मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Caturtho'dhyāyaḥ

3
Āśvalāyanaśrautasūtram · 4

Prathamaḥ khaṇḍaḥ

darśapūrṇamāsābhyāmiṣṭveṣṭipaśucāturmāsyairatha somena

||1||

ūrddhvaṃ darśapūrṇamāsābhyāṃ yathopapattyeke | prāgapi somenaike

||2||

tasyartvijaḥ

||3||

catvārastripuruṣāḥ

||4||

tasya tasyottare trayaḥ

||5||

hotā maitrāvaruṇo'cchāvāko grāvastudadhvaryuḥ pratiprasthātā neṣṭonnetā brahmā brāhmaṇācchaṃsyāgnīdhraḥ potodgātā prastotā pratiharttā subrahmaṇya iti

||6||

ete hīnaikāhairyājayanti

||7||

eta evāhitāgnaya iṣṭaprathamayajñā gṛhapatisaptadaśā dīkṣitvā samopyāgnīṃstanmukhāḥ satrāṇyāsate

||8||

teṣāṃ samāvāpādi yathārthamabhidhānamaiṣṭike tantre

||9||

dīkṣaṇādyanagnīnāṃ

||10||

agnirmukhamiti ca yājyānuvākyayoḥ

||11||

daṇḍapradāne

||12||

praiṣeṣu nivitsu

||13||

ghṛtayājyāyāṃ

||14||

kuhvāñca

||15||

acchāvākanigadopahavapratyupahave ca

||16||

āṣayāṇi gṛhapateḥ pravaritvātmādīnāṃ mukhyānāṃ

||17||

evaṃ dvitīyatṛtīyacaturthānāṃ

||18||

yāvanto'nantarhitāḥ samānagotrāstāvatāṃ sakṛt

||19||

āvarttayedvā dravyānvayāḥ saṃskārāḥ

||20||

sāgnicityeṣu krutuṣūkhāsambharaṇīyāmiṣṭimeke

||21||

agnirbrahmaṇvānagniḥ kṣatravānagniḥ kṣatrabhṛt

||22||

etenāgne brahmaṇā vāvṛdhasva brahma ca te jātavedo namaśca purūṇyagne purudhātvāya sacitra citrañcitayantamasme agnirīśe bṛhataḥ kṣatriyasyārcāmite sumatiṅghoṣyarvāgiti | idamprabhṛtikarmaṇāṃ śanaistarāmuttarottaraṃ

||23||

etattvapi paurṇamāsāt

||25||

prāyaṇīyāvat somapravahaṇaṃ

||26||

ūrdhvaṃ prathamāyā agnipraṇayanīyāyā aupavasathye'niyamaḥ

||27||

madhyamādi gharme

||28||

Dvitīyaḥ khaṇḍaḥ

dīkṣaṇīyāyāṃ dhāyye virājau

||1||

agnāviṣṇū

||2||

agnirmukhaṃ prathamo devatānāṃ saṅgatānāmuttamo viṣṇurāsīt | yajamānāya parigṛhya devān dīkṣayedaṃ havirāgacchataṃ naḥ | agniśca viṣṇo tapa uttamaṃ maho dīkṣāpālāya vanataṃ hi śakrā | viśvairdevairyajñiyaiḥ saṃvidānau dīkṣāmasmai yajamānāya dhattamiti | sāgnicitye trīṇyanyāni

||3||

vaiśvānara ādityāḥ sarasvatyaditirvā

||4||

dhārayanta ādityāso jagatsthā iti dve ete eva bhuvadvadbhyo bhavanapatibhyo vā

||5||

nedamādiṣu mārjanamarvāgudayanīyāyāḥ

||6||

idamādīḍāyāṃ sūktavāke cāgūrāśiḥsthāne

||7||

upahūto'yaṃ yajamāno'sya yajñasyāgura udṛcamaśīyeti tasminnupahūtaḥ

||8||

āśāste'yaṃ yajamāno'sya yajñasyāgura udṛcamaśīyetyāśāste

||9||

na cātra nāmādeśaḥ

||10||

prakṛtyā'ntya ūrdhvaṃ paśviḍāyāḥ

||11||

dīkṣitānāṃ sañcaro gārhapatyāhavanīyāvantarāgneḥ praṇayanāt

||12||

dīkṣaṇādirātrisaṅkhyānena dīkṣā aparimitāḥ

||13||

ekāhaprabhṛtyāsaṃvatsarāt | saṃvatsarantveva savrate

||14||

dvādaśāhatāpaściteṣu yathāsutyopasadaḥ

||15||

karmācārastvekāhānāṃ

||16||

ekā tisro vā dīkṣāstisra upasadaḥ sutyamaharuttamaṃ

||19||

dīkṣānte rājakrayaḥ

||18||

Tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ

tadahaḥ prāyaṇīyeṣṭiḥ

||1||

pathyā svastiragniḥ somaḥ savitā'ditiḥ svasti naḥ pathyāsu dhanvasviti dve agne naya supathā rāye asmān ā devānāmapi panthāmaganma tvaṃ soma pracikito manīṣā yā te dhāmāni divi yā pṛthivyāmāviśvadevaṃ satpatiṃ ya imā viśvā jātāni sutrāmāṇaṃ pṛthivīṃ dyāmanehasaṃ mahīmūṣu mātaraṃ suvratānāṃ sedagniragnīṃratyastvanyāniti dve saṃyājye | śaṃyvanteyaṃ

||2||

anājyabhāgā

||3||

saṃsthitāyāṃ

||4||

Caturthaḥ khaṇḍaḥ

rājānaṃ krīṇanti

||1||

tam pravakṣyatsu paścād anasas tripada mātre antareṇa vartmanī avasthāya preṣito agne abhihiṃkārāt tvam vipras tvam kavis tvam viśvāni dhārayan

||2||

apa janyam bhayam nuda ity asyandayan pārṇṣīm prapadena dakṣiṇā pāsūṃs trir udupya anubrūyād bhadrād abhiśreyaḥ prehi bṛhaspatiḥ purā etā te astu | atha īm avasya vara ā pṛthivyā ā re śatrūn kṛṇuhi sarva vīra iti tiṣṭhan

||3||

anuvrajannuttarā antareṇaiva vartmanī

||4||

soma yāste mayobhuva iti tisraḥ sarve nandanti yaśasā''gatenāgandeva kratubhirvardhatu kṣayamityardharca ārabhet | avasthite'nasi dakṣiṇāt pakṣādabhikramya rājānamabhimukho'vatiṣṭhate

||4||

prapādyamāne rājanyagreṇāno'nusaṃvrajet

||5||

yā te dhāmāni haviṣā yajantīmāṃ dhiyaṃ śikṣamāṇasya deveti nihite paridadhyādrājānamupaspṛśan

||6||

vasaneṃ'śuṣu vā

||7||

Pañcamaḥ khaṇḍaḥ

athātithyeḍāntā

||1||

tasyā agnimanthanaṃ

||2||

dhāyye atithimantau | samidhāgniṃ duvasyatāpyāyasva sametu ta iti viṣṇuridaṃ viṣṇurvicakrame tadasya priyamabhipātho aśyāṃ hotāraṃ citrarathamadhvarasya pra prāyamagnirbharatasya śṛṇva iti saṃyājye | saṃsthitāyāmājyantānūnaptraṃ kariṣyanto'bhimṛśanti | anādhṛṣṭamasyanādhṛṣyaṃ devānāmojo'bhiśastipāḥ | anabhiśastyañjasā satyamupageṣāṃ svite mādhā iti

||3||

spṛṣṭvodakaṃ rājānamāpyāyayanti

||4||

idamādi madantīrabartha upasatsu

||5||

aṃśuraṃśuṣṭe deva somāpyāyatāmindrāyaikadhanavida ā tubhyamindraḥpyāyatāmā tvamindrāya pyāyasvāpyāyayāsmāntsakhīntsanyā medhayā svasti te deva soma sutyāmudṛcamaśīyeti

||6||

spṛṣṭvodakaṃ nihnavante prastare pāṇīnnidhāyottānān dakṣiṇāntsavyānnīca eṣṭā rāya eṣṭā vāmāni preṣe bhagāya | ṛtamṛtavādibhyo namo dive namaḥ pṛthivyā iti

||7||

Ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ

spṛṣṭvodakaṃ pravargyeṇa cariṣyatsūttareṇa kharaṃ parivrajya paścādasyopaviśya preṣito'bhiṣṭuyādṛgāvānaṃ

||1||

ṛcamṛcamanavānamuktvā praṇutyāvasyet

||2||

brahma jajñānam prathamam prastād visīmataḥ suruco vena ā vaḥ | sabudhnyā upa mā asya viṣṭhāḥ sataś ca yonim asataś ca vivaḥ | iyam pitre rāṣṭryā ity agre prathamāya januṣe bhūmaneṣṭhāḥ | tasmā etam surucam hvāram aham gharmam śrīṇanti prathamasya dhāseḥ | mahān mahī astabhāyad vijāto dyām pitā sadma pārthivam ca rajaḥ | sabudhnād āṣṭa januṣā abhyugnam bṛhaspatir devatā tasya saṃrāṭ | abhi tyam devam savitāram oṇyoḥ kavi kratum arcāmi satya savam ratnadhām abhipriyam matim kavim | ūrdhvā yasyā matir mā adidyutat savīmani hiraṇya pāṇir amimīta sukratuḥ kṛpā svas tṛpā svar iti vā

||3||

saṃsīdasva mahān asi iti saṃsādyamāne | añjanti yam prathayanto na viprā ity ajyamāne | pataṅgam aktam asrasya māyayā yo naḥ sa nutyo abhidāsad agne bhavā no agne sumanā upetāv iti dvṛcāḥ | kṛṇuṣva pājaḥ prasitim na pṛthvīm iti pañca pari tvā girvaṇo giro adhi dvayor adadhā uktham vacaḥ śukram te anyad yajatam te anyad apaśyam gopām anipadyamānam srakve drapsasya ayam venaś codayat pṛśni garbhāḥ pavitram te vitatam brahmaṇaspata iti dve viyat pavitram dhiṣaṇā atanvata gharmam śocantam praṇaveṣu vibhrataḥ | samudre antarāya vo vicakṣaṇam trir ahno nāma sūryasya manvata | gaṇānām tvā prathaś ca yasya apaśyam tvā ity etasyā ādyayā yajamānam īkṣate dvitīyayā patnīm tṛtīyayā ātmānam kā rādhad hotrā aśvinā vām iti nava | ābhāty agnir grāvāṇeva il̤e dyāvā pṛthivī iti prāg uttamāyā arūrucad uṣasaḥ pṛśnir agriya ity āvapeta uttareṇa ardharcena patnīm īkṣeta uttamayā parihite samutthāpya enān adhvaryavo vācayanti iti tu pūrvam paṭalam

||3||

Saptamaḥ khaṇḍaḥ

athottaraṃ

||1||

upaviṣṭeṣvadhvaryurgharmadughāmāhvayati sa sampraiṣa uttarasya

||2||

anabhihiṃkṛtya

||3||

upahvaya sudughāṃ dhenumetāmiti dve abhi tvā deva savitaḥ samīṃ vatsaṃ na mātṛbhiḥ saṃ vatsa iva mātṛbhiryaste stanaḥ śaśayo yo mayobhūrgauramīyedanu vatsaṃ miṣantaṃ namasedupasīdata sañjānānā upasīdannabhijñavā daśabhirvivasvato duhanti saptaikāṃ samiddho agniraśvinā tapto vāṃ gharma āgataṃ | duhyante gāvo vṛṣaṇeha dhenavo dasrā madanti kāravaḥ | samiddho agnirvṛṣaṇā ratirdivastapto gharmo duhyate vāmiṣe madhu | vayaṃ hi vāṃ purutamāṃso aśvinā havāmahe sadhamādeṣu kāravaḥ | tadu prayakṣatamamasya karmātmanvannabho duhyate ghṛtampaya uttiṣṭha brahmaṇaspata ityetāmuktvā'vatiṣṭhate dugdhāyāmadhukṣatpipyuṣīmiṣamityāhriyamāṇa upadrava payasā goṣamā gharma siñca phya usriyāyāḥ | vi nākamakhyatsavitā vareṇyo nu dyāvāpṛthivī supraṇītirityāsicyamāna ā nūnamaśvinorṛṣiriti gavya ā sute siñcata śriyamityāja āsiktayoḥ samutye mahatīrapa iti mahāvīramādāyottiṣṭhatsūdūṣya devaḥ savitā hiraṇyayetyanūttiṣṭhet praitu brahmaṇaspatirityanuvrajedgandharva ityāpadamasya rakṣatīti svaramavekṣya tamatikramya nāke suparṇamupa yatpatantamiti samāpya praṇavenopaviśedanirasya tṛṇaṃ preṣito yajati | tapto vāṃ gharmo nakṣati svahotā pra vāmadhvaryuścarati prayasvān | madhordugdhasyāśvinā tanāyā vītampātaṃ payasa usriyāyāḥ | ubhā pibatamaśvineti cobhābhyāmanavānamagne vīhītyanuvaṣaṭkāro gharmasyāgne vīhīti vā | brahmā vaṣaṭkṛte japatyanuvaṣaṭkṛte ca viśvā āśā dakṣiṇasādviśvāndevānayāḍiha | svāhākṛtasya gharmasya madhvaḥ pibatamaśvinetyevamevāparāhṇike | yadusriyāsvāhutaṃ ghṛtaṃ payo'yaṃ sa vāmaśvinā bhāga āgataṃ | mādhvī dharttārā vidathasya satpatī taptaṅgharmaṃ pibataṃ somyaṃ madhu | asya pibatamaśvineti cāpreṣito hotā'nuvaṣaṭkṛte svāhākṛtaḥ śucirdeveṣu gharmo yo aśvinoścamaso devapānaḥ | tamīṃ viśve amṛtāso juṣāṇā gandharvasya pratyāsnā rihanti | samudrādūrmimudiyartti veno drapsaḥ samudramabhi yajjigāti sakhe sakhāyamabhyāvavṛtsvordhva ūṣaṇa ūtaya dve taṅghe mitthā namasvina iti prāgāthīṃ pūrvāhle kāṇvīmaparāhle'nyatarāṃ vātyantaṃ kāṇvīntvevottame pāvaka śoce tava hi kṣayaṃ parītyuktvā bhakṣamākāṅkṣed vājinena bhakṣopāyo hutaṃ havirmadhu havirindratame'gnāvaśyāma te deva gharma | madhumataḥ pitumato vā javato'ṅgirasvato namaste astu mā mā him̐ sīriti bhakṣajapaḥ karmiṇo gharmaṃ bhakṣayeyuḥ sarve tu dīkṣitāḥ sarveṣu dīkṣiteṣu gṛhapatestṛtīyottamau bhakṣau sampreṣitaḥ śyeno na yoniṃ sadanandhiyākṛtamā yasmin sapta vāsavā rohantu pūvyāruhaḥ | ṛṣirha dīrghaśruttama indrasya gharmo atithiḥ | sūyavasādbhagavatī hi bhūyā iti paridadhyāt

||4||

uttame prāguttamāyā havirhaṣmo mahi sadma daivyamityāvapeta

||5||

Aṣṭamaḥ khaṇḍaḥ

athopasat

||1||

tasyāṃ pitryayā japāḥ

||2||

prādeśopaveśane ca

||3||

prakṛtye hopasthaḥ

||4||

upasadyāyamīḍḍhuṣa iti tisra ekaikāntriranavānantāḥ sāmidhenyaḥ

||5||

tāsāmuttamena praṇavenāgniṃ somaṃ viṣṇumityāvāhyopaviśet

||6||

nāvāhayedityeke | anāvāhane'pyetā eva devatāḥ

||7||

agnirvṛtrāṇi jaṅghanadya ugra iva śaryahā tvaṃ somāsi satpatirgayasphāno amīvahedaṃ viṣṇurvicakrame trīṇi padā vicakrama iti sviṣṭakṛdādi lupyate | prayājā ājyabhāgau ca

||8||

nityamāpyāyanaṃ nihnavaśca

||9||

eṣaivāparāhṇe

||10||

imāṃ me agne samidhamimāmiti tu sāmidhenyaḥ | viparyāso yājyānuvākyānāṃ | pāṇyośva nihnava ityupasadaḥ

||11||

supūrvāhṇe svaparāhṇe ca

||12||

rājakrayādyahaḥsaṃkhyānenaikāhānāntisraḥ

||13||

ṣaḍvā

||16||

ahīnānāṃ dvādaśa caturviṃśatiḥ saṃvatsara iti satrāṇāṃ

||15||

prathamayajñenaike gharmaṃ

||16||

aupavasathya ubhe pūrvāhṇe

||17||

prathamasyāmupasadi vṛttāyāṃ preṣitaḥ purīṣyacitaye'nvāha hotā dīkṣitaścet

||18||

yajamāno'dīkṣite

||19||

paścātpadamātre'vasthāyābhihiṃkṛtya purīṣyāso agnaya iti trirupāṃśu sapraṇavāṃ

||20||

api vā sumandraṃ

||21||

vrajatsvanuvrajet

||22||

tiṣṭhatsu visṛṣṭavāk praṇayateti brūyāt

||23||

athāgniṃ sañcitamanugītamanuśaṃset

||24||

paścādagnipucchasyopaviśyābhihiṃkṛtyāgnirasmi janmanā jātavedā iti trirmadhyamayā vācā

||25||

etasminnevāsane vaiśvānarīyasya yajati

||26||

trayametat sāgnicitye

||27||

brahmā'pratirathaṃ japitvā dakṣiṇato'gnerbahirvedyāsta audumbaryābhihavanāt

||28||

uktamagnipraṇayanaṃ

||29||

dīkṣitastu vasordhārāmupasarpet

||30||

Navamaḥ khaṇḍaḥ

havirdhāne pravarttayanti

||1||

taduktaṃ somapravahaṇena

||2||

dakṣiṇasya tu havirdhānasyottarasya cakrasyāntarā vartma pādayoḥ

||3||

yuja vāṃ brahma pūrvyaṃ namobhiḥ pretāṃ yajñasya śambhuvā yuvāṃ yame iva yatamāne yadaitamadhidvayoradadhā ukthaṃ vaca ityardharca āramedavyavastā cedrarāṭī

||4||

viśvā rūpāṇi pratimuñca te kaviriti vyavastāyāṃ

||5||

methyorupanihatayoḥ pari tvā girvaṇo gira iti paridadhyāt

||6||

Daśamaḥ khaṇḍaḥ

agnīṣomau praṇeṣyatsu tīrthena prapadyottareṇāgnīdhrīyāyatanaṃ sadaśca pūrvayā dvārā patnīśālāṃ prapadyottareṇa śālāmukhīyamativrajya paścādasyopaviśya preṣito'nubrūyāt | sāvīrhi deva prathamāya pitre varṣmāṇamasmai varimāṇamasmai | athāsmabhyaṃ savitaḥ sarvatātā dive diva āsu vā bhūripaśva ityāsīnaḥ

||1||

anuvrajannuttarāḥ

||2||

praitu brahmaṇaspatirhotā devo amartyaḥ purastādupa tvāgne dive dive doṣāvastarupapriyaṃ panipratamityardharca āramet | āgnīdhrīye nihite'bhihūyamāne'gne juṣasva pratiharya tadvaca iti samāpya praṇavenoparamet

||3||

uttareṇāgnīdhrīyamativrajatsvativrajya somo jigāti gātuviddevānāṃ tamasya rājā varuṇastamaśvinetyardharca āramet

||4||

prapadyamānaṃ rājānamanuprapadyeta | antaśca prāgā aditirbhavāsi śyeno na yoniṃ sadanaṃ dhiyā kṛtamastabhnād dyāmasuro viśvavedā iti paridadhyāt | uttarayā vā kṣemācāre

||5||

brahmaivameva prapadyāpareṇa vedimativrajya dakṣiṇataḥ śālāmukhīyasyopaviśet

||6||

sa hotāramanūtthāya yathetamagrato vrajedyadi rājānaṃ praṇayet

||7||

uktamapraṇayataḥ

||8||

prāpya havidhāne gṛhapataye rājānaṃ pradāya havirdhāne agreṇāpareṇa vā'tivrajya dakṣiṇata āhavanīyasyopaviśet

||9||

agnipuchasya sāgnicityāyāṃ

||10||

etadbrahmāsanaṃ paśau

||11||

prātaścāvapāhomāt

||12||

yadi tvagreṇa pratyeyāt prapādyamāne

||13||

Ekādaśaḥ khaṇḍaḥ

athāgnīṣomīyeṇa caranti

||1||

uttaravedyāmādaṇḍapradānāt

||2||

daṇḍaṃ pradāya maitrāvaruṇamagrataḥ kṛtvottareṇa havirdhāne ativrajya pūrvayā dvārā sadaḥ prapadyottareṇa yathāsvandhiṣṇāvativrajya paścāt svasya dhiṣṇaṃsyopaviśati hotā

||3||

avatiṣṭhata itaraḥ

||4||

yadi devasūnāṃ havīṃṣyanvāyātayeyuragnirgṛhapatiḥ somo vanaspatiḥ savitā satyaprasavī bṛhaspatirvācaspatirindrojyeṣṭho mitraḥ satyo varuṇo dharmapatī rudraḥpaśumān paśupatirvā

||5||

tvamagne bṛhadvayo havyavāḍagnirajaraḥ pitā nastvañca soma no vaśo brahmā devānāṃ padavīḥ kavīnāmāviśvadevaṃ satpatiṃ na pramiye saviturdevyasya tadbṛhaspate prathamaṃ vāco agraṃ haṃsairiva sakhibhirvāvadadbhiḥ prasasāhiṣe puruhūta śatrūn bhuvastvamindrabrahmaṇā mahānanamīvāsa iḍayā madantaḥ prasamitra martto astu prayasvāṃstvānnaṣṭavān mahimāya pṛchate tvayā baddho mumukṣate | tvaṃ viśvasmādbhuvanāt pāsi dharmaṇā sūryāt pāsi dharmaṇā | yat kiñcedaṃ varuṇa daivye jana upa te stomān paśupā ivākaramiti dve

||6||

Dvādaśaḥ khaṇḍaḥ

yadyu vai sarvapṛṣṭhānyagnirgāyatrastrivṛdrāthantaro vāsantika indrastraiṣṭubhaḥ pañcadaśo bārhato graiṣmo viśvedevā jāgatāḥ saptadaśā vairūpā vārṣikā mitrāvaruṇāvānuṣṭabhāvekaviṃśau vairājau śāradau bṛhaspatiḥ pāṃktastriṇavaḥ śākvaro haimantikaḥ savitā'ticchandāstrayastriṃśo raivataḥ śaiśiro'ditirviṣṇupatnyanumatiḥ

||1||

samiddiśāmāśayā naḥ svarvinmadhureto mādhavaḥ pātvasmān | agnirdevo duṣṭarīturadābhya idaṃ kṣatraṃ rakṣatu pātvasmān | rathantaraṃ sāmabhiḥ pātvasmān gāyatrī chandasāṃ viśvarūpā | trivṛnno viṣṭhayā stomo ahnāṃ samudro vāta idamojaḥ piparttu | ugrā diśāmabhibhūtirvayodhāḥ śuciḥ śukre'hanyojasīnāṃ | indrādhipatiḥ pipṛtādato no mahi kṣatraṃ viśvato dhārayedaṃ | bṛhatsāma kṣatrabhṛdvṛddhavṛṣṇyaṃ triṣṭubhaujaḥ śubhitamugravīraṃ | indra stomena pañcadaśena madhyamidaṃ vātena sagareṇa rakṣa | prācī diśāṃ sahayaśā yaśasvatī viśvedevāḥ prāvṛṣāhnāṃ svarvatī | idaṃ kṣatraṃ duṣṭaramastvojo nādhuṣyaṃ sahasyaṃ sahasvat | vairūpe sāmanniha tacchakeyaṃ jagatyenaṃ vikṣvāveśayāni | viśvedevāḥ saptadaśena varca idaṃ kṣatraṃ salilavātamugraṃ | dhartrī diśāṃ kṣatramidaṃ dādhāropasthāśānāṃ mitravadastvojaḥ | mitrāvaruṇā śaradāhnāṃ cikitvamasmai rāṣṭrāya mahi śarma yachataṃ | vairāje sāmannadhi me manīṣānuṣṭubhā sambhūtaṃ vīryaṃ sahaḥ | idaṃ kṣatraṃ mitravadārdradātuṃ mitrāvaruṇā rakṣatamādhipatye | samrāḍdiśāṃ sahanāmnī sahasvattyṛturhemanto viṣṭhayā naḥ piparttu | avasyu vātā bṛhatī tu śakvarīmaṃ yajñamavatu no ghṛtācī | svarvatī sudughā naḥ payasvatī diśāṃ devyavatu no ghṛtācī | tvaṅgopāḥ pura etota paścādbṛhaspate yāmyāṃ yuṅdhi vācaṃ | ūrdhvā diśāṃ rantirāśauṣadhīnāṃ saṃvatsareṇa savitā no ahnāṃ | revatsāmātichandā ucchando'jātaśatruḥ syonā no astu | stoma trayastriṃśe bhuvanasya patni vivasvadvāte abhi no gṛṇīhi | ghṛtavatī savitarādhipatye payasvatī rantirāśā no astu | dhruvā diśāṃ viṣṇupatnyaghorāsyeśānā sahaso yāma notā | bṛhaspatirmātariśvota vāyuḥ sandhvānā vātā abhi no gṛṇantu | viṣṭambho divo dharuṇaḥ pṛthivyā asyeśānā jagato viṣṇupatnī | vyacasvatīṣayanto subhūtiḥ śivā no astvaditerupasthe | anunodyānumatiryajñaṃ deveṣu manyatāṃ | agniśca havyavāhano bhavataṃ dāśuṣe mayaḥ | anvidanumate tvaṃ manyāsai śañca naskṛdhi | kratvedakṣāyano hinu pra ṇa āyūṃṣi tāriṣaditi | vaiśvānarīyaṃ navamaṃ kāyaṃ daśamaṃ

||2||

ko adya yukte dhuri gā ṛtasyeti dve | aupayajairaṅgārairanabhiparihāre prayateran

||3||

āgnīdhrīyācceduttareṇa hotāraṃ

||4||

śāmitrācceddakṣiṇena maitrāvaruṇaṃ

||5||

upotthānamagre kṛtvā niṣkramya vedaṃ gṛhṇīyāt

||6||

nedamādiṣu hṛdayaśūlamarvāganūbandhyāyāḥ

||7||

saṃsthite vasatīvarīḥ pariharanti dīkṣitā abhiparihārayeran

||8||

Trayodaśaḥ khaṇḍaḥ

athaitasyā rātrervivāsakāle prāgvayasāṃ pravādāt prātaranuvākāyāmantrito vāgyatastīrthena prapadyāgnīdhrīye jānvācyāhutiṃ juhuyāt | āsanyānmā mantrāt pāhi kasyāścidabhiśastyai svāheti

||1||

āhavanīye vāgagregā agra etu sarasvatyai vāce svāhā | vācaṃ devīṃ manonetrāṃ virājamugrāṃ jaitrīmuttamāmeha bhakṣāṃ | tāmādityā nāvamivāruhemānumatāṃ pathibhiḥ pārayantīṃ svāheti dvitīyāṃ

||2||

ātaḥ samānaṃ brahmaṇaśca

||3||

prāpya havirdhāne rarāṭīmabhimṛśatyūrvyantarikṣaṃ vohīti

||4||

dvārye sthūṇe devī dvārau māmāsantāptaṃ lokaṃ me lokakṛtau kṛṇutamiti

||5||

prapadyāntareṇa yugadharā upaviśya preṣitaḥ prātaranuvākamanubrūyānmandreṇa

||6||

āpo revatīḥ kṣayathā hi vasva upa prayanta iti sūkte avā no agna iti ṣal̤ agnim īl̤e agnim dūtam vasiṣva hi iti sūktayor uttamām uddharet | tvam agne vratapā ity uttamām uddharet tvam no agne mahobhir iti nava ime viprasya iti sūkte yukṣvā hi preṣṭham vas tvam agne bṛhadvaya ity aṣṭādaśa | ṣoma sutyā day prātar anuvāka | arcantas tvā iti sūkte agne pāvaka dūtam va iti sūkte agnir hotā no adhvara iti tisro agnir hotā agna il̤ā iti catasraḥ | pra vo vājā upasadyāya tam agne yajñānām iti tisra uttamā uddhared agne haṃsy agnim hnvantu naḥ prāgnaye vācam iti sūkta imām me agne samidham imām iti trayāṇām uttamām uddhared iti gāyatram | tvam agne vasūs tvam hi kṣaitavad agnāyo hotā ajaniṣṭa pra vo devāya agne katā ta iti pañca | sakhāyaḥ sam vas tvām agne haviṣmanta iti sūkte bṛhadvaya iti daśānām caturtha navame uddhared uttamām uttamām ca āditas trayāṇām ity ānuṣṭubham | abādhy agniḥ samidhā iti catvāri prāgnaye bṛhate pravedhase kavaye tvam no agne varuṇasya vidvān ity etat prabhṛtīni catvāry | ūrdhva ū ṣu ṇaḥ sasasya yad viyuta iti pañca bhadram te agna iti sūkte somasya mā tavasam pratyagnir uṣasa iti trīṇy ā hotā iti daśānām tṛtīyā aṣṭame uddhared | divas pari iti sūktayoḥ pūrvasya uttamām uddharet tvam hy agne prathama iti ṣaṇṇām dvitīyam uddharet puro vo mandram iti catvāri | tam supratīkam iti ṣaḍ huve vaḥ sudyotnāman ni hotā hotṛ ṣadana iti sūkte trir mūrdhānam iti trīṇi vahnim yaśasam upaprajinvann iti trīṇi | kā u upetar iti sūkte hiraṇya keśa iti tisro apaśyam asya mahata iti sūkte dve virūpe iti sūkte agne naya agre bṛhann ity aṣṭānām uttamād uttamās tisra uddharet | tvam agne suhavo raṇva saṃdṛg iti pañca agnim vo devam iti daśānām tṛtīya caturthe uddharad iti traiṣṭubham | enā vo agnim pra vo yahvam agne vivasvat sakhāyas tvā ayam agnir agna āyāhy acchā naḥ śīra śociṣam iti ṣal̤ | adarśi gātu vittama iti sapta iti bārhatam agne vājasya iti tisraḥ puru tvā tvām agna īl̤iṣvāhi ity auṣṇiham | janasya gopās tvām agna ṛtāyava imam ū ṣu vo atithim uṣar budham iti nava tvam agne dyubhir iti sūkte tvam agne prathamo aṅgirā nūcit sahojā amṛto nitundata iti pañca | vediṣada iti ṣaṇṇām tṛtīyam uddhared imam stomam arhate saṃjāgṛvadbhiś citra it śiśor vasum na citra mahasam iti jāgatam agnim tam manya iti pāṅktam

||7||

ity āgneyaḥ kratuḥ

||8||

Caturdaśaḥ khaṇḍaḥ

athoṣasyaḥ

||1||

pratiṣyāsūnarīkasta uṣa iti tisra iti gāyatramuṣo bhadrebhirityānuṣṭubhamidaṃ śreṣṭhaṃ pṛthūratha itisūkte pratyarcirityaṣṭau dyatadyāmānamuṣo vājenedamutyaduduśriya itisūkte vyuṣā ā vo divijā iti ṣaḍiti traiṣṭubhaṃ pratyu adarśi saha vāmeneti bārhatamuṣastaccitramābhareti tisra auṣṇihametā utyā iti catasro jāgataṃ maheno adyeti pāṃktamityuṣasyaḥ kratuḥ

||2||

Pañcadaśaḥ khaṇḍaḥ

athāśvinaḥ

||1||

eṣo uṣāḥ prātaryujeti catasro'śvinā yajvarīriṣa āśvināvaśvāvatyāgomadūṣu nāsatyeti tṛcā dūrādiheveti tisra uttamā uddharedvāhiṣṭo vāṃ havānāmiti catasra udīrāthāmā me havamiti gāyatraṃ yadadyastha itisūkte ā no viśvābhistyañcidatrimityānuṣṭabhamābhātyagniritisūkte grāvāṇeva nāsatyābhyāmiti trīṇi dhenuḥ pratnasyaka u śravaditisūkte stuṣe naretisūkte yuvo rajāṃsīti pañcānāṃ tṛtīyamuddharet prativāṃ rathamiti saptānāṃ dvitīyamuddharediti traiṣṭabhamimā u vāmayaṃ vāmotyamahva ārathamiti sapta dyumnī vāṃ yatstha iti bārhatamaśvināvarttirasmadāśvināveha gacchatamiti tṛcau yuvoruṣūrathaṃ huva iti pañcadaśetyauṣṇihamabodhyagnirjma eṣasya bhānurāvāṃ rathamabhūdidaṃ yo vāṃ parijmeti trīṇi triścinno adyeḍe dyāvāpṛthivī iti jāgataṃ pratipriyatamamiti pāṃktaṃ | ityeteṣāṃ chandasāṃ pṛthak sūktāni prātaranuvākaḥ

||2||

śataprabhṛtyaparimitaḥ

||3||

nānyairāgneyaṃ gāyatramatyāvapedbrāhmaṇasya

||4||

na traiṣṭubhaṃ rājanyasya | na jāgataṃ vaiśyasya

||5||

adhyāsavadekapadadvipadāḥ

||6||

yathāsthānaṃ dhruvāṇi māṅgalānyaganma mahā tāriṣmeḍe dyāvāpṛthivī iti

||7||

sañjāgṛvadbhiriti ca yaḥ preṣyatsvargakāmaḥ

||8||

īḍedyāvoyamāvarttayedātamasopaghātāt

||9||

kāla uttamayotsṛpyāsanānmadhyamasthānena pratipriyatamamityupasantanuyāt

||10||

punarutsṛpyottamayottamasthānena paridadhyādantareṇa dvārye sthūṇe anabhyāhatamāśrāvayannivāśrāvayanniva

||11||