मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Ekaviṃśaḥ praśnaḥ

3
Āpastambaśrautasūtram · 21

dvādaśāhaḥ, gavāmayanam

Prathamā kaṇḍikā

dvādaśāhena praiva jāyate'bhi svargaṃ lokaṃ jayatyeṣu lokeṣu pratitiṣṭhati

||1||

sāgnicityo bhavati

||2||

sattramahīnaśca

||3||

dīkṣitamadīkṣitā yājayeyurahīne | eta evartvijo yajamānaśca sattre

||4||

tasmāddvādaśāhena na yājyaṃ pāpmano vyāvṛttyā iti vijñāyate

||5||

ṛdhnoti yo dvādaśāhena yajate

||6||

ṛdhnoti yaḥ pratigṛhṇātītyeke

||7||

ṛtvijo yajamānaṃ cādhikṛtya vadati

||8||

pīvā dīkṣate | kṛśo yajate | yadasyāṅgānāṃ mīyate juhotyeva taditi vijñāyate

||9||

yo'tapasvī syādasaṃśliṣṭo'sya yajñaḥ syāt | tapasvī syāt | yajñameva tatsaṃśleṣayata iti vijñāyate

||10||

eko dvādaśāhena yajeta | trayaḥ ṣaḍ dvādaśa trayodaśa vā

||11||

teṣāmupasatsu trayodaśaṃ dīkṣayanti

||12||

tasmāddvādaśāhe trayodaśena na brahmaṇā bhavitavyamityeke

||13||

pañcadaśa dīkṣerannardhamāsāyatanāḥ | saptadaśa prajākāmāḥ paśukāmā vā | ekaviṃśatiṃ pratiṣṭhākāmā rukkāmā vā | triṃśataṃ māsāyatanāḥ | trayastriṃśatamojaskāmā vīryakāmā vā | catvāriṃśataṃ yajñakāmāḥ | catuścatvāriṃśatamindriyakāmāḥ | aṣṭācatvāriṃśataṃ paśukāmāḥ

||14||

aparimitā dīkṣerannityantato vadati

||15||

ye'nye saptadaśabhyo vādā ahīna eva te sthāninaḥ

||16||

saptadaśānāmeva yāthākāmī

||17||

sarve yājamāne sthāninaḥ

||18||

sarve yājamānaṃ kuryuryatkiṃcārtvijyenāvibādhakam

||19||

vibādhamāna ārtvijyaṃ balīyaḥ

||20||

Dvitīyā kaṇḍikā

sarva iṣṭaprathamayajñāḥ | api vā gṛhapatireva

||1||

gṛhapatereva parārthāni yathā yūpāñjanamṛtuyājyeti

||2||

gṛhapatereva sāmidhenīkalpenāvadānakalpeneti prakrāmeyuryāni cānyānyevaṃrūpāṇi syuḥ

||3||

tvaṃ varuṇa iti vasiṣṭharājanyānāṃ paridhānīyā

||4||

ājuhotetītareṣāṃ gotrāṇām

||5||

nārāśaṃso dvitīyaḥ prayājo vasiṣṭhaśunakānām

||6||

tanūnapāditareṣāṃ gotrāṇām

||7||

śiśire dīkṣante vasanta uttiṣṭhanti

||8||

śiśire vā etasya prayāṇaṃ vasanta utthānam

||9||

ṛdhnoti ya evaṃvidvāñśiśire dīkṣate vasanta uttiṣṭhata iti vijñāyate

||10||

ṣaḍ vyuṣṭāścaitrasyāpūryamāṇapakṣasyātha dīkṣeran

||11||

sāvitrāṇi hoṣyamāṇā nirmathya saṃnivaperan | tato vinivaperan

||12||

pañcapaśubhiryakṣyamāṇāḥ saṃnivaperan | tato vinivaperan

||13||

dīkṣiṣyamāṇāḥ saṃnivaperan

||14||

teṣāmetatsaṃnyuptā evāgnayo bhavantyodavasānīyāyāḥ

||15||

adhvaryurgṛhapatiṃ dīkṣayitvā brahmāṇaṃ dīkṣayati | tata udgātāram | tato hotāram

||16||

tatastaṃ pratiprasthātā dīkṣayitvārdhino dīkṣayati

||17||

tatastaṃ neṣṭā dīkṣayitvā tṛtīyino dīkṣayati

||18||

tatastamunnetā dīkṣayitvā pādino dīkṣayati

||19||

tatastaṃ pratiprasthātā dīkṣayati

||20||

Tṛtīyā kaṇḍikā

anyo vā brāhmaṇaḥ

||1||

dīkṣita ā tantrībhāvādekaikamapavarjayati

||2||

evamanupūrvā evaiṣāṃ yājamānā dharmā ye kecāvibhavinaḥ

||3||

nānāgotravyavāyādeva samānagotrāṇāmārṣeyavaraṇamabhyāvartetetyekam | vyavete'pi tantramevetya param

||4||

sadyo dīkṣāmeke samāmananti | anvahaṃ dīkṣāmeke

||5||

dvyahe dīkṣeta tryahe dīkṣetetyevaṃ krāmatyā dvādaśāhāt

||6||

upadīkṣamāṇe sarvaṃ sadīkṣaṇīyamāvartetetyāśmarathyaḥ

||7||

agnīnupanyupyātmasaṃskāreṇaiva pratipadyeta tantramāhutayaḥ syurityālekhanaḥ

||8||

patnīnāmeva sthāne patnīrdīkṣayanti

||9||

tāsāṃ yājamānaireva dharmānupūrvyaṃ vyākhyātam

||10||

adhvaryuṃ dīkṣitā anvārabhante | dīkṣitānpatnayaḥ

||11||

atha samanvārabdheṣu gārhapatye juhotyapaitu mṛtyuramṛtaṃ na āganvaivasvato no abhayaṃ kṛṇotu | parṇaṃ vanaspaterivābhi naḥ śīyatāṃ rayiḥ | sacatāṃ naḥ śacīpatiḥ svāheti

||12||

ṛte patnībhya itarayoḥ

||13||

Caturthī kaṇḍikā

paraṃ mṛtyo anu parehi panthāṃ yaste sva itaro devayānāt | cakṣuṣmate śṛṇvate te bravīmi mā naḥ prajāṃ rīriṣo mota vīrāniti dakṣiṇāgnau

||1||

idamū nu śreyo'vasānamāganma yadgojiddhanajidaśvajidyat | parṇaṃ vanaspaterivābhi naḥ śīyatāṃ rayiḥ | sacatāṃ naḥ śacīpatiḥ svāhetyāhavanīye

||2||

dvādaśāhaṃ dīkṣitā bhavanti

||3||

na sanīhārānprahiṇvanti sattre

||4||

prāyaṇīyayā pracarya rājānaṃ krītvopanahya nidadhāti dvādaśāhāyāptam

||5||

ṣoḍaśivatsomakrayaṇī

||6||

upasatsu dvādaśāhe saṃbhārayajūṃṣi vyācaṣṭe

||7||

yajamānaṃ vācayatītyeke

||8||

dvādaśopasadaḥ

||9||

caturahaṃcaturahamekaikenopasanmantreṇa juhoti

||10||

anūpasadamagniṃ cinoti

||11||

dvyahaṃdvyahamekaikā citiḥ

||12||

caturahamuttamā

||13||

catustanaṃ tristanaṃ dvistanamekastanamiti tryahaṃ tryahaṃ vratāni

||14||

ya eṣāṃ vratamicchedabhipūrayituṃ dadhna ekaṃ sruvamunnīya nāparamunnayeta

||15||

ekaviṃśaticchadiḥ sadaḥ

||16||

saṃtṛṇe adhiṣavaṇa phalake bhavataḥ

||17||

ṛjurupavasathaḥ

||18||

Pañcamī kaṇḍikā

śvo bhūte pratāyate jyotiṣṭomaḥ

||1||

vaiśvānaraḥ prāyaṇīyo'tirātraḥ

||2||

samānamā rājña upāvaharaṇāt

||3||

yāvantamekasmā ahna āptaṃ manyate

||4||

tamanyasminvāsasyupanahya pratyupanahyetaramupāvaharati

||5||

evamaharahastantramagneryogavimokau

||6||

prathame'hani yunakti | uttame vimuñcati

||7||

anvahameke yogavimokau samāmananti

||8||

dakṣiṇākāle'nvahaṃ dvādaśāni śatāni dadātyahīne

||9||

sattre tu dākṣiṇau homau hutvedamahaṃ māṃ kalyāṇyai kīrtyai svargāya lokāya dakṣiṇāṃ nayāmīti yajamānāḥ kṛṣṇājināni dhūnvanta udañco dakṣiṇāpathenātiyanti

||10||

evamaharahaḥ

||11||

uttama evāhani sakhyāni visṛjante

||12||

kṛṣṇaviṣāṇāśca pravidhyanti

||13||

pūrvasminnevāhanyuttarasmā ahne vasatīvarīryajñāyajñiyaṃ prati gṛhṇāti

||14||

vartamāna evātirātra uttarasmā ahne payāṃsi viśāsti

||15||

yatra maitrāvaruṇasyābhijānāti śvaḥsutyāmindrāgnibhyāṃ viśvebhyo devebhyo brāhmaṇebhyaḥ somyebhyaḥ somepebhyaḥ somaṃ prabrūtātsubrahmaṇya subrahmaṇyāmāhvayeti

||16||

Ṣaṣṭhī kaṇḍikā

tadāgnīdhra āgnīdhrāgāraṃ praviśya saṃpreṣyati śvaḥsutyāmindrāgnibhyāṃ viśvebhyo devebhyo brāhmaṇebhyaḥ somyebhyaḥ somapabhyaḥ somaṃ prabravīmi subrahmaṇya subrahmaṇyāmāhvayeti

||1||

sa vai khalu śvaḥsutyāmiti brūyādityāśmarathyaḥ | adyasutyāmityālekhanaḥ

||2||

tata ūrdhvaṃ śvaḥsutyāmityeva brūyāt

||3||

patnīsaṃyājāntamahaḥ saṃtiṣṭhate

||4||

saṃsthite'hani brahmā vācaṃ visṛjate

||5||

pariharanti patnībhya udakam

||6||

yanti samiddhārāḥ

||7||

etyāhavanīye'bhyādadhati

||8||

evamaharahaḥ

||9||

tadānīmeva trivṛtamagniṣṭomaṃ rathaṃtarasāmānamupayanti

||10||

rathaśabdena māhendrasya stotramupākaroti

||11||

śabdo mantrasthāne bhavati

||12||

śvo bhūte pañcadaśamukathyaṃ bṛhatsāmānamupayanti

||13||

dundubhiśabdena māhendrasya stotramupākaroti

||14||

yadyu vai stanayitnuḥ syātsa eva syācchabdo mantrasthāne

||15||

śvo bhūte saptadaśamukathyaṃ vairūpasāmānamupayanti

||16||

barhiḥ sthāna ādhāvena māhendrasya stotramupākaroti

||17||

upākṛtaṃ sāmāprastutaṃ bhavati

||18||

athodgātādhāvenādhūnute

||19||

Saptamī kaṇḍikā

śvo bhūta ekaviṃśaṃ ṣoḍaśinaṃ vairājasāmānamupayanti

||1||

nyūṅkhyametadaharbhavati

||2||

barhiḥsthāne'raṇībhyāṃ māhendrasya stotramupākaroti

||3||

upākṛtaṃ sāmāprastutaṃ bhavati

||4||

athodgāturdakṣiṇamūrumavakābhiḥ pracchādya tasminnagniṃ manthati

||5||

taṃ jātamudgātābhihiṅkṛtya prastotre prayacchati | taṃ so'dhvaryave

||6||

tamadhvaryuruttareṇa dhiṣṇiyānparyāhṛtyāhavanīye prahṛtya preddho agne dīdihīti virājābhijuhoti

||7||

śvo bhūte triṇavamukathyaṃ śākvarasāmānamupayanti

||8||

barhiḥsthāne'dbhiravakāvāstābhirmāhendrasya stotramupākaroti

||9||

upākṛtaṃ sāmāprastutaṃ bhavati

||10||

atha tisraḥ saharṣabhā agreṇa sado'pareṇāgnīdhramudīcīnaṃ dakṣiṇāpathenātiyanti

||11||

śvo bhūte trayastriṃśamukathyaṃ raivatasāmānamupayanti

||12||

nyūṅkhyametadaharbhavati

||13||

svayamadhvaryurṛtuyājaṃ yajati | svayaṃ gṛhapatiḥ

||14||

adhvaryū yajataṃ gṛhapate yajetyabhijñāyādhvaryurhavirdhānaṃ praviśya praiṣottarayarcā yajati | ṛguttareṇa vā praiṣeṇa

||15||

aśvinā pibataṃ sutaṃ dīdyagnī śucivratā | ṛtunā yajñavāhasā | ṛtunā somaṃ pibataṃ vauṣaḍiti yadyavyūḍhaḥ

||16||

byūḍhe tvarvāñcamadya yayyaṃ nṛvāhaṇaṃ rathaṃ yuñjāthāmiha vāṃ vimocanam | pṛṅktaṃ havīṃṣi madhunā hi kaṃ gatamathā somaṃ pibataṃ vājinīvasū | ṛtunā somaṃ pibataṃ vauṣaḍiti tasya pracaritaṃ marutvatīyairbhavati

||17||

Aṣṭamī kaṇḍikā

agṛhīto māhendraḥ

||1||

atha pratiprasthātottareṇāgnīdhramudīcīṃ tantiṃ vitatya tasyāṃ vatsānbadhnāti

||2||

dakṣiṇena mārjālīyaṃ mātṝruparundhanti

||3||

barhiḥsthāne 'dbhirdūrvāvāstābhirmāhendrasya stotramupākaroti

||4||

upākṛtaṃ sāmāprastutaṃ bhavati

||5||

athaitānvatsānmātṛbhiḥ saṃsṛjya sāṃvāśinaṃ kurvanti

||6||

tā agreṇa sado'pareṇāgnīdhramudīcīnaṃ dakṣiṇāpathenātivicchayanti

||7||

saṃtiṣṭhate pṛṣṭhyaḥ ṣaḍahaṇ

||8||

saṃsthite ghṛtaṃ madhu vā prāśnanti

||9||

yathohuṣo vahaṃ pratyañjyāttādṛktaditi vijñāyate

||10||

tatastrīṃśchandomānukathyānanvahamupayanti | caturviṃśaṃ catuścatvāriṃśamaṣṭācatvāriṃśamiti

||11||

rathaṃtarasāmā prathamaḥ | bṛhadrathaṃtarasāmā dvitīyaḥ | bṛhatsāmā tṛtīyaḥ

||12||

Navamī kaṇḍikā

tato daśamamaharavivākyamupayanti | caturviṃśamagniṣṭomaṃ rathaṃtarasāmanam

||1||

nātra kaścana kasmaicanopahatāya vyāhate

||2||

ye bāhyā dṛśīkavaḥ syuste vibrūyuḥ

||3||

yadi tatra na vindeyurantaḥsadasādvyucyam

||4||

yadi tatra na vindeyurgṛhapatinā vyucyam

||5||

tadvyucyamevetyantato vadati

||6||

anuṣṭubhā vyāheti vijñāyate

||7||

anuṣṭubhamuktvātha tadbrūyāt

||8||

yasminnupahataḥ syādanuṣṭubhā vā etatsaṃpādayati

||9||

dvayīretadahaḥ samidha āharanti | nityā audumbarīśca

||10||

abhyādadhati nityāḥ

||11||

uttareṇāhavanīyamaudumbarīrupasādayanti

||12||

atha samanvārabdheṣu dvābhyāṃ gārhapatye juhoti | amūryā upa sūrye yābhirvā sūryaḥ saha | tā no hinvantvadhvaram | iha ratiriha rantiriha ramatiriha ramadhvamiha vo ramatiḥ svāheti

||13||

upasṛjandharuṇamityetābhyāmathāhavanīyaṃ gatvā

||14||

aticchandasopatiṣṭhante'yaṃ sahasramānavo dṛśaḥ kavīnāṃ matirjyotirvidharmā | bradhnaḥ samīcīruṣasaḥ samairayat | arepasaḥ samokasaḥ sacetasaḥ saretasaḥ svasare manyumantaścidākoriti

||15||

Daśamī kaṇḍikā

tataḥ prājāpatyāya manograhāya saṃprasarpanti

||1||

prasṛpteṣūpāṃśupātreṇa gṛhṇātyanayā tvā pṛthivyā pātreṇa samudraṃ rasayā prajāpataye juṣṭaṃ gṛhṇāmīti

||2||

ākāśādgṛhṇīyādityekam | tārtīyasavanikasya somasya pariśāyayedyāvantamekasmai camasagaṇāya sagrahāyāptaṃ manyetetyaparam

||3||

manasā stotropākaraṇaḥ prastāva udgīthaḥ pratihāraśca

||4||

manasā tisṛṇāṃ sarparājñīnāṃ ṣaṭkṛtvaḥ pratigṛṇāti yadyardharcaśaḥ śaṃsati | navakṛtvo yadi pacchaḥ

||5||

hotā caturhotṝnvyācaṣṭe

||6||

omiti daśahotuḥ pratigaraḥ | tatheti caturhotuḥ | omiti pañcahotuḥ | tatheti ṣaḍḍhotuḥ | arātsma hotariti saptahotuḥ

||7||

manasāśrutapratyāśrute yājyā vaṣaṭkārānuvaṣaṭkārau ca

||8||

manasā hutvā harati bhakṣam

||9||

te yatsamīkṣante sa samupahavaḥ

||10||

manasā bhakṣayanti

||11||

brahmavādyaṃ vadantīti vijñāyate

||12||

viniviśya kathā syādityekam | gṛhapatimeva mahartvijaḥ paryupaviśya pṛccheyurityaparam

||13||

tamadhvaryuḥ pṛcchati

||14||

Ekādaśī kaṇḍikā

yaddaśahotāraḥ sattramāsata kena te gṛhapatinārdhnuvankena prajā asṛjanteti

||1||

prajāpatinā vai te gṛhapatinārdhnuvaṃstena prajā asṛjanteti prativacanaḥ

||2||

brahmā pṛcchati yaccaturhotāraḥ sattramāsata kena te gṛhapatinārdhnuvankenauṣadhīrasṛjanteti

||3||

somena vai te gṛhapatinārdhnuvaṃstenauṣadhīrasṛjanteti prativacanaḥ

||4||

hotā pṛcchati yatpañcahotāraḥ sattramāsata kena te gṛhapatinārdhnuvankenaibhyo lokebhyo 'surānprāṇudanta kenaiṣāṃ paśūnavṛñjateti

||5||

agninā vai te gṛhapatinārdhnuvaṃstenaibhyo lokebhyo'surānprāṇudanta tenaiṣāṃ paśūnavṛñjateti prativacanaḥ

||6||

hotrakāḥ pṛcchanti yatṣaḍḍhotāraḥ sattramāsata kena te gṛhapatinārdhnuvankenartūnakalpayanteti

||7||

dhātrā vai te gṛhapatinārdhnuvaṃstenartūnakalpayanteti prativacanaḥ

||8||

udgātā pṛcchati yatsaptahotāraḥ sattramāsata kena te gṛhapatinārdhnuvankena suvarāyankenemāṃllokānsamatanvanniti

||9||

aryamṇā vai te gṛhapatinārdhnuvaṃstena suvarāyaṃstenemāṃllokānsamatanvanniti prativacanaḥ

||10||

api vā yade vaitattuṣṇīkaṃ mānasaṃ tasyaiṣa vādaḥ

||11||

yadvā hotā caturhotṝnvyācaṣṭe

||12||

prajāpatiṃ parivadantīti vijñāyate

||13||

Dvādaśī kaṇḍikā

akuśalo vā ayaṃ prajāpatiryo daṃśamaśakānsasṛje ya stenāniti prajāpatiparivādaḥ

||1||

api vā prajāpatiparivādānmantrānadhīyate

||2||

te pratyetavyāḥ | yadaraṇyāni prajāpatiḥ puraśca sasṛje girīn | kartāni ca na tadbhadraṃ yadbhadraṃ tanma āsuva | yadūṣā tamasā yuktā dine tekṣṇiṣṭhamātapat | ambhaścātyati gharmaśca tathā tapte prajāpateḥ | yatstenānyadvṛkāndaṃśānmaśakānyadaghāyavaḥ | tadu te vṛjinaṃ tvetadvratametanna me matam | prajāpatiṃ daśamamaharbhajadhvaṃ matiṃ kavīnāmṛṣabhaṃ janānām | sa suṣṭutiṃ sudraviṇaṃ dadhānaḥ pūto vipāpmā vijahāti loka iti

||3||

atha varaṃ vṛṇīte'do no'stviti yatkāmayate | uta vai brāhmaṇo'nekakāmo bhavati

||4||

bhūrbhuvaḥ suvaḥ suprajāḥ prajayā bhūyāsaṃ suvīro vīraiḥ suvarcā varcasā supoṣaḥ hpoṣairityetadvidadhāti

||5||

caturhotṝnvyākhyāya dvārau saṃvṛtya yathādhiṣṇiyaṃ patnīrvyāsādyāthābhyo vācamupākaroti

||6||

iha dhṛtiriha svadhṛtiriha rantiriha ramatirityaudumbarīṃ pariṣvajyodarairupaspṛśanto vāgyatāstiṣṭhanti

||7||

adhivṛkṣasūrye prāñcaḥ samanvārabdhāḥ sarpanti

||8||

yuvaṃ tamindrāparvatā puroyudhā yo naḥ pṛtanyādapa taṃtamiddhataṃ vajreṇa taṃtamiddhatam | dūre cattāya chantsadgahanaṃ yadinakṣat | asmākaṃ śatrūnpari śūra viśvato darmā darṣīṣṭa viśvata ityuttareṇa havirdhānaṃ dakṣiṇairhastaiḥ kaṭāṃstejanīrvā niṣevamāṇāḥ prāñco gatvā pañca vacāṃsi vyāharanti vāgvāgaitu vāgupaitu vāk samaitūpa maitu vāgbhūrbhuvaḥ suvariti

||9||

ahnā rātriṃ dhyātvādhivṛkṣasūrye subrahmaṇyayā vācaṃ visṛjyaudumbarīḥ samidha ādadhāti

||10||

saṃtiṣṭhate daśamamahaḥ

||11||

Trayodaśī kaṇḍikā

prāyaṇīyavadudayanīyamupayanti

||1||

nātrāhīnasaṃtatayo bhavanti

||2||

yatpūrvasminnahanyuttarasmā ahne kriyate tā ahīnasaṃtatayaḥ

||3||

sattraṃ cedvapanakāle saśikhāni vapante

||4||

udavasānīyayeṣṭvānyānṛtvijo vṛtvā pṛṣṭhaśamanīyena yajante jyotiṣṭomenāgniṣṭomena sahasradakṣiṇena

||5||

atha grahakḷptiḥ

||6||

prāyaṇīyodayanīyayordaśame'hanniti pṛśniprāṇagrahāngṛhṇāti | vyatiṣaṅgaṃ somamānaiḥ

||7||

prākṛtaṃ yajurmānamanudrutya vāyurasi prāṇo nāmeti daśabhiḥ pṛśnigrahāṇāṃ mantrairdaśa mānāni mimīte

||8||

uttaraṃ yajurmānamanudrutyāyaṃ puro bhuva iti daśabhiḥ prāṇagrahāṇāṃ mantrairdaśa mānāni mimīte

||9||

evamuttarāṇi mānāni vyatiṣajati

||10||

navanavāṃśavo daśa mantrāḥ

||11||

api vā navabhirnavabhirmimīte

||12||

avaśiṣṭā vikalpārthāḥ

||13||

api vā mānamanudrutya pṛśnī atha prāṇena nivapet

||14||

atha prāṇaṃ mānaṃ pṛśnibhyāṃ nivapet

||15||

atha pṛśnī prāṇaṃ mānena nivapet

||16||

evaṃ vihitāvuttarau paryāyau

||17||

yaḥ prathamaḥ sa caturthaḥ | yo dvitīyaḥ sa pañcamaḥ

||18||

navanavāṃśūngṛhṇāti

||19||

uttareṣu triṣu pṛṣṭhāhaḥsu trīnatigrāhyāngṛhṇāti āgneyamekaviṃśa aindraṃ triṇave sauryaṃ trayastriṃśe

||20||

pūrvasmiṃstryahe vājasaneyinaḥ samāmananti

||21||

yatra gaurivītaṃ sāma tadbahūnatigrāhyāngṛhṇāti

||22||

Caturdaśī kaṇḍikā

tryanīkāṃ vyākhyāsyāmaḥ

||1||

aindravāyavāgnau prāyaṇīyodayanīyau daśamaṃ cāhaḥ

||2||

athetareṣāṃ navānāmaindravāyavāgraṃ prathamamahaḥ | atha śukrāgram | athāgrayaṇāgram

||3||

evaṃvihitā tristryanīkā parivartate yadyavyūḍhaḥ

||4||

vyūḍhe tvaindravāyavāgrau prāyaṇīyodayanīyau | athetareṣāṃ daśānāmaindravāyavāgraṃ prathamamahaḥ | atha śukrāgram | atha dve āgrayaṇāgre | athaindravāyavāgram | atha dve śukrāgre | athāgrayaṇāgram | atha dve aindravāyavāgre

||5||

atha paśukḷptiḥ

||6||

āgneyaṃ prāyaṇīya ālabhante | śvo bhūte sārasvatīṃ meṣīm

||7||

evaṃvihitānaikādaśinānanvahamālabhante

||8||

āgneyamudayanīye | aindrāgnaṃ vā

||9||

sauryaṃ brahmavarcasakāmaḥ

||10||

yadi yūpaikādaśinī syādanvahamekaikaśo yūpānsaṃminuyāt | sarvānvaupavasathye

||11||

aharaharupaśaya upāvartate

||12||

agniṣṭha udayanīye paśumupākaroti

||13||

dvādaśāgniṣṭomā rathaṃtarasāmānaḥ

||14||

sa bharatadvādaśāhaḥ

||15||

Pañcadaśī kaṇḍikā

gavāmayanena prajāṃ bhūtiṃ bhūmānaṃ gacchantyabhi svargaṃ lokaṃ jayantyeṣu lokeṣu pratitiṣṭhanti

||1||

tasya dvādaśāhena sattrabhūtena kalpo vyākhyātaḥ

||2||

saptadaśaike dīkṣāḥ samāmananti

||3||

saṃvatsarāya dīkṣiṣyamāṇā ekāṣṭakāyāṃ dīkṣerannityuktam

||4||

caturahe purastātpaurṇamāsyai dīkṣeran

||5||

māghyā ityāśmarathyaḥ | caittryā ityālekhanaḥ

||6||

samānamā prāyaṇīyāt

||7||

prāyaṇīyamatirātramupetya caturviṃśamukathyamārambhaṇīyamupayanti

||8||

te dve śaye ahanī bhavataḥ

||9||

athābhiplavaṃ ṣaḍahamupayanti | jyotiṣamagniṣṭomaṃ rathaṃtarasāmānam | gāmukthyaṃ bṛhatsāmānam | āyuṣamukthyaṃ rathaṃtarasāmānam | gāmukthyaṃ bṛhatsāmānam | āyuṣamukthyaṃ rathaṃtarasāmānam | jyotiṣamagniṣṭomaṃ bṛhatsāmānam

||10||

evaṃvihitāṃścaturo'bhiplavānupayanti | pṛṣṭyaṃ ṣaḍahaṃ samāse

||11||

evaṃ vihitānpañca māsānupayanti

||12||

tataḥ saṃbhāryam

||13||

trīnabhiplavān | pṛṣṭyaṃ ṣaḍaham | abhijitamagniṣṭomam | trīnparaḥsāmna ukthyānagniṣṭomānvā | pare dve śaye ahanī

||14||

iti ṣaṇmāsāḥ

||15||

tato viṣuvantamupayantyekaviṃśamagniṣṭomaṃ divākīrtyasāmānam

||16||

tasyodita āditye prātaranuvākamupākaroti

||17||

divākīrtyametadaharbhavati

||18||

uttare pakṣa āvṛttā gaṇā anyatra dvādaśāhīyāddaśarātrāt

||19||

tatastrīnarvāksāmna ukthyānupayanti | agniṣṭomānvā

||20||

viśvajitamagniṣṭomam

||21||

tāni catvāri śayānyahāni

||22||

āvṛttaṃ pṛṣṭyaṃ ṣaḍahamupetya caturo'bhiplavānāvṛttānsamāse

||23||

evaṃvihitānpañca māsānupayanti

||24||

Ṣoḍaśī kaṇḍikā

tataḥ saṃbhāryam

||1||

dvāvabhiplavau | goāyuṣī | dvādaśāhasya daśāhāni | parāṇi catvāri śayānyahāni | mahāvratamatirātraśca

||2||

iti dvādaśa māsāḥ

||3||

iti śāṭyāyanakam

||4||

atha tāṇḍakam

||5||

uttarasya pakṣasa upariṣṭādviśvajita āvṛttaṃ pṛṣṭyaṃ ṣaḍahamupetya trīnabhiplavānāvṛttān

||6||

tāni saha pūrvairaṣṭāviṃśatiḥ śayānyahāni

||7||

āvṛttaṃ pṛṣṭhyaṃ ṣaḍahamupetya caturo'bhiplavānāvṛttānsamāse

||8||

evaṃvihitāṃścaturo māsānupayanti

||9||

tataḥ saṃbhāryau

||10||

trayo'bhiplavā āyurgaurdvādaśāhasya daśāhāni

||11||

parāṇyaṣṭāviṃśatiḥ śayānyahāni mahāvratamatirātraśca

||12||

iti dvādaśa māsāḥ

||13||

iti tāṇḍakam

||14||

atha bhāllavikam

||15||

pūrvasya pakṣasaḥ purastāduttamātpṛṣṭhyādabhijitamagniṣṭomam

||16||

uttarasya pakṣasa upariṣṭātprathamātpṛṣṭhyādviśvajitamagniṣṭomam

||17||

samānamitaracchāṭyāyanakena

||18||

api vā saṃvatsaraṃ saṃpādyottame māsi dvādaśāhīye daśarātre sakṛtpṛṣṭhānyupeyuḥ

||19||

tatra pṛṣṭhyānāṃ sthāne'bhiplavā nidhīyeran

||20||

upariṣṭāddvādaśāhīyāddaśarātrānmahāvratam

||21||

Saptadaśī kaṇḍikā

tato mahāvratamupayanti pañcaviṃśamagniṣṭomam

||1||

anu ślokena stuvate

||2||

navabhiraindrībhirapratihṛtābhiradhvaryurudgāyati | na vā

||3||

bhadraṃ sāma patnaya upagāyanti

||4||

tasya pracaritaṃ marutvatīyairbhavati

||5||

agṛhīto māhendraḥ

||6||

atha pratiprasthātā mahāvratikāni śilpāni vyāyātayati

||7||

audumbarasya vīṇādaṇḍasya daśātimathitāni

||8||

ekaikasminnatimathite daśadaśa mauñjāṃstantūnpravayati

||9||

sa vāṇaḥ śatatantuḥ

||10||

athaikeṣām | bhūstrayastriṃśattantava iti trayastriṃśatamadhvaryuḥ pratanoti | bhuvastrayastriṃśattantava iti trayastriṃśataṃ hotā | suvastrayastriṃśattantava iti trayastriṃśatamudgātā | gṛhapatiruttamam

||11||

audumbarīmāsandīmudgātra upanidadhāti mauñjavivānāmadhyadhi hotṛṣadane

||12||

audumbaraṃ pleṅkhaṃ hotre prabadhnāti mauñjyā rajjvā

||13||

audumbare phalake adhvaryava upanidadhāti | kūrcau vā

||14||

kūrceṣu hotrakā upagātāraḥ patnaya ityāsate

||15||

nikalpante patnayo'pāghāṭalikāstambalavīṇāḥ piccholā iti

||16||

nikalpante vīṇāvādāḥ śaṅkhānnāl̤īstūṇavāniti

||17||

nikalpete brahmacārī puṃścalī cāgreṇa sadaso dakṣiṇāṃ dvārbāhumārtiṣyamāṇau

||18||

uttarasyāṃ vediśroṇyāṃ puṃścalyai māgadhāya ca pariśrayanti

||19||

Aṣṭādaśī kaṇḍikā

dikṣu dundubhīnprabadhnanti | sraktiṣu vā mahāvedeḥ

||1||

apareṇāgnīdhraṃ bhūmidundubhimavaṭaṃ khananti | ardhamantarvedyardhaṃ bahirvedi

||2||

tamārdreṇa carmaṇottaralomnābhivitatya śaṅkubhiḥ pariṇihatyātraitatpucchakāṇḍamāhananārthaṃ nidadhāti

||3||

agreṇāgnīdhraṃ śūdrāryau nikalpete carmakarte vyāyaṃsyamānau

||4||

uttareṇāgnīdhraṃ kaṭasaṃghāte tejanasaṃghāte vārddraṃ carma vyadhanārthaṃ vitatyocchrayanti

||5||

agreṇāhavanīyaṃ ratheṣu kavacinaḥ saṃnahyante

||6||

mārjālīyanyante'ṣṭau dāsakumārya udakumbhairnikalpante

||7||

vāgbhadraṃ mano bhadraṃ māno bhadraṃ tanno bhadramiti triḥ parvayet

||8||

kaṭaśalākayekṣukāṇḍena veṇukāṇḍena vetasakāṇḍena vā vāṇaṃ saṃhrādya tena māhendrasya stotramupākaroti

||9||

udgātā vādayatīti vijñāyate

||10||

tamudgātā prastotre prayacchati | taṃ so'dhvaryave | tamadhvaryuranyasmai

||11||

taṃ so'greṇa sadaso dakṣiṇāṃ dvārbāhuṃ prativādayannāste

||12||

Ekonaviṃśī kaṇḍikā

upākṛte māhendrasya stotre sarvā vāco vadanti

||1||

utkrodaṃ yajamānāḥ kurvate

||2||

apāghāṭalikāstambalavīṇāḥ piccholā iti patnayo vādayanti

||3||

saṃpravadanti vīṇāvādāḥ śaṅkhānnāl̤īstūṇavāniti

||4||

ṛtīyete brahmacārī puṃścalī ca dakṣiṇāṃ dvārbāhumāśliṣyamāṇau

||5||

saṃvarttete puṃścalīmāgadhaśca

||6||

ājiṃ dhāvanti

||7||

dundubhīnsamāghnanti | pucchakāṇḍena bhūmidundubhim

||8||

śūdrāryau carmakarte vyāyacchete ārdre śvete parimaṇḍale | antarvedi brāhmaṇo bahirvedi śūdraḥ

||9||

ākrośati śūdraḥ | praśaṃsati brāhmaṇaḥ

||10||

ime'rātsurime subhūtamakranniti brāhmaṇaḥ | ima udvāsīkāriṇa ime durbhūtamakranniti śūdraḥ

||11||

taṃ brāhmaṇaḥ saṃjityāgnīdhre carmādhyasyati

||12||

vipariyāntyetaccarma kavacinaḥ

||13||

teṣāmekaikaṃ saṃśāsti māparātsīrmātivyātsīriti

||14||

tate viddhyā nātipātayanti

||15||

rājaputrā vidhyantītyekeṣām

||16||

udañco'parimitamadhvānaṃ yātvā pratyāyāya vimuñcanti

||17||

atraitā dāsakumārya udakumbhānadhinidhāya triḥ pradakṣiṇaṃ mārjālīyaṃ parinṛtyanti dakṣiṇānpado nighnantīridaṃmadhuṃ gāyantyaḥ

||18||

idameva sāraghaṃ madhvayaṃ somaḥ suto iha | tasyeha piba tātṛpurhaimahā idaṃ madhvidaṃ madhvityeva gāyeyurityāśmarathyaḥ

||19||

athālekhanaḥ

||20||

Viṃśī kaṇḍikā

hillukāṃ dve gāyetām | himbinīṃ dve | hastāvārāṃ dve | saṃvatsaragāthāṃ dve

||1||

vāgveda hillukāṃ saināṃ gāyatu prāṇasya vādite | semāngītā yajamānānihāvatu | vāgveda himbinīṃ saināṃ gāyatu prāṇasya vādite | semāngītā yajamānānihāvatu | vāgveda hastāvārāṃ saināṃ gāyatu prāṇasya vādite | semāngītā yajamānānihāvatviti

||2||

tataḥ samvatsaragāthā | gāva eva surabhayo gāvo gulgulugandhayaḥ | gāvo ghṛtasya mātarastā iha santu bhūyasīḥ | nanu gāvo maṅkīrasya gaṅgāyā udakaṃ papuḥ | papuḥ sarasvatīṃ nadīṃ prācīścojjagāhire | imā vayaṃ plavāmahe śamyāḥ prataratāmiva | nikīrya tubhyaṃ madhya ākarśye śarśyo yathā | yadā bhaṅgyaśvinau vadata ṛta parṇaka yo'vadhīḥ | āviṣkṛtasya dūṣaṇamubhayorakṛtasya ca | yadā rākhāṭyau vadato grāmyamaṅkīradāśakau | kṣeme vyṛddhe grāmeṇā naḍvāṃstapyate vahan | idaṃ kalmāṣyo apibannidaṃ somo asūyata | idaṃ hiraṇyaiḥ khīlā āvāyansākthibhañjanam

||3||

haimahā idaṃ madhu hillu hillviti sarvāsāmṛganteṣu samayaḥ

||4||

atraitā dāsakumārya udakumbhānupaninīya yathārthaṃ gacchanti

||5||

māhendrasya stutamanu ghoṣāḥ śāmyanti

||6||

arkaḥ pavitraṃ rajaso vimānaḥ punāti devānāṃ bhuvanāni viśvā | dyāvāpṛthivī payasā saṃvidāne ghṛtaṃ duhāte amṛtaṃ prapīne | pavitramarko rajaso vimānaḥ punāti devānāṃ bhuvanāni viśvā | suvarjyotiryaśo mahadaśīmahi gādhamuta pratiṣṭhāmiti phalake kūrcau vādhiruhyādhvaryuḥ śastraṃ pratigṛṇāti

||7||

saṃtiṣṭhate mahāvratam

||8||

Ekaviṃśī kaṇḍikā

vyākhyāta udayanīyaḥ pṛṣṭhaśamanīyaśca

||1||

atha grahakḷptiḥ

||2||

triṣu paraḥsāmasu trīnatigrāhyāngṛhṇāti

||3||

upayāmagṛhīto'syadbhyastvauṣadhībhyo juṣṭaṃ gṛhṇāmīti prathame'hani gṛhṇāti | oṣadhībhyastvā prajābhya iti dvitīye | prajābhyastvā prajāpataya iti tṛtīye

||4||

etānevāvṛtānarvāksāmasu

||5||

tānūrdhvānāvṛttāṃśca viṣuvati

||6||

teṣāṃ madhye sauryamudu tyaṃ jātavedasamiti

||7||

etasminnevāhani vaiśvakarmaṇamatigrāhyāṇāmaṣṭamaṃ gṛhṇāti vācaspatiṃ viśvakarmāṇamūtaya iti

||8||

śvo bhūta ādityaṃ mahīmū ṣu mātaramiti

||9||

tāvevameva vyatyāsaṃ gṛhṇātyā mahāvratāt

||10||

tau saha mahāvrate | prājāpatyaṃ ca pañcapātram

||11||

trayastriṃśatametadaharatigrāhyāngṛhṇāti

||12||

daśāgneyā daśaindrā daśa sauryā vaiśvakarmana ādityaḥ pañcapātra iti trayastriṃśat

||13||

atigrāhyāyatane catvāryatigrāhyapātrāṇi pratidiśaṃ nihitāni bhavanti | madhye pañcamam

||14||

pūrvārdhe gṛhṇāti

||15||

indramidgāthina ityanudrutyopayāmagṛhīto'sīndrāya tvārkavate juṣṭaṃ gṛhṇāmīti gṛhītvaiṣa te yonirindrāya tvārkavata iti sādayati

||16||

evaṃ sarvatra grahanasādanau saṃnamati

||17||

abhi tvā śūra nonuma iti dakṣiṇārdhe

||18||

Dvāviṃśī kaṇḍikā

imā nu kaṃ bhuvanā sīṣadhemendraśca viśve ca devāḥ | yajñaṃ ca nastanvaṃ ca prajāṃ cādityairindraḥ saha sīṣadhātu | ādityairindraḥ sagaṇo marudbhirasmabhyaṃ bheṣajā karaditi paścārdhe

||1||

tvāmiddhi havāmaha ityuttarārdhe

||2||

tadidāsa bhuvaneṣu jyeṣṭhaṃ yato yajña ugrastveṣanṛmṇaḥ | sadyo jajñāno ni riṇāti śatrūnanu yaṃ viśve madantyūmā iti madhyame

||3||

tānanyasminpātra ānīya sarvānmadhyame gṛhṇāti tve kratumapi vṛñjanti viśva iti

||4||

athaikeṣām | yannānā juhuyādātmano 'ṅgāni vicchindyāt | yatsamāhṛtyāhutīḥ saṃrundhyāttadanu yajamānāḥ saṃrundhyeran | stokā evātmanpratyānīya hotavyāḥ | pratyahāṅgāni dadāti nāhutīḥ saṃruṇaddhi na yajñaṃ vicchinattīti vijñāyate

||5||

taṃ bhakṣayati mahaste bhakṣayāmi bargaṃ te bhakṣayāmi bhujaṃ te bhakṣayāmyannādyaṃ te bhakṣayāmīti

||6||

tryanīkāṃ vyākhyāsyāmaḥ

||7||

aindravāyavāgraṃ prathamamaharatha śukrāgramathāgrayaṇāgram

||8||

evaṃvihitā tryanīkā parivartata ita ūrdhvā prāgviṣuvataḥ

||9||

ūrdhvaṃ viṣuvata āvṛttāvṛtteṣu

||10||

śukrāgro viṣuvān

||11||

atha paśukḷptiḥ

||12||

āgneyaṃ prāyaṇīya ālabhante | śvo bhūte sārasvatīṃ meṣīm

||13||

evaṃvihitānaikādaśinānanvahamālabhante

||14||

Trayoviṃśī kaṇḍikā

sauryaṃ viṣuvatyupālambhyam

||1||

teṣāmevamupākurvatāṃ dvādaśāhīyasya daśarātrasya saptadaśa ukthye dvātriṃśatamekādaśinyo'pavṛjyante

||2||

navāhānyatiricyante

||3||

teṣu gavyānatiriktapaśūnālabhante | vaiṣṇavaṃ vāmanamekaviṃśe | aindrāgnaṃ triṇave | vaiśvadevaṃ trayastriṃśe | dyāvāpṛthivyāṃ dhenuṃ prathame chandome | tasyā eva vāyavyaṃ vatsaṃ madhyame | ādityāmaviṃ vaśāmuttame | maitrāvaruṇīmavivākye | prājāpatyamṛṣabhaṃ tūparaṃ mahāvrate | āgneyamudayanīye

||4||

iti pāliṅgāyanikāḥ

||5||

atha kāṭhakāḥ

||6||

aikādaśinānprativibhajyāprativibhajya vā prāyaṇīyodayanīyayorālabhante

||7||

āgneyamantardhau rathaṃtarapṛṣṭheṣvaindraṃ bṛhatpṛṣṭheṣu

||8||

api vāgnendraṃ rathaṃtarapṛṣṭheṣvaindrāgnaṃ bṛhatpṛṣṭheṣu

||9||

teṣveva navasu gavyān

||10||

tatra vikāraḥ

||11||

bārhaspatyaṃ śitipṛṣṭhaṃ trayastriṃśe | vāce pṛśnimuttame | vaiśvakarmaṇamṛṣabhaṃ tūparaṃ mahāvrate dvirūpamubhayataetam

||12||

kratupaśūneva samabhyuccayavadanvahamālabheranyadi vibhavaḥ paśavaḥ syuḥ | aikādaśinānvā vihṛtāniti vājasaneyakam

||13||

aindrāgnaṃ vā sarvatra

||14||

Caturviṃśī kaṇḍikā

utsargiṇāmayanaṃ gavāmayanaṃ guṇavikṛtam

||1||

utsṛjyāṃ3 notsṛjyā3 mityuktam

||2||

yadyahānyutsṛjeyuḥ prathamaṃ pṛṣṭhyaṃ saṃsthāpyāparasmā ahne vasatīvarīḥ parihṛtya vasatīvarīṣu mṛtpiṇḍamavadhāyaindraṃ sāṃnāyyaṃ nirupyopavasanti

||3||

śvo bhūte'harutsṛjya prājāpatyaṃ paśumālabhante

||4||

tasya yathākālaṃ vapayā pracaryāgnaye vasumate puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapatyaindraṃ ca dadhi

||5||

tayoḥ samānaṃ sviṣṭakṛdiḍam

||6||

upahūtāyāmiḍāyāṃ sāṃnāyyaṃ samupahūya bhakṣayanti

||7||

mādhyaṃdina kāle paśupuroḍāśena pracaryendrāya marutvate puroḍāśamekādaśakapālaṃ nirvapatyaindraṃ ca carum

||8||

havirāhutiprabhṛtīḍāntaṃ saṃsthāpya tṛtīyasavanakāle paśunā pracarya vaiśvadevaṃ dvādaśakapālaṃ nirvapati vaiśvadevaṃ ca carum

||9||

pūrvavaddhaviṣī saṃsthāpayet

||10||

api vā savanīyāneva puroḍāśāneteṣāṃ haviṣāṃ sthāne | adhvarakalpānvā

||11||

agnīdaupayajānaṅgārānāharetyetadādi pāśukaṃ karma pratipadyate

||12||

Pañcaviṃśī kaṇḍikā

evamata ūrdhvaṃ ṣaḍahairmāsānsaṃpādya saptamamutsṛjyaitatkurvanti

||1||

pañca jyotīṃṣi prāgviṣuvata utsṛjyante

||2||

catvārastrayastriṃśā upariṣṭādekaṃ ca jyotiḥ saṃbhārye

||3||

prathamasaptamayoreva notsṛjeyurityeke

||4||

athaikeṣām | yānyahānyutsargaprāptānyekatrikastotrāṇyeva syuḥ

||5||

ekaikāṃ vaiṣāṃ stotrīyāmutsṛjeyuḥ | ukthāni vā

||6||

saṃvatsarasyottame'hannekāmeva stotrīyāmutsṛjeyuḥ | tadutsṛṣṭaṃ cānutsṛṣṭaṃ ca bhavatīti

||7||

athaikeṣām | yadaharutsṛjeyustadeva śvo bhūta upeyuḥ

||8||

tadu tathā na kuryāt vikastiḥ sā saṃvatsarasya bhavatīti

||9||

avabhṛthādudetya tānyevopeyuḥ

||10||

dvādaśa yadyamāvāsyāyāmutsṛjeyuḥ | yadyubhayatra caturviṃśatiḥ

||11||

tadetatpautrīyaṃ paśavyamāyuṣyaṃ svargyam

||12||

saṃtiṣṭhata utsargiṇāmayanamutsargiṇāmayanam

||13||