyetāhutibhirenaṃ pūrvapakṣaṃ hareyuḥ
||18||haviṣāṃ vyāpattā olhāsu devatāsvājyeneṣṭiṃ samāpya puna rijyā
||19||vyāpannāni havīṃṣi keśanakhakīṭapataṅgairanyairvā bībhatsaiḥ
||20||bhinnasiktāni ca
||21||apo'bhyavahareyuḥ
||22||prajāpate na tvadetānyanya iti ca valmīkavapāyāṃ vā sānnāyyaṃ madhyamena palāśaparṇena juhuyāt
||23||viṣyandamānaṃ mahī dyauḥ pṛthivī ca na ityantaḥ paridhideśe nirvapeyuḥ
||24||anyatarādoṣe vyāsicya pracareyuḥ
||25||puroḍāśaṃ vā tatsthāne
||26||ubhayadoṣa aindrāgnaṃ pañcaśarāvamodanaṃ
||27||tayoḥ pṛthak pracaryā
||28||aindramevetyeke
||29||vatsānādhāne vāyave yavāgūṃ
||30||agnihotramadhiśritaṃ sravadabhimantrayeta | garbhaṃ sravantamagadamakarmāgnirhotā pṛthivyantarikṣaṃ yataścutadagnāveva tannābhiprāpnoti nirṛtimparastāditi
||31||Ekādaśaḥ khaṇḍaḥ
yasyāgnihotryupāvasṛṣṭā duhyamānopaviśettāmabhimantrayeta | yasmādbhīṣā niṣīdasi tato no abhayaṃ kṛdhi | paśūnnaḥ sarvān gopāya namo rudrāya mīlhuṣa iti
||1||athaināmutthāpayedudasthāddevyaditirāyuryajñapatāvadhāt | indrāya kṛṇvato bhāgaṃ mitrāya varuṇāya ceti
||2||athāsyā ūdhasi ca mukhe codapātramupodgṛhya dugdhvā brāhmaṇaṃ pāyayedyasyābhokṣyantsyādyāvajjīvaṃ saṃvatsaraṃ vā
||3||vāśyamānāyai yavasaṃ prayacchet sūyavasādbhagavatī hi bhūyā iti
||4||śoṇitaṃ dugdhaṃ gārhapatye saṃkṣāpyānyena juhuyāt
||5||bhinnaṃ siktaṃ vā'bhimantrayeta | samudraṃ vaḥ prahiṇomi svāṃ yonimapi gacchata | ariṣṭā asmākaṃ vīrā mayi gāvaḥ santu gopatāviti
||6||yasyāgnihotryupāvasṛṣṭā dahyamānā spandeta sā yat tatra skandayet tadabhimṛśya japet yadadya dugdhaṃ pṛthivīmasṛpta yadoṣadhīratyasṛpadyadāpaḥ | payo gṛheṣu payo aghryāyāṃ payo vatseṣu payo astu tanmayīti
||7||tatra yat pariśiṣṭaṃ syāt tena juhuyāt
||8||anyena vābhyānīya
||9||etaddohanādyāprācīnaharaṇāt
||10||prajāpaterviśvabhṛti tanvaṃ hutamasīti tatra skannābhimarśanaṃ
||11||śeṣeṇa juhuyāt
||12||punarunnīyāśeṣe
||13||ājyamaśeṣe
||14||etadāhomāt
||15||vāruṇīṃ japitvā vāruṇyā juhuyāt
||16||anaśanamānyasmāddhomakālāt
||17||punarhomañca gāṇagāriḥ
||18||agnihotraṃ śaraśarāyat samoṣāmumiti dveṣṭāramudāharet
||19||viṣyandamānaṃ mahī dyauḥ pṛthivī ca na ityāhavanīyasya bhasmānte ninayet
||20||sānnāyyavadbībhatse
||21||abhivṛṣṭe mitro janānyātayati bruvāṇa iti samidādhānaṃ
||22||yatra vettha vanaspata ityuttarasyā āhutyāḥ skandane
||23||Dvādaśaḥ khaṇḍaḥ
pradoṣānto homakālaḥ
||1||saṅgavāntaḥ prātaḥ
||2||tamatinīya caturgṛhītamājyaṃ juhuyāt
||3||yadi sāyaṃ doṣā vastarnamaḥ svāheti | yadi prātaḥ prātarvastarnamaḥ svāheti | agnihotramupasādya bhūrbhuvaḥ svariti japitvā varaṃ dattvā juhuyāt
||4||iṣṭiśca vāruṇī
||5||hutvā prātarvaradānaṃ
||6||anugamayitvā cāhavanīyaṃ punaḥ praṇayedihaiva kṣemya edhi mā prahāsīramummāmuṣyāyaṇamiti
||7||tata iṣṭirmitraḥ sūryaḥ
||8||abhi yo mahināṃ divaṃ pra sa mitramartto astu prayasvāniti saṃsthitāyāṃ patnyā saha vāgyato'gnīn jvalato'haranaśnannupāsīta
||9||dvayordugdhena vāse'gnihotraṃ juhuyāt
||10||adhiśrite'nyasmin dvitīyamavanayet
||11||prātariṣṭiḥ
||12||agnirvratabhṛt
||13||tvamagne vratabhṛcchuciragne devām̐ ihāvaha | upa yajñaṃ haviśca naḥ | vratāni bibhradvratapā adabdho yajāno devām̐ ajaraḥ suvīraḥ | dadhadratnāni sumṛlīko agne gopāyano jīvase jātaveda iti
||14||eṣaivārttyāśrupāte
||15||yadyāhavanīyamapraṇītamabhyastamiyādbahuvidbrāhmaṇo'gniṃ praṇayet darbhairhiraṇye'grato hriyamāṇe
||16||abhyudite caturgṛhītamājyaṃ rajatañca hiraṇyavadagrato hareyuḥ
||17||athaitadājyaṃ juhuyāt purastāt pratyaṅmukha upaviśyoṣāḥ ketunā juṣatāṃ svāheti
||18||kālātyayena śeṣaḥ
||19||na tvihāgniranugamyaḥ
||20||āhavanīye ceddhriyamāṇe gārhapatyo'nugacchet svebhya enamavakṣāmebhyo mantheyuranugamayettvitaraṃ
||21||kṣāmābhāve bhasmanā'raṇī saṃspṛśya manthayedito jajñe prathamamebhyo yonibhyo adhijātavedāḥ | sā gāyatryā triṣṭubhā jagatyā'nuṣṭubhā ca devebhyo havyaṃ vaha naḥ prajānanniti
||22||mathitvā praṇīyāhavanīyamupatiṣṭhetāgne samrāḍiṣe rāye ramasva sahase dyumnāyorje'patyāya | samrāḍasi svarāḍasi sārasvatau tvotsau prāvatāmannādaṃ tvānnapatyāyādadha iti
||23||ata evaike praṇayantyanvāhṛtya dakṣiṇaṃ
||24||sahabhasmānaṃ vā gārhapatyāyatane nidhāyātha prāñcamāhavanīyamuddharet
||25||tata iṣṭiragnistapasvān janadvān pāvakavān
||26||āyāhi tapasā janeṣvagne pāvako arciṣā | upemāṃ suṣṭutiṃ mama | ā no yāhi tapasā janeṣvagne pāvaka dīdyat | havyā deveṣu no dadhaditi | praṇīte'nugate prāgghomādiṣṭiḥ
||27||agnirjyotiṣmān varuṇaḥ
||28||udagne śucayastavāgre bṛhannuṣasāmūrdhvo asthāditi sarvāṃścadanugatānādityo'bhyudiyādvābhyastamiyādvāgnyādheyaṃ punarādhaya vā
||29||samārūlheṣu cāraṇīnāśe
||30||Trayodaśaḥ khaṇḍaḥ
athāgneyya iṣṭayaḥ
||1||vratātipattau vratapataye
||2||sāgnāvagnipraṇayane'gnivate
||3||kṣāmāyāgāradāhe | śucaye saṃsarjane'gninānyena
||4||mithaścedvivicaye
||5||gārhapatyāhavanīyayorvītaye
||6||grāmyeṇa saṃvargāya
||7||vaidyute'psumate | vaiśvānarāya vimatānāmannabhojane
||8||eṣaiva kapāle naṣṭe'nudvāsite
||9||abhyāśrāvite vā
||10||surabhaya eva yasmiñjīve mṛtaśabdaḥ
||11||tvamagne vratapā asi yadvo vayaṃ pramināma vratānyagnināgniḥ samidhyate tvaṃ hyagne agnināgne tvamasmadyuyodhyamīvā akrandadagnistanayanniva dyaurvi te viṣvagvātajūtāso agne tvāmagne mānuṣīrīḍate viśo'gna āyāhi vītaye yo agniṃ devavītaye kuvitsu no gaviṣṭaye mā no asmin mahādhane'psvagne sadhiṣṭava yadagne divijā asyagnirhotā nyasīdadyajīyāt sādhvīmakardevavītinno aṭhyeti | yasya bhāryā gaurvā yamau janayediṣṭirmarutaḥ
||12||sānnāyye purastāccandramasābhyudite'gnirddātendraḥ pradātā viṣṇuḥ śipiviṣṭaḥ
||13||agnedā dāśuṣe rayiṃ sayantā vipra eṣāṃ dīrghaste astvaṅkuśo bhadrā te hastā sukṛtota pāṇī vaṣaṭ te viṣṇavāsa ākṛṇomi pra tatte adya śipiviṣṭanāmeti | api vā prāyaścitteṣṭīnāṃ sthāne tasyai tasyai devatāyai pūrṇāhutiṃ juhuyāditi vijñāyate
||14||haviṣāṃ skannamabhimṛśeddevā janamagan yajñastasya māśīravatu vardhatāṃ | bhūtirghṛtena muñcatu yajño yajñapatimaṃhasaḥ | bhūpataye svāhā bhuvanapataye svāhā bhūtānāṃ pataye svāhā | yajñasya tvā pra mayonmayā'bhi mayā prati mayā drapsaśca skandeti
||15||āhutiścedbahiṣparidhyāgnīdhra enāṃ juhuyāt
||16||hutavate pūrṇapātraṃ dadyāt
||17||devate anuvākye yājye vā viparihṛtyājye avadāne haviṣī vā yadvo devā atipātayāni vācā ca prayutī devaheḍanaṃ | arāyo asmām̐ abhiducchunāyate'nyatrāsmanmarutastannidhetana svāhetyājyāhutiṃ hutvā mukhyaṃ dhanaṃ dadyāt
||18||sthāninīmanāvāhya devatāmupotthāyāvāhayet
||19||manasetyeke | ājyenāsthāninīṃ yajet
||20||Caturdaśaḥ khaṇḍaḥ
haviṣi duḥśṛte catuḥśarāvamodanaṃ brāhmaṇān bhojayet
||1||kṣāme śiṣṭeneṣṭvā punaryajeta
||2||aśeṣe punarāvṛttiḥ
||3||prāgāvāhanācca doṣe
||4||apyatyantaṃ gaṇabhūtānāṃ
||5||prāk sviṣṭakṛta uktaṃ pradhānabhūtānāṃ
||6||avadānadoṣe punarāyatanādavadānaṃ
||7||dveṣṭre tviha dakṣiṇāṃ dadyāt
||8||dakṣiṇādāna urvarāṃ dadyāt
||9||kapālaṃ bhinnamanapavṛttakarma gāyatryā tvā śatākṣarayā sandadhāmīti sandhāyāpo'bhyavahareyurabhinno gharmo jīradānuryata ārttastadagan punaḥ | idhmo vediḥ paridhayaśca sarve yajñasyāyuranusantarantu | trayastriṃśattantavo yānvitanvata imaṃ yajñaṃ svadhayā ye yajante | te'bhicchidraṃ pratidadhmo yajatra svāhā yajño apyetu devāniti
||10||evamavalīlhābhikṣipteṣu
||11||apa evānyāni mṛṇmayāni bhūmirbhūmimagānmātā mātaramapyagāt | bhūyāsma putraiḥ paśubhiryo no dveṣṭi sa bhidyatāmiti
||12||yadi puroḍāśaḥ sphuṭedvotpateta vā barhiṣyenaṃ nidhāyābhimantrayeta kimutpatasi kimutproṣṭhāḥ śāntaḥ śānterihāgahi | aghoro yajñiyo bhūtvāsīda sadanaṃ svamāsīda sadanaṃ svamiti | mā hiṃsīrdevaprerita ājyena tejasā''jyasvamānaḥ kiñcanarīriṣaḥ | yogakṣemasya śāntyā asminnāsīda barhiṣīti
||13||agnihotrāya kāle'gnāvajāyamāne'pyanyamānīya juhuyuḥ
||14||pūrvālābha uttarottaraṃ
||15||brāhmaṇapāṇyajakarṇadarbhastambāpsu kāṣṭheṣu pṛthivyāṃ
||16||hutvā tvapi manthanaṃ
||17||pāṇau cedvāse'navarodhaḥ
||18||karṇe cenmāṃsavarjanaṃ
||19||stambe cennādhiśayīta
||20||apsu cedavivekaḥ
||21||etatsāṃvatsaraṃ vrataṃ yāvajjīvikaṃ vā
||22||agnāvanugate'ntarāhutī | hiraṇya uttarāṃ juhuyāddhiraṇya uttarāṃ juhuyāt
||23||