मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Prathamo'dhyāyaḥ

3
Āśvalāyanaśrautasūtram · 1

Prathamaḥ khaṇḍaḥ

athaitasya samāmnāyasya vitāne yogāpattiṃ vakṣyāmaḥ

||1||

agnyādheyaprabhṛtīnyāha vaitānikāni

||2||

darśapūrṇamāsau tu pūrvaṃ vyākhyāsyāmastantrasya tatrāmnātatvāt

||3||

darśapūrṇamāsayorhaviḥṣvāsanneṣu hotāmantritaḥ prāgudagāhavanīyādavasthāya prāṅmukho yajñopavītyācamya dakṣiṇāvṛdvihāraṃ prapadyate pūrveṇotkaramapareṇa praṇītāḥ

||4||

idhmamapareṇāpraṇīte

||5||

cātvālaṃ cātvālavatsu

||6||

etattīrthamityācakṣate

||7||

tasya nityāḥ prāñcaśceṣṭāḥ

||8||

aṅkadhāraṇā ca

||9||

yajñopavītaśauce ca

||10||

vihārādavyāvṛttiśca tatra cet karma

||11||

ekāṅgavacane dakṣiṇaṃ pratīyāt

||12||

anādeśe

||13||

karmacodanāyāṃ hotāraṃ

||14||

dadātīti yajamānaṃ

||15||

juhotijapatīti prāyaścitte brahmāṇaṃ

||16||

ṛcaṃ pādagrahaṇe

||17||

sūktaṃ sūktādau hīne pāde

||18||

adhike tṛcaṃ sarvvatra

||19||

japānumantraṇāpyāyanopasthānānyupāṃśu

||20||

mantrāśca karmmakaraṇāḥ

||21||

prasaṅgādapavādo balīyān

||22||

prapadyābhihṛtatareṇa pādena vediśroṇyottarayā pārṣṇī samāṃ nidhāya prapadena barhirākramya saṃhatau pāṇī dhārayannākāśavatyaṅgulī hṛdayasammitāvaṅkasammitau vā dyāvāpṛthivyoḥ sandhimīkṣamāṇaḥ

||23||

etaddhotuḥ sthānaṃ

||24||

āsanaṃ vā sarvatraivambhūtaḥ

||25||

vacanādanyat

||26||

preṣito japati

||27||

Dvitīyaḥ khaṇḍaḥ

namaḥ pravaktre nama upadraṣṭre namo'nukhyātre ka idamanuvakṣyati sa idamanuvakṣyati ṣaṇmorvīraṃhasaspāntu dyauśca pṛthivī cāhaśca rātriścāpaścauṣadhayaśca vāksamasthitayajñaḥ sādhu chandāṃsi prapadye'hameva māmamumiti svannāmādiśeta bhūte bhaviṣyati jāte janiṣyamāṇa ābhajāmyapāvyaṃ vāco aśāntiṃ vahetyaṅgulyagrāṇyavakṛṣya jātavedo ramayāpaśūnmayīti pratisandadhyāt varma me dyāvāpṛthivī varmāgnirvarma sūryo varma me santu tiraścikāḥ | tadadya vācaḥ prathamaṃ masīyeti

||1||

samāpya samidhenīranvāha

||2||

hiṃ3 iti hiṃkṛtya bhūrbhuvaḥ svaromiti japati

||3||

eṣo'bhihiṃkāraḥ

||4||

bhūrbhuvaḥ svarityeva japitvā kautso hiṃkaroti

||5||

na ca pūrvaṃ japaṃ japati

||6||

atha sāmidhenyaḥ pra vo vājā abhidyavo'gna āyāhi vītaye gṛṇāna īḍenyo namasyastiro'gniṃ dūtaṃ vṛṇīmahe samidhyamāno adhvare samiddho agna āhuteti dve

||7||

tā ekaśruti santatamanubrūyāt

||8||

udāttānudāttasvaritānāṃ paraḥ sannikarṣa aikaśrutyaṃ

||9||

svarādimṛgantamoṅkāraṃ trimātraṃ makārāntaṃ kṛtvottarasya arddharcye'vasyet tat santataṃ

||10||

etadavasānaṃ

||11||

uttarādānamavipramohe

||12||

samāptau praṇavenāvasānaṃ

||13||

caturmātro'vasāne

||14||

tasyāntāpattiḥ

||15||

sparśeṣu svavargyamuttamaṃ

||16||

antasthāsu tāntāmanunāsikāṃ

||17||

rephoṣmasvanusvāraṃ

||18||

triḥ prathamottame anvāhādhyardhakāraṃ

||19||

adhyardhāmutkvā'vasyedatha dve

||20||

dve prathamamuttamasyāmathādhvardhāṃ

||21||

tāḥ pañcadaśābhyastābhiḥ

||22||

etena śastrayājyānigadānuvacanābhiṣṭavanasaṃstavanāni

||23||

na tvanyatrādhyardhakāraṃ | na japaḥ prāgabhihiṅkārāt | nābhihiṅkārābhyāsāvabahuṣu prakṛtyā

||24||

nāvachedādau

||25||

śastreṣveva hotrakāṇāmabhihiṅkāraḥ

||26||

sāmidhenīnāmuttamena praṇavenāgne mahām̐ asi brāhmaṇabhārateti nigade'vasāya

||27||

Tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ

yajamānasyārṣeyān pravṛṇīte yāvantaḥ syuḥ

||1||

paramparaṃ prathamaṃ

||2||

paurohityānrājaviśāṃ

||3||

rājarṣīn vā rājñāṃ

||4||

sarveṣāṃ mānaveti saṃśaye

||5||

deveddho manviddha ṛṣiṣṭuto viprānumaditaḥ kaviśasto brahmasaṃśito ghṛtāhavanaḥ praṇīryajñānāṃ rathīradhvarāṇāmatūrtto hotā tūrṇirhavyavāḍityavasāyāspātraṃ juhūrdevānāñcamaso devapāno'rām̐ ivāgne nemirdevāṃstvaṃ paribhūrasyāvaha devān yajamānāyeti pratipadya devatā dvitīyayā vibhaktyā deśamādeśamāvahetyāvāhayetyādiṃ plāvayan

||6||

agna āvaheti tu prathamadevatāṃ

||7||

agniṃ somamityājyabhāgau

||8||

agnimagnīṣomāviti paurṇamāsyāṃ

||9||

agnīṣomayoḥ sthāna indrāgnī amāvāsyāyāmasannayataḥ

||10||

indraṃ mahendraṃ vā sannayataḥ

||11||

antareṇa haviṣī viṣṇumupāṃśvaitareyiṇaḥ

||12||

agnīṣomīyaṃ paurṇamāsyāṃ vaiṣṇavamamāvāsyāyāmeke naike kañcana

||13||

anyeṣāmapyupāṃśūnāmāvaha svāhāyāṭ priyā dhāmānīdaṃhavirmaho jyāya ityuccaiḥ

||14||

ye'nye tadvacanāḥ parokṣāstānupāṃśūccairvā

||15||

pratyakṣamupāṃśu

||16||

praticodanamāvāhanaṃ

||17||

sarvā ādiśya sakṛdekapradānāḥ

||18||

tathottareṣu nigameṣvekāmiva saṃstuyāt

||19||

samānāndevatāṃ samānārthāṃ

||20||

avyavahitāṃ sakṛnnigameṣu

||21||

ūlhāsvāvāpikāsu devām̐ ājyapām̐ āvahāgniṃ hotrāyāvaha svaṃ mahimānamāvahāvaha jātavedaḥ suryajāyajetyāvāhya yathāsthitamūrdhvajānurupaviśyodagvedervyūhya tṛṇāni bhūmau prādeśaṃ kuryāt aditirmātāsyāntarikṣānmā chetsīridamahamagninā devena devatayā trivṛtā stomena rathantareṇa sāmnā gāyatreṇa chandasā'gniṣṭhomena yajñena vaṣaṭkāreṇa vajreṇa yo'smān dveṣṭi yañca vayaṃ dviṣmastaṃ hanmīti

||22||

āśrāvayiṣyantamanumantrayetāśrāvaya yajñandeveṣvāśrāvaya māṃ manuṣyeṣu kīrttyai yaśase brahmavarcasāyeti | pravṛṇānaṃ deva savitaretaṃ tvā vṛṇate'gniṃ hotrāya saha pitrā vaiśvānareṇa dyāvāpṛthivī māṃ pātāmagnirhotā'haṃ mānuṣa iti | mānuṣa ityadhvaryoḥ śrutvodāyuṣā svāyuṣodoṣadhīnāṃ rasenotparjanyasya dhāmabhirudasthāmamṛtām̐ anvityuttiṣṭhet

||23||

ṣaṣṭiścādhvaryornavatiśca pāśā agnim̐ hotāramantarā vivṛtāḥ | sinanti pākamatidhīra etītyutthāya

||24||

ṛtasya panthāmamvemi hotetyabhikramyāṃse'dhvaryumanvārabheta pārśvasthena pāṇinā

||25||

āgnīdhramaṅkadeśena savyena vā

||26||

indramanvārabhāmahe hotṛvūrye purohitaṃ | yenāyannuttamaṃ svardevā aṅgiraso divamiti

||27||

saṃmārgatṛṇaistrirabhyātmaṃ mukhaṃ saṃmṛjīta sammārgo'si sammāṃ prajayā paśubhirmṛḍḍhīti

||28||

sakṛnmantreṇa dvistūṣṇīṃ sarvatraivaṃ karmāvṛttau

||29||

spṛṣṭvodakaṃ hotṛṣadanamabhimantrayetāhedaidhiṣavyodatastiṣṭhānyasya sadane sīda yo'smat pākatara iti

||30||

aṅguṣṭhopakaniṣṭhikābhyāṃ hotṛṣadanāttṛṇaṃ pratyagdakṣiṇā nirasennirastaḥ parāvasuritīdamahamarvā vasoḥ sadane sīdāmītyupaviśeddakṣiṇottariṇopasthena ete nirasanopaveśane sarvāsaneṣu sarveṣāmaharahaḥ prathamopaveśane'pi samāne

||31||

Caturthaḥ khaṇḍaḥ

ete nirasana upaveśane sarva āsaneṣu sarveṣām ahar ahaḥ prathama upaveśane api samāne

||32||

dvir iti gautamaḥ

||33||

brahmaudane prāśiṣyamāṇe'gnyādheye brahmā

||1||

bahiṣpavamānāt pratyetya some

||2||

prasṛpya hotā

||3||

srugādāpane paśau

||4||

na patnīsāṃyājike

||5||

nānyatra hoturiti kautsaḥ

||6||

upaviśya deva barhiḥ svāsasthaṃ tvādhyāsadeyamiti

||7||

abhihiṣa hotaḥ pratarāṃ barhiṣadbhaveti | jānaśirasā barhirupasthṛśyāta ūrddhvaṃ japet

||8||

bhūpataye namo bhuvanapataye namo bhūtānāṃ pataye namo bhūtaye namaḥ prāṇaṃ prapadye'pānaṃ prapadye vyānaṃ prapadye vācaṃ prapadye cakṣuḥ prapadye śrotraṃ prapadye manaḥ prapadya ātmānaṃ prapadye gāyatrīṃ prapadye triṣṭubhaṃ prapadye jagatīṃ prapadye'nuṣṭubhaṃ prapadye chandāṃsi prapadye sūryo no divaspātu namo mahadbhyo namo arbhakebhyo viśve devāḥ śāstanamā yathehārādhi hotā niṣadā yajīyāṃstadadya vācaḥ prathamaṃ masīyeti samāpya pradīpta idhme srucāvādāpayennigadena

||9||

agnirhotā vetvagnerhotraṃ vetu prāvitraṃ sādhu te yajamānadevatā yo agnimityavasāya hotāramavṛthā iti japet

||10||

atha samāpayedghṛtavatīmadhvaryoḥ srucamāsyasva devayuvaṃ viśvavāre īḍāmahai devām̐ īḍenyānnamasyāma namasyān yajāma yajñiyāniti

||11||

samāpte'sminnigade'dhvaryurāśrāvayati

||12||

pratyāśrāvayedāgnīdhraṃ utkaradeśe tiṣṭhan spyamidhmasannahanānītyādāya dakṣiṇāmukha iti śāṭyāyanakamastuśrau3ṣaḍityaukāraṃ plāvayan

||13||

Pañcamaḥ khaṇḍaḥ

prayājaiścaranti

||1||

pañcaite bhavanti

||2||

ekaikaṃ preṣito yajati

||3||

āgūryājyādiranuyājavarjaṃ

||4||

ye3 yajāmaha ityāgūḥ | vaṣaṭkāro'ntyaḥ sarvatra

||5||

uccaistarāṃ balīyān yājyāyāḥ

||6||

tayorādī plāvayet

||7||

yājyāntañca

||8||

vivicya sandhyakṣarāṇāmakāraṃ na cedvai vacano vyañjanānto vā

||9||

visarjanīyo'natyakṣaropadho ripyate

||10||

itaraśca rephī

||11||

lupyate rephī

||12||

prathamaḥ svantṛtīyaṃ

||13||

nityaṃ makāre

||14||

ye3 yajāmahe samidhaḥ samidho agna ājyasya vyantū3 vau3ṣaḍiti vaṣaṭkāraḥ

||15||

iti prathamaḥ

||16||

vāgojaḥ sa ha ojo mayi prāṇāpānāviti vaṣaṭkāramuktvoktvā'numantrayate

||17||

divā kīrtyo vaṣaṭkāraḥ

||18||

tathānumantraṇaṃ

||19||

etadyājyānidarśanaṃ

||20||

tanūnapādagna ājyasya vetviti dvitīyo'nyatra vasiṣṭhaśunakātrivadhyraśvarājanyebhyaḥ

||21||

narāśaṃso agna ājyasya vetviti teṣāṃ

||22||

iḍo agna ājyasya vyantviti tṛtīyaḥ

||23||

barhiragna ājyasya vetviti caturthaḥ | āgūrya pañcame svāhāmuṃ svāhāmumiti yathāvāhitamanudrutya devatā yathācoditamanāvāhitā svāhādevā ājyapā juṣāṇā agna ājyasya vyantviti

||24||

ato mandreṇa

||25||

ūrdhvañca śaṃyuvākāt

||26||

madhyamena havīṃṣyāsviṣṭakṛtaḥ

||27||

uttamena śeṣaḥ

||28||

agnirvṛtrāṇi jaṅghanaditi pūrvasyājyabhāgasyānuvākyā | tvaṃ somāsi satpatirityuttarasya | juṣāṇo agnirājyasya vetviti pūrvasya yājyā | juṣāṇaḥ soma ājyasya haviṣo vetvityuttarasya | tāvāgūryādeśaṃ yajati

||29||

sarvāścānuvākyāvatyo'praiṣā anyā anvāyātyābhyaḥ

||30||

saumikībhyaśca yā antareṇa vaiśvānarīyaṃ patnīsaṃyājāṃśca

||31||

etau vārtraghnau paurṇamāsyāṃ

||32||

anuvākyā liṅgaviśeṣānnāmadheyānyatvaṃ | tato vicāraḥ

||33||

nitye yājye

||34||

vṛdhanvantāvamāvāsyāyāṃ | agniḥ pratnena manmanā soma gīrbhiṣṭvā vayamiti | āto vāgyamanaṃ

||35||

antarā ca yājyānuvākye | nigadānuvacanābhiṣṭavanaśastrajapānāñcārabhyāsamāpteḥ

||36||

anyadyajñasya sādhanāt

||37||

āpadyāto devā avantu na iti japet

||38||

api vānyāṃ vaiṣṇavīṃ

||39||

Ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ

uktā devatāstāsāṃ yājyānuvākyā agnirmūrddhnā bhuvo yajñasyāyamagniḥ sahasriṇa iti vedaṃ viṣṇurvicakrame trirdevaḥ pṛthivīmeṣa etāmagnīṣomā savedasā yuvametāni divi rocanānīndrāgnī avasā gataṃ gīrbhirvipraḥ pramatimicchamāna endrasānasiṃ rayiṃ prasasāhiṣe puruhūta śatrūnmahām̐ indro ya ojasā bhuvastvamindrabrahmaṇā mahāniti yadyagnīṣomīya upāṃśuyājo'gnīṣomā yo adya vāmānyaṃ divo mātariśvā jabhāreti

||1||

atha sviṣṭakṛtaḥ piprīhi devām̐ uśato yaviṣṭhetyanuvākyā

||2||

ye3 yajāmahe'gniṃ sviṣṭakṛtam ayāḍagnirityuktvā ṣaṣṭhyā vibhaktyā devatāmādiśya priyā dhāmānyayāḍityupasantanuyāt

||3||

evamuttarā ayāḍayāḍiti tveva tāsāṃ purastāt

||4||

ājyapāntamanukramya devānāmājyapānāṃ priyā dhāmāni yakṣadagnerhotuḥ priyā dhāmāni yakṣat svaṃ mahimānamāyajatāmejyā iṣaḥ kṛṇotu so adhvarā jātavedā juṣatāṃ haviragre yadadya viśo adhvarasya hotarityanavānaṃ yajati

||5||

prakṛtyā vā

||6||

Saptamaḥ khaṇḍaḥ

pradeśinyāḥ parvaṇī uttame añjayitvauṣṭhayorabhyātmaṃ nimārṣṭi

||1||

vācaspatinā te hutasyeṣe prāṇāya prāśnāmītyuttaramuttare manasaspatinā te hutasyorje'pānāya prāśnāmītyadharamadhare

||2||

spṛṣṭvodakamañjalineḍāṃ pratigṛhya savye pāṇau kṛtvā paścādasyā udagaṅguliṃ pāṇimupadhāyāvāntareḍāmavadāpayīta

||3||

antareṇāṅguṣṭhamaṅgulīśca svayaṃ dvitīyamādadīta

||4||

pratyālabdhāmaṅguṣṭhenābhisaṃgṛhya pratyāhṛtya

||5||

aṅgulīramuṣṭiṃ kṛtvā dakṣiṇata iḍāṃ parigṛhyāsyasammitāmupahvayate prāṇasammitāṃ vā

||6||

iḍopahūtā saha divā bṛhatādityenopāsmām̐ iḍā hvayatāṃ saha divā bṛhatādityeneḍopahūtā sahāntarikṣeṇa vāmadevyena vāyunopāsmām̐ iḍā hvayatāṃ sahāntarikṣeṇa vāmadevyena vāyuneḍopahūtā saha pṛthivyā rathantareṇāgninopāsmām̐ iḍā hvayatāṃ saha pṛthivyā rathantareṇāgninopahūtā gāvaḥ sahāśira upa māṃ gāvaḥ sahāśirāhvayantāmupahūtā dhenuḥ saha ṛṣabhopa māṃ dhenuḥ saha ṛṣabhā hvayatāmupahūtā gaurghṛtapadyupa māṃ gaurghṛtapadī hvayatāmupahūtā divyāḥ sapta hotāra upa māṃ divyāḥ sapta hotāro hvayantāmupahūtaḥ sakhā bhakṣa upa māṃ sakhā bhakṣo hvayatāmupahūteḍā vṛṣṭirupa māmiḍā vṛṣṭirhvayatāmityupāṃśvathoccaiḥ iḍopahūtopahūteḍopāsmām̐ iḍāhvayatāmiḍopahūtā | mānavī ghṛtapadī maitrāvaruṇī brahmadevakṛtamupahūtaṃ daivyā adhvaryava upahūtā upahūtā manuṣyāḥ | ya imaṃ yajñamavānye ca yajñapatiṃ vardhānupahūte dyāvāpṛthivī pūrvaje ṛtāvarī devī devaputre | upahūto'yaṃ yajamāna uttarasyāṃ devayajyāyāmupahūto bhūyasi haviṣkaraṇa idaṃ me devā havirjuṣantāmiti tasminnupahūta iti

||7||

upahūyāvāntareḍāṃ prāśnīyādiḍe bhāgaṃ juṣasva naḥ pinvaṃgā jinvārvaṃto rāyaspoṣasyeśiṣe tasya no rāsva tasya no dāstasyāste bhāgamaśīmahi | sarvātmānaḥ sarvatanavaḥ sarvavīrāḥ sarvapūruṣāḥ sarvapuruṣā iti vā

||8||

Aṣṭamaḥ khaṇḍaḥ

mārjayitvānuyājaiścaranti

||1||

paristaraṇairañjalimantardhāyāpa āsecayate tanmārjanaṃ

||2||

devādeyo'nuyājāḥ

||3||

vītavatpadāntāḥ

||4||

trayaḥ

||5||

ekaikaṃ preṣito yajati

||6||

devaṃ barhirvasuvane vasudheyasya vetu | devo narāśaṃso vasuvane vasudheyasya vetu | devo agniḥ sviṣṭakṛtsudraviṇā mandraḥkaviḥ satyamanmāyajī hotā hoturhoturāyajīyānagne yān devānayāḍyām̐ apiprerye te hotre amatsata tāṃ sasanuṣīṃ hotrāṃ devaṅgamāṃ divi deveṣu yajñamerayemaṃ sviṣṭakṛccāgne hotā bhūrvasuvane vasudheyasya namovāke vīhītyanavānaṃ vā

||7||

Navamaḥ khaṇḍaḥ

sūktavākāya sampreṣita idaṃ dyāvāpṛthivī bhadramabhūdārdhma sūktavākamuta namovākamṛdhyāsma sūktocyamagne tvaṃ sūktavāgasi | upaśrutī divaspṛthivyoromanvatī te'smin yajñe yajamānadyāvāpṛthivī stāṃ | śaṅgayī jīradānū atrasnū apravede urugavyūtī abhayaṅkṛtau | vṛṣṭidyāvārītyāpāśaṃbhuvau mayobhuvā ūrjasvatī payasvatī sūpacaraṇā ca svadhicaraṇā ca tayorāvidītyavasāya prathamayā vibhaktyādiśya devatāmidaṃ havirajaṣatāvīvṛdhata maho jyāyo'kṛtetyupasantanuyāt

||1||

evamuttarāḥ

||2||

akrātāmakrateti yathārthaṃ

||3||

uktamupāṃśoḥ

||4||

āvāpikāntamanudrutya devā ājyapā ājyamajuṣantāvīvṛdhanta maho jyāyo'kṛtāgnihotreṇedaṃ havirajuṣatāvīvṛdhanta maho jyāyo'kṛta | asyāmṛdheddhotrāyāṃ devaṅgamāyāmāśāste'yaṃ yajamāno'sāvasāvityasyādiśya nāmanī upāṃśusannidhau gurorāyurāśāste suprajāstvamāśāste rāyaspoṣamāśāste sajātavanasyāmāśāsta uttarāṃ devayajyāmāśāste bhūyo haviṣkaraṇamāśāste divyaṃ dhāmāśāste viśvaṃ priyamāśāste yadanena haviṣāśāste tadasyāṃ tadṛdhyāt tadasmai devā rāsantāṃ tadagnirdevo devebhyo'vanate vayamagnermānuṣāḥ | iṣṭañca vittañcobhe ca no dyāvāpṛthivī aṃhasasyātāmeha gatirvāmasyedaṃ namo devebhya iti

||5||

Daśamaḥ khaṇḍaḥ

śaṃyuvākāya sampreṣitastacchaṃyorāvṛṇīmaha ityāhānuvākyāvadapraṇavāṃ

||1||

vedamasmai prayacchatyadhvaryuḥ

||2||

taṃ gṛhṇīyādvedo'si vedo videyeti

||3||

udāyuṣetyetenopotthāya paścādgārhapatyasyopaviśya somaṃ tvaṣṭāraṃ devānāṃ patnīragniṃ gṛhapatimityājyena yajanti

||4||

āpyāyasva sametu te sante payāṃsi samuyantu vājā iha tvaṣṭāramagriyaṃ tannastūrīyamadhapoṣayitnu devānāṃ patnīruśatīravantu na iti dve agnirhotā gṛhapatiḥ sa rājā havyavāḍagnirajaraḥ pitā na iti patnīsaṃyājāḥ

||5||

atha prajākāmo rākāṃ sinīvālīṃ kuhūmiti prāggṛhapateryajeta

||6||

rākāmahaṃ sinīvāli kuhūmahamiti dve dve yājyānuvākye

||7||

kuhūmahaṃ suvṛtaṃ vidma nāpasamasmin yajñe suhavāṃ johavīmi | sā no dadātu śravaṇaṃ pitṝṇāṃ tasyaite devi haviṣā vidhema | kuhūrdevānāmamṛtasya patnī havyā no asya haviṣaḥ śṛṇotu | saṃdāśuṣe kiratu bhūri vāmaṃ rāyaspoṣaṃ yajamāne dadhātviti | ājyaṃ pāṇitale'vadāpayīteḍāmupahūya sarvāṃ prāśnīyāt

||8||

śaṃyuvāko bhavenna vā

||9||

Ekādaśaḥ khaṇḍaḥ

vedaṃ patnyai pradāya vācayeddhotādhvaryurvā vedo'si vittirasi videyakarmāsi karaṇamasi kriyāsaṃsanirasi sanitāsi saneyaṃ ghṛtavantaṃ kulāyinaṃ rāyaspoṣaṃ sahasriṇaṃ vedo dadātu vājinaṃ | yaṃ bahava upajīvanti yo janānāmasadvaśī | taṃ videya prajāṃ videya kāmāya tveti

||1||

vedaśirasā nābhideśamālabheta prajākāmā cet

||2||

athāsyāyoktraṃ vicṛtet pra tvā muñcāmi varuṇasya pāśāditi

||3||

tatpratyaggārhapatyāddviguṇaṃ prākpāśaṃ nidhāyopariṣṭādasyodagagrāṇi vedatṛṇāni karoti

||4||

purastātpūrṇapātraṃ saṃśliṣṭaṃ vedatṛṇaiḥ

||5||

abhimṛśya vācayet pūrṇamasi pūrṇaṃ me bhūyāḥ supūrṇamasi supūrṇaṃ me bhūyāḥ sadasi sanme bhūyāḥ sarvamasi sarvaṃ me bhūyā akṣitirasi māmekṣeṣṭhā iti

||6||

athaināṃ pūrṇapātrāt pratidiśamudakamudukṣannudukṣantīṃ vācayati prācyāṃ diśi devā ṛtvijo mārjayantāṃ dakṣiṇasyāṃ diśi māsāḥ pitaro mārjayantāṃ pratīcyāṃ diśi gṛhāḥ paśavo mārjayantāmudīcyāṃ diśyāpa oṣadhayo vanaspatayo mārjayantāmūrdhvāyāṃ diśi yajñaḥ saṃvatsaraḥ prajāpatirmārjayatāṃ mārjayantāmiti vā

||7||

athāsyā uttānamañjalimadhastādyoktrasya nidhāyātmanaśca savyaṃ pūrṇapātraṃ ninayan vācayenmāhaṃ prajāṃ parāsicaṃ yā naḥ sayāvaro sthana | samudre vo ninayāni svaṃ pātho apotheti

||8||

vedatṛṇānyagre gṛhītvā'vidhūnvantsantataṃ stṛṇantsavyena gārhapatyādāhavanīyameti tantuṃ tanvan rajaso bhānamanvihīti

||9||

śeṣaṃ nidhāya pratyagudagāhavanīyādavasthāya sthālyāḥ sruveṇādāya sarvaprāyaścittāni juhuyāt svāhākārāntairmantrairna cenmantre paṭhitaḥ

||10||

yatkiñcāpreṣito yajedanyatrāpi

||11||

evambhūto'vyaktahomābhyādhānopasthānāni ca

||12||

ayāścāgne'syanabhiśastīśca satyamitvamayā asi | ayāsāvayasā kṛto'yāsan havyamūhiṣe yā no dhehi bheṣajaṃ svāhā | ato devā avantu na iti dvābhyāṃ vyāhṛtibhiśca bhūḥ svāhā bhavaḥ svāhā svaḥ svāhā bhūrbhuvaḥ svaḥ svāheti

||13||

hutvā saṃsthājapenopasthāya tīrthe niṣkramyāniyamaḥ

||14||

oṃ ca me svaraśca me yajñopacate namaśca | yatte nyūnaṃ tasmai ta upayatte'tiriktaṃ tasmai te nama iti saṃsthājapaḥ

||15||

iti hotuḥ

||16||

Dvādaśaḥ khaṇḍaḥ

atha brahmaṇaḥ

||1||

hotrācamanayajñopavītaśaucāni

||2||

nityaḥ sarvakarmaṇāṃ dakṣiṇato dhruvāṇāṃ vrajatāṃ vā

||3||

bahirvedi yāṃ diśaṃ vrajeyuḥ saiva tatra prācī

||4||

ceṣṭāsvamantrāsu sthānāsanayorvikalpaḥ

||5||

tiṣṭhaddhomāśca ye'vaṣaṭkārāḥ

||6||

āsītānyatra

||7||

samastapāṇyaṅguṣṭho'greṇāhavanīyaṃ parītya dakṣiṇataḥ kuśeṣūpaviśet

||8||

bṛhaspatirbrahmā brahmasadana āsiṣyate bṛhaspate yajñaṃ gopāyetyupaviśya japet

||9||

eṣa brahmajapaḥ sarvayajñatantreṣu sāgnau yatropaveśanaṃ

||10||

upaviṣṭamatisarjayate

||11||

brahmannapaḥ praṇeṣyāmīti śrutvā bhūbhuvaḥ svarbṛhaspatiprasūta iti japitvaoṃ praṇayetyatisṛjet sarvatra

||12||

yathākarma tvādeśāḥ

||13||

praṇavādyuccaiḥ

||14||

ūrddhvaṃ vā praṇavāt

||15||

ata ūrddhvaṃ vāgyata āsta āhaviṣkṛta udvādanāt

||16||

āmārjanāt paśau

||17||

some dharmādi cātipraiṣādi cāsubrahmaṇyāyāḥ

||18||

prātaranuvākādyāntaryāmāt

||19||

harivato'nusavanameḍāyāḥ

||20||

stotreṣvatisarjanādyāvaṣaṭkārāt

||21||

odṛcaḥ pavamāneṣu

||22||

yacca kiñca mantravat

||23||

hotrā śeṣaḥ

||24||

āpattiśca

||25||

yatra tvagniḥ praṇīyate'pi sasome tadādi tatra vāgyamanaṃ

||26||

dakṣiṇataśca vrajan japatyāśuḥ śiśāna iti sūktaṃ

||27||

samāpyopaveśanādyuktaṃ

||28||

na tu saumike praṇayane brahmajapaḥ

||29||

anyatra visṛṣṭavāgabahubhāṣī yajñamanāḥ

||30||

viparyāse'ntarite mantre karmaṇi vā''khyāte vopalakṣya vājān vācyāhutiṃ juhuyāt

||31||

ṛktaścedbhūriti gārhapatye | yajuṣṭo bhuva iti dakṣiṇe | āgnīdhrīye someṣu

||32||

sāmataḥ svarityāhavanīye sarvato'vijñāte vā bhūrbhuvaḥ svarityāhavanīya eva

||33||

prāk prayājebhyo'ṅgāraṃ bahiṣparidhi nirvṛttaṃ sruvadaṇḍenābhinidadhyānmā tapo mā yajñastapanmā yajñapatistapat | namaste astvāyate namo rudra parāyate | namo yatra niṣīdasīti

||34||

amuṃ mā him̐ sīramuṃ mā him̐ sīriti ca pratidiśamadhvaryuyajamānau purastāccet | brahmayajamānau dakṣiṇataḥ | hotṛpatnīyajamānān paścāt | āgnīdhrayajamānā uttarataḥ

||35||

athainamanupraharedāhaṃ yajñaṃ dadhe nirṛterupasthāttaṃ deveṣu paridadāmi vidvān | suprajāstvaṃ śatam̐ hi māmadanta iha no devā mayi śarma yacchateti

||36||

tamabhijuhuyāt sahasraśṛṅgo vṛṣabho jātavedāstomapṛṣṭoghṛtavāntsupratīkaḥ | mā no him̐ sīddhim̐ sito dadhāmi na tvā jahāmi gopoṣañca no vīrapoṣañca yaccha svāheti

||37||

Trayodaśaḥ khaṇḍaḥ

prāśitramāhriyamāṇamokṣate mitrasya tvā cakṣuṣā pratīkṣa iti | devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ pratigṛhṇāmīti | tadañjalinā pratigṛhya pṛthivyāstvā nābhau sādayāmyadityā upastha iti | kuśeṣu prāgdaṇḍaṃ nidhāyāṅguṣṭhopakaniṣṭhikābhyāmasaṅkhādan prāśnīyāt | agneṣṭvāsyena prāśnāmi bṛhaspatermukheneti | ācamyān vācāmet satyena tvābhijigharmi yā apsvantardevatāstā idaṃ śamayantu cakṣuḥ śrotraṃ prāṇānme mā him̐ sīritīndrasya tvā jaṭhare dadhāmīti nābhimālabheta | prakṣālya prāśitraharaṇaṃ triranenābhyātmamapo ninayate

||1||

mārjayitvāsmin brahmabhāgaṃ nidadhyāt

||2||

paścāt kuśeṣu yajamānabhāgaṃ

||3||

anvāhāryamavekṣeta prajāpaterbhāgo'syūrjasvān payasvānakṣitirasi mā mekṣeṣṭhā asmiṃśca loke'muṣmiṃśca

||4||

prāṇāpānau me pāhi kāmāya tvetyaspṛśannavaghrāyāṅguṣṭhopakaniṣṭhikābhyāṃ śiṣṭaṃ gṛhītvā brahmabhāge nidadhyāt

||5||

brahman prasthāsyāma iti śrutvā bṛhaspatirbrahmā brahmasadana āsiṣṭa bṛhaspate yajñamajūgupaḥ sa yajñaṃ pāhi yajñapatiṃ pāhi sa māṃ pāhi

||6||

bhūrbhuvaḥ svarbṛhaspatiprasūta iti japitvaoṃ3 pratiṣṭheti samidhamanujānīyāt | saṃsthite jaghanya ṛtvijāṃ sarvaprāyaścittāni juhuyāt tamitare'nvālabheran

||7||

hotāraṃ vā

||8||

etayornityahomaḥ

||9||

sarve saṃsthājapenopatiṣṭhanta upatiṣṭhante

||10||