मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Tṛtīyaḥ praśnaḥ

3
Āpastambaśrautasūtram · 3

darśapūrṇamāsau

Prathamā kaṇḍikā

iḍāmeke pūrvaṃ samāmananti prāśitrameke

||1||

āgneyaṃ puroḍāśaṃ prāñcaṃ tiryañcaṃ vā virujyāṅguṣṭhenopamadhyamayā cāṅgulyā vyūhya madhyātprāśitramavadyati yavamātraṃ pippalamātraṃ vā jyāyo yavamātrādāvyādhātkṛtyatāmidam | mā rūpupāma yajñasya śuddhaṃ sviṣṭamidaṃ haviriti

||2||

evamuttarasyāvadyati

||3||

upastīrya nābhighārayatyetadvā viparītam | api vopastṛṇātyabhi ca ghārayati

||4||

atraivāsya pariharaṇaprāśanameke samāmananti

||5||

iḍāpātra upastīrya sarvebhyo havirbhya iḍāṃ samavadyati caturavattāṃ pañcāvattāṃ vā

||6||

manunā dṛṣṭāṃ ghṛtapadīṃ mitrāvaruṇasamīritām | dakṣiṇārdhādasaṃbhindannavadyāmyekatomukhāmityāgneyasya puroḍāśasya dakṣiṇārdhātprathamamavadānamavadyati

||7||

saṃbhedāddvitīyam

||8||

pūrvārdhācca yajamānabhāgamaṇumiva dīrgham

||9||

tamājyena saṃtarpya dhruvāyā upohati

||10||

api vā dakṣiṇārdhādavadāya yajamānabhāgamatha saṃbhedāt

||11||

evamuttarasyāvadyati

||12||

Dvitīyā kaṇḍikā

abhighāryeḍāṃ hotre pradāya dakṣiṇena hotāramatikrāmatyanutsṛjan

||1||

hoteḍayādhvaryuṃ parigṛhṇāti

||2||

api vā prācīmiḍāmapohya dakṣiṇata āsīnaḥ sruveṇa hoturaṅguliparvaṇī anakti

||3||

aparamaṅktvā pūrvametadvā viparītam

||4||

upasṛṣṭodakāya purastātpratyaṅṅāsīna iḍāyā hoturhaste'vāntareḍāmavadyati

||5||

adhvaryuḥ prathamamavadānamavadyati svayaṃ hotottaram etadvā viparītam

||6||

lepādupastaraṇābhighāraṇe bhavataḥ

||7||

dvirabhighārayetpañcāvattinaḥ | upahūyamānāmanvārabhete adhvaryuryajamānaśca | daivyā adhvaryava upahūtā ityabhijñāyopahūtaḥ paśumānasānītyadhvaryurjapati | upahūto'yaṃ yajamāna ityabhijñāyaitameva mantraṃ yajamānaḥ

||8||

upahūtāyāmagreṇāhavanīyaṃ brahmaṇe prāśitraṃ pariharati

||9||

tasminprāśite hotāvāntareḍāṃ prāśnāti vācaspataye tvā hutaṃ prāśnāmi sadaspataye tvā hutaṃ prāśnāmīti

||10||

prāśitāyāmiḍe bhāgaṃ juṣasva no jinva gā jinvārvataḥ | tasyāste bhakṣivāṇaḥ syāma sarvātmānaḥ sarvagaṇā iti yajamānapañcamā iḍāṃ prāśya

||11||

Tṛtīyā kaṇḍikā

vāgyatā āsata ā mārjanāt

||1||

mano jyotirjuṣatāmityadbhirantarvedi prastare mārjayitvāgneyaṃ puroḍāśaṃ caturdhākṛtvā barhiṣadaṃ karoti barhiṣadaṃ vā kṛtvā caturdhākaroti

||2||

taṃ yajamāno vyādiśatīdaṃ brahmaṇa idaṃ hoturidamadhvaryoridamagnīdha iti

||3||

agnītprathamānhotṛprathamānvā

||4||

idaṃ yajamānasyetyadhvaryuryajamānabhāgaṃ nirdiśya sthaviṣṭhamagnīdhe ṣaḍavattaṃ saṃpādayati

||5||

sakṛdupastīrya dvirādadhadupastīrya dvirabhighārayati

||6||

api vā dvirupastṛṇāti dvirādadhāti dvirabhighārayati

||7||

agnerāgnīdhramasyagneḥ śāmitramasi namaste astu mā mā hiṃsīrityāgnīdhro bhakṣayati

||8||

vedena brahmayajamānabhāgau pariharati

||9||

pṛthak pātrābhyāmitarayoḥ

||10||

pṛthivyai bhāgo'sīti hotā bhakṣayatyantarikṣasya bhāgo 'sītyadhvaryurdivo bhāgo'sīti brahmā

||11||

dakṣiṇāgnāvanvāhāryaṃ mahāntamaparimitamodanaṃ pacati

||12||

kṣīre bhavatītyeke

||13||

tamabhighāryānabhighārya vodvāsyāntarvedyāsādya

||14||

Caturthī kaṇḍikā

dakṣiṇasadbhya upahartavā iti saṃpreṣyati

||1||

ye brāhmaṇā uttaratastānyajamāna āha dakṣiṇata eteti

||2||

tebhyo'nvāhāryaṃ dadāti brāhmaṇā ayaṃ va odana iti

||3||

pratigṛhīta uttarataḥ parīteti saṃpreṣyati

||4||

haviḥ śeṣānudvāsyāpisṛjyolmuke brahmanprasthāsyāmaḥ samidhamādhāyāgnītparidhīṃścāgniṃ ca sṛkṛtsaṃmṛḍḍhīti saṃpreṣyati

||5||

anujñāto brahmaṇāgnīdhraḥ samidhamādadhātyeṣā te agne samittayā vardhasva cā ca pyāyasva vardhatāṃ ca te yajñapatirā ca pyāyatāṃ vardhiṣīmahi ca vayamā ca pyāyiṣīmahi svāheti

||6||

pūrvavatparidhīnsakṛtsakṛtsaṃmṛjyāgne vājajidvājaṃ tvā sasṛvāṃsaṃ vājaṃ jigivāṃsaṃ vājinaṃ vājajitaṃ vājajityāyai saṃmārjmyagnimannādamannādyāyeti sakṛdagniṃ prāñcam

||7||

idhmasaṃnahanānyadbhiḥ saṃsparśya yo bhūtānāmadhipatī rudrastanticaro vṛṣā | paśūnasmākaṃ mā hiṃsīretadastu hutaṃ tava svāhetyagnau praharatyutkare vā nyasyati śālāyāṃ balajāyāṃ parogoṣṭhe parogavyūtau vā

||8||

Pañcamī kaṇḍikā

aupabhṛtaṃ huhvāmānīya juhūpabhṛtāvādāya dakṣiṇā sakṛdatikrānto'greṇāghārasaṃbhedaṃ pratīcastrīnanūyājānyajatyāśrāvamāśrāvaṃ pratyāśrāvite devānyajeti prathamaṃ saṃpreṣyati | yaja yajetītarau

||1||

pūrvārdhe prathamaṃ samidhi juhoti madhye dvitīyaṃ prāñcamuttamaṃ saṃsthāpayannitarāvanusaṃbhidya

||2||

pratyākramyāyatane srucau sādayitvā vājavatībhyāṃ vyūhati

||3||

vājasya mā prasaveneti dakṣiṇena hastenottānena saprastarāṃ juhūmudyacchati | athā sapatnāniti savyenopabhṛtaṃ niyacchati

||4||

udgrābhaṃ ceti juhūmudyacchati nigrābhaṃ cetyupabhṛtaṃ niyacchati

||5||

brahma devā avīvṛdhanniti prācīṃ juhūṃ prohati

||6||

athā sapatnāniti savyenopabhṛtaṃ pratīcīṃ bahirvedi nirasitvā prokṣyaināmabhyudāhṛtya juhvā paridhīnanakti vasubhyastveti madhyamaṃ rudrebhyastveti dakṣiṇamādityebhyastvetyuttaram

||7||

na prastare juhūṃ sādayati

||8||

saṃjānāthāṃ dyāvāpṛthivī mitrāvaruṇau tvā vṛṣṭyāvatāmiti vidhṛtībhyāṃ prastaramapādāya barhiṣi vidhṛtī apisṛjya srukṣu prastaramanakti

||9||

Ṣaṣṭhī kaṇḍikā

aktaṃ rihāṇā iti juhvāmagram | prajāṃ yonimityupabhṛti madhyam | āpyāyantāmāpa oṣadhaya iti dhruvāyāṃ mūlam | evaṃ triḥ

||1||

api vā divyaṅkṣveti juhvāmagram | antarikṣe'ṅkṣvetyupabhṛti madhyam | pṛthivyāmaṅkṣveti dhruvāyāṃ mūlam

||2||

evaṃ punaḥ

||3||

athāparam | pṛthivyai tveti dhruvāyāṃ mūlamantarikṣāya tvetyupabhṛti madhyaṃ dvive tveti juhvāmagram

||4||

āyuṣe tvetyaktasya tṛṇamapādāya prajñātaṃ nidhāya dakṣiṇottarābhyāṃ pāṇībhyāṃ kprastaraṃ gṛhītvā juhvāṃ pratiṣṭhāpyāsīna āśrāvya pratyāśrāvite saṃpreṣyatīṣitā daivyā hotāro bhadravācyāya preṣito mānuṣaḥ sūktavākāya sūktā brūhīti

||5||

anūcyamāne sūktavāke marutāṃ pṛṣataya stheti saha śākhayā prastaramāhavanīye praharati

||6||

na svāhākaroti

||7||

na vidhūnoti nāvadhūnoti na vikṣipati na pramārṣṭi na pratimārṣṭi nānumārṣṭi nodañcaṃ praharet

||8||

tiryañcaṃ hastaṃ dhārayankarṣannivāhavanīye praharati

||9||

na pratiśṛṇātītyuktam

||10||

prathayitvā praharedyaṃ kāmayeta stryasya jāyeteti

||11||

āśīḥ prati prastaramavasṛjati

||12||

Saptamī kaṇḍikā

nyañcaṃ hastaṃ paryāvartayan

||1||

agnīdgamayeti saṃpreṣyati

||2||

trirañjalināgnīdhro'viṣvañcaṃ prastaramūrdhvamudyauti rohitena tvāgnirdevatāṃ gamayatvityetaiḥ pratimantram

||3||

athainamāhāgnīdhro'nuprahareti

||4||

yatprastarāttṛṇamapāttaṃ tadanupraharati svagā tanubhya iti

||5||

etadetaditi triraṅgulyā nirdiśyāgnimabhimantrayata āyuṣmā agne'syāyurme pāhīti

||6||

dhruvāsītyantarvedi pṛthivīmabhimṛśati

||7||

athainamāhāgnīdhraḥ saṃvadasveti

||8||

agānagnīdityadhvaryurāha | agannityāgnīdhraḥ | śrāvayetyadhvaryuḥ | śrauṣaḍityāgnīdhraḥ

||9||

madhyamaṃ paridhimanvārabhya saṃpreṣyati svagā daivyāhotṛbhyaḥ svastirmānuṣebhyaḥ śaṃyorbrūhīti

||10||

anūcyamāne śaṃyuvāka āhavanīye paridhīnpraharati

||11||

yaṃ paridhiṃ paryadhatthā iti madhyamam | yajñasya pātha upasamitamitītarau

||12||

uttarārdhyasyāgramaṅgāreṣūpohati

||13||

yajamānaṃ prathateti paridhīnabhimantrya juhvāmupabhṛto'gramavadhāya saṃsrāvabhāgā iti saṃsrāveṇābhijuhoti

||14||

atraivartvijo haviḥ śeṣānbhakṣayanti

||15||

Aṣṭamī kaṇḍikā

ājyalepānprakṣālya sasruve juhūpabhṛtāvadhvaryurādatte vedaṃ hotā sphyamājyasthālīmudakamaṇḍaluṃ cāgnīdhraḥ

||1||

āgnīdhraprathamāḥ patnīḥ saṃyājayiṣyantaḥ pratyañco yanti

||2||

agreṇa gārhapatyaṃ dakṣiṇenādhvaryuḥ pratipadyata uttareṇetarau

||3||

agnervāmapannagṛhasya sadasi sādayāmīti kastambhyāṃ srucau sādayitvā dhuri dhuryau pātamiti yugadhuroḥ prohati

||4||

yadi pātryā nirvapedetābhyāmeva yajurbhyāṃ sphye srucau sādayet

||5||

srugbhyāṃ sruvābhyāṃ vā patnīḥ saṃyājayanti

||6||

vedamupabhṛtaṃ kṛtvā juhvā sruveṇa vetyeke

||7||

apareṇa gārhapatyamūrdhvajñava āsīnā dhvānenopāṃśu vā patnīḥ saṃyājayanti

||8||

dakṣiṇa'dhvaryuruttara āgnīdhro madhya hotā

||9||

ājyena somatvaṣṭārāviṣṭvā jāghanyā patnīḥ saṃyājayantyājyasya vā yathāgṛhītena

||10||

somāyānubrūhi somaṃ yajeti saṃpraiṣāvuttarārdhe juhoti

||11||

evamitarāṃstvaṣṭāram

||12||

Navamī kaṇḍikā

devānāṃ patnīragniṃ gṛhapatimiti

||1||

dakṣiṇatastvaṣṭāramuttarato vā madhye'gniṃ gṛhapatim

||2||

āhavanīyataḥ pariśrite devapatnīrapariśrite vā

||3||

rākāṃ putrakāmo yajeta sinīvālīṃ paśukāmaḥ kuhūṃ puṣṭikāmaḥ

||4||

nityavadeke samāmananti

||5||

purastāddevapatnībhya etā eke samāmananti | upariṣṭādvā

||6||

pūrvavaddhoturaṅguliparvaṇī aṅkopaspṛṣṭodakāya hoturhaste catura ājyabindūniḍāmavadyati ṣaḍagnīdha

||7||

upahūyamānāmanvārabhante'dhvaryurāgnīdhraḥ patnī ca

||8||

upahūtāṃ prāśnīto hotāgnīdhraśca

||9||

atra sruveṇa saṃpatnīyaṃ juhoti patnyāmanvārabdhāyāṃ saṃ patnī patyā sukṛtena gacchatāṃ yajñasya yuktau dhuryāvabhūtām | saṃjānānau vijahatāmarātīrdivi jyotirajaramārabhetāṃ svāheti

||10||

purastāddevapatnībhya etāmeke samāmanantyupariṣṭādvā | upariṣṭādvā piṣṭalepaphalīkaraṇahomābhyām

||11||

dakṣiṇāgnāvidhmapravraścanānyabhyādhāya piṣṭalepaphalīkaraṇahomau juhoti

||12||

Daśamī kaṇḍikā

phalīkaraṇahomaṃ pūrvametadvā viparītam | caturgṛhīta ājye phalīkaraṇānopyāgne'dabhdhāyo'śītatano iti juhoti | evaṃ piṣṭalepānulūkhale musale yacca śūrpa āśiśleṣa dṛṣadi yatkapāle | avapruṣo vipruṣaḥ saṃyajāmi viśve devā haviridaṃ juṣantām | yajñe yā vipruṣaḥ santi bahvīragnau tāḥ sarvāḥ sviṣṭāḥ suhutā juhomi svāheti

||1||

yā sarasvatī viśobhagīnā tasyai svāhā yā sarasvatī veśabhagīnā tasyai svāhendropānasyakehamanaso veśānkuru sumanasaḥ sajātānsvāheti dakṣiṇāgnau pratimantraṃ juhoti

||2||

vedo'sīti vedaṃ hotā patnyā upasthe triḥ prāsyati

||3||

nirdviṣantaṃ nirarātiṃ nudetītarā prāstaṃprāstaṃ pratinirasyati

||4||

tantuṃ tanvanniti vedaṃ hotā gārhapatyātprakramya saṃtatamāhavanīyātstṛṇātyā vā vedeḥ

||5||

imaṃ viṣyāmīti patnī yoktrapāśaṃ vimuñcate

||6||

tasyāḥ sayoktre'ñjalau pūrṇapātramānayani

||7||

samāyuṣā saṃ prajayetyānīyamāne japati

||8||

ninīya mukhaṃ vimṛjyottiṣṭhati puṣṭimatī paśumatī prajāvatī gṛhamedhinī bhūyāsamiti

||9||

Ekādaśī kaṇḍikā

yathetamāhavanīyaṃ gatvā juhvā sruveṇa vā sarvaprāyaścittāni juhoti

||1||

brahma pratiṣṭhā manasa ityeṣā | āśrāvitamatyāśrāvitaṃ vaṣaṭkṛtamatyanūktaṃ ca yajñe | atiriktaṃ karmaṇo yacca hīnaṃ yajñaḥ parvāṇi pratiranneti kalpayan | svāhākṛtāhutiretu devān | yadvo devā atipādayāni vācā citprayataṃ devaheḍanam | arāyo asmām̐ abhiducchunāyate'nyatrāsmanmarutastaṃ nidhetana | tataṃ ma āpastadu tāyate punaḥ svādiṣṭhā dhītirucathāya śasyate | ayaṃ samudra uta viśvabheṣajaḥ svāhākṛtasya samu tṛpṇutarbhuvaḥ | udvayaṃ tamasasparyudu tyaṃ citramimaṃ me varuṇa tattvā yāmi tvaṃ no agne sa tvaṃ no agne tvamagne ayāsyayāsanmanasā hitaḥ | ayāsanhavyamūhiṣe'yā no dhehi bheṣajam | prajāpata ityeṣā | iṣṭebhyaḥ svāhā vaṣaḍaniṣṭebhyaḥ svāhā | bheṣajaṃ duriṣṭyai svāhā niṣkṛtyai svāhā | daurārddhai svāhā daivībhyastanūbhyaḥ svāhā | ṛddhyai svāhā samṛddhyai svāhā | ayāścāgne'syanabhiśastiśca satyamittvamayā asi | ayasā manasā dhṛto'yasā havyamūhiṣe'yā no dhehi bheṣajam | yadasminyajñe'ntaragāma mantrataḥ karmato vā | anayāhutyā tacchamayāmi sarvaṃ tṛpyantu devā āvṛṣantāṃ ghṛtena

||2||

Dvādaśī kaṇḍikā

ājñātamanājñātamamataṃ ca mataṃ ca yat | jātavedaḥ saṃdhehi tvaṃ hi vettha yathātatham | yadakarma yannākarma yadatyareci yannātyareci | agniṣṭatsviṣṭakṛdvidvānsarvaṃ sviṣṭaṃ suhutaṃ karotu | yadasya karmaṇo'tyarīricaṃ yadvā nyūnamihākaram | agniṣṭatsviṣṭakṛdvidvānsarvaṃ sviṣṭaṃ suhutaṃ karotu | yata indra bhayāmahe tato no abhayaṃ kṛdhi | maghavañchagdhi tava tanna ūtaye vi dviṣo vi mṛdho jahi | svastidā viśaspatirvṛtrahā vimṛdho vaśī | vṛṣendraḥ pura etu naḥ svastidā abhayaṃkaraḥ | ābhirgīrbhiryadato na ūnamāpyāyaya harivo vardhamānaḥ | yadā stotṛbhyo mahi gotrā rujāsi bhūyiṣṭhabhājo adha te syāma | anājñātaṃ yadājñātaṃ yajñasya kriyate mithu | agne tadasya kalpaya tvaṃ hi vettha yathātatham | puruṣasaṃmito yajño yajñaḥ puruṣasaṃmitaḥ | agne tadasya kalpaya tvaṃ hi vettha yathātatham | yatpākatrā manasā dīvadakṣā na yajñasya manvate martāsaḥ | agniṣṭaddhotā kratuvidvijānanyajiṣṭho devām̐ ṛtuśo yajāti | yadvidvāṃso yadavidvāṃso mugdhāḥ kurvantyṛtvijaḥ | agnirmā tasmādenasaḥ śraddhā devī ca muñcatām

||1||

Trayodaśī kaṇḍikā

ayāḍagnirjātavedā antaraḥ pūrvo asmanniṣadya | sanvansaniṃ suvimucā vimuñca dhehyasmāsu draviṇaṃ jātavedo yacca bhadram || ye te śataṃ varuṇa ye sahasraṃ yajñiyāḥ pāśā vitatā purutrā | tebhyo na indraḥ savitota viṣṇurviśve devā muñcantu marutaḥ svastyā | yo bhūtānāmudbudhyasvāgna uduttamamiti vyāhṛtibhirvihṛtābhiḥ samastābhiśca hutvā

||1||

pūrvavaddhruvāmāpyāyya devā gātuvida ityantarvedyūrdhvastiṣṭhandhruvayā samiṣṭayajurjuhoti

||2||

madhyame svāhākāre barhiranupraharati

||3||

yadi yajamānaḥ pravasetprajāpatervibhānnāma loka iti dhruvāyāṃ yajamānabhāgamavadhāya samiṣṭayajuṣā saha juhuyāt

||4||

abhistṛṇīhi paridhehi vediṃ jāmiṃ mā hiṃsīramuyā śyānā | hotṛṣadanā haritāḥ suvarṇā niṣkā ime yajamānasya bradhna iti hotṛṣadanairvedimabhistīrya ko vo'yokṣītsa vo vimuñcatvityantarvedi praṇītā āsādya vimuñcati

||5||

yaṃ devā manuṣyeṣūpaveṣamadhārayan | ye asmadapacetasastānasmabhyamihā kuru | upaveṣopaviḍḍhi naḥ prajāṃ puṣṭimatho dhanam | dvipado naścatuṣpado dhruvānanapagānkurviti purastātpratyañcamutkara upaveṣaṃ sthavimata upagūhati

||6||

Caturdaśī kaṇḍikā

yadyabhicaredyopaveṣe śuk sāmumṛcchatu yaṃ dviṣma ityathāsmai nāmagṛhya praharati

||1||

niramuṃ nuda okasaḥ sapatno yaḥ pṛtanyati | nirbādhyena haviṣendra eṇaṃ parāśarīt | ihi tisraḥ parāvata ihi pañca janām̐ ati | ihi tisro'ti rocanā yāvatsūryo asaddivi | paramāṃ tvā parāvatamindro nayatu vṛtrahā yato na punarāyasi śaśvatībhyaḥ samābhya iti hato'sāvavadhiṣmāmumityetābhiḥ pañcabhirnirasyennikhanedvā

||2||

avasṛṣṭaḥ parāpata śaro brahma saṃśitaḥ | gacchāmitrānpraviśa maiṣāṃ kaṃcanocchiṣa iti vā

||3||

yāni gharme kapālānīti catuṣpadayarcā kapālāni vimucya saṃkhyāyodvāsayati

||4||

saṃtiṣṭhete darśapūrṇamāsau

||5||

śaṃyvantaṃ vāhavanīye saṃsthāpayedājyeḍāntaṃ gārhapatye | iḍāntaṃ vāhavanīye śaṃyvantaṃ gārhapatye

||6||

yadi śaṃyvantaṃ paścātsyādvedāttṛṇamapādāya juhvāmagramañjyātsruve madhyamupabhṛti vājyasthālyāṃ mūlam | tasya prastaravatkalpaḥ sūktavākādyā śaṃyuvākāt

||7||

svargakāmo darśapūrṇamāsau

||8||

ekakāmaḥ sarvakāmo vā

||9||

yugapatkāmayetāhārapṛthaktve vā

||10||

tābhyāṃ yāvajjīvaṃ yajeta

||11||

triṃśataṃ vā varṣāṇi

||12||

jīrṇo vā viramet

||13||

dve paurṇamāsyau dve amāvāsye yajeta yaḥ kāmayetardhru yāmityuktvāhaikāmeva yajeteti

||14||

Pañcadaśī kaṇḍikā

saṃsthāpya paurṇamāsīmindrāya vaimṛdhāya puraḍāśamekādaśakapālamanunirvapati

||1||

samānatantrameke samāmananti

||2||

tasya yāthākāmī prakrame | prakramāttu niyamyate

||3||

saptadaśasāmidhenīko yathāśraddhadakṣiṇaḥ

||4||

śardhavatyau saṃyājye | agne śardha mahate saubhagāya tava dyumnānyuttamāni santu | saṃ jāspatyaṃ suyamamākṛṇuṣṭhya śatrūyatāmabhitiṣṭhā mahāṃsi | vātopadhūta iṣiro vaśām̐ anu tṛṣu yadannā veviṣadvitiṣṭhase | ā te yatante rathyo yathā pṛthak śardhāṃsyagne ajarāṇi dhakṣyasa iti

||5||

agnīṣomīyamekādaśakapālaṃ paurṇamāsyāmanunirvapatyādityaṃ ghṛte caruṃ sārasvataṃ carumamāvāsyāyāṃ pauṣṇaṃ caindramekādaśakapālamamāvāsyāyāṃ paurṇamāsyāṃ ca bhrātṛvyavato'bhicarato vā

||6||

indrāya trātre caruṃ dvitīyaṃ vaimṛdhasya kuryādyo mṛtyorjyānyā vā bibhīyāt | muṣkaro dakṣiṇā

||7||

indrāyendriyāvate puroḍāśamekādaśakapālamanunirvapetyprajākāmaḥ paśukāmaḥ sajātakāmaḥ

||8||

etaṃ vānunirvāpyaṃ kurvīta

||9||

itarau vā

||10||

yamabhīva saṃśayīta

||11||

Ṣoḍaśī kaṇḍikā

sa indrāya vaimṛdhāyānunirvapet

||1||

yo neva ghoṣenneva śṛṇuyātsa indrāyāṃhomuce

||2||

yo bhrātṅvyavānsyātsa indrāya vṛtrature

||3||

atha yaṃ na kutaścanātapetsa indrāyaiva

||4||

yo bhrātṛvyavānsyātsa paurṇamāsaṃ saṃsthāpyaitāmiṣṭimanunirvapedāgnāvaiṣṇavamekādaśakapālaṃ sarasvatyai caruṃ sarasvate carum

||5||

paurṇamāsīmeva yajeta bhrātṛvyavānnāmāvāsyām

||6||

pitṛyajñamevāmāvāsyāyāṃ kurute

||7||

saṃkrāmesaṃkrāme vajraṃ bhrātṛvyāya praharatīti vijñāyate

||8||

tryavarārdhyamamāvāsyāṃ saṃkrāmati

||9||

agnīṣomīyāni pradhānāni syuramāvāsyāyāṃ paurṇamāsyāṃ ca bhrātṛvyavato'bhicarato vā

||10||

sākaṃprasthāyīyena yajeta paśukāma ityamāvāsyā vikriyate

||11||

dvau sāyaṃ dohāvevaṃ prātaḥ

||12||

sāyaṃ sāyaṃdohābhyāṃ pracaranti prātaḥ prātardohābhyām

||13||

sarvairvā prātaḥ

||14||

pātrasaṃsādanakāle catvāryaudumbarāṇi pātrāṇi prayunakti

||15||

teṣāṃ juhūvatkalpaḥ

||16||

ājyabhāgābhyāṃ pracaryāgneyena ca puroḍāśenāgnīdhe srucau pradāya saha kumbhībhirabhikrāmannāhendrāyānubrūhyāśrāvayendraṃ yajeti saṃpraiṣau

||17||

Saptadaśī kaṇḍikā

yāvatyaḥ kumbhyastāvanto brāhmaṇā dakṣiṇataupavītina upotthāya kumbhībhyaḥ pātrāṇi pūrayitvā tairadhvaryuṃ juhvatamanu juhvati

||1||

sviṣṭakṛdbhakṣāśca na vidyante

||2||

samānamata ūrdhvam | saṃtiṣṭhate sākaṃprasthāyīyaḥ

||3||

dākṣāyaṇayajñena suvargakāmaḥ

||4||

dve paurṇamāsyau dve amāvāsye yajeta

||5||

āgneyo'ṣṭākapālo 'gnīṣomīya ekādaśakapālaḥ pūrvasyāṃ paurṇamāsyāmāgneyo'ṣṭākapāla aindraṃ dadhyuttarasyām | āgneyo'ṣṭākapāla aindrāgna ekādaśakapālaḥ pūrvasyāmamāvāsyāyāmāgneyo'ṣṭākapālo maitrāvaruṇyāmikṣā dvitīyottarasyām

||6||

vyāvṛtkāma ityuktam

||7||

ṛtve vā jāyāmupeyāt

||8||

so'yaṃ darśapūrṇamāsayoḥ prakrame vikalpo'nena darśapūrṇamāsābhyāṃ vā yajeta

||9||

tena pañcadaśa varṣāṇīṣṭvā viramedyajeta vā

||10||

saṃtiṣṭhate dākṣāyaṇayajñaḥ

||11||

etenaiḍādadhaḥ sārvaseniyajño vasiṣṭhayajñaḥ śaunakayajñaśca vyākhyātāḥ

||12||

Aṣṭādaśī kaṇḍikā

brahmiṣṭho brahmā darśapūrṇamāsayoḥ

||1||

taṃ vṛṇīte bhūpate bhuvanapate mahato bhūtasya pate brahmāṇaṃ tvā vṛṇīmaha iti

||2||

vṛto japati

||3||

ahaṃ bhūpatirahaṃ bhuvapatirahaṃ mahato bhūtasya patirdevena savitrā prasūta ārtvijyaṃ kariṣyāmi deva savitaretaṃ tvā vṛṇate bṛhaspatiṃ daivyaṃ brahmāṇaṃ tadahaṃ manase prabravīmi mano gāyatriyai gāyatrī triṣṭubhe triṣṭubjagatyai jagatyanuṣṭubhe'nuṣṭuppaṅktyai paṅktiḥ prajāpataye prajāpati̱rviśvebhyo devebhyo viśve devā bṛhaspataye bṛhaspatirbrahmaṇe brahma bhūrbhuvaḥ suvarbṛhaspatirdevānāṃ brahmāhaṃ manuṣyāṇāṃ bṛhaspate yajñaṃ gopāyetyuktvāpareṇāhavanīyaṃ dakṣiṇātikramya nirastaḥ parāgvasuḥ saha pāpmanoti brahmasadanāttṛṇaṃ nirasyedamahamarvāgvasoḥ sadane sīdāmi prasūto devena savitrā bṛhaspateḥ sadane sīdāmi tadagnaye prabravīmi tadvāyave tatsūryāya tatpṛthivyā ityupaviśati

||4||

āhavanīyamabhyāvṛtyāste

||5||

karmaṇikarmaṇi vācaṃ yacchati

||6||

mantravatsu vā karmasu | yathākāmī tūṣṇīkeṣu

||7||

yadi pramatto vyāharedvaiṣṇavīmṛcaṃ vyāhṛtīśca japitvā vācaṃ yacchet

||8||

brahmannapaḥ praṇeṣyāmītyucyamāne

||9||

Ekonaviṃśī kaṇḍikā

praṇaya yajñaṃ devatā vardhaya tvaṃ nākasya pṛṣṭhe yajamāno astu | saptarṣīṇāṃ sukṛtāṃ yatra lokastatremaṃ yajñaṃ yajamānaṃ ca dhehyaoṃ praṇayeti prasauti

||1||

sarveṣṭhyāmantraṇeṣṭhyevaṃ prasavastena karmaṇā yasminnāmantrayate

||2||

prokṣa yajñamiti haviṣa idhmābarhiṣaśca prokṣe | bṛhaspate parigṛhāṇa vediṃ svagā vo devāḥ sadanāni santu | tasyāṃ barhiḥ prathatāṃ sādhvantarahiṃsrā naḥ pṛthivī devyastvityurasminparigrāhe | prajāpate'nubrūhi yajñamiti sāmidhenīranuvakṣyantam | vācaspate vācamāśrāvayaitāmāśrāvaya yajñaṃ deveṣu māṃ manuṣyeṣṭiti pravare

||3||

devatā vardhaya tvamiti sarvatrānuṣajati

||4||

mitrasya tvā cakṣuṣā prekṣa iti prāśitramavadīyamānaṃ prekṣate

||5||

ṛtasya pathā paryehīti parihriyamāṇaṃ sūryasya tvā cakṣuṣā pratipaśyāmītyāhriyamāṇam

||6||

sāvitreṇa pratigṛhya pṛthivyāstvā nābhau sādayāmīḍāyāḥ pada ityantarvedi vyūhya tṛṇāni prāgdaṇḍaṃ sādayitvādabdhena tvā cakṣuṣāvekṣa ityavekṣya sāvitreṇāṅguṣṭhenopamadhyamayā cāṅgulyādāyāgnestvāsyena prāśnāmi brāhmaṇasyodareṇa bṛhaspaterbrahmaṇendrasya tvā jaṭhare sādayāmītyasaṃmletyāpigirati

||7||

Viṃśī kaṇḍikā

yā apsvantardevatāstā idaṃ śamayantu svāhākṛtaṃ jaṭharamindrasya gaccha svāhetyadbhirabhyavanīyācamya ghasīnā me mā saṃpṛkthā ūrdhvaṃ me nābheḥ sīdendrasya tvā jaṭhare sādayāmīti nābhideśamabhimṛśati

||1||

vāṅma āsanniti yathāliṅgamaṅgāni

||2||

ariṣṭā viśvānītyavaśiṣṭāni

||3||

prakṣālya pātraṃ pūrayitvā diśo jinveti parācīnaṃ ninayati

||4||

māṃ jinvetyabhyātmam

||5||

yatrāsmai brahmabhāgamāharati taṃ pratigṛhya nāsaṃsthite bhakṣayati

||6||

brahmanbrahmāsi brahmaṇe tvāhutādya mā mā hiṃsīrahuto mahyaṃ śivo bhavetyantarvedyanvāhāryamāsannamabhimṛśati

||7||

brahmanprasthāsyāma ityucyamāne deva savitaretatte prāha tat pra ca suva pra ca yaja bṛhaspatirbrahmā sa yajñaṃ pāhi sa yajñapatiṃ pāhi sa māṃ pāhyaoṃ pratiṣṭheti prasauti

||8||

bhūmirbhūmimagānmātā mātaramapyagāt | bhūyāsma putraiḥ paśubhiryo no dveṣṭi sa bhidyatāmiti yatkiṃ ca yajñe mṛnmayaṃ bhidyeta tadabhimantrayeta

||9||

brahmabhāgaṃ prāśyāyāḍagnirjātavedāḥ pra ṇo yakṣyabhi vasyo asmānsaṃ naḥ sṛja sumatyā vājavatyetyāhavanīyamupasthāya yathetaṃ pratiniṣkrāmati

||10||

evaṃ vihitamiṣṭipaśubandhānāṃ brahmatvaṃ brahmatvaṃ

||11||