ataḥ paraṃ pravakṣyāmi prāṇihatyāsu niṣkṛtim
parāśarena pūrvoktā manvarthe'pi ca vistṛtām
||1||krauñcasārasahaṃsāṃśca cakravākaṃ ca kukkuṭam
jālapādaṃ ca śarabhamahorātreṇa śudhyati
||2||balākāṭiṭṭibhau vāpi śukapārāvatāvapi
ahinakravighātī ca śudhyate naktabhojanāt
||3||vṛkakākakapotānāṃ śāritittirighātakaḥ
antarjala ubhe saṃdhye prāṇāyāmena śudhyati
||4||gṛdhraśyenaśaśādānāmulūkasya ca ghātakaḥ
apakvāśī dinaṃ tiṣṭhettrikālaṃ mārutāśanaḥ
||5||valguṇīṭiṭṭibhānāṃ ca kokilākhañjarīṭake
lāvikāraktapakṣeṣu śudhyate naktabhojanāt
||6||kāraṇḍavacakorāṇāṃ piṅgalākurarasya ca
bhāradvājādikaṃ hatvā śivaṃ pūjya viśudhyati
||7||bheruṇḍacāṣabhāsāṃśca pārāvatakapiñjalau
pakṣiṇāṃ caiva sarveṣāmahorātramabhojanam
||8||hatvā mūṣakamārjārasarpājagaraḍuṇḍubhān
kṛsaraṃ bhojayedviprānlohadaṇḍaśca dakṣiṇā
||9||śiśumāraṃ tathā godhāṃ hatvā kūrmaṃ ca śalyakam
vṛntākaphalabhakṣī cāpyahorātreṇa śudhyati
||10||vṛkajambūkaṛkṣāṇāṃ tarakṣuśvānaghātakaḥ
tilaprasthaṃ dvije dadyādvāyubhakṣo dinatrayam
||11||gajasya ca turaṅgasya mahiṣoṣṭranipātane
prāyaścittamahorātraṃ trisaṃdhyamavagāhanam
||12||kuraṅgaṃ vānaraṃ siṃhaṃ citraṃ vyāghraṃ tu ghātayan
śudhyate sa trirātreṇa viprāṇāṃ tarpaṇena ca
||13||mṛgarohidvarāhāṇāmaverbastasya ghātakaḥ
aphālakṛṣṭamaśnīyādahorātramupoṣya saḥ
||14||evaṃ catuṣpadānāṃ ca sarveṣāṃ vanacāriṇām
ahorātroṣitastiṣṭhejjapedvai jātavedasam
||15||śilpinaṃ kārukaṃ śūdraṃ striyaṃ vā yastu ghātayet
prājāpatyadvayaṃ kṛtvā vṛṣaikādaśadakṣiṇā
||16||vaiśyaṃ vā kṣatriyaṃ vāpi nirdoṣaṃ yo'bhighātayet
so'pi kṛcchradvayaṃ kuryādgoviṃśaddakṣiṇāṃ dadet
||17||vaiśyaṃ śūdraṃ kriyāsaktaṃ vikarmasthaṃ dvijottamam
hatvā cāndrāyaṇaṃ tasya triṃśadgoścaiva dakṣiṇām
||18||caṇḍālaṃ hatavānkaścidbrāhmaṇe yadi kaṃcana
prājāpatyaṃ caretkṛcchraṃ godvayaṃ dakṣiṇāṃ dadat
||19||kṣatriyeṇāpi vaiśyena śūdreṇaivetareṇa vā
caṇḍālasya vadhe prāpte kṛcchrārdhena viśudhyati
||20||corau śvapākacaṇḍālau vipreṇābhihatau yadi
ahorātroṣitaḥ snātvā pañcagavyena śudhyati
||21||śvapākaṃ vāpi caṇḍālaṃ vipraḥ saṃbhāṣate yadi
divjasaṃbhāṣaṇaṃ kuryātsāvitrīṃ tu sakṛjjapet
||22||caṇḍālaiḥ saha suptaṃ tu trirātramupavāsayet
caṇḍālaikapathaṃ gatvā gāyatrīsmaraṇācchuciḥ
||23||caṇḍāladarśane sadya ādityamavalokayet
caṇḍālasparśane caiva sacailaṃ snānamācaret
||24||caṇḍālakhātavāpīṣu pītvā salilamagrajaḥ
ajñānāccaikabhaktena tvahorātreṇa śudhyati
||25||caṇḍālabhāṇḍasaṃspṛṣṭaṃ pītvā kūpagataṃ jalam
gomūtrayāvakāhārastrirātrācchuddhimāpnuyāt
||26||caṇḍālaghaṭasaṃsthaṃ tu yattoyaṃ pibati dvijaḥ
tatkṣaṇātkṣipate yastu prājāpatyaṃ samācaret
||27||yadi na kṣipate toyaṃ śarīre yasya jīryati
prājāpatyaṃ na dātavyaṃ kṛcchraṃ sāṃtapanaṃ caret
||28||caretsāṃtapanaṃ vipraḥ prājāpatyamanantaraḥ
tadardhaṃ tu caredvaiśyaḥ pādaṃ śūdrastadācaret
||29||bhāṇḍasthamantyajānāṃ tu jalaṃ dadhi payaḥ pibet
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdraścaiva pramādataḥ
||30||brahmakūrcopavāsena dvijātīnāṃ tu niṣkṛtiḥ
śūdrasya copavāsena tathā dānena śaktitaḥ
||31||bhuṅkte'jñānāddvijaśreṣṭhaścaṇḍālānnaṃ kathaṃcana
gomūtrayāvakāhāro daśarātreṇa śudhyati
||32||ekaikaṃ grāsamaśnīyādgomūtrayāvakasya ca
daśāhaṃ niyamasthasya vrataṃ tattu vinirdiśet
||33||avijñātastu caṇḍālo yatra veśmani tiṣṭhati
vijñāte tupasannasya dvijāḥ kurvantyanugraham
||34||munivaktrodgatāndharmāngāyanto vedapāragāḥ
patantamuddhareyustaṃ dharmajñāḥ pāpasaṃkarāt
||35||dadhnā ca sarpiṣā caiva kṣīragomūtrayāvakam
bhuñjīta saha sarvaiśca trisaṃdhyamavagāhanam
||36||tryahaṃ bhuñjīta dadhnā ca tryahaṃ bhuñjīta sarpiṣā
tryahaṃ kṣīreṇa bhuñjīta ekaikena dinatrayam
||37||bhāvaduṣṭaṃ na bhuñjīta nocchiṣṭaṃ kṛmidūṣitam
dadhikṣīrasya tripalaṃ palaṃ ekaṃ ghṛtasya tu
||38||bhasmanā tu bhavecchuddhirubhayostāmrakāṃsyayoḥ
jalaśaucena vastrāṇāṃ parityāgena mṛṇmayam
||39||kusumbhaguḍakārpāsalavaṇaṃ tailasarpiṣī
dvāre kṛtvā tu dhānyāni dadyādveśmani pāvakam
||40||evaṃ śuddhastataḥ paścātkuryādbrāhmaṇatarpaṇam
triṃśataṃ govṛṣaṃ caikaṃ dadyādvipreṣu dakṣiṇām
||41||punarlepanakhātena homajapyena śudhyati
ādhāreṇa ca viprāṇāṃ bhūmidoṣo na vidyate
||42||caṇḍālaiḥ saha saṃparkaṃ māsaṃ māsārdhameva vā
gomūtrayāvakāhāro māsārdhena viśudhyati
||43||rajakī carmakārī ca lubdhakī veṇujīvinī
cāturvarṇyasya ca gṛhe tvavijñātā tu tiṣṭhati
||44||jñātvā tu niṣkṛtiṃ kuryātpūrvoktasyārdhameva ca
gṛhadāhaṃ na kurvīta śeṣaṃ sarvaṃ ca kārayet
||45||gṛhasyābhyantaraṃ gaccheccaṇḍālo yadi kasyacit
tamagārādvinirvāsya mṛdbhāṇḍaṃ tu visarjayet
||46||rasapūrṇaṃ tu yadbhāṇḍaṃ na tyajettu kadācana
gomayena tu saṃmiśrairjalaiḥ prokṣedgṛhaṃ tathā
||47||brāhmaṇasya vraṇadvāre pūyaśoṇitasaṃbhave
kṛmirutpadyate yasya prāyaścittaṃ kathaṃ bhavet
||48||gavāṃ mūtrapurīṣeṇa dadhnā kṣīreṇa sarpiṣā
tryahaṃ snātvā ca pītvā ca kṛmiduṣṭaḥ śucirbhavet
||49||kṣatriyo'pi suvarṇasya pañcamāṣānpradāya tu
godakṣiṇāṃ tu vaiśyasyāpyupavāsaṃ vinirdiśet
||50||śūdrāṇāṃ nopavāsaḥ syācchūdro dānena śudhyati
acchidramiti yadvākyaṃ vadanti kṣitidevatāḥ
||51||praṇamya śirasā grāhyamagniṣṭomaphalaṃ hi tat
japacchidraṃ tapacchidraṃ yacchidraṃ yajñakarmaṇi
||52||sarvaṃ bhavati niśchidraṃ brāhmaṇairupapāditam
vyādhivyasanini|śrānte durbhikṣe ḍāmare tathā
||53||upavāso vrataṃ homo dvijasaṃpāditāni vai
athavā brāhmaṇāstuṣṭāḥ sarvaṃ kurvantyanugraham
||54||sarvānkāmānavāpnoti dvijasaṃpāditairiha
durbale'nugrahaḥ proktastathā vai bālavṛddhayoḥ
||55||ato'nyathā bhaveddoṣastasmānnānugrahaḥ smṛtaḥ
snehādvā yadi vā lobhādbhayādajñānato'pi vā
||56||kurvantyanugrahaṃ ye tu tatpāpaṃ teṣu gacchati
śarīrasyātyaye prāpte vadanti niyamaṃ tu ye
||57||mahatkāryoparodhena na svasthasya kadācana
svasthasya mūḍhāḥ kurvanti vadantyaniyamaṃ tu ye
||58||te tasya vighnakartāraḥ patanti narake'śucau
svayameva vrataṃ kṛtvā brāhmaṇaṃ yo'vamanyate
||59||vṛthā tasyopavāsaḥ syānna sa puṇyena yujyate
sa eva niyamo grāhyo yadyeko'pi vadeddvijaḥ
||60||kuryādvākyaṃ dvijānāṃ tu anyathā bhrūṇahā bhavet
brāhmaṇā jaṅgamaṃ tīrthaṃ tīrthabhūtā hi sādhavaḥ
||61||tedāṃ vākyodakenaiva śudhyanti malinā janāḥ
brāhmaṇā yāni bhāṣante manyante tāni devatāḥ
||62||sarvadevamayo vipro na tadvacanamanyathā
upavāso vrataṃ caiva snānaṃ tīrthaṃ japastapaḥ
||63||viprasaṃpāditaṃ yasya saṃpūrṇaṃ tasya tatphalam
annādye kīṭasamyukte makṣikākeśadūṣite
||64||tadantarā spṛśeccāpastadannaṃ bhasmanā spṛśet
bhuñjānaścaiva yo vipraḥ pādaṃ hastena saṃspṛśet
||65||svamucchiṣṭamasau bhuṅkte pāṇinā muktabhājane
pādukāstho na bhuñjīta paryaṅke saṃsthito'pi vā
||66||śvānacaṇḍāladṛṣṭau ca bhojanaṃ parivarjayet
yadannaṃ pratiṣiddhaṃ syādannaśuddhistathaiva ca
||67||yathā parāśareṇoktaṃ tathaivāhaṃ vadāmi vaḥ
śṛtaṃ droṇāḍhakasyānnaṃ kākaśvānopaghātitam
||68||kenedaṃ śudhyate ceti brāhmaṇebhyo nivedayet
kākaśvānāvalīḍhaṃ tu droṇānnaṃ na parityajet
||69||vedavedāṅgavidviprairdharmaśāstrānupālakaiḥ
prasthā dvātriṃśatirdroṇaḥ smṛto dviprastha āḍhakaḥ
||70||tato droṇāḍhakasyānnaṃ śrutismṛtivido viduḥ
kākaśvānāvalīḍhaṃ tu gavāghrātaṃ khareṇa vā
||71||svalpamannaṃ tyajedvipraḥ śuddhirdroṇāḍhake bhavet
annasyoddhṛtya tan|mātraṃ yacca lālāhataṃ bhavet
||72||suvarṇodakamabhyukṣya hutāśenaiva tāpayet
hutāśanena saṃspṛṣṭaṃ suvarṇasalilena ca
||73||viprāṇāṃ brahmaghoṣeṇa bhojyaṃ bhavati tatkṣaṇāt
sneho vā goraso vāpi tatraśuddhiḥ kathaṃ bhavet
||74||alpaṃ parityajettatra snehasyotpavanena ca
analajvālayā śuddhirgorasasya vidhīyate
||75||