dvādaśāhaḥ, gavāmayanam
Prathamā kaṇḍikā
dvādaśāhena praiva jāyate'bhi svargaṃ lokaṃ jayatyeṣu lokeṣu pratitiṣṭhati
||1||sāgnicityo bhavati
||2||sattramahīnaśca
||3||dīkṣitamadīkṣitā yājayeyurahīne | eta evartvijo yajamānaśca sattre
||4||tasmāddvādaśāhena na yājyaṃ pāpmano vyāvṛttyā iti vijñāyate
||5||ṛdhnoti yo dvādaśāhena yajate
||6||ṛdhnoti yaḥ pratigṛhṇātītyeke
||7||ṛtvijo yajamānaṃ cādhikṛtya vadati
||8||pīvā dīkṣate | kṛśo yajate | yadasyāṅgānāṃ mīyate juhotyeva taditi vijñāyate
||9||yo'tapasvī syādasaṃśliṣṭo'sya yajñaḥ syāt | tapasvī syāt | yajñameva tatsaṃśleṣayata iti vijñāyate
||10||eko dvādaśāhena yajeta | trayaḥ ṣaḍ dvādaśa trayodaśa vā
||11||teṣāmupasatsu trayodaśaṃ dīkṣayanti
||12||tasmāddvādaśāhe trayodaśena na brahmaṇā bhavitavyamityeke
||13||pañcadaśa dīkṣerannardhamāsāyatanāḥ | saptadaśa prajākāmāḥ paśukāmā vā | ekaviṃśatiṃ pratiṣṭhākāmā rukkāmā vā | triṃśataṃ māsāyatanāḥ | trayastriṃśatamojaskāmā vīryakāmā vā | catvāriṃśataṃ yajñakāmāḥ | catuścatvāriṃśatamindriyakāmāḥ | aṣṭācatvāriṃśataṃ paśukāmāḥ
||14||aparimitā dīkṣerannityantato vadati
||15||ye'nye saptadaśabhyo vādā ahīna eva te sthāninaḥ
||16||saptadaśānāmeva yāthākāmī
||17||sarve yājamāne sthāninaḥ
||18||sarve yājamānaṃ kuryuryatkiṃcārtvijyenāvibādhakam
||19||vibādhamāna ārtvijyaṃ balīyaḥ
||20||Dvitīyā kaṇḍikā
sarva iṣṭaprathamayajñāḥ | api vā gṛhapatireva
||1||gṛhapatereva parārthāni yathā yūpāñjanamṛtuyājyeti
||2||gṛhapatereva sāmidhenīkalpenāvadānakalpeneti prakrāmeyuryāni cānyānyevaṃrūpāṇi syuḥ
||3||tvaṃ varuṇa iti vasiṣṭharājanyānāṃ paridhānīyā
||4||ājuhotetītareṣāṃ gotrāṇām
||5||nārāśaṃso dvitīyaḥ prayājo vasiṣṭhaśunakānām
||6||tanūnapāditareṣāṃ gotrāṇām
||7||śiśire dīkṣante vasanta uttiṣṭhanti
||8||śiśire vā etasya prayāṇaṃ vasanta utthānam
||9||ṛdhnoti ya evaṃvidvāñśiśire dīkṣate vasanta uttiṣṭhata iti vijñāyate
||10||ṣaḍ vyuṣṭāścaitrasyāpūryamāṇapakṣasyātha dīkṣeran
||11||sāvitrāṇi hoṣyamāṇā nirmathya saṃnivaperan | tato vinivaperan
||12||pañcapaśubhiryakṣyamāṇāḥ saṃnivaperan | tato vinivaperan
||13||dīkṣiṣyamāṇāḥ saṃnivaperan
||14||teṣāmetatsaṃnyuptā evāgnayo bhavantyodavasānīyāyāḥ
||15||adhvaryurgṛhapatiṃ dīkṣayitvā brahmāṇaṃ dīkṣayati | tata udgātāram | tato hotāram
||16||tatastaṃ pratiprasthātā dīkṣayitvārdhino dīkṣayati
||17||tatastaṃ neṣṭā dīkṣayitvā tṛtīyino dīkṣayati
||18||tatastamunnetā dīkṣayitvā pādino dīkṣayati
||19||tatastaṃ pratiprasthātā dīkṣayati
||20||Tṛtīyā kaṇḍikā
anyo vā brāhmaṇaḥ
||1||dīkṣita ā tantrībhāvādekaikamapavarjayati
||2||evamanupūrvā evaiṣāṃ yājamānā dharmā ye kecāvibhavinaḥ
||3||nānāgotravyavāyādeva samānagotrāṇāmārṣeyavaraṇamabhyāvartetetyekam | vyavete'pi tantramevetya param
||4||sadyo dīkṣāmeke samāmananti | anvahaṃ dīkṣāmeke
||5||dvyahe dīkṣeta tryahe dīkṣetetyevaṃ krāmatyā dvādaśāhāt
||6||upadīkṣamāṇe sarvaṃ sadīkṣaṇīyamāvartetetyāśmarathyaḥ
||7||agnīnupanyupyātmasaṃskāreṇaiva pratipadyeta tantramāhutayaḥ syurityālekhanaḥ
||8||patnīnāmeva sthāne patnīrdīkṣayanti
||9||tāsāṃ yājamānaireva dharmānupūrvyaṃ vyākhyātam
||10||adhvaryuṃ dīkṣitā anvārabhante | dīkṣitānpatnayaḥ
||11||atha samanvārabdheṣu gārhapatye juhotyapaitu mṛtyuramṛtaṃ na āganvaivasvato no abhayaṃ kṛṇotu | parṇaṃ vanaspaterivābhi naḥ śīyatāṃ rayiḥ | sacatāṃ naḥ śacīpatiḥ svāheti
||12||ṛte patnībhya itarayoḥ
||13||Caturthī kaṇḍikā
paraṃ mṛtyo anu parehi panthāṃ yaste sva itaro devayānāt | cakṣuṣmate śṛṇvate te bravīmi mā naḥ prajāṃ rīriṣo mota vīrāniti dakṣiṇāgnau
||1||idamū nu śreyo'vasānamāganma yadgojiddhanajidaśvajidyat | parṇaṃ vanaspaterivābhi naḥ śīyatāṃ rayiḥ | sacatāṃ naḥ śacīpatiḥ svāhetyāhavanīye
||2||dvādaśāhaṃ dīkṣitā bhavanti
||3||na sanīhārānprahiṇvanti sattre
||4||prāyaṇīyayā pracarya rājānaṃ krītvopanahya nidadhāti dvādaśāhāyāptam
||5||ṣoḍaśivatsomakrayaṇī
||6||upasatsu dvādaśāhe saṃbhārayajūṃṣi vyācaṣṭe
||7||yajamānaṃ vācayatītyeke
||8||dvādaśopasadaḥ
||9||caturahaṃcaturahamekaikenopasanmantreṇa juhoti
||10||anūpasadamagniṃ cinoti
||11||dvyahaṃdvyahamekaikā citiḥ
||12||caturahamuttamā
||13||catustanaṃ tristanaṃ dvistanamekastanamiti tryahaṃ tryahaṃ vratāni
||14||ya eṣāṃ vratamicchedabhipūrayituṃ dadhna ekaṃ sruvamunnīya nāparamunnayeta
||15||ekaviṃśaticchadiḥ sadaḥ
||16||saṃtṛṇe adhiṣavaṇa phalake bhavataḥ
||17||ṛjurupavasathaḥ
||18||Pañcamī kaṇḍikā
śvo bhūte pratāyate jyotiṣṭomaḥ
||1||vaiśvānaraḥ prāyaṇīyo'tirātraḥ
||2||samānamā rājña upāvaharaṇāt
||3||yāvantamekasmā ahna āptaṃ manyate
||4||tamanyasminvāsasyupanahya pratyupanahyetaramupāvaharati
||5||evamaharahastantramagneryogavimokau
||6||prathame'hani yunakti | uttame vimuñcati
||7||anvahameke yogavimokau samāmananti
||8||dakṣiṇākāle'nvahaṃ dvādaśāni śatāni dadātyahīne
||9||sattre tu dākṣiṇau homau hutvedamahaṃ māṃ kalyāṇyai kīrtyai svargāya lokāya dakṣiṇāṃ nayāmīti yajamānāḥ kṛṣṇājināni dhūnvanta udañco dakṣiṇāpathenātiyanti
||10||evamaharahaḥ
||11||uttama evāhani sakhyāni visṛjante
||12||kṛṣṇaviṣāṇāśca pravidhyanti
||13||pūrvasminnevāhanyuttarasmā ahne vasatīvarīryajñāyajñiyaṃ prati gṛhṇāti
||14||vartamāna evātirātra uttarasmā ahne payāṃsi viśāsti
||15||yatra maitrāvaruṇasyābhijānāti śvaḥsutyāmindrāgnibhyāṃ viśvebhyo devebhyo brāhmaṇebhyaḥ somyebhyaḥ somepebhyaḥ somaṃ prabrūtātsubrahmaṇya subrahmaṇyāmāhvayeti
||16||Ṣaṣṭhī kaṇḍikā
tadāgnīdhra āgnīdhrāgāraṃ praviśya saṃpreṣyati śvaḥsutyāmindrāgnibhyāṃ viśvebhyo devebhyo brāhmaṇebhyaḥ somyebhyaḥ somapabhyaḥ somaṃ prabravīmi subrahmaṇya subrahmaṇyāmāhvayeti
||1||sa vai khalu śvaḥsutyāmiti brūyādityāśmarathyaḥ | adyasutyāmityālekhanaḥ
||2||tata ūrdhvaṃ śvaḥsutyāmityeva brūyāt
||3||patnīsaṃyājāntamahaḥ saṃtiṣṭhate
||4||saṃsthite'hani brahmā vācaṃ visṛjate
||5||pariharanti patnībhya udakam
||6||yanti samiddhārāḥ
||7||etyāhavanīye'bhyādadhati
||8||evamaharahaḥ
||9||tadānīmeva trivṛtamagniṣṭomaṃ rathaṃtarasāmānamupayanti
||10||rathaśabdena māhendrasya stotramupākaroti
||11||śabdo mantrasthāne bhavati
||12||śvo bhūte pañcadaśamukathyaṃ bṛhatsāmānamupayanti
||13||dundubhiśabdena māhendrasya stotramupākaroti
||14||yadyu vai stanayitnuḥ syātsa eva syācchabdo mantrasthāne
||15||śvo bhūte saptadaśamukathyaṃ vairūpasāmānamupayanti
||16||barhiḥ sthāna ādhāvena māhendrasya stotramupākaroti
||17||upākṛtaṃ sāmāprastutaṃ bhavati
||18||athodgātādhāvenādhūnute
||19||Saptamī kaṇḍikā
śvo bhūta ekaviṃśaṃ ṣoḍaśinaṃ vairājasāmānamupayanti
||1||nyūṅkhyametadaharbhavati
||2||barhiḥsthāne'raṇībhyāṃ māhendrasya stotramupākaroti
||3||upākṛtaṃ sāmāprastutaṃ bhavati
||4||athodgāturdakṣiṇamūrumavakābhiḥ pracchādya tasminnagniṃ manthati
||5||taṃ jātamudgātābhihiṅkṛtya prastotre prayacchati | taṃ so'dhvaryave
||6||tamadhvaryuruttareṇa dhiṣṇiyānparyāhṛtyāhavanīye prahṛtya preddho agne dīdihīti virājābhijuhoti
||7||śvo bhūte triṇavamukathyaṃ śākvarasāmānamupayanti
||8||barhiḥsthāne'dbhiravakāvāstābhirmāhendrasya stotramupākaroti
||9||upākṛtaṃ sāmāprastutaṃ bhavati
||10||atha tisraḥ saharṣabhā agreṇa sado'pareṇāgnīdhramudīcīnaṃ dakṣiṇāpathenātiyanti
||11||śvo bhūte trayastriṃśamukathyaṃ raivatasāmānamupayanti
||12||nyūṅkhyametadaharbhavati
||13||svayamadhvaryurṛtuyājaṃ yajati | svayaṃ gṛhapatiḥ
||14||adhvaryū yajataṃ gṛhapate yajetyabhijñāyādhvaryurhavirdhānaṃ praviśya praiṣottarayarcā yajati | ṛguttareṇa vā praiṣeṇa
||15||aśvinā pibataṃ sutaṃ dīdyagnī śucivratā | ṛtunā yajñavāhasā | ṛtunā somaṃ pibataṃ vauṣaḍiti yadyavyūḍhaḥ
||16||byūḍhe tvarvāñcamadya yayyaṃ nṛvāhaṇaṃ rathaṃ yuñjāthāmiha vāṃ vimocanam | pṛṅktaṃ havīṃṣi madhunā hi kaṃ gatamathā somaṃ pibataṃ vājinīvasū | ṛtunā somaṃ pibataṃ vauṣaḍiti tasya pracaritaṃ marutvatīyairbhavati
||17||Aṣṭamī kaṇḍikā
agṛhīto māhendraḥ
||1||atha pratiprasthātottareṇāgnīdhramudīcīṃ tantiṃ vitatya tasyāṃ vatsānbadhnāti
||2||dakṣiṇena mārjālīyaṃ mātṝruparundhanti
||3||barhiḥsthāne 'dbhirdūrvāvāstābhirmāhendrasya stotramupākaroti
||4||upākṛtaṃ sāmāprastutaṃ bhavati
||5||athaitānvatsānmātṛbhiḥ saṃsṛjya sāṃvāśinaṃ kurvanti
||6||tā agreṇa sado'pareṇāgnīdhramudīcīnaṃ dakṣiṇāpathenātivicchayanti
||7||saṃtiṣṭhate pṛṣṭhyaḥ ṣaḍahaṇ
||8||saṃsthite ghṛtaṃ madhu vā prāśnanti
||9||yathohuṣo vahaṃ pratyañjyāttādṛktaditi vijñāyate
||10||tatastrīṃśchandomānukathyānanvahamupayanti | caturviṃśaṃ catuścatvāriṃśamaṣṭācatvāriṃśamiti
||11||rathaṃtarasāmā prathamaḥ | bṛhadrathaṃtarasāmā dvitīyaḥ | bṛhatsāmā tṛtīyaḥ
||12||Navamī kaṇḍikā
tato daśamamaharavivākyamupayanti | caturviṃśamagniṣṭomaṃ rathaṃtarasāmanam
||1||nātra kaścana kasmaicanopahatāya vyāhate
||2||ye bāhyā dṛśīkavaḥ syuste vibrūyuḥ
||3||yadi tatra na vindeyurantaḥsadasādvyucyam
||4||yadi tatra na vindeyurgṛhapatinā vyucyam
||5||tadvyucyamevetyantato vadati
||6||anuṣṭubhā vyāheti vijñāyate
||7||anuṣṭubhamuktvātha tadbrūyāt
||8||yasminnupahataḥ syādanuṣṭubhā vā etatsaṃpādayati
||9||dvayīretadahaḥ samidha āharanti | nityā audumbarīśca
||10||abhyādadhati nityāḥ
||11||uttareṇāhavanīyamaudumbarīrupasādayanti
||12||atha samanvārabdheṣu dvābhyāṃ gārhapatye juhoti | amūryā upa sūrye yābhirvā sūryaḥ saha | tā no hinvantvadhvaram | iha ratiriha rantiriha ramatiriha ramadhvamiha vo ramatiḥ svāheti
||13||upasṛjandharuṇamityetābhyāmathāhavanīyaṃ gatvā
||14||aticchandasopatiṣṭhante'yaṃ sahasramānavo dṛśaḥ kavīnāṃ matirjyotirvidharmā | bradhnaḥ samīcīruṣasaḥ samairayat | arepasaḥ samokasaḥ sacetasaḥ saretasaḥ svasare manyumantaścidākoriti
||15||Daśamī kaṇḍikā
tataḥ prājāpatyāya manograhāya saṃprasarpanti
||1||prasṛpteṣūpāṃśupātreṇa gṛhṇātyanayā tvā pṛthivyā pātreṇa samudraṃ rasayā prajāpataye juṣṭaṃ gṛhṇāmīti
||2||ākāśādgṛhṇīyādityekam | tārtīyasavanikasya somasya pariśāyayedyāvantamekasmai camasagaṇāya sagrahāyāptaṃ manyetetyaparam
||3||manasā stotropākaraṇaḥ prastāva udgīthaḥ pratihāraśca
||4||manasā tisṛṇāṃ sarparājñīnāṃ ṣaṭkṛtvaḥ pratigṛṇāti yadyardharcaśaḥ śaṃsati | navakṛtvo yadi pacchaḥ
||5||hotā caturhotṝnvyācaṣṭe
||6||omiti daśahotuḥ pratigaraḥ | tatheti caturhotuḥ | omiti pañcahotuḥ | tatheti ṣaḍḍhotuḥ | arātsma hotariti saptahotuḥ
||7||manasāśrutapratyāśrute yājyā vaṣaṭkārānuvaṣaṭkārau ca
||8||manasā hutvā harati bhakṣam
||9||te yatsamīkṣante sa samupahavaḥ
||10||manasā bhakṣayanti
||11||brahmavādyaṃ vadantīti vijñāyate
||12||viniviśya kathā syādityekam | gṛhapatimeva mahartvijaḥ paryupaviśya pṛccheyurityaparam
||13||tamadhvaryuḥ pṛcchati
||14||Ekādaśī kaṇḍikā
yaddaśahotāraḥ sattramāsata kena te gṛhapatinārdhnuvankena prajā asṛjanteti
||1||prajāpatinā vai te gṛhapatinārdhnuvaṃstena prajā asṛjanteti prativacanaḥ
||2||brahmā pṛcchati yaccaturhotāraḥ sattramāsata kena te gṛhapatinārdhnuvankenauṣadhīrasṛjanteti
||3||somena vai te gṛhapatinārdhnuvaṃstenauṣadhīrasṛjanteti prativacanaḥ
||4||hotā pṛcchati yatpañcahotāraḥ sattramāsata kena te gṛhapatinārdhnuvankenaibhyo lokebhyo 'surānprāṇudanta kenaiṣāṃ paśūnavṛñjateti
||5||agninā vai te gṛhapatinārdhnuvaṃstenaibhyo lokebhyo'surānprāṇudanta tenaiṣāṃ paśūnavṛñjateti prativacanaḥ
||6||hotrakāḥ pṛcchanti yatṣaḍḍhotāraḥ sattramāsata kena te gṛhapatinārdhnuvankenartūnakalpayanteti
||7||dhātrā vai te gṛhapatinārdhnuvaṃstenartūnakalpayanteti prativacanaḥ
||8||udgātā pṛcchati yatsaptahotāraḥ sattramāsata kena te gṛhapatinārdhnuvankena suvarāyankenemāṃllokānsamatanvanniti
||9||aryamṇā vai te gṛhapatinārdhnuvaṃstena suvarāyaṃstenemāṃllokānsamatanvanniti prativacanaḥ
||10||api vā yade vaitattuṣṇīkaṃ mānasaṃ tasyaiṣa vādaḥ
||11||yadvā hotā caturhotṝnvyācaṣṭe
||12||prajāpatiṃ parivadantīti vijñāyate
||13||Dvādaśī kaṇḍikā
akuśalo vā ayaṃ prajāpatiryo daṃśamaśakānsasṛje ya stenāniti prajāpatiparivādaḥ
||1||api vā prajāpatiparivādānmantrānadhīyate
||2||te pratyetavyāḥ | yadaraṇyāni prajāpatiḥ puraśca sasṛje girīn | kartāni ca na tadbhadraṃ yadbhadraṃ tanma āsuva | yadūṣā tamasā yuktā dine tekṣṇiṣṭhamātapat | ambhaścātyati gharmaśca tathā tapte prajāpateḥ | yatstenānyadvṛkāndaṃśānmaśakānyadaghāyavaḥ | tadu te vṛjinaṃ tvetadvratametanna me matam | prajāpatiṃ daśamamaharbhajadhvaṃ matiṃ kavīnāmṛṣabhaṃ janānām | sa suṣṭutiṃ sudraviṇaṃ dadhānaḥ pūto vipāpmā vijahāti loka iti
||3||atha varaṃ vṛṇīte'do no'stviti yatkāmayate | uta vai brāhmaṇo'nekakāmo bhavati
||4||bhūrbhuvaḥ suvaḥ suprajāḥ prajayā bhūyāsaṃ suvīro vīraiḥ suvarcā varcasā supoṣaḥ hpoṣairityetadvidadhāti
||5||caturhotṝnvyākhyāya dvārau saṃvṛtya yathādhiṣṇiyaṃ patnīrvyāsādyāthābhyo vācamupākaroti
||6||iha dhṛtiriha svadhṛtiriha rantiriha ramatirityaudumbarīṃ pariṣvajyodarairupaspṛśanto vāgyatāstiṣṭhanti
||7||adhivṛkṣasūrye prāñcaḥ samanvārabdhāḥ sarpanti
||8||yuvaṃ tamindrāparvatā puroyudhā yo naḥ pṛtanyādapa taṃtamiddhataṃ vajreṇa taṃtamiddhatam | dūre cattāya chantsadgahanaṃ yadinakṣat | asmākaṃ śatrūnpari śūra viśvato darmā darṣīṣṭa viśvata ityuttareṇa havirdhānaṃ dakṣiṇairhastaiḥ kaṭāṃstejanīrvā niṣevamāṇāḥ prāñco gatvā pañca vacāṃsi vyāharanti vāgvāgaitu vāgupaitu vāk samaitūpa maitu vāgbhūrbhuvaḥ suvariti
||9||ahnā rātriṃ dhyātvādhivṛkṣasūrye subrahmaṇyayā vācaṃ visṛjyaudumbarīḥ samidha ādadhāti
||10||saṃtiṣṭhate daśamamahaḥ
||11||Trayodaśī kaṇḍikā
prāyaṇīyavadudayanīyamupayanti
||1||nātrāhīnasaṃtatayo bhavanti
||2||yatpūrvasminnahanyuttarasmā ahne kriyate tā ahīnasaṃtatayaḥ
||3||sattraṃ cedvapanakāle saśikhāni vapante
||4||udavasānīyayeṣṭvānyānṛtvijo vṛtvā pṛṣṭhaśamanīyena yajante jyotiṣṭomenāgniṣṭomena sahasradakṣiṇena
||5||atha grahakḷptiḥ
||6||prāyaṇīyodayanīyayordaśame'hanniti pṛśniprāṇagrahāngṛhṇāti | vyatiṣaṅgaṃ somamānaiḥ
||7||prākṛtaṃ yajurmānamanudrutya vāyurasi prāṇo nāmeti daśabhiḥ pṛśnigrahāṇāṃ mantrairdaśa mānāni mimīte
||8||uttaraṃ yajurmānamanudrutyāyaṃ puro bhuva iti daśabhiḥ prāṇagrahāṇāṃ mantrairdaśa mānāni mimīte
||9||evamuttarāṇi mānāni vyatiṣajati
||10||navanavāṃśavo daśa mantrāḥ
||11||api vā navabhirnavabhirmimīte
||12||avaśiṣṭā vikalpārthāḥ
||13||api vā mānamanudrutya pṛśnī atha prāṇena nivapet
||14||atha prāṇaṃ mānaṃ pṛśnibhyāṃ nivapet
||15||atha pṛśnī prāṇaṃ mānena nivapet
||16||evaṃ vihitāvuttarau paryāyau
||17||yaḥ prathamaḥ sa caturthaḥ | yo dvitīyaḥ sa pañcamaḥ
||18||navanavāṃśūngṛhṇāti
||19||uttareṣu triṣu pṛṣṭhāhaḥsu trīnatigrāhyāngṛhṇāti āgneyamekaviṃśa aindraṃ triṇave sauryaṃ trayastriṃśe
||20||pūrvasmiṃstryahe vājasaneyinaḥ samāmananti
||21||yatra gaurivītaṃ sāma tadbahūnatigrāhyāngṛhṇāti
||22||Caturdaśī kaṇḍikā
tryanīkāṃ vyākhyāsyāmaḥ
||1||aindravāyavāgnau prāyaṇīyodayanīyau daśamaṃ cāhaḥ
||2||athetareṣāṃ navānāmaindravāyavāgraṃ prathamamahaḥ | atha śukrāgram | athāgrayaṇāgram
||3||evaṃvihitā tristryanīkā parivartate yadyavyūḍhaḥ
||4||vyūḍhe tvaindravāyavāgrau prāyaṇīyodayanīyau | athetareṣāṃ daśānāmaindravāyavāgraṃ prathamamahaḥ | atha śukrāgram | atha dve āgrayaṇāgre | athaindravāyavāgram | atha dve śukrāgre | athāgrayaṇāgram | atha dve aindravāyavāgre
||5||atha paśukḷptiḥ
||6||āgneyaṃ prāyaṇīya ālabhante | śvo bhūte sārasvatīṃ meṣīm
||7||evaṃvihitānaikādaśinānanvahamālabhante
||8||āgneyamudayanīye | aindrāgnaṃ vā
||9||sauryaṃ brahmavarcasakāmaḥ
||10||yadi yūpaikādaśinī syādanvahamekaikaśo yūpānsaṃminuyāt | sarvānvaupavasathye
||11||aharaharupaśaya upāvartate
||12||agniṣṭha udayanīye paśumupākaroti
||13||dvādaśāgniṣṭomā rathaṃtarasāmānaḥ
||14||sa bharatadvādaśāhaḥ
||15||Pañcadaśī kaṇḍikā
gavāmayanena prajāṃ bhūtiṃ bhūmānaṃ gacchantyabhi svargaṃ lokaṃ jayantyeṣu lokeṣu pratitiṣṭhanti
||1||tasya dvādaśāhena sattrabhūtena kalpo vyākhyātaḥ
||2||saptadaśaike dīkṣāḥ samāmananti
||3||saṃvatsarāya dīkṣiṣyamāṇā ekāṣṭakāyāṃ dīkṣerannityuktam
||4||caturahe purastātpaurṇamāsyai dīkṣeran
||5||māghyā ityāśmarathyaḥ | caittryā ityālekhanaḥ
||6||samānamā prāyaṇīyāt
||7||prāyaṇīyamatirātramupetya caturviṃśamukathyamārambhaṇīyamupayanti
||8||te dve śaye ahanī bhavataḥ
||9||athābhiplavaṃ ṣaḍahamupayanti | jyotiṣamagniṣṭomaṃ rathaṃtarasāmānam | gāmukthyaṃ bṛhatsāmānam | āyuṣamukthyaṃ rathaṃtarasāmānam | gāmukthyaṃ bṛhatsāmānam | āyuṣamukthyaṃ rathaṃtarasāmānam | jyotiṣamagniṣṭomaṃ bṛhatsāmānam
||10||evaṃvihitāṃścaturo'bhiplavānupayanti | pṛṣṭyaṃ ṣaḍahaṃ samāse
||11||evaṃ vihitānpañca māsānupayanti
||12||tataḥ saṃbhāryam
||13||trīnabhiplavān | pṛṣṭyaṃ ṣaḍaham | abhijitamagniṣṭomam | trīnparaḥsāmna ukthyānagniṣṭomānvā | pare dve śaye ahanī
||14||iti ṣaṇmāsāḥ
||15||tato viṣuvantamupayantyekaviṃśamagniṣṭomaṃ divākīrtyasāmānam
||16||tasyodita āditye prātaranuvākamupākaroti
||17||divākīrtyametadaharbhavati
||18||uttare pakṣa āvṛttā gaṇā anyatra dvādaśāhīyāddaśarātrāt
||19||tatastrīnarvāksāmna ukthyānupayanti | agniṣṭomānvā
||20||viśvajitamagniṣṭomam
||21||tāni catvāri śayānyahāni
||22||āvṛttaṃ pṛṣṭyaṃ ṣaḍahamupetya caturo'bhiplavānāvṛttānsamāse
||23||evaṃvihitānpañca māsānupayanti
||24||Ṣoḍaśī kaṇḍikā
tataḥ saṃbhāryam
||1||dvāvabhiplavau | goāyuṣī | dvādaśāhasya daśāhāni | parāṇi catvāri śayānyahāni | mahāvratamatirātraśca
||2||iti dvādaśa māsāḥ
||3||iti śāṭyāyanakam
||4||atha tāṇḍakam
||5||uttarasya pakṣasa upariṣṭādviśvajita āvṛttaṃ pṛṣṭyaṃ ṣaḍahamupetya trīnabhiplavānāvṛttān
||6||tāni saha pūrvairaṣṭāviṃśatiḥ śayānyahāni
||7||āvṛttaṃ pṛṣṭhyaṃ ṣaḍahamupetya caturo'bhiplavānāvṛttānsamāse
||8||evaṃvihitāṃścaturo māsānupayanti
||9||tataḥ saṃbhāryau
||10||trayo'bhiplavā āyurgaurdvādaśāhasya daśāhāni
||11||parāṇyaṣṭāviṃśatiḥ śayānyahāni mahāvratamatirātraśca
||12||iti dvādaśa māsāḥ
||13||iti tāṇḍakam
||14||atha bhāllavikam
||15||pūrvasya pakṣasaḥ purastāduttamātpṛṣṭhyādabhijitamagniṣṭomam
||16||uttarasya pakṣasa upariṣṭātprathamātpṛṣṭhyādviśvajitamagniṣṭomam
||17||samānamitaracchāṭyāyanakena
||18||api vā saṃvatsaraṃ saṃpādyottame māsi dvādaśāhīye daśarātre sakṛtpṛṣṭhānyupeyuḥ
||19||tatra pṛṣṭhyānāṃ sthāne'bhiplavā nidhīyeran
||20||upariṣṭāddvādaśāhīyāddaśarātrānmahāvratam
||21||Saptadaśī kaṇḍikā
tato mahāvratamupayanti pañcaviṃśamagniṣṭomam
||1||anu ślokena stuvate
||2||navabhiraindrībhirapratihṛtābhiradhvaryurudgāyati | na vā
||3||bhadraṃ sāma patnaya upagāyanti
||4||tasya pracaritaṃ marutvatīyairbhavati
||5||agṛhīto māhendraḥ
||6||atha pratiprasthātā mahāvratikāni śilpāni vyāyātayati
||7||audumbarasya vīṇādaṇḍasya daśātimathitāni
||8||ekaikasminnatimathite daśadaśa mauñjāṃstantūnpravayati
||9||sa vāṇaḥ śatatantuḥ
||10||athaikeṣām | bhūstrayastriṃśattantava iti trayastriṃśatamadhvaryuḥ pratanoti | bhuvastrayastriṃśattantava iti trayastriṃśataṃ hotā | suvastrayastriṃśattantava iti trayastriṃśatamudgātā | gṛhapatiruttamam
||11||audumbarīmāsandīmudgātra upanidadhāti mauñjavivānāmadhyadhi hotṛṣadane
||12||audumbaraṃ pleṅkhaṃ hotre prabadhnāti mauñjyā rajjvā
||13||audumbare phalake adhvaryava upanidadhāti | kūrcau vā
||14||kūrceṣu hotrakā upagātāraḥ patnaya ityāsate
||15||nikalpante patnayo'pāghāṭalikāstambalavīṇāḥ piccholā iti
||16||nikalpante vīṇāvādāḥ śaṅkhānnāl̤īstūṇavāniti
||17||nikalpete brahmacārī puṃścalī cāgreṇa sadaso dakṣiṇāṃ dvārbāhumārtiṣyamāṇau
||18||uttarasyāṃ vediśroṇyāṃ puṃścalyai māgadhāya ca pariśrayanti
||19||Aṣṭādaśī kaṇḍikā
dikṣu dundubhīnprabadhnanti | sraktiṣu vā mahāvedeḥ
||1||apareṇāgnīdhraṃ bhūmidundubhimavaṭaṃ khananti | ardhamantarvedyardhaṃ bahirvedi
||2||tamārdreṇa carmaṇottaralomnābhivitatya śaṅkubhiḥ pariṇihatyātraitatpucchakāṇḍamāhananārthaṃ nidadhāti
||3||agreṇāgnīdhraṃ śūdrāryau nikalpete carmakarte vyāyaṃsyamānau
||4||uttareṇāgnīdhraṃ kaṭasaṃghāte tejanasaṃghāte vārddraṃ carma vyadhanārthaṃ vitatyocchrayanti
||5||agreṇāhavanīyaṃ ratheṣu kavacinaḥ saṃnahyante
||6||mārjālīyanyante'ṣṭau dāsakumārya udakumbhairnikalpante
||7||vāgbhadraṃ mano bhadraṃ māno bhadraṃ tanno bhadramiti triḥ parvayet
||8||kaṭaśalākayekṣukāṇḍena veṇukāṇḍena vetasakāṇḍena vā vāṇaṃ saṃhrādya tena māhendrasya stotramupākaroti
||9||udgātā vādayatīti vijñāyate
||10||tamudgātā prastotre prayacchati | taṃ so'dhvaryave | tamadhvaryuranyasmai
||11||taṃ so'greṇa sadaso dakṣiṇāṃ dvārbāhuṃ prativādayannāste
||12||Ekonaviṃśī kaṇḍikā
upākṛte māhendrasya stotre sarvā vāco vadanti
||1||utkrodaṃ yajamānāḥ kurvate
||2||apāghāṭalikāstambalavīṇāḥ piccholā iti patnayo vādayanti
||3||saṃpravadanti vīṇāvādāḥ śaṅkhānnāl̤īstūṇavāniti
||4||ṛtīyete brahmacārī puṃścalī ca dakṣiṇāṃ dvārbāhumāśliṣyamāṇau
||5||saṃvarttete puṃścalīmāgadhaśca
||6||ājiṃ dhāvanti
||7||dundubhīnsamāghnanti | pucchakāṇḍena bhūmidundubhim
||8||śūdrāryau carmakarte vyāyacchete ārdre śvete parimaṇḍale | antarvedi brāhmaṇo bahirvedi śūdraḥ
||9||ākrośati śūdraḥ | praśaṃsati brāhmaṇaḥ
||10||ime'rātsurime subhūtamakranniti brāhmaṇaḥ | ima udvāsīkāriṇa ime durbhūtamakranniti śūdraḥ
||11||taṃ brāhmaṇaḥ saṃjityāgnīdhre carmādhyasyati
||12||vipariyāntyetaccarma kavacinaḥ
||13||teṣāmekaikaṃ saṃśāsti māparātsīrmātivyātsīriti
||14||tate viddhyā nātipātayanti
||15||rājaputrā vidhyantītyekeṣām
||16||udañco'parimitamadhvānaṃ yātvā pratyāyāya vimuñcanti
||17||atraitā dāsakumārya udakumbhānadhinidhāya triḥ pradakṣiṇaṃ mārjālīyaṃ parinṛtyanti dakṣiṇānpado nighnantīridaṃmadhuṃ gāyantyaḥ
||18||idameva sāraghaṃ madhvayaṃ somaḥ suto iha | tasyeha piba tātṛpurhaimahā idaṃ madhvidaṃ madhvityeva gāyeyurityāśmarathyaḥ
||19||athālekhanaḥ
||20||Viṃśī kaṇḍikā
hillukāṃ dve gāyetām | himbinīṃ dve | hastāvārāṃ dve | saṃvatsaragāthāṃ dve
||1||vāgveda hillukāṃ saināṃ gāyatu prāṇasya vādite | semāngītā yajamānānihāvatu | vāgveda himbinīṃ saināṃ gāyatu prāṇasya vādite | semāngītā yajamānānihāvatu | vāgveda hastāvārāṃ saināṃ gāyatu prāṇasya vādite | semāngītā yajamānānihāvatviti
||2||tataḥ samvatsaragāthā | gāva eva surabhayo gāvo gulgulugandhayaḥ | gāvo ghṛtasya mātarastā iha santu bhūyasīḥ | nanu gāvo maṅkīrasya gaṅgāyā udakaṃ papuḥ | papuḥ sarasvatīṃ nadīṃ prācīścojjagāhire | imā vayaṃ plavāmahe śamyāḥ prataratāmiva | nikīrya tubhyaṃ madhya ākarśye śarśyo yathā | yadā bhaṅgyaśvinau vadata ṛta parṇaka yo'vadhīḥ | āviṣkṛtasya dūṣaṇamubhayorakṛtasya ca | yadā rākhāṭyau vadato grāmyamaṅkīradāśakau | kṣeme vyṛddhe grāmeṇā naḍvāṃstapyate vahan | idaṃ kalmāṣyo apibannidaṃ somo asūyata | idaṃ hiraṇyaiḥ khīlā āvāyansākthibhañjanam
||3||haimahā idaṃ madhu hillu hillviti sarvāsāmṛganteṣu samayaḥ
||4||atraitā dāsakumārya udakumbhānupaninīya yathārthaṃ gacchanti
||5||māhendrasya stutamanu ghoṣāḥ śāmyanti
||6||arkaḥ pavitraṃ rajaso vimānaḥ punāti devānāṃ bhuvanāni viśvā | dyāvāpṛthivī payasā saṃvidāne ghṛtaṃ duhāte amṛtaṃ prapīne | pavitramarko rajaso vimānaḥ punāti devānāṃ bhuvanāni viśvā | suvarjyotiryaśo mahadaśīmahi gādhamuta pratiṣṭhāmiti phalake kūrcau vādhiruhyādhvaryuḥ śastraṃ pratigṛṇāti
||7||saṃtiṣṭhate mahāvratam
||8||Ekaviṃśī kaṇḍikā
vyākhyāta udayanīyaḥ pṛṣṭhaśamanīyaśca
||1||atha grahakḷptiḥ
||2||triṣu paraḥsāmasu trīnatigrāhyāngṛhṇāti
||3||upayāmagṛhīto'syadbhyastvauṣadhībhyo juṣṭaṃ gṛhṇāmīti prathame'hani gṛhṇāti | oṣadhībhyastvā prajābhya iti dvitīye | prajābhyastvā prajāpataya iti tṛtīye
||4||etānevāvṛtānarvāksāmasu
||5||tānūrdhvānāvṛttāṃśca viṣuvati
||6||teṣāṃ madhye sauryamudu tyaṃ jātavedasamiti
||7||etasminnevāhani vaiśvakarmaṇamatigrāhyāṇāmaṣṭamaṃ gṛhṇāti vācaspatiṃ viśvakarmāṇamūtaya iti
||8||śvo bhūta ādityaṃ mahīmū ṣu mātaramiti
||9||tāvevameva vyatyāsaṃ gṛhṇātyā mahāvratāt
||10||tau saha mahāvrate | prājāpatyaṃ ca pañcapātram
||11||trayastriṃśatametadaharatigrāhyāngṛhṇāti
||12||daśāgneyā daśaindrā daśa sauryā vaiśvakarmana ādityaḥ pañcapātra iti trayastriṃśat
||13||atigrāhyāyatane catvāryatigrāhyapātrāṇi pratidiśaṃ nihitāni bhavanti | madhye pañcamam
||14||pūrvārdhe gṛhṇāti
||15||indramidgāthina ityanudrutyopayāmagṛhīto'sīndrāya tvārkavate juṣṭaṃ gṛhṇāmīti gṛhītvaiṣa te yonirindrāya tvārkavata iti sādayati
||16||evaṃ sarvatra grahanasādanau saṃnamati
||17||abhi tvā śūra nonuma iti dakṣiṇārdhe
||18||Dvāviṃśī kaṇḍikā
imā nu kaṃ bhuvanā sīṣadhemendraśca viśve ca devāḥ | yajñaṃ ca nastanvaṃ ca prajāṃ cādityairindraḥ saha sīṣadhātu | ādityairindraḥ sagaṇo marudbhirasmabhyaṃ bheṣajā karaditi paścārdhe
||1||tvāmiddhi havāmaha ityuttarārdhe
||2||tadidāsa bhuvaneṣu jyeṣṭhaṃ yato yajña ugrastveṣanṛmṇaḥ | sadyo jajñāno ni riṇāti śatrūnanu yaṃ viśve madantyūmā iti madhyame
||3||tānanyasminpātra ānīya sarvānmadhyame gṛhṇāti tve kratumapi vṛñjanti viśva iti
||4||athaikeṣām | yannānā juhuyādātmano 'ṅgāni vicchindyāt | yatsamāhṛtyāhutīḥ saṃrundhyāttadanu yajamānāḥ saṃrundhyeran | stokā evātmanpratyānīya hotavyāḥ | pratyahāṅgāni dadāti nāhutīḥ saṃruṇaddhi na yajñaṃ vicchinattīti vijñāyate
||5||taṃ bhakṣayati mahaste bhakṣayāmi bargaṃ te bhakṣayāmi bhujaṃ te bhakṣayāmyannādyaṃ te bhakṣayāmīti
||6||tryanīkāṃ vyākhyāsyāmaḥ
||7||aindravāyavāgraṃ prathamamaharatha śukrāgramathāgrayaṇāgram
||8||evaṃvihitā tryanīkā parivartata ita ūrdhvā prāgviṣuvataḥ
||9||ūrdhvaṃ viṣuvata āvṛttāvṛtteṣu
||10||śukrāgro viṣuvān
||11||atha paśukḷptiḥ
||12||āgneyaṃ prāyaṇīya ālabhante | śvo bhūte sārasvatīṃ meṣīm
||13||evaṃvihitānaikādaśinānanvahamālabhante
||14||Trayoviṃśī kaṇḍikā
sauryaṃ viṣuvatyupālambhyam
||1||teṣāmevamupākurvatāṃ dvādaśāhīyasya daśarātrasya saptadaśa ukthye dvātriṃśatamekādaśinyo'pavṛjyante
||2||navāhānyatiricyante
||3||teṣu gavyānatiriktapaśūnālabhante | vaiṣṇavaṃ vāmanamekaviṃśe | aindrāgnaṃ triṇave | vaiśvadevaṃ trayastriṃśe | dyāvāpṛthivyāṃ dhenuṃ prathame chandome | tasyā eva vāyavyaṃ vatsaṃ madhyame | ādityāmaviṃ vaśāmuttame | maitrāvaruṇīmavivākye | prājāpatyamṛṣabhaṃ tūparaṃ mahāvrate | āgneyamudayanīye
||4||iti pāliṅgāyanikāḥ
||5||atha kāṭhakāḥ
||6||aikādaśinānprativibhajyāprativibhajya vā prāyaṇīyodayanīyayorālabhante
||7||āgneyamantardhau rathaṃtarapṛṣṭheṣvaindraṃ bṛhatpṛṣṭheṣu
||8||api vāgnendraṃ rathaṃtarapṛṣṭheṣvaindrāgnaṃ bṛhatpṛṣṭheṣu
||9||teṣveva navasu gavyān
||10||tatra vikāraḥ
||11||bārhaspatyaṃ śitipṛṣṭhaṃ trayastriṃśe | vāce pṛśnimuttame | vaiśvakarmaṇamṛṣabhaṃ tūparaṃ mahāvrate dvirūpamubhayataetam
||12||kratupaśūneva samabhyuccayavadanvahamālabheranyadi vibhavaḥ paśavaḥ syuḥ | aikādaśinānvā vihṛtāniti vājasaneyakam
||13||aindrāgnaṃ vā sarvatra
||14||Caturviṃśī kaṇḍikā
utsargiṇāmayanaṃ gavāmayanaṃ guṇavikṛtam
||1||utsṛjyāṃ3 notsṛjyā3 mityuktam
||2||yadyahānyutsṛjeyuḥ prathamaṃ pṛṣṭhyaṃ saṃsthāpyāparasmā ahne vasatīvarīḥ parihṛtya vasatīvarīṣu mṛtpiṇḍamavadhāyaindraṃ sāṃnāyyaṃ nirupyopavasanti
||3||śvo bhūte'harutsṛjya prājāpatyaṃ paśumālabhante
||4||tasya yathākālaṃ vapayā pracaryāgnaye vasumate puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapatyaindraṃ ca dadhi
||5||tayoḥ samānaṃ sviṣṭakṛdiḍam
||6||upahūtāyāmiḍāyāṃ sāṃnāyyaṃ samupahūya bhakṣayanti
||7||mādhyaṃdina kāle paśupuroḍāśena pracaryendrāya marutvate puroḍāśamekādaśakapālaṃ nirvapatyaindraṃ ca carum
||8||havirāhutiprabhṛtīḍāntaṃ saṃsthāpya tṛtīyasavanakāle paśunā pracarya vaiśvadevaṃ dvādaśakapālaṃ nirvapati vaiśvadevaṃ ca carum
||9||pūrvavaddhaviṣī saṃsthāpayet
||10||api vā savanīyāneva puroḍāśāneteṣāṃ haviṣāṃ sthāne | adhvarakalpānvā
||11||agnīdaupayajānaṅgārānāharetyetadādi pāśukaṃ karma pratipadyate
||12||Pañcaviṃśī kaṇḍikā
evamata ūrdhvaṃ ṣaḍahairmāsānsaṃpādya saptamamutsṛjyaitatkurvanti
||1||pañca jyotīṃṣi prāgviṣuvata utsṛjyante
||2||catvārastrayastriṃśā upariṣṭādekaṃ ca jyotiḥ saṃbhārye
||3||prathamasaptamayoreva notsṛjeyurityeke
||4||athaikeṣām | yānyahānyutsargaprāptānyekatrikastotrāṇyeva syuḥ
||5||ekaikāṃ vaiṣāṃ stotrīyāmutsṛjeyuḥ | ukthāni vā
||6||saṃvatsarasyottame'hannekāmeva stotrīyāmutsṛjeyuḥ | tadutsṛṣṭaṃ cānutsṛṣṭaṃ ca bhavatīti
||7||athaikeṣām | yadaharutsṛjeyustadeva śvo bhūta upeyuḥ
||8||tadu tathā na kuryāt vikastiḥ sā saṃvatsarasya bhavatīti
||9||avabhṛthādudetya tānyevopeyuḥ
||10||dvādaśa yadyamāvāsyāyāmutsṛjeyuḥ | yadyubhayatra caturviṃśatiḥ
||11||tadetatpautrīyaṃ paśavyamāyuṣyaṃ svargyam
||12||saṃtiṣṭhata utsargiṇāmayanamutsargiṇāmayanam
||13||