sautrāmaṇī, kāmyāḥ paśava iṣṭayaśca
Prathamā kaṇḍikā
tryahe purastātsīsena klībācchaṣpāṇi krītvā kṣaume vāsasyupanahya nidhāya sautrāmaṇyāstantraṃ prakramayati
||1||tasyā nirūḍhapaśubandhavatkalpaḥ
||2||agnīnanvādhāya vedaṃ kṛtvāgnīnparistīrya pāṇiprakṣālanādi karma pratipadyate
||3||yathārthaṃ pātrāṇi prayunakti | sthālīṃ kapālānāṃ sthāne
||4||nirvapaṇakāle'śvibhyāṃ sarasvatyā indrāya sutrāmṇe prabhūtānvrīhīnnirvapati
||5||vyākhyātaścarukalpaḥ
||6||śrapayitvāgreṇa gārhapatyamavaṭaṃ khātvā tasminsurāyāḥ kalpena surāṃ saṃdadhāti
||7||parisrudbhavati
||8||svādvīṃ tvā svāduneti śaṣpaiḥ surāṃ saṃsṛjati
||9||tisro rātrīḥ saṃsṛṣṭā vasati
||10||ekayūpaṃ chinatti
||11||na vedaṃ karoti
||12||purastātkṛtenārthānkurute
||13||saumikyā veditṛtīye yajata iti vijñāyate
||14||uttaravedyāṃ kriyamāṇāyāṃ pratiprasthātā cātvālātpurīṣamāhṛtya dakṣiṇenottaravediṃ kharaṃ kṛtvāgreṇānvāhāryapacanaṃ surāgrahārthaṃ dvitīyaṃ kharaṃ karoti
||15||agnau praṇīyamāne pratiprasthātā dakṣiṇāgneragnimāhṛtya dakṣiṇenottaravediṃ khare nyupyopasamādadhāti
||16||pātrasaṃsādanakāle'śvibhyāṃ sarasvatyā indrāya sutrāmṇe trīṇi pātrāṇi prayunakti | sataṃ vālasrāvaṃ śyenapattraṃ śrapaṇāni ca
||17||prāk paśūpākaraṇātkṛtvodbhidya surāṃ brāhmaṇasya mūrdhankhare vā sādayitvā punātu te parisrutamiti vālamayena pavitreṇa surāṃ pāvayati
||18||prāṅ somo atidruta iti somavāminaḥ | pratyaṅ somo atidruta iti somātipavitasya
||19||pūtāṃ yathāyatanaṃ sādayitvaikayūpe paśūnupākaroti
||20||Dvitīyā kaṇḍikā
āśvinaṃ dhūmramajaṃ sārasvataṃ meṣamaindramṛṣabhaṃ vṛṣṇiṃ vā bārhaspatyam
||1||caturthaṃ somavāminaḥ somātipavitasya vā
||2||hutāsu vapāsu niṣkamṛṣabhaṃ sātvarīṃ ca vaḍabāṃ dadāti
||3||naṣṭapratyāsṛtāṃ bruvate
||4||anuśiśurvaḍabā dakṣiṇā
||5||haritarajatau ca śatamānāvityeke
||6||cātvāle mārjayitvāparasminkhare surāgrahāngṛhṇanti
||7||kuvidaṅgeti sarveṣāmekā purorugekā puro'nuvākyaikaḥ praiṣa ekā yājyā
||8||upayāmagṛhīto'syacchidraṃ tvācchidreṇāśvibhyāṃ juṣṭaṃ gṛhṇāmītyāśvinamadhvaryurgṛhṇāti | etenaiva sarasvatyā iti sārasvataṃ pratiprasthātāgnīdhro vā | indrāya tvetyaindraṃ brahmā yajamāno vā
||9||kvalasaktubhiḥ siṃhalomabhiścāśvinaṃ śrīṇāti | badarasaktubhiḥ śārdūlalomabhiśca sārasvatam | karkandhusaktubhirvṛkalomabhiścaindram
||10||tadabhāve siṃhāvadhvaryurmanasā dhyāyet | śārdūlau upratiprasthātā | vṛkau yajamānaḥ
||11||sarvāñchyenapattreṇa parimṛjyaiṣa te yoniriti yathādevataṃ yathāyatanaṃ sādayati
||12||payograhā vā syuḥ
||13||pāśukāni vājyāni gṛhītvā grahāngṛhṇīyuḥ
||14||tataḥ puroḍāśānnirvapati | bārhaspatyasya paśupuroḍāśaṃ nirupyaindramekādaśakapālamiti
||15||trīṃstānāsādya grahaiḥ pracaranti
||16||ye gṛhṇantyadhvaryuḥ saṃpreṣyati
||17||aśvibhyāṃ sarasvatyā indrāya sutrāmṇe somānāṃ surāmṇāmanubrūhi | aśvibhyāṃ sarasvatyā indrāya sutrāmṇe somānāṃ surāmṇāṃ preṣyeti saṃpraiṣau | somānsurāmṇaḥ prasthitānpreṣyeti vā
||18||yuvaṃ surāmamaśvinā namucāvāsure sacā | vipipānā śubhaspatī indraṃ karmasvāvatam | putramiva pitarāvaśvinobhendrāvataṃ karmaṇā daṃsanābhiḥ | yatsurāmaṃ vyapibaḥ śacībhiḥ sarasvatī tvā maghavannabhīṣṇāditi sarvadevatye yājyānuvākye bhavataḥ
||19||Tṛtīyā kaṇḍikā
somasyāgne vīhītyanuyajati
||1||ahāvyagne havirāsye te srucīva ghṛtaṃ camū iva somaḥ | vājasaniṃ rayimasme suvīraṃ praśastaṃ dhehi yaśasaṃ bṛhantam | yasminnaśvāsa ṛṣabhāsa ukṣaṇo vaśā meṣā avasṛṣṭāsa āhutāḥ | kīlālape somapṛṣṭhāya vedhase hṛdā matiṃ janaye cārumagnaya iti hutāṃ hūyamānāṃ vā yajamāno'numantrayate
||2||brāhmaṇaṃ parikrīṇīyāduccheṣanasya pātāram
||3||nānā hi vāṃ devahitaṃ sado mitaṃ mā saṃsṛkṣāthāṃ parame vyoman | surā tvamasi śuṣmiṇī soma eṣa mā mā hiṃsīḥ svāṃ yonimāviśan | yadatra śiṣṭaṃ rasinaḥ sutasya yadindro apibacchacībhiḥ | ahaṃ tadasya manasā śivena somaṃ rājānamiha bhakṣayāmīti vā svayaṃ pibet
||4||dve srutī aśṛṇavaṃ pitṝṇāmahaṃ devānāmuta martyānām | tābhyāmidaṃ viśvaṃ bhuvanaṃ sametyantarā pūrvamaparaṃ ca ketumiti vā valmīkavapāyāmavanayet
||5||dakṣiṇe'gnau śatātṛṇāṃ sthālīṃ prabaddhāṃ dhārayati
||6||tasyā bila udīcīnadaśaṃ pavitraṃ vitatya yanme manaḥ parāgatamiti tasmiñchatamānaṃ hiraṇyaṃ nidhāya somapratīkāḥ pitarastṛpṇuteti tasminsurāśeṣamānayati | somapratīkāḥ pitaro madantāṃ vyaśema devahitaṃ yadāyuḥ | indrapīto vicakṣaṇo vyaśema devahitaṃ yadāyuriti vā
||7||sravantīṃ saumībhiḥ pitṛmatībhistisṛbhistisṛbhiruttarottarābhirupatiṣṭhante
||8||tvaṃ soma pracikita ityetā āmnātā bhavanti
||9||purastādadhvaryuḥ | dakṣiṇato brahmā | paścāddhotā
||10||yadagne kavyavāhaneti kāvyavāhanībhirdakṣiṇe'gnau śatātṛṇāṃ pratiṣṭhāpayati yadi brāhmaṇo yajate
||11||Caturthī kaṇḍikā
atha yadi rājanyo vaiśyo vā nādriyeta dakṣiṇamagniṃ praṇiyitum
||1||svayametaṃ surāśeṣaṃ vratayannāsīta
||2||bārhaspatyasya paśupuroḍāśena pracarya paśubhiḥ pracarya puroḍāśaiḥ pracarati
||3||samānaṃ tu sviṣṭakṛdiḍam
||4||agnīdaupayajānaṅgārānāharetyetadādi pāśukaṃ karma pratipadyate
||5||hṛdayaśūlairmāsareṇa pātraiścāvabhṛthamavayanti
||6||māsaramṛjīṣakalpena pratipādayati
||7||balkasaṃ māsara ityācakṣate
||8||yaste deva varuṇa gāyatracchandāḥ pāśastaṃ ta etenāvayaje svāhetyāśvinapātramavabhṛthe pravidhyati | etenaiva triṣṭupchandā iti sārasvatasya | jagatīchandā ityaindrasya | anuṣṭupchandā iti sataṃ vālasrāvaṃ śyenapattraṃ ca | paṅkticchandā iti śūlān
||9||tūṣṇīṃ pratyāyanam
||10||tayā somavāminaṃ somātipavitaṃ rājānamaparudhyamānamaparuddhamabhiṣicyamānamabhiṣiṣicānaṃ vā yājayet
||11||abhicaryamāṇo yajeta | abhicarannannādyakāmaḥ hprajākāmaḥ paśukāmo vā
||12||sarveṣvabhiṣekeṣvāmnātā
||13||tayā brāhmaṇo rājanyo vaiśyo vā tejaskāmo yajeta
||14||Pañcamī kaṇḍikā
athātaḥ kaukilīṃ vyākhyāsyāmaḥ
||1||tasyāḥ pūrvavatkalpaḥ
||2||nirvapaṇakāla aindraṃ paśumālabhate
||3||ṛṣabho dakṣiṇā
||4||ādityaṃ carum
||5||vatsaḥ
||6||purastādeva kālāyasena kālānuśātanena kālena tasareṇa pakṣmaṇā vrīhiyavaśyāmākānkrītvā kṣaume vāsasyupanaddhānvrīhīṃstokmāni kurvanti | yavānīṣadupataptān
||7||cūrṇāni tāni dadhnodaśvitā vā saṃsṛjya darbhaiḥ paritaṃsya nidadhāti
||8||sa māsaraḥ
||9||teṣāmeva sthūlacūrṇāni saṃsrāveṇābhiṣiktāni sa nagnahuḥ
||10||śyāmākānsaktūnkṛtvā surāyāḥ saṃdhānakāle tokmairmāsareṇa nagnahunā ca surāṃ saṃsṛjya saktūnāṃ tṛtīyena parikīrya parīto ṣiñcatā sutamityekasyā gordugdhena pariṣicyāpareṇa tṛtīyena parikīryaitayaiva dvayordugdhenāpareṇa tṛtīyena parikīryaitayaiva tisṛṇāṃ dugdhena tisro rātrīḥ saṃsṛṣṭā vasati
||11||Ṣaṣṭhī kaṇḍikā
avaṭasthāne kārotarameke samāmananti
||1||baidalaścarmanaddho bhavati
||2||tasminbaidalaṃ śuṇḍāmukhamavadadhāti
||3||tasya bilaṃ carmaṇā pariṇaddhaṃ bhavati
||4||tasminyadāsravati sā parisrudbhavati
||5||pātrasaṃsādanakāle'śvibhyāṃ sarasvatyā indrāya sutrāmṇe trīṇi pātrāṇi prayunakti
||6||trayānsaktūnyavagodhūmānāmupavākāsaktūṃśca śyenapattre vāle droṇe vā
||7||ajāvilomnāmadhvaryoḥ pavitraṃ bhavati | goaśvānāṃ pratiprasthātuḥ
||8||ājyaṃ nirupyādhvaryudroṇe prabhūtaṃ payo nirvapati
||9||mantravadityāśmarathyaḥ | tūṣṇīmityālekhanaḥ
||10||ājyamutpūya vālena paya utpunāti
||11||prāṅ somo atidruta iti somavāminaḥ | pratyaṅ somo atidruta iti somātipavitasya
||12||brahma kṣatraṃ pavata iti surāṃ pratiprasthātā
||13||pāśukānyājyāni gṛhītvādhvaryuḥ payograhāngṛhṇāti
||14||kuvidaṅgeti sarveṣāmekā purorugekā puro'nuvākyaikaḥ praiṣa ekā yājyā
||15||Saptamī kaṇḍikā
upayāmagṛhīto'syaśvibhyāṃ tvā juṣṭaṃ gṛhṇāmīti gṛhītvā yavasaktubhiḥ śrītvā pavitreṇa parimṛjyaiṣa te yonistejase tveti sādayitvopayāmagṛhīto'si sarasvatyai tvā juṣṭaṃ gṛhṇāmīti gṛhītvā godhūmasaktubhiḥ śrītvā pavitreṇa parimṛjyaiṣa te yonirvīryāya tveti sādayitvopayāmagṛhīto'sīndrāya tvā sutrāmṇe juṣṭaṃ gṛhṇāmīti gṛhītvopavākāsaktubhiḥ śrītvā pavitreṇa parimṛjyaiṣa te yonirbalāya tveti sādayitvottarairyathāliṅgamupatiṣṭhate
||1||surāyāṃ vāla ānīyamānāyāṃ dhārāyāḥ pratiprasthātā surāgrahāngṛhṇāti
||2||nānā hi vāṃ devahitaṃ sadaḥ kṛtamiti sarveṣāmekā purorugekā puro'nuvākyaikaḥ praiṣa ekā yājyā
||3||upayāmagṛhīto'syāśvinaṃ tejo'śvibhyāṃ tvā juṣṭaṃ gṛhṇāmīti gṛhītvā pavitreṇa parimṛjyaiṣa te yonirmodāya tveti sādayati
||4||upayāmagṛhīto'si sārasvataṃ vīryaṃ sarasvatyai tvā juṣṭaṃ gṛhṇāmīti gṛhītvā pavitreṇa parimṛjyaiṣa te yonirānandāya tveti sādayati
||5||upayāmagṛhīto'syaindraṃ balamindrāya tvā sutrāmṇe juṣṭaṃ gṛhṇāmīti gṛhītvā pavitreṇa parimṛjyaiṣa te yonirmahase tveti sādayati
||6||surāvacchrayaṇāni
||7||sannānanuvākaśeṣeṇādhvaryuryajamānaścopatiṣṭhate | uttareṇa cānuvākena
||8||Aṣṭamī kaṇḍikā
pūrvavatpaśūnupākaroti
||1||bārhaspatyavarjaṃ samānamā paryagnikaraṇāt
||2||madhyame paryagnikaraṇaparyāya ulmukaikadeśaṃ khare nyupyopasamādadhāti
||3||śeṣeṇa paryagni kṛtvaitadeva paśuśrapaṇārthaṃ praṇayati
||4||hutāsu vapāsu catvāriṃśadgā dakṣiṇā dadāti | anuśiśuṃ ca vaḍabām
||5||atra vā grahāngṛhṇīyuḥ
||6||uktaḥ saṃpraiṣaḥ
||7||sarva āhavanīye hūyerannityāśmarathyaḥ | dakṣiṇe'gnau surāgrahā ityālekhanaḥ
||8||surāvantamiti payograhāñjuhoti | yaste rasaḥ saṃbhṛta iti surāgrahān
||9||tūṣṇīmanuvaṣaṭkṛte hutvā yamaśvinā namucerityāśvinamadhvaryurbhakṣayati
||10||yadatra riptamiti sārasvataṃ pratiprasthātāgnīdhraśca
||11||idaṃ havirityaindraṃ brahmā yajamānaśca
||12||vyākhyātā surāyāḥ pratipattiḥ
||13||dakṣiṇenāhavanīyaṃ payaḥśeṣaṃ pitṛpitāmahaprapitāmahe bhyo dadāti pitṛbhyaḥ svadhāvibhyaḥ svadhā nama iti
||14||punantu mā pitaraḥ somyāsa ityupatiṣṭhate
||15||Navamī kaṇḍikā
athāhutī juhutaḥ | ye samānā ityadhvaryuḥ | ye sajātā iti pratiprasthātā
||1||manotākāle pṛthak pātreṣu paśūnāṃ yūṣāṇi nidadhāti
||2||purastātsviṣṭakṛtaḥ śṛṅgaśaphairupahomāñjuhoti
||3||aṣṭāvaṣṭāvekaikasya kuṣṭikāśaphāḥ
||4||āśvinasya yūṣeṇa kuṣṭhikāṃ śaphaṃ ca pūrayitvā sīsena tantramityaṣṭarcena pratimantraṃ dvābhyāṃdvābhyāṃ kuṣṭhikāśaphābhyāṃ juhoti
||5||uttamāyāṃ śṛṅge anuṣajati
||6||hutvāhutvā sveṣvabhiṣecanapātreṣu saṃpātānavanīyāhavanīye kuṣṭhikāśaphānpravidhyati
||7||evamuttareṇāṣṭarcena sārasvatasya
||8||sarveṇānuvākenaindrasya
||9||audumbaryāsandyaratnimātraśīrṣaṇyānūcyā nābhidaghnapādā mauñjavivānā
||10||mitro'si varuṇo'sīti tāṃ yajamānāyatane pratiṣṭhāpayati
||11||āsādanopaveśanābhimantraṇāni rājasūyavat
||12||tasyāṃ prāṅmukhamāsīnaṃ pratyaṅmukhastiṣṭhannāśvinasaṃpātairabhiṣiñcati devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāmaśvinorbhaiṣajyena tejase brahmavarcasāyābhiṣiñcāmīti
||13||evamuttareṇa mantreṇa sārasvatasya
||14||uttamenaindrasya
||15||Daśamī kaṇḍikā
ko'si katamo'sīti pāṇī saṃmṛśyādhvaryurvyāhṛtīrjuhoti
||1||atra rājasūyavanmaṅgalyanāmna āhūya śiro me śrīriti yathāliṅgamaṅgāni saṃmṛśya jaṅghābhyāṃ padbhyāmiti pratyavaruhya prati kṣatre pratitiṣṭhāmi rāṣṭra iti japitvā trayā devā ityāhutīrhutvā lomāni prayatirmameti yathāliṅgamaṅgāni saṃmṛśate
||2||sviṣṭakṛtprabhṛti samānamāvabhṛthāt
||3||yaddevā devaheḍanamityavabhṛthe pañcāhutīrjuhotītyāśmarathyaḥ | āhavanīye hūyerannityālekhanaḥ
||4||avabhṛtha nicaṅkaṇetyavabhṛthaṃ yajamāno'bhimantrya sumitrā na āpo drupadādivenmumucāna ityāplutyodvayaṃ tamasasparītyādityamupasthāya pratiyuto varuṇasya pāśa ityudakāntaṃ pratyasyati
||5||paśuvatsamidha upasthānaṃ ca
||6||samāvavarttītyupasthāya bhūḥ svāhetyāhutiṃ hutvā pūrvavatpitṛyajñaḥ
||7||indrāya vayodhase paśumālabhate
||8||ṛṣabho dakṣiṇā
||9||ādityaṃ carum
||10||dhenuḥ
||11||vijñāyate ca | vatsaṃ pūrvasyāṃ dadāti | mātaramuttarasyām
||12||saṃtiṣṭhate kaukilī
||13||tayā svargakāmo yajeta
||14||Ekādaśī kaṇḍikā
sāvitraṃ svargakāmaścinvīta
||1||paśubandhe cīyate
||2||ceṣyamāṇa upakalpayate pañcāśītiśataṃ hiraṇyeṣṭakā yāvaduttamamaṅguliparu tāvatīḥ śarkarā vābhyaktāścatasraḥ svayamātṛṇā aparimitā lokaṃpṛṇāḥ
||3||ṣaḍḍhotāramityetadādi pāśukaṃ karma pratipadyate
||4||veditṛtīye yajata iti vijñāyate
||5||prāguttarātparigrāhātkṛtvottaravedideśasya madhye śaṅkuṃ nihatya sarvataḥ parimaṇḍalaṃ rathacakramātraṃ sāvitraṃ parilikhya samūlaṃ haritaṃ darbhastambamāhṛtya madhye'gnernikhāya juhvāṃ pañcagṛhītaṃ gṛhītvā sajūrabdo'yāvabhiriti darbhastambe pañcāhutīrhutvoddhatyāvokṣya vyāghāraṇāntāmutaravediṃ kṛtvā lekhāyā abhyantaraṃ nava parimaṇḍalā lekhālikhitvā sikatābhiravakīrya darbhaiḥ pracchādya dadhnā madhumiśreṇa śarkarābhiriti bāhyāṃ lekhāṃ saṃpūrya vasati
||6||hute prātaragnihotre prajāpatistvā sādayatu tayā devatayāṅgirasvaddhruvā sīdetyuttaravedimabhimṛśya mayi gṛhṇāmyagre agniṃ yo no agniḥ pitara iti dvābhyāmātmannagniṃ gṛhītvā yāste agne samidha iti svayaṃcityābhimṛśyāgnerbhasmāsīti sikatā nivapati | saṃjñānamityūṣān
||7||tānnivapanyadadaścandramasi kṛṣṇaṃ tadihāstviti manasā dhyāyati
||8||saṃ yā vaḥ priyāstanuva ityūṣānsikatāśca saṃsṛjya cita stha paricita ityūṣānsikatāśca saṃsṛjya cita stha paricita ityaparimitābhiḥ śarkarābhiḥ pariśrityā pyāyasva sametu ta iti sikatā vyūhati
||9||na lekhāḥ saṃlobhayanti
||10||abhyantaraṃ jaghanārdha udapātramupadadhāti vāktvā samudra upadadhe suprajāvinaṃ rāyaspoṣavaniṃ mahyaṃ vājināyeti
||11||Dvādaśī kaṇḍikā
navamyāṃ bāhyāyāṃ lekhāyāṃ pañcadaśa pūrvapakṣasyāhānyupadadhāti saṃjñānaṃ vijñānamiti
||1||teṣāmantarāleṣveteṣāmahnāṃ pañcadaśa mūhūrtānupadadhāti citraḥ keturiti
||2||athāntarasyāṃ pañcadaśa purvapakṣasya rātrīrupadadhāti darśā dṛṣṭeti
||3||tāsāmantarāleṣveṃtāsāṃ rātrīṇāṃ pañcadaśa muhūrtānupadadhāti dātā pradāteti
||4||athāntarasyāṃ pañcadaśāparapakṣasyāhānyupadadhāti prastutaṃ viṣṭutamiti
||5||teṣāmantarāleṣveteṣāmahnāṃ pañcadaśa muhūrtānupadadhāti savitā prasaviteti
||6||athāntarasyāṃ pañcadaśāparapakṣasya rātrīrupadadhāti sutā sunvatīti
||7||tāsāmantarāleṣvetāsāṃ rātrīṇāṃ pañcadaśa muhūrtānupadadhātyabhiśāstānumanteti
||8||athāntarasyāṃ dvādaśa pūrvapakṣānupadadhāti pavitraṃ pavayiṣyanniti
||9||athāntarasyāṃ dvādaśāparapakṣānupadadhāti sahasvānsahīyāniti
||10||athāntarasyāṃ trayodaśa māsanāmānyupadadhātyaruṇo'ruṇarajā iti
||11||atha sikatā upadadhātyejatkā jovatkā iti
||12||athāntarasyāṃ pañcadaśa muhūrtānupadadhātīdānīṃ tadānīmiti
||13||athāntarasyāṃ ṣaḍyajñakratūṃstrīṇi caturnāmānyupadadhātyagniṣṭoma ukthyo 'gnirṛturiti
||14||atha nābhyāṃ catvāri saṃvatsaranāmānyupadadhāti prajāpatiḥ saṃvatsaro mahānka iti
||15||catasraḥ svayamātṛṇā dikṣūpadadhāti bhūragniṃ ca pṛthivīṃ ca māṃ ceti
||16||lokaṃ pṛṇeti lokaṃpṛṇā upadadhāti
||17||cātvālātpurīṣamāhṛtya pṛṣṭo divīti vaiśvānaryarcā citāvanuvyūhati
||18||sā citirbhavati
||19||ārohaṇaṃ japati avarohaṇaṃ japati
||20||upasthānenopatiṣṭhate tvameva tvāṃ vettha yo'si so'sīti
||21||sāhasravatkaroti
||22||dhenūḥ kṛtvā yajamānaḥ saṃhāravihārābhyāmupatiṣṭhate saṃvatsaro'si parivatsaro'sīti
||23||uttarata uttamāyāmiṣṭakāyāmarkaparṇenājākṣīraṃ juhoti
||24||tvamagne rudra iti śatarudrīyasya rūpamasaṃcare paśūnāmarkaparṇa udasyati valmīkavapāyāṃ vāvadadhāti
||25||jaghanenāgniṃ prāṅmukha upaviśya saṃcitokthyena hotānuśaṃsati bhūrbhuvaḥ svarityanuvākena
||26||Trayodaśī kaṇḍikā
agnipraṇayanādi pāśukaṃ karma pratipadyate samānamātimuktibhyaḥ
||1||atimuktīrhutvā caturgṛhītaṃ juhoti
||2||tvamagne rudra iti śatarudrīyasya rūpam | aparaṃ caturgṛhītam
||3||agnāviṃṣṇū iti vasordhārāyāḥ | aparaṃ caturgṛhītam
||4||annapata ityannahomaḥ | aparaṃ caturgṛhītam
||5||sapta te agne samidhaḥ sapta jihvā iti viśvaprīḥ
||6||aparaṃ caturgṛhītaṃ vasūnāṃ tvādhītena rudrāṇāmūrmyādityānāṃ tejasā viśveṣāṃ devānāṃ kratunā marutāmemnā juhomi svāheti
||7||tāsāṃ saṃsrāveṇa yajamāno mukhaṃ vimṛṣṭe rājñī virājñītyanuvākena
||8||athaikaviṃśatimāhutīrjuhotyasave svāhā vasave svāhetyanuvākena pratimantram
||9||barhiṣaḥ saṃbharaṇādi pāśukaṃ karma pratipadyate samānamā vapāyā homāt
||10||hutāyāṃ vapāyāmanviṣṭakaṃ paṣṭhauhīrdakṣiṇā dadāti
||11||yadyetāvatīrdakṣiṇā notsaheta manthānetāvataḥ pāyayedbrāhmaṇān | odanānvāśayet
||12||teno haivāsya sa kāma upāpto bhavati
||13||paṣṭhauhīṃ tvantarvatīṃ dadyāddhiraṇyaṃ vāsaśca
||14||yatprāṅ manotāyāstatkṛtvaudumbara pātreṇa yūṣṇo mṛtyave grahaṃ gṛhṇāti
||15||vipaścite pavamānāyeti grahaṇasādanau
||16||nāciketa eva mṛtyugrahaḥ syādityaparam
||17||tasya sviṣṭakṛtamanu homaḥ
||18||hoṣyannapa upaspṛśedvidyudasi vidya me pāpmānamiti
||19||atha juhotyapa mṛtyumapa kṣudhamiti
||20||atha hutvopaspṛśedvṛṣṭirasi vṛśca me pāpmānamiti
||21||tasyeḍāmanu bhakṣaḥ
||22||bhakṣayati bhakṣo'syamṛtabhakṣa iti
||23||bhakṣayitvā prāṇanihavānātmanpratiṣṭhāpayate mandrābhibhūtirityanuvākaśeṣeṇa
||24||samānamata ūrdhvaṃ pāśukaṃ karma
||25||saṃtiṣṭhate sāvitraḥ
||26||Caturdaśī kaṇḍikā
etena nāciketo vyākhyātaḥ
||1||nātra lekhā bhavanti
||2||ekaviṃśatirhiraṇyeṣṭakāḥ śarkarā vābhyaktā upadhānakāle nābhyāmevopadhīyante caturaśraṃ parimaṇḍalaṃ vā loko'si svargo'sītyanuvākena pratimantram
||3||taṃ haitameke paśubandha evottaravedyāṃ cinvata iti brāhmaṇavyākhyātā vikārāḥ
||4||tānanukramiṣyāmaḥ
||5||paśubandhe some sattre sahasre sarvavedase vā yatra vā bhūyiṣṭhā āhutayo hūyeraṃstatra cetavyaḥ
||6||sattre pratiṣṭhāmīpsanyaśaḥ prajāṃ paśūnsvargamṛddhimīpsanyathāvakāśaṃ yathāsamāmnātam
||7||sarvatra purastādupakramaḥ pradakṣiṇamuttarato'pavargaḥ
||8||paśukāmaḥ pāṅktameva cinvīta | pañcapañca pratidiśamekāṃ madhye
||9||jyaiṣṭhyamīpsanyaśaḥ prajāṃ vā trivṛtameva | sapta purastāttisro dakṣiṇataḥ sapta paścāttisra uttarata ekāṃ madhye
||10||jyaiṣṭhyakāmo madhyātprakramyordhvāṃ rītiṃ pratipādayet
||11||svargakāmaḥ paścātprakramya prācīṃ rītiṃ pratipādayet
||12||sa yadīcchettejasvī yaśasvī brahmavarcasī syāmiti prāgdakṣiṇebhyaḥ prāṅā hoturdhiṣṇyādutsarpedyeyaṃ prāgādyaśasvatī sā mā prorṇotu tejasā yaśasā brahmavarcaseneti
||13||atha yadīcchedbhūyiṣṭhaṃ me śraddadhīranbhūyiṣṭhā dakṣiṇā nayeyuriti dakṣiṇāsu nīyamānāsu prācyehi prācyehīti
||14||prācī juṣāṇā vetvājyasya svāheti sruveṇopahatyāhavanīye juhuyāt
||15||svayamātṛṇādi samānamuttaram
||16||saṃtiṣṭhate nāciketaḥ
||17||etena cāturhotro vyākhyātaḥ
||18||yāvatpadaṃ hiraṇyeṣṭakāḥ śarkarā vābhyaktāḥ
||19||upadhānakāle'greṇa darbhastambaṃ daśahotāraṃ pratimantramudañcamupadadhāti | hṛdayaṃ grahaṃ catvāri padāni saṃbhārāṇāṃ dve patnīnām
||20||evaṃ dakṣiṇataḥ prāñcaṃ caturhotāram
||21||paścādudañcaṃ pañcahotāram
||22||uttarataḥ prāñcaṃ ṣaḍḍhotāram
||23||upariṣṭātprāñcaṃ saptahotāram
||24||pañcātra padāni saṃbhārāṇāmavaśiṣṭāni ca patnīnām
||25||svayamātṛṇādi samānamuttaram
||26||saṃtiṣṭhate cāturhotraḥ
||27||Pañcadaśī kaṇḍikā
etena vaiśvasṛjo vyākhyātaḥ
||1||yāvanmantraṃ hiraṇyeṣṭakāḥ śarkarā vābhyaktāḥ
||2||upadhānakāle'greṇottaranābhiṃ yaccāmṛtaṃ yacca martyamityetaistribhiranuvākairabhidakṣiṇamagniṃ paricinoti
||3||tisro vā citayastribhiranuvākaiḥ
||4||svayamātṛṇādi samānamuttaramanyatrānuśaṃsanāt
||5||ṛcāṃ prācī mahatī digucyata ityanenānuvākenānuśaṃsati
||6||rātrisattreṣu śatarātrānteṣu samahāvrateṣu triṣu ca sārasvateṣu sattreṣu kāṭhakacāturmāsyeṣu sādhyānāṃ ṣaḍahavarjiteṣu viśvasṛjāmayane prajāpateḥ sahasrasaṃvatsarayośca vaiśvasṛjo'gnirniyataḥ
||7||abhiprayāyaṃ cedabhicinuyuruttaravedideśametairmantrairabhimṛśet
||8||yo'sya supriyaḥ suvicita iva syāttasmai vaiśvasṛjam | tṛtīye vā paryāye
||9||sāvitranāciketacāturhotravaiśvasṛjāruṇaketukānsamasyansaumye'pyadhvare cinvīta
||10||sāvitraḥ prathamā citiḥ | lokaṃpṛṇā dvitīyā | nāciketastṛtīyā | lokaṃpṛṇā caturthī | cāturhotraḥ pañcamī | vaiśvasṛjaḥ ṣaṣṭhī | āruṇaketukaḥ saptamī
||11||savanīyayūṣṇo mṛtyave grahaṃ gṛhṇāti
||12||ya etānagnīnpṛthak samāsena vā cinvāna ubhayīrdakṣiṇā dadāti kratudakṣiṇā yathāsamāmnātamagnidakṣiṇāśceti
||13||atra pṛthagaprayujya na samasyante
||14||agniṃ citvā sautrāmaṇyā yajeta | maitrāvaruṇyā vāmikṣayā
||15||āruṇaketuko brāhmaṇavyākhyātaḥ
||16||divaḥ śyenībhiranvahaṃ svargakāmo yajeta | apādyābhiśca
||17||tā brāhmaṇavyākhyātāḥ
||18||Ṣoḍaśī kaṇḍikā
kāmyaiḥ paśubhiramāvāsyāyāṃ paurṇamāsyāṃ vā yajeta
||1||teṣāṃ nirūḍhapaśubandhavatkalpaḥ
||2||vāyavyaṃ śvetamiti te brāhmaṇavyākhyātāḥ
||3||teṣāmāvāpikeṣu sthāneṣu yathādevataṃ ṣaḍṛco nidadhāti | vapāyāḥ puroḍāśasya haviṣa iti dvedve
||4||pīvo'nnāṃ rayivṛdhaḥ sumedhā ityetāni yathāpūrvaṃ yathāliṅgamāmnātāni bhavanti
||5||sarveṣvābhicaraṇikeṣu lohitoṣṇīṣā lohitavasanā nivītā ṛtvijaḥ pracaranti malhā iti
||6||maṇilā ityarthaḥ
||7||viṣama ālabheteti
||8||viṣamaṃ daivate mīmāṃsā
||9||ādityā syātprājāpatyā vaikādaśinadevatā vā yaddevatā vā garbhiṇayaḥ
||10||paryāriṇīti parihārasūrbhavati
||11||sphyo yūpa iti sphyākṛtiyūpa agnyāgāriko vā
||12||tvāṣṭraṃ vaḍabamiti yaṃ pumāṃsaṃ santamārohati
||13||apāṃ cauṣadhīnāṃ ca saṃdhāviti prāvṛṣi śaratpratipattau vā | api vāpāṃ cauṣadhīnāṃ ca saṃdhau
||14||viśākho yūpa iti yadūrdhvaṃ raśanāyāstadviśākham | yadvoparādubhe śākhe aṣṭāśrī sacaṣāle syātām
||15||prāśṛṅgo 'vāśṛṅga ukṣā vaśā vehaddhenurvatsa ṛṣabho'naḍvānpunarutsṛṣṭo gomṛga iti gavyāḥ
||16||annāya vehatamālabhate | vāce vrehatam | śraddhāyai vehatam | brahmaṇa ṛṣabham
||17||ā gāvo agmannityupahomāḥ
||18||mṛtyave vehatam
||19||tatra bhartāramupajuhuyāt
||20||sūryācandramobhyāṃ yamau śvetaṃ kṛṣṇaṃ caikayūpe
||21||adbhyo vehatam
||22||tatra salilamupajuhuyāt
||23||bhagāya vāśitāmiti
||24||ya ūrdhvamāśvinātpaśavasteṣāṃ sūktakrameṇa vidhiḥ
||25||Saptadaśī kaṇḍikā
ṛṣabhe goṣu jīrṇe yūnaḥ karṇamājapetpiśaṅgarūpastannasturīpamityetābhyām
||1||athainaṃ goṣvapisṛjatyetaṃ yuvānamiti
||2||atha jīrṇamālabhate prājāpatyamaindraṃ tvāṣṭraṃ vā
||3||namo mahimna ityupākaraṇe'nuvartayate
||4||tṛtīyayā vapāṃ juhoti | caturthyā haviḥ | pañcamyā sauviṣṭakṛtam
||5||āgneyamaṣṭākapālaṃ nirupyājāṃ vaśāmālabhate
||6||vāyavyāmālabheta bhūtikāma ityuktāni daivatāni
||7||vāyavyayopākarotyā vāyo bhūṣa śucipā iti
||8||ākūtyai tvā kāmāya tveti paryagnau kriyamāṇe juhoti
||9||tvaṃ turīyā vaśinī vaśāsītyudīcīṃ nīyamānāmanumantrayate
||10||ajāsi rayiṣṭheti nihanyamānām
||11||tantuṃ tanvanniti vapāṃ juhoti
||12||anulbaṇaṃ vayata joguvāmapa iti haviḥ
||13||manaso havirasīti haviḥśeṣānprāśnanti
||14||sā vā eṣā trayāṇāmevāvaruddhetyuktam
||15||tasyai vā etasyā ekamevādevayajanaṃ yadālabdhāyāmabhro bhavati
||16||yadālabdhāyāmabhraḥ syādapsu vā praveśayetsarvāṃ vā yajamāna evānvahaṃ prāśnīyāt
||17||jayābhyātānā rāṣṭrabhṛta iti brāhmaṇavyākhyātāḥ
||18||asminbrahmannityabhyātāneṣvanuṣajati
||19||yena karmaṇertsettatra hotavyā ṛdhnotyeva tena karmaṇeti vijñāyate
||20||Aṣṭādaśī kaṇḍikā
kāmyābhiriṣṭibhiramāvāsyāyāṃ paurṇamāsyāṃ vā yajeta
||1||tā brāhmaṇavyākhyātāḥ
||2||samidhyamānavatīṃ samiddhavatīṃ cāntareṇa pṛthupājavatyau dhāyye dadhāti | yathādiṣṭaṃ vānupadāvājyabhāgau
||3||yatkāmeṣṭistatpravādau syātāṃ tadarthatvāttalliṅgatvāt | taddevatau vā | prākṛtau vā
||4||anādeśe prakṛtiḥ pratyetavyā
||5||anuṣṭubhau saṃyājye
||6||tvāṃ citraśravastama | tvāmagne haviṣmanto devaṃ martāsa īḍate | manye tvā jātavedasaṃ sa havyā vakṣyānuṣagityete āmnāte bhavataḥ
||7||ubhā vāmindrāgnī āhuvadhyā ityetāsāṃ yathāpūrvamāmnātā yājyānuvākyā liṅgairniyamyante
||8||pūrvasminnardharce devatā purastāllakṣmā puro'nuvākyā | upariṣṭāllakṣmā yājyā
||9||etadvā viparītam
||10||avaśiṣṭā vikalpārthāḥ
||11||upahomā vā tatra saṃdigdhāḥ
||12||anukramiṣyāmaḥ
||13||agnaye rakṣokhne puroḍāśamaṣṭākapālamamāvāsyāyāṃ niśāyāṃ nirvapettasyāḥ sādguṇyasāmarthyāt
||14||amāvāsyāyāḥ kālāpanayaḥ syāt
||15||kṛṇuṣva pāja iti rakṣoghnīḥ parācīḥ sāmidhenīramvāha
||16||vi jyotiṣeti yājyānuvākye bhavataḥ
||17||Ekonaviṃśī kaṇḍikā
ādityaṃ caruṃ nirvapetsaṃgrāmamupaprayāsyan
||1||vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nirvapetsaṃgrāmāyatanaṃ gatvā
||2||yayā rajjvottamāṃ gāmājettayā bhrātṛvyagavīmabhidadhyādgoṣṭhe vāsya nyasyet
||3||balbajānapīdhme saṃnahyet
||4||tānsahedhmena prokṣet
||5||sarasvatyājyabhāgetyājyahavirbhavati
||6||ājyaṃ prokṣaṇamājyena mārjayanta iti sarvaprokṣaṇamārjanānītyājyena
||7||mānavī ṛcau dhāyye kuryāt | makṣū devavata ityetāsāṃ dve
||8||etāmeva nirvapedāyatanaṃ gatvā
||9||bhrātṛvyakṣetraṃ gatvaitāmiṣṭiṃ nirvapet
||10||tatra dakṣiṇamardhaṃ vedyā uddhatya tadevārdhena barhiṣa stṛṇīyāt | ardhamidhmasyābhyādadhyāt
||11||aindramekādaśakapālaṃ nirvapenmārutaṃ saptakapālaṃ grāmakāmaḥ
||12||āhavanīya aindramadhiśrayati | gārhapatye mārutam
||13||kāla aindramāsādayati | sāmidhenīṣvanūcyamānāsu mārutam
||14||atha yatrendrāyānubrūhītyaindrī puro'nuvākyā | maruto yajeti mārutī yājyā | marudbhyo'nubrūhīti mārutī puro'nuvākyā | indraṃ yajetyaindrī yājyā
||15||aindramekādaśakapālaṃ nirvapedvaiśvadevaṃ dvādaśakapālaṃ grāmakāmaḥ
||16||tatraindrasya prathamamavadānamavadāyobhe vaiśvadevasyāvadyet | athaindrasyāvaśiṣṭamupariṣṭāt
||17||indrāya viśvebhyo devebhyo'nubrūhīndraṃ viśvāndevānyajeti saṃpreṣyati
||18||bhareṣvindramiti yājyānuvākye bhavataḥ
||19||Viṃśī kaṇḍikā
upādhāyyapūrvayaṃ vāso dakṣiṇā
||1||citrāntamityarthaḥ
||2||saṃjñānīṃ pṛthaṅnirupya sarvataḥ samavadāya sarvā devatā anudrutya saṃpreṣyati
||3||agniḥ prathamo vasubhiriti sarvadevatye yājyānuvākye bhavataḥ
||4||aparuddho'parudhyamāno vā dhārayadvatīyaṃ nirupyāsīta yāvadenaṃ nāparundhyuḥ
||5||athāparudhyamāno'dite 'numanyasvetyaparoddhuḥ padamādāya gacchet
||6||yaḥ parastādgrāmyavādī syāttasya gṛhādvrīhīnāharet
||7||śuklāṃśca kṛṣṇāṃśca vicinuyāt
||8||ye śuklāḥ syustamādityaṃ caruṃ nirvapet
||9||ye kṛṣṇāstānkṛṣṇājina upanahya nidhāya haviṣkṛtā vācaṃ visṛjyopa preta marutaḥ sudānava iti yajamānamabhyaiti
||10||satyāśīriti yajamānasyottare vāsasi padaikadeśaṃ nivapati
||11||iha mana ityurasi śeṣaṃ ninayati
||12||siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate
||13||yadi nāvagacchedimamahamādityebhyo bhāgaṃ nirvapāmyāmuṣmādamuṣyai viśo'vagantorityaparoddhurnāma gṛhṇīyāttasyai ca viśaḥ
||14||yadi nāvagacchedāśvatthānmayūkhānsapta madhyameṣāyāmupahanyādidamahamādityānbadhnāmyāmuṣmādamuṣyai viśo'vagantoriti | trīnprācaścatura udīcaḥ
||15||yadi nāvagacchedetamevādityaṃ caruṃ nirvapet
||16||idhme'pi mayūkhānsaṃnahyet
||17||tānsahedhmenābhyādadhyāt
||18||avagataḥ kṛṣṇānāṃ vrīhīṇāṃ vāruṇaṃ caruṃ nirvapati
||19||siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate
||20||Ekaviṃśī kaṇḍikā
prājāpatyāṃ śatakṛṣṇalāṃ nirvapedāyuṣkāmaḥ
||1||śataṃ hiraṇyakṛṣṇalāni kākiṇyā māṣeṇa vā saṃmitāni
||2||tāni pavitravatyājya āvapati
||3||dharmamātraṃ śrapaṇam
||4||pracaraṇakāle'ṣṭau devatāyā avadyati | catvāri sviṣṭakṛti | dve prāśitreṣṭāviḍāyām
||5||caturdhākaranakāle sarvāṇi prāśitre samopyaikadhā brahmaṇa upaharati
||6||tāni brahmā bhakṣayati
||7||bhakṣāpanaya itareṣām
||8||sauryaṃ caruṃ rukmābhyāṃ parigṛhyāsādayati
||9||tasya prayājeprayāje kṛṣṇalaṃ juhoti
||10||apohya rukmau caruṇā pracarati
||11||etāveva rukmau dakṣiṇā
||12||agnaye dātre puroḍāśamaṣṭākapālamiti trīṇi
||13||teṣāṃ prājāpatyaṃ saṃsṛṣṭahavistṛtīyaṃ bhavati
||14||dadhi madhu ghṛtamāpo dhānāstaṇḍulā ityeke ṣāmājyavikāraḥ
||15||madhūdake saṃsṛṣṭe mukhye svādharmyam
||16||ghṛtaṃ na pūtamubhe suścandreti yājyānuvākye bhavataḥ
||17||āgneyasya ca saumyasya caindre samāśleṣayediti saṃhitāni havīṃṣyadhiśrayedityarthaḥ
||18||lepau vāsminsamāśleṣayet
||19||brahmanviśaṃ vināśayeyamiti sarvaṃ brāhmaṇaspatyaṃ bhavati
||20||mārutī yājyānuvākye kuryāt
||21||athaitaṃ tridhātumekādaśasūttāneṣu kapāleṣvadhiśrayati
||22||Dvāviṃśī kaṇḍikā
prathamaṃ puroḍāśamadhiśritya paritapanāntaṃ kṛtvā tasminnuttaraṃ jyāyāṃsamadhiśritya tadantameva kṛtvā tasminnuttaraṃ jyāyāṃsamadhiśrayati
||1||pracaraṇakāle dakṣiṇārdhātprathamāṃ devatāṃ yajet | madhyāddvitīyām | uttarārdhāttṛtīyām
||2||sarveṣāmabhigamayannavadyatītyuktam
||3||prācyāṃ diśi tvamindreti tisra ṛco vyatyāsamanvāha
||4||prathamāmanūcya madhyamayā yajet | madhyamāmanūcyottamayā yajet | uttamāmanūcya prathamayā yajet
||5||evaṃ sarvā yājyāḥ puro'nuvākyāśca bhavanti
||6||sarvapṛṣṭhāṃ nirvapati
||7||yadindrāya rāthaṃtarāyeti yathāsamāmnātaṃ dvādaśasūttāneṣu kapāleṣvadhiśrayati
||8||pracaraṇakāle pūrvārdhātprathamāṃ devatāṃ yajati
||9||evamitarāḥ pradakṣiṇamuttarāpavargam
||10||samantaṃ paryavadyatītyuktam
||11||abhi tvā śūra nonuma iti ṣaḍṛco vyatyāsamanvāha
||12||na bṛhatyā vaṣaṭkuryāt
||13||anuvākyāyāścatvāryakṣarāṇi yājyāṃ gamayet
||14||anuṣṭubhaṃ ca ha vā etatsaṃpādayanti paṅktiṃ ceti te manyāmahe
||15||abhi tvā śūra nonumo'dugdhā iva dhenavaḥ | īśānamasya jagataḥ suvardṛśamīśānamomityanūcya ndra tasthuṣa stvāmiddhi havāmaha iti yajet
||16||Trayoviṃśī kaṇḍikā
tvāmiddhi havāmahe sātā vājasya kāravaḥ | tvāṃ vṛtreṣvindra satpatiṃ narastvāṃ kāṣṭhomityanūcya svarvato'bhi tvā śūra nonuma iti yajet
||1||kadā cana starīrasītyāsāṃ caturthīṃ dadhāti
||2||agnaye bhrājasvate puroḍāśamaṣṭākapālamityuktam
||3||caturdhākaraṇakāle sauryāṃstrīnpiṇḍānuddhṛtyoduṃ tyaṃ jātavedasaṃ sapta tvā harito rathe citraṃ devānāmudagādanīkamiti piṇḍānyajamānāya prayacchati
||4||tānyajamānaḥ prāśnāti
||5||vaiśvadevīṃ sāṃgrahaṇīṃ nirvapedgrāmakāmaḥ
||6||navanīte śrapayati
||7||dhruvo'sītyetaiḥ pratimantraṃ paridhīnparidadhāti
||8||āmanamasītyupahomāḥ
||9||yo jyogāmayāvī syādyo vā kāmayeta sarvamāyuriyāmiti tasmā etāmiṣṭiṃ nirvapet | āgneyādīni pañca
||10||pātrasaṃsādanakāle khādiraṃ pātraṃ catuḥsrakti prayunakti | sauvarna ca pravartaṃ śatamānasya kṛtam
||11||atho khalu yāvatīḥ samā eṣyanmanyeta tāvanmānaṃ syāt
||12||yannavamaittannavanītamabhavadityājyamavekṣyājyagrahaṇakāle tūṣṇīṃ khādire caturgṛhītaṃ gṛhītvā sādanakāla uttareṇa dhruvāṃ khādiraṃ sādayitvā tasminpravartamavadadhāti
||13||Caturviṃśī kaṇḍikā
upahomakāle'śvinoḥ prāṇo'sītyetaiḥ pratimantraṃ catura upahomāñjuhoti
||1||hutvāhutvā pravartamabhighārayati rāḍasi virāḍasi samrāḍasi svarāḍasīti
||2||yatkhādira ājyaṃ tadagreṇāhavanīyaṃ paryāhṛtya dakṣiṇasyāṃ vediśroṇyāṃ sādayati
||3||tadyajamāno'vekṣate ghṛtasya dhārāmamṛtasya panthāmiti
||4||athāsya brahmā dakṣiṇaṃ hastaṃ gṛhṇāti
||5||brahmaṇa itara ṛtvijo hastamanvārabhya yajamānaṃ paryāhuḥ pāvamānena tvā stomeneti
||6||atha yajamāno hiraṇyādghṛtaṃ niṣpibati
||7||imamagna āyuṣe varcase kṛdhīti prāśnantamabhimantrayate
||8||uddhṛtya hiraṇyaṃ prakṣālyāyuṣṭe viśvato dadhaditi yajamānāya prayacchati
||9||tadyajamāna ācamya pratigṛhya pradakṣiṇaṃ dakṣiṇe karṇa ābadhnātyāyurasi viśvāyurasi sarvāyurasi sarvamāyurasi sarvaṃ ma āyurbhūyātsarvamāyurgeṣamiti
||10||agnirāyuṣmānityanuvākaśeṣeṇāsyādhvaryurdakṣiṇaṃ hastaṃ gṛhṇāti
||11||siddhamiṣṭiḥ saṃtiṣṭhate
||12||Pañcaviṃśī kaṇḍikā
aindrāvaruṇaṃ puroḍāśaṃ nirupyaindrāvaruṇīṃ payasyāṃ nirvapet
||1||udvāsyālaṃkṛtya payasyāyāṃ puroḍāśamavadadhāti
||2||etayaiva pracchādyāsādayati
||3||athāsmātpratidiśaṃ payasyāṃ vyūhati yā vāmindrāvaruṇā yatavyā tanūriti
||4||etaireva punaḥ samūhati
||5||amuktamiti mantrāntānsaṃnamati
||6||sahaiva payasyāyāḥ puroḍāśasyāvadyati
||7||yo vāmindrāvaruṇāvagnau srāma ityupahomāḥ
||8||agnaye saṃvargāya puroḍāśamaṣṭākapālamityuktam
||9||yukṣvā hi devahūtamānini pañcadaśa sāmidhenīranvāha
||10||nityayā paridadhāti
||11||kuvitsu no gaviṣṭaya iti yājyānuvākye
||12||yasyājuṣadvidmā hi ta iti saṃyājye
||13||citrāpūrṇamāse citrāmiṣṭiṃ nirvapet | āgneyādīni sapta
||14||agne gobhirna ā gahītyupahomāḥ
||15||puṣkaleṣu nakṣatreṣūdavasāya kārīryā vṛṣṭikāmo yajeta
||16||agnīnanvādhāyāpareṇāhavanīyaṃ dakṣiṇātikramyopaviśya yajamāno mārutamasi marutāmoja iti kṛṣṇaṃ vāsaḥ kṛṣṇatūṣaṃ paridhatte
||17||ramayata marutaḥ śyenamāyinamiti paścādvātaṃ pratimīvati
||18||purovātameva janayatyehi vāteti
||19||kṛṣṇo'śvaḥ purastātpratyaṅmukho'vasthito bhavati
||20||tametena vāsasābhipinaṣṭyabhikrandeti
||21||yadi krandedvidhūnuyācchakṛnmūtraṃ vā kuryādvarṣiṣyatīti vidyāt
||22||Ṣaḍviṃśī kaṇḍikā
purovāto varṣannityaṣṭau vātanāmāni hutvāntarvedi kṛṣṇājinaṃ prācīnagrīvamuttaralomāstīrya tasminkharjūrasaktūnkarīrasaktūnvā māndā vāśā iti kṛṣṇamadhuṣā saṃyutya tisraḥ piṇḍīḥ kṛtvā puṣkarapalāśaiḥ saṃveṣṭya samudyamya kṛṣṇājinasyāntānvṛṣṇo aśvasya saṃdānamasīti kṛṣṇena dāmnopanahyati
||1||utkare prāgīṣaṃ trigadhamano'vasthitaṃ bhavati
||2||chadīṃṣītyarthaḥ
||3||devā vasavyā iti pūrvasyāṃ gadhāyāṃ kṛṣṇājinamābadhnīyāt
||4||ahorātrāvāsaktaṃ bhavati
||5||yadi varṣetpiṇḍīreva juhuyāt
||6||yadi na varṣeddevāḥ śarmaṇyā iti madhyamāyāmābadhnīyāt
||7||ahorātrāvāsaktaṃ bhavati
||8||yadi varṣetpiṇḍīreva juhuyāt
||9||yadi na varṣeddevāḥ sapītaya iti jaghanyāyāmābadhnīyāt
||10||ahorātrāvāsaktaṃ bhavati
||11||yadi varṣetpiṇḍīreva juhuyāt
||12||yadi na varṣeccho bhūte dhāmacchadādīni trīṇi havīṃṣi nirvapati kṛṣṇānāṃ vrīhīṇām
||13||tānyāsādyotkare kṛṣṇājinamāsādayati
||14||kṛṣṇoṣṇīṣāḥ kṛṣṇavasanā nivītā ṛtvijaḥ pracaranti
||15||trvaṃ tyā cidacyuteti yājyānuvākyāḥ
||16||upahomakāle divā cittamaḥ kṛṇvantītyetaiḥ pratimantraṃ piṇḍīrābadhnāti
||17||juhotītyeke
||18||athāsāṃ dhūmamanumantrayate
||19||Saptaviṃśī kaṇḍikā
asitavarṇā harayaḥ suparṇā iti
||1||utkare kṛṣṇāmapakvāṃ sthālīmadbhiḥ pūrayati sṛjā vṛṣṭimiti
||2||yadi bhidyeta varṣiṣyatīti vidyāt
||3||anasa upastambhane śaṅkau vā kṛṣṇāvirbaddhā bhavati
||4||abjā asīti tāṃ prokṣati
||5||tasyāmaśvavadvijñānamupaiti
||6||utkare varṣāhūstambaṃ pratiṣṭhāpyonnambhaya pṛthivīmiti varṣāhvāṃ juhoti
||7||apāṃ pūrṇāṃ srucaṃ juhotītyeke
||8||athainamāhavanīye'nupraharati
||9||athāsya dhūmamanumantrayate hiraṇyakeśo rajaso visāra iti
||10||ye devā divibhāgā ityuparyāhavanīye kṛṣṇājinamavadhūnotyūrdhvagrivaṃ bahiṣṭādviśasanam
||11||kṛṣṇaṃ vāsaḥ kṛṣṇo'śvaḥ kṛṣṇāvirdakṣiṇā
||12||atha savakārīryāgneya evāṣṭākapālo'nupasargaḥ
||13||tasyopahomā vātanāmāni yābhiḥ piṇḍīrābadhnāti juhoti yābhyāṃ ca dhūmamanumantrayate
||14||pūrvavattridhātumadhiśrayati | yavamayastu madhye
||15||aindrāvaiṣṇavaṃ havirbhavati
||16||pra so agna ityuṣṇihakakubhau dhāyye dadhāti
||17||agne trī te vajinā trī ṣadhastheti trivatyā paridadhāti
||18||saṃ vāṃ karmaṇobhā jigyathuriti yājyānuvākye
||19||uttare saṃyājye
||20||hiraṇyaṃ tārpyaṃ dhenuriti dakṣiṇā
||21||aindrābārhaspatyaṃ caruṃ nirvapedrājanye jāte
||22||hiraṇmayaṃ dāma dakṣiṇā dakṣiṇā
||23||