pravargyaḥ
Prathamā kaṇḍikā
pravargyaṃ saṃbhariṣyannamāvāsyāyāṃ paurṇamāsyāmāpūryamāṇapakṣasya vā puṇye nakṣatre tūṣṇīṃ kāṇṭakīṃ samidhamādhāya yuñjate mana iti caturgṛhītaṃ juhoti
||1||atha yadi dīkṣitaḥ kāṇṭakīmevaitayā samidhamādadhyāt | yajureva vadedityeke
||2||devasya tvā savituḥ prasava ityabhrimādāyābhrirasi nārirasītyabhimantrayate
||3||sāgnikyā vyākhyātā
||4||uttiṣṭha brahmaṇaspata iti brahmāṇamānantrayate
||5||upottiṣṭhati brahmā | ubhāvuttaramardharcaṃ japataḥ | ādadate kṛṣṇājinam | anunayantyajāṃ puṃśchagalāmaśvaṃ vṛṣāṇamiti
||6||praitu brahmaṇaspatiriti prāñco'śvaprathamā abhipravrajanti yatra mṛdaṃ khaniṣyantaḥ syuḥ
||7||api vāsyaite saṃbhārāḥ pariśrite'bhyudāhṛtā bhavanti
||8||agreṇāhavanīyaṃ mṛtkhanaḥ | pūrvaḥpūrva itaraḥ
||9||uttareṇa mṛtkhanaṃ kṛṣṇājinaṃ prācīnagrīvamuttaralomāstīrya devī dyāvāpṛthivī iti mṛtkhanamabhimantrayate | ṛdhyāsamadyeti mṛtkhane'bhriyā prahṛtya makhasya śira ityapādāya makhāya tveti harati | makhasya tvā śīrṣṇa iti kṛṣṇājine nivapati
||10||evaṃ dvitīyaṃ ca harati
||11||tūṣṇīṃ caturthaṃ yāvatīṃ mṛdaṃ pravargyapātrebhya āptāṃ manyate
||12||evamitarānsaṃbhārān
||13||abhimantraṇe vikāraḥ
||14||Dvitīyā kaṇḍikā
iyatyagra āsīriti varāhavihatam | devīrvamrīriti valmīkavapām | indrasyaujo'sīti pūtīkānajalomāni kṛṣṇājinalomāni ca saṃsṛjyāgnijā asi prajāpate reta iti
||1||āyurdhehi prāṇaṃ dhehītyaśvenāvaghrāpya madhu tvā madhulā karotvityajayābhidohayati
||2||abhidohanameke'vaghrāpaṇātpūrvaṃ samāmananti
||3||bahava āryāḥ parigṛhya haranti
||4||uttareṇa vihāramuddhate'vokṣite sikatopopte pariśrite nidadhati
||5||madhu tvā madhulā karotviti madantīrupasṛjati
||6||ye cokhāsaṃsarjanāḥ saṃbhārā yaccānyaddṛḍhārtha upārdhaṃ manyate
||7||athātyantapradeśaḥ
||8||yatkiṃca pravargya udakakṛtyaṃ madantībhireva tatkrayate | nainaṃ strī prekṣate na śūdraḥ
||9||na kurvannabhiprāṇiti
||10||apahāya mukhamanabhiprāṇanveṇunā karoti
||11||na pravargyamādityaṃ ca vyaveyāt
||12||yatra kvaca viprakrānte pravargyaṃ ādityo'stamiyāt kṛtāntādeva viramet | śvobhūte śeṣaṃ samāpnuyāt
||13||saṃprakliśya mṛdaṃ makhasya śiro'sīti piṇḍaṃ kṛtvā yajñasya pade stha ityaṅguṣṭhābhyāṃ nigṛhya mahāvīraṃ karoti vyuddhiṃ pañcoddhimaparimitoddhiṃ vā prādeśamātramūrdhvasānumupariṣṭādāsecanavantaṃ madhye saṃnataṃ vāyavyaprakāram
||14||Tṛtīyā kaṇḍikā
gāyatreṇa tvā chandasā karomīti prathamam | traiṣṭubheneti dvitīyam | jāgateneti tṛtīyam
||1||api vā sarvairekaikam
||2||makhasya rāsnāsītyupabilaṃ rāsnāṃ karoti
||3||aditiste bilaṃ gṛhṇātviti veṇuparvaṇā bilaṃ karoti
||4||tṛtīyavelāmatinayati
||5||yāvaddevatāya sauviṣṭakṛtāyāgnihotrāya bhakṣāyāptaṃ manyetetyaparam
||6||sūryasya harasā śrāyetyuttarataḥ sikatāsu pratiṣṭhāpya makho 'sītyanuvīkṣate
||7||evaṃ dvitīyaṃ tṛtīyaṃ ca karoti
||8||tūṣṇīmitarāṇi
||9||etasyā eva mṛdo dogdhre karoti hastyāṣṭhye prasecanavatī yathā srugadaṇḍaivam
||10||varṣīya ādhvaryavaṃ pratiprasthānāt
||11||ājyasthālīṃ rauhiṇakapāle ca parimaṇḍale ghoṭaprakāre
||12||gharmeṣṭakāṃ kulāyinīmiti yadi sāgnicityo bhavati
||13||nāpravargye syātāmityaparam
||14||ślakṣṇīkaraṇaiḥ ślakṣṇīkurvanti
||15||ahatacaṇḍātakairgavīdhukaiḥ klītakābhirveṇupavebhirājyeneti
||16||vṛṣṇo'śvasya śakṛdgārhapatye pradīpya prathamakṛtaṃ mahāvīraṃ śaphābhyāṃ parigṛhya dhūpayati vṛṣṇo aśvasya niṣpadasīti
||17||evaṃ dvitīyaṃ tṛtīyaṃ ca dhūpayati | tūṣṇīmitarāṇi
||18||śaphābhyāmevāta ūrdhvaṃ mahāvīrānādatte
||19||agreṇa gārhapatyamavaṭaṃ khātvā lohitapacanīyaiḥ saṃbhārairavastīrya teṣu mahāvīrānupāvaharati
||20||Caturthī kaṇḍikā
arcirasīti prathamam | śocirasīti dvitīyam | jyotirasi tapo'sīti tṛtīyam
||1||tūṣṇīmitarāṇyanvavadhāya lohitapacanīyaiḥ saṃbhāraiḥ pracchādya gārhapatye muñjānādīpyopoṣatyarciṣe tvetyetaiḥ pratimantraṃ pratidiśam
||2||api vā sarvaiḥ sarvataḥ
||3||pacyamānānmaitryopacaratyabhīmaṃ mahinā divamiti
||4||uttarayā vā
||5||pakveṣu siddhyai tveti ghṛṣṭī ādāya bhasmāpohya prathamakṛtaṃ mahāvīraṃ śaphābhyāṃ parigṛhyodvāsayati
||6||devastvā savitodvapatvityudvāsyāpadyamānaḥ pṛthivyāmāśā diśa āpṛṇetyuttarataḥ sikatāsu pratiṣṭhāpya sūryasya tvā cakṣuṣānvīkṣa ityanuvīkṣate
||7||evaṃ dvitīyaṃ tṛtīyaṃ codvāsayati | tūṣṇīmitarāṇi
||8||athainānpradakṣiṇaṃ sikatābhiḥ paryūhatīdamahamamumāmuṣyāyaṇaṃ viśā paśubhirbrahmavarcasena paryūhāmīti | viśeti rājanyasya | paśubhiriti vaiśyasya
||9||athainānprabhūtenājāpayasā chṛṇatti | gāyatreṇa tvā chandasā chṛṇadmītyetaistribhistribhirekaikam
||10||api vā sarvairekaikam | tūṣṇīmitarāṇi
||11||athainānpṛṣṇājina upanahyāsajati deva puraścara saghyāsaṃ tveti
||12||upariṣṭātkāla eṣa mantro bhavatītyaparam
||13||Pañcamī kaṇḍikā
pravargyeṇa pracariṣyantaḥ saṃvṛṇvanti dvārāṇi
||1||pariśrayanti patnyāḥ
||2||paścāddhotopaviśati | purastādadhvaryuḥ | dakṣiṇato brahmā yajamānaḥ prastotā ca | uttarataḥ pratiprasthātāgnīdhraśca
||3||madantīrupaspṛśya prathamenānuvākena śāntiṃ kṛtvāgreṇa gārhapatyaṃ darbhānsaṃstīrya teṣu mahāvīrānupāvaharati deva puraścara saghyāsaṃ tveti
||4||upariṣṭātkāla eṣa mantro bhavatītya param
||5||atraiva sarvaṃ parigharmyam
||6||athaudumbarāṇi | samrāḍāsandīṃ nitarām | rājāsandyā varṣīyasīmeke samāmananti | mauñjībhī rajjubhirekasarābhirvyutām
||7||catasraḥ srucaḥ
||8||dve aniṣṭubdhe
||9||niṣṭubdhayorvarṣīyasyupayamanī prokṣaṇīdhānyāḥ
||10||sruvau śaphau mahāvīrasaṃmitāvraskhau dhṛṣṭī methīṃ mayūkhānṣaṭ śakalānkāṇḍakīṃ ca samidhaṃ trayodaśa vaikaṅkatānparidhīnvaikaṅkatāni gharmendhanāni | khādirāṇi pālāśānyaudumbarāṇyarkamayāṇi kārṣmaryamayāṇi vaiṇavāni śamīmayāni vā
||11||trīṇi kārṣṇājināni dhavitrāṇi śuklakṛṣṇalomāni
||12||teṣāṃ vaiṇavā daṇḍā bāhumātrā bhavantīti vijñāyate
||13||audumbaradaṇḍānītyaparam
||14||dvau rukmau rajatasuvarṇau
||15||śatamānau bhavataḥ
||16||atha mauñjāni
||17||vedau
||18||tayoranyataraḥ parivāsitaḥ
||19||abhidhānīṃ nidāne trīṇi viśākhadāmāni prabhūtānmuñjapralavān | rauhiṇayoḥ piṣṭānyaphalīkṛtānām | kharebhyaḥ sikatāḥ | mauñje pavitre | darbhamaye ityaparam
||20||prokṣaṇīnāmāvṛtā prokṣaṇīḥ saṃskṛtya brahmāṇamāmantrayate
||21||Ṣaṣṭhī kaṇḍikā
brahmanpravargyeṇa pracariṣyāmaḥ | hotardharmamabhiṣṭuhi | agnīdrauhiṇau puroḍāśāvadhiśraya | pratiprasthātarvihara | prastotaḥ sāmāni gāyeti
||1||yajuryuktaṃ sāmabhirāktakhamityupāṃśūktvomindravantaḥ pracaratetyuccairanujānāti
||2||pracarateti vā
||3||yamāya tvā makhāya tveti sarvaṃ parighamyamabhipūrvaṃ triḥ prokṣati
||4||prokṣitāni vyāyātayati
||5||adhiśrayatyāgnīdhro rauhiṇau puroḍāśau tūṣṇīmupacaritau
||6||etasminkāle pratiprasthātā darvihomasaṃskāreṇājyaṃ saṃskaroti
||7||naitasya saṃskāro vidyata ityaparam
||8||atra dadhyadhiśrayati
||9||athaitāṃ samrāḍāsandīmādāyāgreṇāhavanīyaṃ paryāhṛtya purastādrājāsandyāḥ sādayati
||10||tasyāṃ kṛṣṇājinaṃ prācīnagrīvamuttaralomāstīrya tasminnapracaraṇīyau mahāvīrāvupāvaharati deva puraścara saghyāsaṃ tveti
||11||upariṣṭātkāla eṣa mantro bhavatītyaparam
||12||athaitāṃ methīṃ mayūkhānviśākhadāmānītyādāyāgreṇa hotāraṃ jaghanena gārhapatyaṃ dakṣiṇayā dvāropanirhṛtya dakṣiṇena dakṣiṇaṃ dvāraṃ methīṃ nihanti hotuḥ samīkṣāyai
||13||etasyaiva dvārasya pūrvasyai dvāryāyai dakṣiṇato vatsāya śaṅkum
||14||etasyaivāparasyai dvāryāyai dakṣiṇato'jāyā abhyantaram
||15||uttarato barkarāya
||16||teṣu viśākhadāmāni vyāyātayati
||17||tānyeva vyāyātitāni bhavantyodvāsanāt
||18||tairenānkāle badhnanti
||19||tataḥ kharānupavapati
||20||uttareṇa gārhapatyamekam | uttareṇāhavanīyamekam
||21||uttarapūrvaṃ dvāraṃ pratyucchiṣṭakharaṃ karoti bāhyato niḥṣecanavantam
||22||uttareṇāhavanīyaṃ śṛtadadhyāsādayati
||23||Saptamī kaṇḍikā
śakalānkāṇṭakīṃ ca samidham
||1||athaitaṃ pracaraṇīyaṃ mahāvīraṃ śaphābhyāṃ parigṛhyāpracchinnāgreṇa vedenopariṣṭātsaṃmārṣṭi deva puraścara saghyāsaṃ tveti
||2||prāṇāya svāhā vyānāya svāheti sruveṇāhavanīye saptaikādaśa vā prāṇāhutīrhutvā devastvā savitā madhvānaktviti sruveṇoparyāhavanīye mahāvīramaktvā pṛthivīṃ tapasastrāyasvetyaparasminkhare rājataṃ rukmaṃ nidhāya pratiṣṭhāpya mahāvīramanyasmai vā prada ya dvayānmuñjapralavānādāya dakṣiṇeṣāmagrāṇi gārhapatye pradīpayatyarciṣe tveti | teṣāmagrairuttareṣāṃ mūlāni śociṣe tveti | teṣāṃ mūlairdakṣiṇeṣāṃ mūlāni jyotiṣe tveti | teṣāṃ mūlairuttareṣāmagrāṇi tapase tveti
||3||tānvyatyastānupari rukme nidadhātyarcirasi śocirasi jyotirasi tapo 'sīti
||4||saṃsīdasva mahām̐ asīti teṣu mahāvīraṃ pratiṣṭhāpyāñjanti yaṃ prathayanta iti sruveṇa mahāvīramanakti | abhipūrayati vā
||5||adhyadhi mahāvīramasaṃspṛśanyajamānaḥ prāñcaṃ prādeśaṃ dhārayamāṇo japatyanādhṛṣyā purastādityetairyathāliṅgam
||6||manoraśvāsi bhūriputretyuttarataḥ pṛthivīmabhimṛśati
||7||siddhyai tveti dhṛṣṭī ādatto'dhvaryuḥ pratiprasthātā ca
||8||tapo ṣvagne antarām̐ amitrāniti gārhapatyādudīco'ṅgārānnirūhya citaḥ stha paricita iti pradakṣiṇamaṅgāraiḥ paryūhya
||9||Aṣṭamī kaṇḍikā
vaikaṅkataiḥ paridhibhiḥ paridhattaḥ
||1||mā asīti prāñcāvadhvaryurnidadhāti | pramā asītyudañcau pratiprasthātā
||2||evamavaśiṣṭānāṃ pūrveṇapūrveṇa mantreṇādhvaryuḥ | uttareṇottareṇa pratiprasthātā
||3||adhvaryureva dakṣiṇatastrayodaśaṃ nidadhātyantarikṣasyāntardhirasīti
||4||divaṃ tapasastrāyasveti sauvarṇena rukmeṇāpidhāyābhirgīrbhiriti tisṛbhirabhimantrya dhavitrāṇyādatte | gāyatramasīti prathamam | traiṣṭubhamasīti dvitīyam | jāgatamasīti tṛtīyam
||5||tairenaṃ trirūrdhvamupavājayati madhu madhviti
||6||teṣāmekaṃ pratiprasthātre prayacchati | ekamāgnīdhrāya
||7||āgnīdhraprathamāstriḥ pradakṣiṇamūrdhvaṃ dhūnvantaḥ pariyanti
||8||tamabhimukhāḥ paryupaviśanti | purastādadhvaryuḥ | dakṣiṇataḥ pratiprasthātā | uttarata āgnīdhraḥ
||9||avyatiṣaṅgamūrdhvaṃ dhūnvantaḥ praṇavaiḥ saṃrādhayanta indhānāḥ samañjanto vāgyatā āsate
||10||prajvalite rukmamapādatta iti vijñāyate
||11||yatrābhijānāti yabhirvartikāṃ grasitāmamuñcatamiti tadadhvaryurmahāvīramabhimantrayate daśa prācīrdaśa bhāsi dakṣiṇetyanuvākena
||12||yatrābhijānātyapnasvatīmaśvinā vācamasme iti tadupottiṣṭhannadhvaryurāha rucito gharma iti
||13||adhvaryuprathamā anabhidhūnvantastriḥ pratipariyanti
||14||dhavitrāṇyādāyādhvaryuḥ pratiprasthātre prayacchati | tāni pratiprasthātāgreṇāhavanīyaṃ paryāhṛtya samrāḍāsandyāṃ sādayati
||15||yathālokamavasthāya sarva ṛtvijo yajamānaścādhīyanto mahāvīramavekṣante'paśyaṃ gopāmiti
||16||anuvākaśeṣaṃ tu pariśrite pratiprasthātā patnīṃ vāca yati tvaṣṭīmatī te sapeyeti
||17||Navamī kaṇḍikā
tataḥ saṃpreṣyatyagnīdrauhiṇau puroḍāśāvāsādayeyi
||1||aniṣṭubdhayoḥ srucorupastīrṇābhighāritau puroḍāśāvāsādayati | dakṣiṇaṃ paridhisaṃdhimanvekam | uttaraṃ paridhisaṃdhimanvitaram
||2||sāvitreṇa raśanāmādāyādityai rāsnāsītyabhimantrya pūrvayā dvāropaniṣkramya trirupāṃśu gharmadughamāhvayatīḍa ehyadita ehi sarasvatyehīti
||3||pratyetya dogdhre nidāne ityādāya dakṣiṇayā dvāropaniṣkramya triruccairasāvehyasāvehīti yathānāmā bhavati
||4||adityā uṣṇīṣamasīti raśanayā gharmadughamabhidadhāti | vāyurasyaiḍa iti vatsam
||5||pūṣā tvaupāvasṛjatvityupāvasṛjya yasta stanaḥ śaśaya iti gharmadughamabhimantrayate
||6||usra gharmaṃ śiṃṣosra gharmaṃ pāhi gharmāya śiṃṣeti nidāya vatsaṃ bṛhaspatistvopasīdatvityupasīdati
||7||dānavaḥ stha perava iti stanānsaṃmṛśyāśvibhyāṃ pinvasva sarasvatyai pinvasva pūṣṇe pinvasva bṛhaspataye pinvasvendrāya pinvasvendrāya pinvasveti varṣīyasi dogdhre dogdhi
||8||tūṣṇīṃ pratiprasthātā hrasīyasyajām
||9||yatrābhijānātyuttiṣṭha brahmaṇaspata iti tadupottiṣṭhantāvagnīdhe payasī pradāya pūrvāvatidutya śaphopayamānādadāte | gāyatro'sīti prathamam | traiṣṭubho'sīti dvitīyam | jāgatamasītyupayamanaṃ pratiprasthātā
||10||yatrābhijānātyupadrava payasā godhugiti tadāgnīdhro'nuprapadyate
||11||sahorjo bhāgenopa mehīti paya āhriyamāṇaṃ pratīkṣate
||12||Daśamī kaṇḍikā
indrāśvinā madhunaḥ sāraghasyeti mahābīre gopaya ānayati
||1||svāhā tvā sūryasya raśmaye vṛṣṭivanaye juhomītyudyantamūṣmāṇamanumantrayate
||2||madhu havirasītyajāpayaḥ
||3||ajāpayasa ānayanameke pūrvaṃ samāmananti
||4||sūryasya tapastapetyūṣmāṇam
||5||dyāvṝpṛthivībhyāṃ tvā parigṛhṇāmīti śaphābhyāṃ mahāvīraṃ parigṛhya pracchinnāgreṇa vedena bhasma pramṛjyāntarikṣeṇa tvopayacchāmītyupayamanena pratiprasthātopayacchati
||6||devānāṃ tvā pitṝṇāmanumato bhartuṃ śakeyamityādāyotthāya tejo'si tejo'nuprehīti harati
||7||vrajannanavānaṃ pañca vātanāmāni vyācaṣṭe samudrāya tvā vātāya svāheti
||8||apānya pañcottarāṇyagnaye tvā vasumate svāheti
||9||etasminkāle pratiprasthātā dakṣiṇaṃ rauhiṇaṃ pratiṣṭhitaṃ juhotyaharjyotiḥ ketunā juṣatāṃ sujyotirjyotiṣāṃ svāheti
||10||apareṇāhavanīyaṃ dakṣiṇātikrāmanviśvā āśā dakṣiṇasaditi brahmāṇamīkṣate | viśvāndavānayāḍiheti hotāram | svāhākṛtasya gharmasyeti gharmamabhimantryāśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyati gharmasya yajeti | aśvinā gharmaṃ pātamiti vaṣaṭkṛte juhoti | svāhendrāvaḍityanuvaṣaṭkṛte
||11||gharmamapātamaśvinetyanuvākaśeṣeṇopasthāyoparyāhavanīye dhāryamāṇaṃ pratiprasthātā śṛtadadhnābhipūrayati
||12||iṣe pīpihyūrje pīpihīti vikṣarantamanumantrayate
||13||Ekādaśī kaṇḍikā
athainaṃ diśo'nu prahāvayati tviṣyai tvā dyumnāya tvendriyāya tvā bhūtya tveti
||1||pratyākramyopayamane śeṣamānīyāntarvedyupayamanaṃ nidhāya pūrvasminkhare rājataṃ rukmaṃ nidhāya tasminmahāvīraṃ pratiṣṭhāpayati dharmāsi sudharmāmenyasme brahmāṇi dhārayeti | kṣatrāṇi dhārayeti rājanyasya | viśaṃ dhārayeti vaiśyasya
||2||nettvā vātaḥ skandayāditi
||3||yadyabhicaredamuṣya tvā prāṇe sādayāmīti sādayet
||4||atra pratiprasthātā pūrvavaduttaraṃ rauhiṇaṃ juhoti
||5||athaitāñchakalānupayamane'ñjañjuhoti pūṣṇe śarase svāhetyetaiḥ pratimantram
||6||ṣaṣṭhaṃ śakalaṃ sarveṣu lepeṣvaktvānanvrīkṣamāṇa udañcaṃ nirasyati rudrāya rudrahotre svāheti
||7||purastādrauhiṇahomācchakalāneke samāmananti
||8||athāpa upaspṛśya tūṣṇīṃ kāṇṭakīṃ samidhamādhāyaitasmādeva śeṣādupayamanenāgnihotraṃ juhoti bhūḥ svāheti | tūṣṇīṃ vā
||9||upayamane śeṣaṃ sarve samupahūya bhakṣayanti
||10||asāvasāvupahvayasveti karmanāmadheyenāmantrayate | upahūta iti prativacanaḥ
||11||hotādhvaryurbrahmā pratiprasthātāgnīdyajamānaśca
||12||sarve pratyakṣam
||13||api vā yajamāna eva pratyakṣam | avaghreṇetare
||14||hutaṃ havirmadhu haviriti bhakṣayitvopayamanaṃ pratiprasthātre prayacchati
||15||taducchiṣṭakhare prakṣālyāntarvedyupayamanaṃ nidhāya tasminrukmāvavadhāya madantīrānīyāpohiṣṭhīyābhirmārjayitvā ninīyāpo'traiva sarvaṃ parigharmyaṃ mamavadhāya
||16||Dvādaśī kaṇḍikā
gharmāya saṃsādyamānāyānubrūhīti saṃpreṣyati | saṃsādyamānāyānubrūhīti vā
||1||ā yasminsapta vāsavā ityabhijñāyāgreṇāhavanīyaṃ paryāhṛtya samrāḍāsandyāṃ sādayati svāhā tvā sūryasya raśmibhya iti prātaḥ | svāhā tvā nakṣatrebhya iti sāyam
||2||yatrābhijānātyaddhi tṛṇamaghnye viśvadānīmiti tadgāmavasṛjya madantīrupaspṛśyottamenānuvākena śāntiṃ kurvanti
||3||evaṃ sāyaṃprātaḥ pravargyopasadbhyāṃ caranti
||4||tryupasatke ṣaṭkṛtvaḥ | ṣaḍupasatke dvādaśakṛtvaḥ | dvādaśopasatke caturviṃśatiḥkṛtvaḥ
||5||etāvannānā
||6||uttareṇa mantreṇa sāyaṃ rauhiṇaṃ juhoti | apīparo māhno rātriyai mā pāhi | eṣā te agne samittayā samidhyasva | āyurme dā varcasā māñjīriti sāyaṃ samidhamādadhāti | apīparo mā rātriyā ahno mā pāhīti prātaḥ
||7||agnirjyotirjyotiragniḥ svāheti sāyamagnihotraṃ juhoti | sūryo jyotirjyotiḥ sūryaḥ svāheti prātaḥ
||8||saṃsṛṣṭahomaṃ vā
||9||agniṣṭome pravṛṇakti
||10||nokthye pravṛñjyāt
||11||viśvajiti sarvapṛṣṭhe pravṛṇakti
||12||tena pravṛjya saṃvatsaraṃ na māṃsamaśnīyāt | na rāmāmupeyāt | na mṛnmayena pibet | nāsya rāma ucchiṣṭaṃ pibet | teja eva tatsaṃśyatīti vijñāyate
||13||Trayodaśī kaṇḍikā
pravargyamudvāsayiṣyannajāmagnīdhe dadāti | paṣṭhauhīṃ brahmaṇe | dhenuṃ hotre | rukmāvadhvaryave
||1||aparaṃ kharaṃ pūrvasminkhare nyupyocchiṣṭakharaṃ saṃkṛṣyottareṇāhavanīyaṃ samrāḍāsandīṃ pratiṣṭhāpya tasyāṃ sarvaṃ parigharmyaṃ samavadhāyaudumbaryāṃ sruci caturgṛhītaṃ gṛhītvā gharma yā te divi śugityetairyathāliṅgaṃ juhoti
||2||api vā pratiprasthātā trīnsaṃnakhāñchalākāmuṣṭīnādāya teṣāmekamāhavanīye pradīpyāsyadaghne dhārayati | tamadhvaryurabhijuhoti gharma yā te divi śugiti | tasminnaparaṃ pradīpyāhavanīye pūrvaṃ prahṛtya nābhidaghne dhārayati | tamadhvaryurabhijuhoti gharma yā te'ntarikṣe śugiti | tasminnaparaṃ pradīpyāhavanīye pūrvaṃ prahṛtya jānudaghre dhārayati | tamadhvaryurabhijuhoti gharma yā te pṛthivyāṃ śugiti
||3||āhavanīya evainamanupraharati
||4||anu no'dyānumatiriti pariśrite pratiprasthātā patnīmudānayati
||5||anvidanumata ityupaniṣkrāmanti
||6||anuharanti methīmabhriṃ mayūkhānviśākhadāmāni kharāviti
||7||dakṣiṇata ucchiṣṭakharaṃ pariharati
||8||samrāḍāsandyā dvāvantarvedi pādau dvau bahirvedi pratiṣṭhāpya saṃpreṣyati prastotaḥ sāma gāyeti
||9||sarve sahapatnīkāstriḥ sāmno nidhanamupayanti | adhādhye dvitīyam | prāpyāpareṇottaravediṃ tṛtīyam | sarvatra saṃpreṣyati
||10||Caturdaśī kaṇḍikā
divastvā paraspāyā iti prathame'bhipravrajanti | brahmaṇastvā paraspāyā iti dvitīye | prāṇasya tvā paraspāyā iti tṛtīye
||1||uttareṇottaravediṃ samrāḍāsandīṃ pratiṣṭhāpya saṃpreṣyati prastotarvāṣauharaṃ sāma gāyeṣṭāhotrīyaṃ sāma gāyeti | iṣṭāhotrīyasya sāmno nidhanamupayanti | na vārṣāharasya
||2||yadyupariṣṭātpariṣiñcettatra vārṣāharaṃ codayet
||3||udakumbhamādāyādhvaryurvalgurasi śaṃyudhāyā iti triḥ pradakṣiṇamuttaravediṃ pariṣiñcanparyeti | nidhāya kumbhaṃ śaṃ ca vakṣi pari ca vakṣīti trirapariṣiñcanpratiparyeti
||4||catuḥsraktirnābhirṛtasyetyuttaravedimabhimṛśya sado viśvāyurityuttareṇottaranābhiṃ kharau nyupyānuvyūhati
||5||apa dveṣo apa hṛra iti mārjālīyadeśa ucchiṣṭakharam
||6||uttareṇottaranābhiṃ mkhare hiraṇyaṃ nidhāya tasmin pracaraṇīyaṃ mahāvīramupāvaharati
||7||atraivetarau pūrvāparau dakṣiṇottarau vā
||8||atraiva sarvaṃ parigharmyaṃ sarvataḥ parimaṇḍalamādityasya rūpaṃ karoti
||9||mahīnāṃ payo'sīti mahāvīre gopaya ānayati | jyotirbhā asi vanaspatīnāmoṣadhīnāṃ rasa iti madhu | vājinaṃ tvā vājino'vanayāma iti dadhi
||10||evaṃ dvitīyaṃ tṛtīyaṃ ca pūrayati
||11||api vājyameva prathama ānayet | madhu dvitīye | dadhi tṛtīye
||12||gharmaitatte'nnametatpurīṣamiti dadhnā madhumiśreṇa pā trāṇi pūrayati yānyāsecanavanti | abhyukṣatītarāṇi | ariktatāyā iti vijñāyate
||13||Pañcadaśī kaṇḍikā
atha yadi puruṣākṛtiṃ kariṣyansyātsamānamā prathamasyopāvaharaṇāt | atraivetarāvupāvahṛtya śiraso rūpaṃ karoti | apracchinnāgraṃ vedamupariṣṭānnidadhāti śikhāyā rūpam | abhito dogdhre karṇayo rūpam | abhito hiraṇyaśakalāvājyasruvau vākṣyo rūpam | abhitaḥ sruvau nāsikayo rūpam | prokṣaṇīdhānīṃ mukhasya rūpam | ājyasthālīṃ grīvāṇāṃ rūpam | abhito dhṛṣṭī jatrūṇāṃ rūpam | abhitaḥ śaphāvaṃsayo rūpam | abhito rauhiṇahavanyau bāhvo rūpam | prācīṃ methīṃ pṛṣṭīnāṃ rūpam | abhito dhavitre pārśvayo rūpam | madhye tṛtīyamuraso rūpam | madhya upayamanamudarasya rūpam | tasmin sarvaṃ rañjumayaṃ samavadadhātyāntrāṇāṃ rūpam | udīcīmabhriṃ śroṇyo rūpam | abhitaḥ śaṅkū sakthyo rūpam | madhye tṛtīyaṃ meḍhrasya rūpam | abhito rauhiṇakapāle pārṣṇyo rūpam | rauhiṇapiṣṭaśeṣeṇāpadhvaṃsayati majjārūpam | vedaṃ visrasyānuvikirati srāvnāṃ rūpam | avakābhirdhūpatṛṇairiti pracchādayati māṃsasya rūpam | dadhnā madhumiśreṇāvokṣati lohitasya rūpam | kṛṣṇājinenottaralomnā pracchādayati tvaco lomnāṃ rūpam | samrāḍāsandīṃ visrasyopariṣṭānnidadhāti sāmrājyasya rūpam
||1||Ṣoḍaśī kaṇḍikā
uttaravedyāmudvāsayettejaskāmasya | uttaravedyāmannādyakāmasya
||1||paro vā paścādvodvāsayet | apāṃ madhya udvāsayet | nadidvīpa udvāsayet
||2||yadi nadidvīpa udvāsayenna pariṣiñcet
||3||yaṃ dviṣyādyatra sa syāttasyāṃ diśyaudumbaryāṃ śākhāyāmudvāsayet | ūrgvā udumbaro'nnaṃ prāṇaḥ śuggharmaḥ | idamahamuṣyāmuṣyāyaṇasya śucā prāṇamapidahāmīti śucaivāsya prāṇamapidahati | tājagārtimārchatīti vijñāyate
||4||yatra darbhā upadīkasaṃtatāḥ syustadudvāsayedvṛṣṭikāmasya
||5||uttaravedyāṃ nityaṃ kalpaṃ bruvate
||6||nainamudvāsitaṃ vayāṃsi paryāsīrannāgneḥ praṇayanāt
||7||atraike pariṣecanaṃ samāmananti
||8||athainamupatiṣṭhante rantirnāmāsi divyo gandharva iti
||9||etattvaṃ deva gharma devo devānupāgā ityabhimantryedamahaṃ manuṣyo manuṣyāniti pradakṣiṇamāvṛtya sumitrā na āpa oṣadhaya iti mārjālīyadeśa ucchiṣṭakhare mārjayitvodvayaṃ tamasasparītyādityamupasthāyodu tyaṃ citramiti dvābhyāṃ gārhapatye juhoti | upatiṣṭhanta ityeke | imamū ṣu tyamasmabhyamityāhavanīye juhoti | upatiṣṭhanta ityeke
||10||Saptadaśī kaṇḍikā
yadi gharmaḥ skandedaskāndyauḥ pṛthivīmiti dvābhyāmenamabhimantrayeta
||1||yadi gharmeṇa caratsu vidyudāpatedyā purastādvidyudāpatadityetairyathāliṅgaṃ juhuyāt
||2||yadi sarvataḥ sarvā juhuyāt
||3||prāṇāya svāhā pūṣṇe svāhetyetāvanuvākau gharmaprāyaścittāni
||4||gharmeṣṭakāmupadadhātyudasya śuṣmādbhānurnātatyanuvākena | kulāyinīṃ yāste agna ārdrā yonaya ityanuvākena | aiḍikyā cityādhvaryuragnimabhimṛśaṃtyagnirasi vaiśvānaro'sītyanuvākena
||5||bhūrbhuvaḥ suvariti sarvaprāyaścittāni
||6||yadi mahāvīraḥ padyetordhva ū ṣu ṇa ūtaya iti dvābhyāmenamucchrayīta
||7||yadi bhidyeta vidhuṃ dadrāṇamiti saṃdadhyāt | tato yāni dṛḍhārthe saṃśleṣaṇāni syustairenamabhidihyādyadanyanmāṃsānmāṣebhyaśca yadṛte cidabhiśriṣa iti
||8||yadi gharmamatiparīyurna vā pratiparīyuḥ punarūrjā saha rayyetyetābhyāmenaṃ pratiparīyuḥ
||9||mā no gharma vyathita ityaṣṭau gharme vyathite prāyaścittāni
||10||api vā gharmameva vyathitametāsāṃ catasṛbhirabhimantrayeta
||11||yadi gharmeṇa caratsvādityo'stamiyādaparasyāṃ dvāri darbheṇa hiraṇyaṃ prabadhyodvayaṃ tamasasparītyupasthāyodu tyaṃ citramiti dvābhyāṃ gārhapatye hutvā pravṛjya śvo bhūte vayaḥ suparṇā ityādityamupatiṣṭhante
||12||Aṣṭādaśī kaṇḍikā
yadi gharmadhugdohakāle nāgacchedanyāṃ dugdhvā pravṛjya tāṃ sutyāyāṃ brāhmaṇāya dadyādyamanabhyāgamiṣyansyāt
||1||yadi gharmadhugi payo na syāddṛteścaturthaṃ pādaṃ stanaṃ kṛtvā pinvayet
||2||yadi dadhi duhīta bārhaspatyaṃ śaṃset
||3||yadi paya āśvinaṃ sodarkam
||4||yadyu vai lohitaṃ duhīta raudryaco juhuyāt
||5||yadi naśyeddhāturṛgbhyāṃ juhuyāt
||6||yadyasyai vatso vāyorniyutvata ṛcā juhuyāt
||7||yadyamedhyamayajñiyaṃ vābhiniṣīdedāgneyyarcā juhuyāt | āgnivāruṇyetyeke
||8||yadyenāṃ vayo'bhivikṣipedāśvinyarcā juhuyāt
||9||yadyudvā patetsaṃ vā vijeta śārdūlo vā hanyādarkakṣīramajākṣīra āścotya tena precaret
||10||sutyāyāṃ pravṛñjanameke samāmananti
||11||tatra mīmāṃsā
||12||yadā purastādaruṇā syādatha pravṛjyaḥ | upakāśa upavyuṣaṃ samayāviṣita uditānudita udite vā | prātaḥ saṃgave mādhyaṃdine vā pavamāne stute
||13||āgnīdhrāgāre pravṛjyaḥ
||14||sakṛdeva pravṛjya iti vijñāyate
||15||tānyetānyaupasadaiḥ pravṛñjanairvikalperan
||16||dadhigharmaṃ bhakṣayanti bhūrbhuvaḥ suvarityanuvākena
||17||Ekonaviṃśī kaṇḍikā
vyākhyātā ghorāstanvo'raṇye'nuvākyo gaṇa uttarau cānuvākau
||1||yadi gharmeṇa carastvekasṛka uttiṣṭhedvi gā indra vicaranspāśayasvetyetamabhimantryobhayata ādīpyolmukamasmai pratyasyedagne agninā saṃvadasveti
||2||athainamupatiṣṭhante sakṛtte agne nama ityanuvākaśeṣeṇa
||3||atha yadi gṛdhraḥ salāvṛkī bhayeḍako dīrghamukhyulūko bhūtopasṛṣṭaḥ śakunirvā vadedasṛṅmukhaḥ | yadetat | yadīṣitaḥ | dīrghamukhi | itthādulūkaḥ | yadetadbhūtānyanvāviśya | prasārya sakthyāvityetairyathāliṅgamabhimantryolmukapratyasanādi samānam
||4||yadi gharmadhukkrimiṇā syādatriṇā tvā krime hanmītyanuvākenāsyāḥ krimīnhanyāt
||5||api vā sārvatrikametatprāyaścittaṃ kriyeta
||6||yamabhicarettasya lohitamavadānaṃ kṛtvāharāvadya śṛtasyetyanuvākena juhuyāt
||7||yamabhivyāhariṣyansyāttrirātrāvaraṃ brahmacaryaṃ caritvā gatvainamabhivyāharedbrahmaṇā tvā śapāmītyanuvākena
||8||yaṃ dviṣyāttasya goṣṭhe svajamoṣadhīṃ nikhameduttuda śimijāvarītyanuvākena
||9||api vā goṣṭhasyaiva dakṣiṇāṃ dvārbāhumetenaiva vicālayet
||10||yadyudgātā puruṣasāma na gāyedadhvaryurevaitena sāmnodgāyedbhūrbhuvaḥ suvarityanuvākena
||11||Viṃśī kaṇḍikā
avāntaradīkṣāṃ vyākhyāsyāmaḥ
||1||parvaṇyudagayana āpūryamāṇapakṣasya vā puṇye nakṣatre keśaśmaśru vāpayitvāparāhṇe prācīmudīcīṃ vā diśamupaniṣkramya khile'cchadirdarśe'gnimupasamādhāya saṃparistīrya pūrvavadupākṛtya madantīrupaspṛśya prathamenānuvākena śāntiṃ kṛtvā catasra audumbarīḥ samidho ghṛtānvaktā abhyādadhāti pṛthivī samidityetairmantraiḥ
||2||atha devatā upatiṣṭhate'gne vratapate vrataṃ cariṣyāmīti
||3||athainaṃ sarveṣāmanuvākānāṃ prabhṛtīrabhivyāhārayati | prathamottamayorvā
||4||uttamenānuvākena śāntiṃ kṛtvā tataḥ saṃmīlayati vācaṃ ca yacchati
||5||athāsyāhatena vāsasā pradakṣiṇaṃ saṃmukhaṃ śiro veṣṭayitvāstamite grāmaṃ prapādayati
||6||vāgyata etāṃ rātriṃ tiṣṭhatyāste vā
||7||śvo bhūte khile'cchadirdarśe'gnimupasamādhāya saṃparistīryāthāsya ṣaṭtayamabhividarśayati | saptatayamityeke | agnimādityamudakumbhamaśmānaṃ vatsaṃ mahānagnām | hiraṇyaṃ saptamam
||8||api vāditastrīṇi vidarśayitvā yathopapātamitarāṇi
||9||atraitadvāso gurave dattvā vayaḥ suparṇā ityādityamupatiṣṭhate
||10||athāsya brahmacaryamadhi
||11||nitye
||12||na naktaṃ bhuñjīta
||13||yadi bhuñjītāpajvalitam
||14||na mṛnmayaṃ prati dhayīta
||15||na striyā na śūdreṇa saṃbhāṣeta
||16||nopānahau na chattram
||17||na cakrīvadārohet
||18||na gatāsumīkṣet | na snāyāt
||19||aṣṭamyaḥ parvāṇi copavasedvāgyataḥ
||20||na ca saṃviśet
||21||Ekaviṃśī kaṇḍikā
saṃvatsarametadvrataṃ caret | etasminneva saṃvatsare'dhīyīta
||1||yadyetasminsaṃvatsare nādhīyīta yāvadadhyayanametadvrataṃ caret
||2||saṃvatsare paryavete khile 'cchadirdarśe'gnimupasamādhāya saṃparistīrya pūrvavadvisṛjya madantīrupaspṛśya prathamenānuvākena śāntiṃ kṛtvāvṛttairmantraiḥ samidha ādhāyāvṛttairdevatā upasthāyottamenānuvākena śāntiṃ kṛtvā gurave varaṃ dattvā keśaśmaśru vāpayate
||3||athāsya svādhyāyamadhi nitye
||4||nānutsṛṣṭādhyāyo'dhīyīta
||5||na naktam
||6||nātidoṣamabrahmacaryamāpadya na māṃsaṃ khāditvā na keśaśmaśrulomanakhāni vāpayitvā na keśānprasādhya na dataḥ prākṣālya
||7||nākto nābhyakto nārdro nārdre nānavavṛṣṭe nābhre na chāyāyāṃ na paryāvṛtta āditye na haritayavānprekṣamāṇo na grāmyasya paśorante nāraṇyasya nāpāmante
||8||nāśṛtamutpatitaṃ na lohitaṃ dṛṣṭvā | na harmyāṇi na śarīrāṇi na śavaṃ nāpapātram
||9||adhyeṣyamāṇaḥ prācīmudīcīṃ vā diśamupaniṣkramya khile'cchadirdarśe'gnimupasamādhāya saṃparistīrya madantīrupaspṛśya prathamenānuvākena śāntiṃ kṛtvāpareṇāgniṃ darbheṣvāsīno darbhāndūrvā vā dhārayamāṇaḥ parācīnamadhīyīta
||10||varaṃ vā dattvopāsane
||11||adhyeṣyamāṇo nānyā vāco vadet
||12||yatra kvacāśāntikṛtaṃ paśyetpunareva śāntiṃ kṛtvādhīyīta
||13||adhītya cottamena
||14||na pravargyāyopaniṣkramyāpraviśyānyadadhīyītānyadadhīyīta
||15||