मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Viṃśaḥ praśnaḥ

3
Āpastambaśrautasūtram · 20

aśvamedhaḥ, puruṣamedhaḥ, sarvamedhaḥ

Prathamā kaṇḍikā

rājā sārvabhaumo'śvamedhena yajeta | apyasārvabhaumaḥ

||1||

citrā nakṣatraṃ

||2||

puṇyanāma devayajanamadhyavasyati yatrāpaḥ purastātsukhāḥ sūpāvagāhā anapasvarīḥ

||3||

caitryāṃ paurṇamāsyāṃ sāṃgrahaṇyeṣṭyā yajate | tasyā yottarāmāvāsyā tasyāṃ saṃjñānyā

||4||

vaiśākhyāṃ paurṇamāsyāṃ prājāpatyamṛṣabhaṃ tūparaṃ sarvarūpaṃ sarvebhyaḥ kāmebhya ālabhate

||5||

tasyā yottarāmāvāsyā tasyāmapadātīnmahartvija āvahanti

||6||

anvahamitarānāvahantyā subrahmaṇyāyāḥ

||7||

amāvāsyāmiṣṭvā devayajanamabhiprapadyate

||8||

keśaśmaśru vapate

||9||

nakhāni nikṛntate

||10||

dato dhāvate

||11||

snāti

||12||

ahataṃ vāsaḥ paridhatte

||13||

vācaṃ yatvopavasati

||14||

ye rātayaste jāgarayanti

||15||

vāgyatasyaitāṃ rātrimagnihotraṃ juhvati

||16||

draṣṭre nama upadraṣṭre namo'nudraṣṭre namaḥ khyātre nama upakhyātre namo'nukhyātre namaḥ śṛṇvate nama upaśṛṇvate namaḥ sate namo'sate namo jātāya namo janiṣyamāṇāya namo bhūtāya namo bhaviṣyate namaścakṣuṣe namaḥ śrotrāya namo manase jamo vāce namo brahmaṇe namastapase namaḥ śāntāya nama ityekaśiṃśatyā namaskārairudyantamādityamupatiṣṭhate

||17||

Dvitīyā kaṇḍikā

namo'gnaye pṛthivikṣita ityetaiśca yathāliṅgam

||1||

ye te panthānaḥ savitariti pūrvayā dvārā prāgvaṃśaṃ praviśyāhavanīye vaitasamidhmamabhyādhāyaikādaśa pūrṇāhutīrjuhoti | hiraṇyagarbhaḥ samavartatāgra ityaṣṭau | devā deveṣu parākramadhvamiti tisraḥ

||2||

catuṣṭayya āpo digbhyaḥ samābhṛtāḥ

||3||

tāsu brahmaudanaṃ pacati

||4||

pātryāṃ rājataṃ rukmaṃ nidhāya tasminbrahmaudanamuddhṛtya prabhūtena sarpiṣopasicya sauvarṇaṃ rukmamupariṣṭātkṛtvā karṣannanucchindaṃścaturbhya ārṣeyebhyo mahartvigbhya upohati

||5||

prāśitavadbhyaścaturaḥ sāhasrānsauvarṇānniṣkāndadāti caturaścāśvatarīrathānetau ca rukmau

||6||

dvādaśāratnistrayodaśāratnirvā darbhamayī mauñjī vā raśanā

||7||

tāṃ brahmaudanoccheṣeṇānakti

||8||

aśvasya rūpāṇi samāmananti | kṛṣṇaḥ śvetaḥ piśaṅgaḥ sāraṅgo'ruṇapiśaṅgo vā

||9||

yasya vā śvetasyālpaṃ kṛṣṇaṃ syāttamālabheta | mātṛmantaṃ pitṛmantaṃ pṛṣṭhe vahe ca dāntaṃ somapaṃ somapayoḥ putram

||10||

vijñāyata eṣa vai somapo yaṃ śiśuṃ jātaṃ purā tṛṇādyātsomaṃ pāyayanti | etau vai somapau yau śiśū jātau purā tṛṇādyātsomaṃ pāyayantīti

||11||

adhvaryuṃ rājyāya paridadāti

||12||

Tṛtīyā kaṇḍikā

brāhmaṇā rājānaścāyaṃ vo'dhvaryū rājā | yā mamāpacitiḥ sā va etasmin | yadva eṣa karoti tadvaḥ kṛtamasaditi

||1||

yāvadyajñamadhvaryū rājā bhavati

||2||

devasya tvā savituḥ prasava iti raśanāmādāyemāmagṛbhṇanraśanāmṛtasyetyabhimantrya brahmannaśvaṃ medhyaṃ bhantsyāmi devebhyo medhāya prajāpataye tena rādhyāsamiti brahmāṇamāmantrayate

||3||

taṃ badhāna devebhyo medhāya prajāpataye tena rādhnuhīti pratyāha

||4||

abhidhā asītyaśvamabhidadhāti

||5||

ānayanti śvānaṃ caturakṣaṃ viṣvagbandhena baddham

||6||

pituranujāyāḥ putraḥ purastānnayati | māturanujāyāḥ putraḥ paścāt

||7||

saidhrakaṃ musalam

||8||

pauṃścaleyaḥ peśasā jānu veṣṭayitvā paścādanveti

||9||

apo'śvamabhyavagāhayanti śvānaṃ ca

||10||

yatra śuno'pratiṣṭhā tadadhvaryuḥ prasauti jahīti

||11||

yo arvantamiti saidhrakeṇa musalena pauṃścaleyaḥ śunaḥ prahanti

||12||

tamaśvasyādhaspadamupāsyati paro martaḥ para śveti

||13||

dakṣiṇāpaplāvyāhaṃ ca tvaṃ ca vṛtrahanniti brahmā yajamānasya hastaṃ gṛhṇāti

||14||

abhi kratvendra bhūradha jmannityadhvaryuryajamānaṃ vācayati

||15||

āharantyaiṣīkamudūhaṃ varatrayā vibaddham

||16||

tasminnārdrā vetasaśākhopasaṃbaddhā bhavati

||17||

taṃ dve śate dakṣiṇato dhārayataḥ | dve uttarataḥ

||18||

tenāśvaṃ purastātpratyaścamabhyudūhanti

||19||

Caturthī kaṇḍikā

śatena rājaputraiḥ sahādhvaryuḥ purastātpratyaṅ tiṣṭhanprokṣatyanenāśvena medhyeneṣṭvāyaṃ rājā vṛtraṃ vadhyāditi

||1||

śatenārājabhirugraiḥ saha brahmā dakṣiṇata udaṅ tiṣṭhanprokṣatyanenāśvena medhyeneṣṭvāyaṃ rājāpratidhṛṣyo'stviti

||2||

śatena sūtagrāmaṇibhiḥ saha hotā paścātprāṅ tiṣṭhanprokṣatyanenāśvena medhyeneṣṭvāyaṃ rājāsyai viśo bahugvai bahvaśvāyai bahvajāvikāyai bahuvrīhiyavāyai bahumāṣatilāyai bahuhiraṇyāyai bahuhastikāyai bahudāsapuruṣāyai rayimatyai puṣṭimatyai bahurāyaspoṣāyai rājāstviti

||3||

śatena kṣattṛsaṃgrahītṛbhiḥ sahodgātottarato dakṣiṇā tiṣṭhanprokṣatyanenāśvena medhyeneṣṭvāyaṃ rājā sarvamāyuretviti

||4||

atraitamaiṣīkamapaplāvyā nudakamaśvamākramayyāntarā sthānamākramaṇaṃ cedaṃ viṣṇuḥ pra tadviṣṇurdivo vā viṣṇavityaśvasya pade tisro vaiṣṇavīryutvāśvasya stokānanumantrayate'gnaye svāhā somāya svāheti

||5||

śakṛtva etamanuvākamāvartayati daśadaśasaṃpātam | aparimitakṛtvo vā

||6||

Pañcamī kaṇḍikā

athainaṃ pratidiśaṃ prokṣati

||1||

prajāpataye tvā juṣṭaṃ prokṣāmīti purastātpratyaṅ tiṣṭhan

||2||

indrāgnibhyāṃ tveti dakṣiṇata udaṅ

||3||

vāyave tveti paścātprāṅ

||4||

viśvebhyastvā devebhya ityuttarato dakṣiṇā

||5||

devebhyastvetyadhastāt

||6||

sarvebhyastvā devebhya ityupariṣṭāt

||7||

pṛthivyai tvāntarikṣāya tvā dive tveti śeṣam

||8||

vibhūrmātrā prabhūḥ pitretyaśvasya dakṣiṇe karṇe yajamānamaśvanāmāni vācayitvāgnaye svāhā svāhendrāgnibhyāmiti pūrvahomānhutvā bhūrasi bhuve tvā bhavyāya tvā bhaviṣyate tvetyaśvamutsṛjya devā āśāpālā iti ratnibhyaḥ paridadāti

||9||

śataṃ kavacino rakṣanti

||10||

aparyāvartayanto'śvamanucaranti

||11||

catuḥśatā ityekeṣām

||12||

śataṃ talpyā rājaputrāḥ saṃnaddhāḥ saṃnaddhasārathinaḥ śatamugrā arājānaḥ saṃnaddhāḥ saṃnaddhasārathinaḥ śataṃ vaiśyā vipathinaḥ śataṃ śūdrā varūthinaḥ

||13||

te'śvasya goptāro bhavanti

||14||

yadyadbrāhmaṇajātamupeyustānpṛccheyuḥ kiyadyūyamaśvamedhasya vittheti

||15||

yo na vidyāttaṃ jitvā tasya gṛhātkhādaṃ pānaṃ copanivapeyuḥ

||16||

yadabrāhmaṇānāṃ kṛtānnaṃ tadeṣāmannam

||17||

rathakārakule vasatirbhavati

||18||

iha dhṛtiḥ svāheti sāyamaśvasya caturṣu patsu catasro dhṛtīrjuhoti

||19||

Ṣaṣṭhī kaṇḍikā

savitre prātaraṣṭākapālaṃ nirvapati

||1||

tasya purastātsviṣṭakṛta āyanāya svāhā prāyaṇāya svāhetyuddrāvāñjuhoti

||2||

īṃkārāya svāheṃkṛtāya svāhetyaśvacaritāni

||3||

ajjyetāya svāhā kṛṣṇāya svāhā śvetāya svāhetyaṣṭācatvāriṃśatamaśvarūpāṇi | ekamatiriktam

||4||

atra brāhmaṇo vīṇāgāthī gāyatītyadadā ityayajathā ityapaca iti tisraḥ

||5||

savitre prasavitra ekādaśakapālaṃ madhyaṃdine | savitra āsavitre dvādaśakapālamaparāhṇe

||6||

dakṣiṇenāhavanīyaṃ hotā hiraṇyakaśipāvupaviśati pāriplavaṃ bhauvanyavaṃ cācikhyāsan

||7||

taṃ dakṣiṇena hiraṇyakaśighorbrahmā yajamānaśca

||8||

purastādadhvaryurhairaṇye kūrce

||9||

dakṣiṇato vīṇāgaṇakina upopaviśanti

||10||

upaviṣṭeṣvadhvaryo3 ityadhvaryuṃ hotāmantrayate

||11||

ho3 yi hotarityadhvaryuḥ pratigṛṇāti | oṃ hotariti vā

||12||

saṃsthitayoradhvaryuḥ saṃpreṣyati vīṇāgaṇakinaḥ pūrvaiḥ saha sakṛdbhī rājabhirimaṃ yajamānaṃ saṃgāyateti

||13||

sāyaṃ dhṛtiṣu hūyamānāsu rājanyo vīṇāgāthī gāyatītyajinā ityayudhyathā ityamuṃ saṃgrāmamahanniti tisraḥ

||14||

Saptamī kaṇḍikā

sāyaṃprātarbrāhmaṇau vīṇāgāthinau gāyetām

||1||

evametāni sāvitrādīni saṃvatsaraṃ karmāṇi kriyante

||2||

sakṛdvāśvacaritāni juhoti

||3||

triṃśimāsa eṣa samvatsaro bhavati

||4||

apavṛttāsviṣṭiṣu vīṇāgāthibhyāṃ śatamanoyuktaṃ ca dadāti

||5||

śate cānoyukte cetyeke

||6||

ūrdhvamekādaśānmāsādāśvatthe vraje'śvaṃ badhnanti

||7||

tasmai baddhāya yavasamāharanti

||8||

yadyaśvamupatapadvindedāgneyamaṣṭākapālaṃ nirvapetsaumyaṃ caruṃ sāvitramaṣṭākapālam

||9||

pauṣṇaṃ caruṃ yadi śloṇaḥ

||10||

raudraṃ caruṃ yadi mahatī devatābhimanyeta

||11||

vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nirvapenmṛgākhare yadi nāgacchet

||12||

yadyadhīyādagnaye'ṃhomuce'ṣṭākapālaḥ sauryaṃ payo vāyavya ājyabhāgaḥ

||13||

yadi vaḍabāmadhīyātprājāpatyaṃ caruṃ dvādaśa kapālaṃ vā

||14||

yadi naśyedvāyavyaṃ carum

||15||

yadi senāmītvarī vindetendrāya jayata ekādaśakapālam

||16||

yadi prāsahā nayeyurindrāya prasahvana ekādaśakapālam

||17||

yadyandhaḥ syātsauryaṃ carumekakapālaṃ vā

||18||

yadi śvabhre'vapatedvaiṣṇavaṃ carum

||19||

adyavijñātena yakṣmaṇā mriyeta prājāpatyaṃ caruṃ dvādaśakapālaṃ vā

||20||

Aṣṭamī kaṇḍikā

yadamitrā aśvaṃ vinderanhanyetāsya yajñaḥ

||1||

athānyamānīya prokṣeyuḥ

||2||

etasya saṃvatsarasya yottamāmāvāsyā tasyāmukhāṃ saṃbharati

||3||

traidhātavīyā dīkṣaṇīyā

||4||

ākūtyai prayuje'gnaye svāheti catvāryaudgrahaṇāni juhoti

||5||

svāhādhimādhītāya svāheti trīṇi vaiśvadevāni

||6||

so'yaṃ dīkṣā hutikālo vivṛddhaḥ

||7||

saptāhamanvahamaudgrahaṇairvaiśvadevaiścottaraiḥ pracarati

||8||

ṣaḍuttame'hanyaudgrahaṇāni juhoti | sarvasmai svāheti pūrṇāhutimuttamām

||9||

ṣaḍahamāgnāvaiṣṇavena pracarati

||10||

saptamyāmāgnikyā trihaviṣeti vājasaneyakam

||11||

bhuvo devānāṃ karmaṇetyṛtudīkṣābhiḥ kṛṣṇājinamārohantamabhimantrayate

||12||

ā brahmanbrāhmaṇo brahmavarcasī jāyatāṃ jajñi bījamiti jātamukhyamupatiṣṭhate

||13||

visṛṣṭavāci yajamāne saṃpreṣyati vīṇāgaṇakino devairimaṃ yajamānaṃ saṃgāyateti

||14||

evaṃ sadau pavasathāt

||15||

prajāpatinā sutyāsvavabhṛthodayanīyānūbandhyodavasānīyāsviti

||16||

devairantataḥ

||17||

Navamī kaṇḍikā

vedikāle dvistāvā vediḥ | tristāvo'gnirekaviṃśo vā

||1||

vaiśvānareṇa pracaryāgnaye gāyatrāyeti daśahaviṣaṃ sarvapṛṣṭhāṃ nirvapati

||2||

samiddiśāmāśayā na iti yathāliṅgaṃ yājyānuvākyāḥ

||3||

kastvā yunakti sa tvā yunaktviti paridhīnyunakti

||4||

asya yajñasyarddhyai mahyaṃ saṃnatyā iti sarvatrānuṣajati

||5||

rathavāhane havirdhāne rājjudālamekaviṃśatyaratnimagniṣṭhaṃ minoti

||6||

pautudravāvabhitaḥ | trayo bailvā dakṣiṇataḥ | trayaḥ uttarataḥ | trayaḥ khādirā dakṣiṇataḥ | traya uttarataḥ | trayaḥ pālāśā dakṣiṇataḥ | traya uttarataḥ

||7||

khādirāḥ pālāśā vāntata ityeke

||8||

ekādaśaikādaśinīḥ prācīḥ saṃminvantīti kālabavibrāhmaṇaṃ bhavati

||9||

catuṣṭayya āpo digbhyaḥ samābhṛtāḥ

||10||

tāsāṃ vasatīvarīrgṛhṇāti

||11||

śvo bhūte pratāyate gotamacatuṣṭomayoḥ pūrvo rathaṃtarasāmā

||12||

paśukāla āgneyaṃ savanīyaṃ paśumupākaroti | aikādaśinānvā

||13||

dakṣiṇākāle yadabrāhmaṇānāṃ dikṣu vittaṃ tattryahe samaśaḥ prativibhajyānvahaṃ dadāti

||14||

Daśamī kaṇḍikā

prācīṃ diśamadhvaryave | dakṣiṇāṃ brahmaṇe | pratīcīṃ hotre | udīcīmudgātre | yadanyadbhūmeḥ puruṣebhyaśca | api vā prācīṃ hotre | pratīcīmadhvaryave

||1||

mahiṣīṃ brahmaṇe dadāti | vāvātāṃ hotre | parivṛktīmudgātre | pālākalīmadhvaryava iti vijñāyate

||2||

patnīsaṃyājāntamahaḥ saṃtiṣṭhate

||3||

saṃsthite'hanyabhita āhavanīyaṃ ṣaṭtriṃśatamāśvatthānupatalpānminvanti

||4||

astamita āditye ṣaṭtriṃśatamadhvaryava upatalpānadhiruhya khādiraiḥ sruvaiḥ sarvāṃ rātrimannahomāñjuhvati | ājyaṃ madhu taṇḍulānpṛthukāṃllājānkarambhāndhānāḥ saktūnmasūsyāni priyaṅgutaṇḍulāniti

||5||

catuṣṭayameke samāmananti | ājyena juhoti lājairjuhoti dhānābhirjuhoti saktubhirjuhoti

||6||

ekasmai svāhetyeteṣāmanuvākānāmayuja ājyena yujo'nnena | ājyenāntataḥ

||7||

atra prayuktānāṃ prayokṣyamāṇānāṃ ca mantrāṇāṃ prayogameke samāmananti

||8||

Ekādaśī kaṇḍikā

vibhūrmātrā prabhūḥ pitretyaśvanāmāni

||1||

āyanāya svāhā prāyaṇāya svāhetyuddrāvān

||2||

agnaye svāhā somāya svāheti pūrvahomān

||3||

pṛthivyai svāhāntarikṣāya svāhetyetaṃ hutvāgnaye svāhā somāya svāheti pūrvadīkṣāḥ

||4||

pṛthivyai svāhāntarikṣāya svāhetyekaviṃśinīṃ dīkṣām

||5||

bhuvo devānāṃ karmaṇetyṛtudīkṣāḥ

||6||

agnaye svāhā vāyave svāhetyetaṃ hutvārvāṅyajñaḥ saṃ krāmatvityāptīḥ

||7||

bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaditi paryāptīḥ

||8||

ā me gṛhā bhavantvityābhūḥ

||9||

agninā tapo nvabhavadityanubhūḥ

||10||

svāhādhimādhītāya svāheti samastāni vaiśvadevāni

||11||

dadbhyaḥ svāhā hanūbhyāṃ svāhetyaṅgahomān

||12||

añjyetāya svāhā kṛṣṇāya svāhā śvetāya svāhetyaśvarūpāṇi

||13||

oṣadhībhyaḥ svāhā mūlebhyaḥ svāhetyoṣadhihomān

||14||

vanaspatibhyaḥ svāheti vanaspatihomān

||15||

meṣastvā pacatairavatvityapāvyāni

||16||

kūpyābhyaḥ svāhādbhyaḥ svāhetyapāṃ homān

||17||

ambhobhyaḥ svāhā nabhobhyaḥ svāhā mahobhyaḥ svāhetyambhāṃsi nabhāṃsi mahāṃsi

||18||

Dvādaśī kaṇḍikā

namo rājñe namo varuṇāyeti yavyāni

||1||

mayobhūrvāto abhi vātūsā iti gavyāni

||2||

prāṇāya svāhā vyānāya svāheti saṃtatihomān

||3||

sitāya svāhāsitāya svāheti pramuktīḥ

||4||

pṛthivyai svāhāntarikṣāya svāhetyetaṃ hutvā datvate svāhādantakāya svāheti śarīrahomān

||5||

yaḥ prāṇato ya ātmadā iti mahimānau

||6||

ā brahmanbrāhmaṇo brahmavarcasī jāyatāmiti samastāni brahmavarcasāni

||7||

jajñi bījamityetaṃ hutvāgnaye samanamatpṛthivyai samanamaditi saṃnatihomān

||8||

bhūtāya svāhā bhaviṣyate svāheti bhūtābhavyau homau

||9||

yadakrandaḥ prathamaṃ jāyamāna ityaśvastomīyaṃ hutvaikasmai svāhetyetānanuvākānpunaḥpunarabhyāsaṃ rātriśeṣaṃ hutvoṣase svāhetyuṣasi | vyucchantyai svāheti vyucchantyām | vyuṣṭyai svāheti vyuṣṭāyām | udeṣyate svāhetyupodayam | udyate svāhetyudyati | uditāya svāhā suvargāya svāhā lokāya svāhetyudite hutvā prajñātānannapariśeṣānnidadhāti

||10||

Trayodaśī kaṇḍikā

pratāyata ekaviṃśa ukthyo mahānāmnīsāmā

||1||

antareṇāgrayaṇokthyau prākṛtaṃ somamabhiṣutya yaḥ prāṇato ya ātmadā iti mahimānau gṛhṇāti | rājatena pūrvaṃ sauvarṇenottaram

||2||

sūryaste hamimeti pūrvaṃ sādayati | candramāste mahimetyuttaram

||3||

āyuryajñasya pavate madhu priyaṃ pitā devānāṃ janitā vibhāvasuḥ | dadhāti ratnaṃ svadhayorapīcyaṃ madintamo matsara indriyo rasa ityaśvasya grīvāsu sauvarṇaniṣkaṃ pratimucyāgniste vājinyuṅṅanu tvārabha iti vāladhāvaśvamanvārabhya bahiṣpavamānaṃ sarpantyagnirmūrdheti

||4||

udgātāramaparudhyāśvamudgīthāya vṛṇīte

||5||

tasmai vaḍabā uparundhanti

||6||

tā yadabhihiṅkaroti sa udgīthaḥ | yatpratyabhihiṅkurvanti sa upagīthaḥ

||7||

udagāsīdaśvo medhyo yajñiya iti śatena śatapalena ca niṣkeṇodgātāramupaśikṣyemāṃ devatāmudgāyantīmanūdgāyeti saṃpreṣyati

||8||

tena hiraṇyena stotramupākaroti

||9||

barhiḥsthāne bhavati

||10||

namo rājñe namo varuṇāyeti vetasaśākhayāśvatūparagomṛgānagniṣṭha upākaroti yeṣāṃ cānādiṣṭo deśaḥ

||11||

plakṣaśākhābhiritarānpaśūnaśve paryaṅgyān | āgneyaṃ kṛṣṇagrīvaṃ purastāllalāṭe | pauṣṇamanvañcam | aindrāpauṣṇamupariṣṭādgrīvāsu | āgneyau kṛṣṇagrīvau bāhuvoḥ | tvāṣṭrau lomaśasakthau sakthyoḥ | śitipṛṣṭhau bārhaspatyau pṛṣṭhe | sauryayāmau śvetaṃ kṛṣṇaṃ ca pārśvayoḥ | dhātre pṛṣodaramadhastāt | sauryaṃ balakṣaṃ pucche

||12||

anyatrāgniṣṭhādaṣṭādaśinaḥ

||13||

Caturdaśī kaṇḍikā

rohito dhūmrarohita iti navanava prativibhajyaindrāgnadaśamāneke samāmananti

||1||

evamāraṇyān

||2||

tānyūpāntarāleṣu dhārayanti

||3||

indrāya rājñe sūkara ityekādaśa daśata ālabhyante

||4||

vasantāya kapiñjalānālabhate | grīṣmāya kalaviṅkān | varṣābhyastittirīn | śarade vartikāḥ | hemantāya kakarān | śiśirāya vikirān

||5||

kṛṣṇā bhaumāḥ | dhūmrā āntarikṣāḥ | bṛhanto daivāḥ | śabalā vaidyutāḥ | sidhmāstārakā iti pañcadaśinaḥ

||6||

kṛṣṇagrīvā āgneyāḥ | babhravaḥ saumyāḥ | upadhvastāḥ sāvitrāḥ | sārasvatyo vatsataryaḥ | pauṣṇāḥ śyāmāḥ pṛśnayo mārutāḥ | bahurūpā vaiśvadevāḥ | vaśā dyāvāpṛthivyāḥ

||7||

kṛṣṇagrīvā ityuktam

||8||

etā aindrāgnāḥ | pṛśnayo mārutāḥ | kṛṣṇā vāruṇāḥ | kāyāstūparāḥ

||9||

agnaye'nīkavate prathamajānālabhate | marudbhyaḥ sāṃtapanebhyaḥ savātyān | marudbhyo gṛhamedhibhyo bāṣkān | marudbhyaḥ krīḍibhyaḥ saṃsṛṣṭān | marudbhyaḥ svatavadbhyo'nusṛṣṭān

||10||

kṛṣṇagrīvā ityuktam

||11||

etā aindrāgnāḥ | prāśṛṅgā aindrāḥ | bahurūpā vaiśvakarmaṇāḥ

||12||

pitṛbhyaḥ somavadbhyo babhrūndhūmrānūkāśān | pitṛbhyo barhiṣadbhyo dhūmrānbabhrvanūkāśān pitṛbhyo'gniṣvāttebhyo dhūmrānrohitāṃstaiyambakān

||13||

kṛṣṇāḥ pṛṣanta ityeke

||14||

Pañcadaśī kaṇḍikā

śvetā ādityāḥ

||1||

kṛṣṇagrīvā ityuktam

||2||

etā aindrāgnāḥ | bahurūpā vaiśvadevāḥ | prāśṛṅgāḥ śunāsīrīyāḥ | śvetā vāyavyāḥ | śvetāḥ sauryā iti cāturmāsyāḥ paśavaḥ

||3||

dvayānaikādaśinānālabhante | prākṛtānāśvamaedhikāṃśca

||4||

agnaye'nīkavata ityāśvamedhikān | somāya svarājña iti dvaṃdvinaḥ

||5||

upākṛtāya svāhetyupākṛte juhoti | ālabdhāya svāheti niyukte | hutāya svāheti hute

||6||

patnayo'śvamalaṃ kurvanti | mahiṣī vāvātā parivṛktīti

||7||

śataṃśatamekaikasyāḥ sacivāḥ | rājaputrīrdārāścogrāṇāmarājñāṃ sūtagrāmaṇyāmiti

||8||

sahasraṃsahasraṃ maṇayaḥ suvarṇarajatasāmudrāḥ

||9||

vālesu maṇīnāvayanti | bhūriti sauvarṇānmahiṣī prāgvahāt | bhuva iti rājatānvāvātā pratyagvahātprāk śroṇeḥ | suvariti sāmudrānparivṛktī pratyak śroṇeḥ

||10||

vālesu kumāryaḥ śaṅkhamaṇīnupagrathnantyaprasraṃsāya | na vā

||11||

athāsya svadeśānājyenābhyañjanti | vasavastvāñjantu gāyatreṇa chandaseti gaulgulavena mahiṣī | rudrā iti kāsāmbavena vāvātā | ādityā iti maustakṛtena parivṛktī

||12||

gaulgulavena surabhiraśvo medhamupākṛtaḥ | devām̐ upapreṣyanvājinvarcodā lokajidbhava | kāsāmbavena surabhiraśvo medhamupākṛtaḥ | devām̐ upapreṣyanvājinvarcodā lokajidbhava | maustakṛtena surabhiraśvo medhamupākṛtaḥ | devām̐ upapreṣyanvājinvarcodā lokajidbhavetyetaiśca pratimantram

||13||

Ṣoḍaśī kaṇḍikā

yuñjanti bradhnamiti dakṣiṇasyāṃ yugadhuryetamaśvaṃ yunakti

||1||

yuñjantyasya kāmyeti praṣṭī

||2||

ketuṃ kṛṇvannaketava iti rathe dhvajamavagūhati

||3||

jīmūtasyeveti kavacamadhyūhate

||4||

dhanvanā gā iti dhanurādatte

||5||

vakṣyantīveti jyāmabhimṛśati

||6||

te ācarantīti dhanīrārtnī saṃmṛśati

||7||

bahvīnāṃ pitā bahurasya putra iti pṛṣṭha iṣudhiṃ ninahyati

||8||

rathe tiṣṭhannayati vājina iti sārathimabhimantrayate

||9||

tīvrānghoṣānkṛṇvate vṛṣapāṇaya ityaśvān

||10||

svāduṣaṃsadaḥ pitaro vayodhā iti tisṛbhiḥ pitṝnupatiṣṭhate

||11||

ṛjīte pari vṛṅgdhi na ityātmānaṃ pratyabhimṛśyā jaṅghantītyaśvājanimādāyāhiriva bhogairiti hastaghnamabhimantrayate

||12||

vanaspate vīḍvaṅgo hi bhūyā iti pañcamī ratham

||13||

āmūraja pratyāvartayemāḥ ketumaditi dundubhīnsaṃhrādayanti

||14||

ākrānvājī kramairatyakramīdvājītyudagudakāntamabhiprayāya ye te panthānaḥ savitarityadhvaryuryajamānaṃ vācayati

||15||

svayaṃ vājinnapo'vajighretyapo'śvamavaghrāpya yadvāto apo agamaditi pradakṣiṇamāvartayati

||16||

yataḥ prāyati tadavatiṣṭhate

||17||

vi te muñcāmītyetamaśvaṃ vimucya rathavāhanaṃ havirasya nāmeti rathavāhane rathamatyādhāya dyauste pṛṣṭhamityaśvasya pṛṣṭhaṃ saṃmārṣṭi

||18||

lājī3ñchācī3 nyaśo mamāṃ3 iti patnayo'śvāyānnapariśeṣānupavapanti

||19||

yayopanyuptamatti tasyai prajā rāṣṭraṃ bhavati

||20||

Saptadaśī kaṇḍikā

ākrānvājī kramairatyakramīdvājī dyauste pṛṣṭhamityaśvamabhimantrya yathopākṛtaṃ niyujya prokṣyopapāyayati

||1||

yadyupapāyyamāno na pibedagniḥ paśurāsīdityupapāyayet

||2||

samiddho añjankṛdaraṃ matīnāmityaśvasyāpriyo bhavanti

||3||

meṣastvā pacatairavatviti paryagnau kriyamāṇe'pāvyāni juhoti

||4||

paryagnikṛtānāraṇyānutsṛjanti

||5||

vaḍabe puruṣī ca

||6||

ajaḥ puro nīyate'śvasya

||7||

vetasaśākhāyāṃ tārpyaṃ kṛttyadhīvāsaṃ hiraṇyakaśipu cāstīrya sauvarṇaṃ rukmamupariṣṭātkṛtvā tasminnaśvatūparagomṛgānnighnanti | plakṣaśākhāsvitarānpaśūn

||8||

śyāmūlena kṣaumeṇa vāśvaṃ saṃjñapayanti | spandyābhiritarānpaśūn

||9||

prāṇāya svāhā vyānāya svāheti saṃjñapyamāne paśāvāhutī juhoti | saṃjñapte vā

||10||

yāmena sāmnā prastotānūpatiṣṭhate

||11||

ambe ambālyambika iti pratiprasthātā patnīrudānayati

||12||

tā dakṣiṇānkeśapakṣānudgrathya savyānprasrasya dakṣiṇānūrūnāghnānāḥ sigbhirabhidhūnvatyastriḥ pradakṣiṇamaśvaṃ pariyantyavantī stheti

||13||

savyānudgrathya dakṣiṇānprasrasya savyānūrūnāghnānā anabhidhūnvatyastriḥ pratipariyanti

||14||

pradakṣiṇamantato yathā purastāt

||15||

navakṛtvaḥ saṃpādayanti

||16||

ambe ambālyambika iti mahiṣyaśvamupasaṃviśya

||17||

Aṣṭādaśī kaṇḍikā

gaṇānāṃ tvā gaṇapatiṃ havāmaha ityabhimantryāhaṃ syāṃ tvaṃ syāḥ surāyāḥ kulajaḥ syāttatremāṃścaturaḥ pado vyatiṣajya śayāvahā iti pado vyatiṣajate

||1||

tau saha caturaḥ padaḥ saṃ pra sārayāvahā iti padaḥ saṃprasārayate

||2||

subhage kāmpīlavāsinīti kṣaumeṇa vāsasādhvaryurmahiṣīmaśvaṃ ca pracchādya vṛṣā vāmityabhimantrayate

||3||

utsakthyorgṛdaṃ dhehīti prajananena prajananaṃ saṃdhāyāmbe ambālyambika iti mahiṣyaśvaṃ garhate

||4||

ūrdhvāmenāmucchrayatāditi patnayo'bhimedhante

||5||

trirmahiṣī garhate | triḥ patnayo'bhimedhanta uttarayottarayarcā

||6||

dadhikrāvṇo akāriṣamiti sarvāḥ surabhimatīmṛcamantato japitvāpohiṣṭhīyābhirmārjayitvā gāyatrī triṣṭubiti dvābhyāṃ sauvarṇībhiḥ sūcībhirmahiṣyaśvasyāsipathānkallpayati prākkraḍāt | evamuttarābhyāṃ rājatībhirvāvātā pratyakkroḍātprāṅnābheḥ | evamuttarābhyāṃ lauhībhiḥ sīsābhirvā parivṛktī śeṣam

||7||

tūṣṇīṃ tūparagomṛgayorasipathānkalpayanti

||8||

kastvā chyati kastvā vi śāstītyaśvasya tvacamācchyati

||9||

candraṃ nāma medaḥ | taduddharati

||10||

nāśvasya vapā vidyate

||11||

uddharatītareṣām

||12||

karṇaṃ chittvā tryaṅgeṣūpasaṃnahyati

||13||

nāśvasya gudo vidyate

||14||

śṛtāsu vapāsuttarata upariṣṭādagnervetasaśākhāyāmaśvatūparagomṛgāṇāṃ vapāḥ sādayati

||15||

Ekonaviṃśī kaṇḍikā

dakṣiṇataḥ plakṣaśākhāsvitareṣāṃ paśūnām

||1||

pūrvau parivapyamahimānau hutvāśvatūparagomṛgāṇāṃ vapāḥ samavadāya saṃpreṣyati

||2||

prajāpataye'śvasya tūparasya gomṛgasya vapānāṃ medasāmanubrūhi | kprajāpataye'śvasya tūparasya gomṛgasya vapānāṃ medasāṃ preṣyeti saṃpraiṣau | candravapayormedasāmanubrūhi candravapayormedasāṃ preṣyeti vā

||3||

samavadāyetareṣāṃ vapāḥ saṃpreṣyati

||4||

viśvebhyo devebhya usrāṇāṃ chāgānāṃ meṣāṇāṃ vapānāṃ medasāmanubrūhi | viśvebhyo devebhya usrāṇāṃ chāgānāṃ meṣāṇāṃ vapānāṃ medasāṃ preṣyeti saṃpraiṣau

||5||

uttarau parivapyamahimānau hutvā cātvāle mārjayitvābhito'gniṣṭhaṃ brahmodyāya paryupaviśete | dakṣiṇo brahmā | uttaro hotā

||6||

kiṃ svidāsītpūrvacittirityetasyānuvākasya pṛṣṭāni hotuḥ pratijñātāni brahmaṇaḥ

||7||

brahmaṇa udañcaṃ vijayaṃ saṃjñāpayanti

||8||

prajāpataye'śvasya tūparasya gomṛgasyāsthi loma ca tiryagasaṃbhindantaḥ sūkaraviśasaṃ viśasateti saṃpraiṣavatkurvanti

||9||

aśvasya lohitaṃ sviṣṭakṛdarthaṃ nidadhāti

||10||

śaphaṃ gomṛgakaṇṭaṃ ca māhendrasya stotraṃ pratyabhiṣiñcati

||11||

hiraṇyagarbhaḥ samavartatāgra iti ṣaṭ prājāpatyāḥ purastādabhiṣekasya juhoti | ayaṃ puro bhuva iti ṣaṭ ca prāṇabhṛtaḥ

||12||

vyāghracarmaṇi hiṃhacarmaṇi vābhiṣicyate

||13||

Viṃśī kaṇḍikā

ṛṣabhacarmābhiṣicyamānasyopari dhārayanti

||1||

sahasraśīrṣā puruṣa iti puruṣeṇa nārāyaṇena sauvarṇena śatamānena śatakṣareṇa śatakṛṣṇalena yajamānasya śīrṣannadhinidadhāti

||2||

prajāpatestvā prasave pṛthivyā nābhāvantarikṣasya bāhubhyāṃ divo hastābhyāṃ prajāpatestvā parameṣṭhinaḥ svārājyenābhiṣiñcāmīti mahimnoḥ saṃssrāveṇābhiṣiñcati

||3||

vāyavyairabhiṣiñcatītyeke

||4||

madhuśca mādhavaśceti māsanāmabhirabhiṣicyamānamabhijuhoti

||5||

vasantāya svāhā grīṣmāya svāhetyṛtubhyaḥ ṣaṭ

||6||

vi na indra mṛdho jahi nīcā yaccha pṛtanyataḥ | yo asmām̐ abhidāsatyadharaṃ gamayā tamaḥ | vi rakṣo vi mṛdho nuda vi vṛtrasya hanū ruja | vi manyumindra vṛtrahannamitrasyābhidāsata iti vaimṛdhībhyāṃ yajamāno mukhaṃ vimṛṣṭe

||7||

ūrdhvā asya samidho bhavantīti prājāpatyābhirāprībhirabhiṣicyamānasya hastaṃ gṛhṇāti

||8||

prajāpatiścarati garbhe antaḥ | prajāpatiṃ prathamaṃ yajñiyānāṃ devānāmagre yajataṃ yajadhvam | sa no dadātu draviṇaṃ suvīryaṃ rāyaspoṣaṃ vi ṣyatu nābhimasme | taveme lokāḥ pradiśo diśaśca parāvato nivata udvataśca | prajāpate viśvasṛjjīvadhanya idaṃ no deva prati harya havyamiti ṣaṭ prājāpatyā upariṣṭādabhiṣekasya juhoti

||9||

prācī diśāmiti ṣaṭ cāpānabhṛtaḥ

||10||

atra yajamāno jāgatānviṣṇukramānkrāmati

||11||

Ekaviṃśī kaṇḍikā

paśukāla uttarata upariṣṭādagnervaitase kaṭe'śvaṃ prāñcaṃ yathāṅgaṃ cinoti

||1||

evaṃ purastātpratyañcaṃ tūparam | paścātprācīnaṃ gomṛgam

||2||

dakṣiṇataḥ plakṣaśākhāsvitarānpaśūnāsādayati

||3||

vapāvaccaryā

||4||

haviṣa ityantau namati

||5||

ākrānvājī kramairatyakramīdvājī dyauste pṛṣṭhamiti vaitasena kaṭenāśvatūparagomṛgānsarvahutānhutveluvardāya svāhā balivardāya svāhetyaśvamabhijuhoti

||6||

atra kaṭamanupraharati

||7||

ye'śvasya hutasya gandhamājighranti sarve te puṇyalokā bhavantīti vijñāyate

||8||

haviṣā pracaryājyamavadānaṃ kṛtvā stegāndaṃṣṭrābhyāṃ maṇḍūkāñjambhyebhirityetaiścaturdaśabhiranuvākaiḥ pratimantraṃ śarīrahomāñjuhoti

||9||

divākīrtyaṃ pañcadaśam | araṇye'nuvākyaṃ ṣoḍaśam | dyauste pṛṣṭhamityetaṃ saptadaśamājyenaiva

||10||

yadakrandaḥ prathamaṃ jāyamāna ityetaistribhiranuvākaiḥ ṣaṭtriṃśatamaśvastomīyāñjuhoti

||11||

kramairatyakramīdityetāṃ ṣaṭtriṃśīm

||12||

aṣṭādaśa juhotītyeke

||13||

imā nu kaṃ bhuvanā sīṣadhemeti dvipadāḥ

||14||

antato'śvasya lohitena śṛtena stiṣṭakṛtaṃ yajati

||15||

Dvāviṃśī kaṇḍikā

gomṛgakaṇṭhena prathamāmāhutiṃ juhoti | aśvaśaphena dvitīyām | ayasmayena kamaṇḍalunā tṛtīyām

||1||

patnīsaṃyājāntamahaḥ saṃtiṣṭhate

||2||

śvo bhūte pratāyate sarvastomo'tirātro bṛhatsāmā

||3||

paśukāle gavyānaikādaśinānālabhante prājāpatyānvaiśvadevānvā | prājāpatyṛmṛṣabhaṃ tūparaṃ sarvarūpaṃ sarvebhyaḥ kāmebhyo dvādaśamupālambhyam

||4||

samānamāvabhṛthāt

||5||

avabhṛthena pracaryātreyaṃ śipiviṣṭaṃ khalatiṃ viklidhaṃ śuklaṃ piṅgākṣaṃ tilakāvalamavabhṛthamabhyavanīya tasya mūrdhañjuhoti mṛtyave svāhā bhrūṇahatyāyai svāhā jumbakāya svāheti tisraḥ

||6||

tasmai śatamanoyuktaṃ ca dadāti

||7||

śate cānoyukte cetyeke

||8||

saha puṇyakṛtaḥ pāpakṛtaśca hastasaṃrabdhā grāmamabhyudāyanti | sarve te puṇyalokā bhavantīti vijñāyate

||9||

saurīrnava śvetā vaśā anūbandhyā bhavanti

||10||

athaikeṣām | rohiṇīraindrīḥ saurīḥ śvetāḥ śitipṛṣṭhā bārhaspatyāḥ

||11||

atra vā dvaṃdvina ālabhate

||12||

chagalaḥ kalmāṣaḥ kikidīvirvidīgaya iti te trayastvāṣṭrāḥ

||13||

pātnīvata āgneya aindrāgna āśvinaste viśālayūpa ālabhyante

||14||

Trayoviṃśī kaṇḍikā

athaikeṣām | traitānāṃ prathamajaṃ kālakābhrumaśvibhyāṃ madhyame viśālayūpa ālabhate | teṣāmeva madhyamajamūrje dakṣiṇe | uttamajaṃ pṛthivyā uttare

||1||

teṣāṃ paśupuroḍāśānagnayeṃ'homuce'ṣṭākapāla iti daśahaviṣaṃ mṛgāreṣṭimanunirvapati

||2||

samānaṃ tu sviṣṭakṛdiḍam

||3||

agnermanve prathamasya pracetasa iti yathāliṅgaṃ yājyānuvākyāḥ

||4||

traidhātavīyayo davasyati

||5||

tasyāṃ sahasraṃ dadāti

||6||

udavasāya viśālayūpameke samāmananti

||7||

tadāhurdvādaśa brahmaudanānsaṃsthite nirvapeddvādaśabhirveṣṭibhiryajeteti

||8||

tadu tathā na kuryāt | dvādaśaiva brahmaudanānsaṃsthite nirvapet | teṣvanvahaṃ dvādaśāni śatāni dadāti

||9||

piśaṅgāstrayo vāsantā ityṛtupaśubhiḥ saṃvatsaraṃ yajate

||10||

athaikeṣām | āgneyā vāsantāḥ | aindrā graiṣmāḥ | mārutāḥ pārjanyā vā vārṣikāḥ | aindrāvāruṇāḥ śāradāḥ | aindrābārhaspatyā haimantikāḥ | aindrāvaiṣṇavāḥ śaiśirāḥ

||11||

saṃvatsarāya nivakṣasa iti dvayordvayormāsayoḥ paśubandhena yajate

||12||

saṃtiṣṭhate'śvamedhaḥ

||13||

Caturviṃśī kaṇḍikā

pañcāhaḥ puruṣamedhaḥ

||1||

brāhmaṇo rājanyo vā yajeta

||2||

ojo vīryamāpnoti | sarvā vyaṣṭīrvyaśnute

||3||

ekādaśasu yūpeṣvekādaśāgnīṣomīyāḥ

||4||

pañcaśāradīyavadahāni | agniṣṭomo vopottamaḥ

||5||

deva savitaḥ | tatsavituḥ | viśvāni deva savitariti tisraḥ sāvitrīrhutvā madhyame'hanpaśūnupākaroti

||6||

dvayānaikādaśinānupākṛtya puruṣān

||7||

brahmaṇe brāhmaṇamālabhata ityetadyathāsamāmnātam

||8||

tānyūpāntarāleṣu dhārayanti

||9||

upākṛtāndakṣiṇato'vasthāya brahmā sahasraśīrṣā puruṣa iti puruṣeṇa nārāyaṇena parā cānuśaṃsati

||10||

paryagnikṛtānudīco nītyotsṛjyājyena taddevatā āhutīrhutvā dvayairaikādaśinaiḥ saṃsthāpayati

||11||

dakṣiṇākāle yadabrāhmaṇānāṃ dikṣu vittaṃ tatsabhūmi dadāti yathāśvamedhe

||12||

brāhmaṇo yajamānaḥ sarvavedasam

||13||

etasminnevāhanyaśvamedhavadabhiṣekaḥ

||14||

ekādaśānūbandhyāḥ saurīrvaiśvadevīḥ prājāpatyā vā

||15||

traidhātavīyayodavasāya pṛthagaraṇīṣvagnīnsamāropyottaranārāyaṇenādityamupasthāyāraṇyamavatiṣṭheta

||16||

grāmaṃ vā praviśya traidhātavīyayā yajeta

||17||

Pañcaviṃśī kaṇḍikā

sautrāmaṇyā maitrāvaruṇyā cāmikṣayā sākaṃprasthāyīyena pañcabilena caruṇā pañcaśāradīyeneti

||1||

pañcabilasya carorvijñāyate | ājya āgneyaḥ pūrvasminbile | dadhanyaindro dakṣiṇe | śṛte pratiduhi nītamiśre vā vaiśvadevaḥ paścime | apsu maitrāvaruṇa uttare | payasi bārhaspatyo madhyame

||2||

sarvamedho daśarātraḥ

||3||

rājā yajeta yaḥ kāmayeta sarvamidaṃ bhaveyamiti

||4||

ekaśatavidho'gniḥ

||5||

agniṣṭudagniṣṭomaḥ hprathamamahaḥ | sarvamāgneyaṃ bhavati

||6||

indrastudukathyo dvitīyaḥ | sarvamaindram

||7||

sūryastudukathyastṛtīyaḥ | sarvaṃ sauryam

||8||

vaiśvadeva ukathyaścaturthaḥ | sarvaṃ vaiśvadevam

||9||

āśvamedhikaṃ madhyamaṃ pañcamamahaḥ | tasminnaśvaṃ medhyamālabhate

||10||

pauruṣamedhikaṃ madhyamaṃ ṣaṣṭham | tasminpuruṣān

||11||

aptoryāmaḥ saptamaḥ | tasminsarvānmedhyānālabhate

||12||

vapā vapāvatāṃ juhoti | tvaca utkṛtyāvapānām

||13||

śuṣkānārdrāṃścauṣadhivanaspatīnsaṃvṛścyāhavanīye'nuprakiranti

||14||

prātaḥsavane sanneṣu nārāśaṃseṣvannamannaṃ juhoti

||15||

sarvasyāptyai sarvasyāvaruddhyā iti vijñāyate

||16||

evaṃ mādhyaṃdine tṛtīyasavane ca

||17||

aṣṭamaṃ triṇavam

||18||

navamaṃ trayastriṃśam

||19||

viśvajitsarvapṛṣṭo'tirātro daśamamahaḥ

||20||

dakṣiṇākāle yadabrāhmaṇānāṃ dikṣu vittaṃ tatsabhūmi sapuruṣaṃ dadāti yathāśvamedhe yathāśvamedhe

||21||