gavāṃ saṃrakṣaṇārthāya na duṣyedrodhabandhayoḥ
tadvadhaṃ tu na taṃ vidyātkāmākāmakṛtaṃ tathā
||1||daṇḍādūrdhvaṃ yadanyena prahārādyadi pātayet
prāyaścittaṃ tadā proktaṃ dviguṇaṃ govadhe caret
||2||rodhabandhanayoktrāṇi ghātaśceti caturvidham
ekapādaṃ caredrodhe dvau pādau bandhane caret
||3||yoktreṣu pādahīnaṃ syāccaretsarvaṃ nipātane
govāṭe vā gṛhe vāpi durge vāpyasamasthale
||4||nadīṣvatha samudreṣu tvanyeṣu na nadīmukhe
dagdhadeśe mṛtā gāvaḥ stambhanādrodha ucyate
||5||yoktradāmakadoraiśca kaṇṭhābharaṇabhūṣaṇaiḥ
gṛhe vāpi vane vāpi baddhā syādgaurmṛtā yadi
||6||tadeva bandhanaṃ vidyātkāmākāmakṛtaṃ ca yat
hale vā śakaṭe paṅktau pṛṣṭhe vā pīḍito naraiḥ
||7||gopatirmṛtyumāpnoti yoktro bhavati tadvadhaḥ
mattaḥ pramatta unmattaścetano vāpyacetanaḥ
||8||kāmākāmakṛtakrodho daṇḍairhanyādathopalaiḥ
prahṛtā vā mṛtā vāpi taddhi heturnipātane
||9||aṅguṣṭhamātrasthūlastu bāhumātraḥ pramāṇataḥ
ādrastu sapalāśaśca daṇḍa ityabhidhīyate
||10||mūrchitaḥ patito vāpi daṇḍenābhihitaḥ sa tu
utthitastu yadā gacchetpañca sapta daśaiva vā
||11||grāsaṃ vā yadi gṛhṇīyāttoyaṃ vāpi pibedyadi
pūrvaṃ vyādhyupasṛṣṭaścetprāyaścittaṃ na vidyate
||12||piṇḍasthe pādamekaṃ tu dvau pādau garbhasaṃmite
pādonaṃ vratamuddiṣṭaṃ hatvā garbhamacetanam
||13||pāde'ṅgaromavapanaṃ dvipāde śmaśruṇo'pi ca
tripāde tu śikhā varjaṃ saśikhaṃ tu nipātane
||14||pāde vastrayugaṃ caiva dvipāde kāṃsyabhājanam
tripāde govṛṣaṃ dadyāccaturthe godvayaṃ smṛtam
||15||niṣpannasarvagātrastu dṛśyate vā sacetanaḥ
aṅgapratyaṅgasaṃpūrṇo dviguṇaṃ govrataṃ caret
||16||pāṣāṇenātha daṇḍena gāvo yenābhighātitāḥ
śṛṅgabhaṅge caretpādaṃ dvau pādau netraghātane
||17||lāṅgūle pādakṛcchraṃ tu dvau pādāvasthibhañjane
tripādaṃ caiva karṇe tu caretsarvaṃ nipātane
||18||śṛṅgabhaṅge'sthibhaṅge ca kaṭibhaṅge tathaiva ca
yadi jīvati ṣaṇmāsānprāyaścitttaṃ na vidyate
||19||vraṇabhaṅge ca kartavyaḥ snehābhyaṅgastu pāṇinā
yavasaścopahartavyo yāvaddṛḍhabalo bhavet
||20||yāvatsaṃpūrṇasarvāṅgastāvattaṃ poṣayennaraḥ
gorūpaṃ brāhmaṇasyāgre namaskṛtvā visarjayet
||21||yadyasaṃpūrṇasargāṅgo hīnadeho bhavettadā
goghātakasya tasyārthaṃ prāyaścittaṃ vinirdiśet
||22||kāṣṭhaloṣṭakapāṣāṇaiḥ śastreṇaivoddhato balāt
vyāpādayati yo gāṃ tu tasya śuddhiṃ vinirdiśet
||23||caretsāṃtapanaṃ kāṣṭhe prājāpatyaṃ tu loṣṭake
taptakṛcchraṃ tu pāṣāṇe sastre caivātikṛcchrakam
||24||pañca saṃtapane gāvaḥ prājāpatye tathā trayaḥ
taptakṛcchre bhavantyaṣṭāvatikṛcchre trayodaśa
||25||pramāpaṇe prāṇabhṛtāṃ dadyāttatpratirūpakam
tasyānurūpaṃ mūlyaṃ vā dadyādityabravīnmanuḥ
||26||anyatrāṅkanalakṣmabhyāṃ vāhane mocane tathā
sāyaṃ saṃgopanārthaṃ ca na duṣyedrodhabandhayoḥ
||27||atidāhe'tivāhe ca nāsikābhedane tathā
nadīparvatasaṃcāre prāyaścittaṃ vinirdiśet
||28||atidāhe caretpādaṃ dvau pādau vāhane caret
nāsikye padahīnaṃ tu caretsarvaṃ nipātane
||29||dahānāttu vipadyate anaḍvānyoktrayantritaḥ
uktaṃ parāśareṇaiva hyekapādaṃ yathāvidhi
||30||rodhanaṃ bandhanaṃ caiva bhāraḥ praharaṇaṃ tathā
durgapreraṇayoktraṃ ca nimittāni vadhasya ṣaṭ
||31||bandhapāśasuguptāṅgo mriyate yadi gopaśuḥ
bhavane tasya pāpī syātprāyaścittārdhamarhati
||32||na nārikelairna ca śāṇavālaiḥ na vāpi mauñjairna ca valkaśṛṅkhalaiḥ
etaistu gāvo na nibandhanīyā baddhvāpi tiṣṭhetparaśuṃ gṛhītvā
||33||kuśaiḥ kāśaiśca badhnīyādgopaśuṃ dakṣiṇāmukham
pāśalagnāgnidagdhāsu prāyaścittaṃ na vidyate
||34||yadi tatra bhavetkāṣṭhaṃ prāyaścittaṃ kathaṃ bhavet
japitvā pāvanīṃ devīṃ mucyate tatra kilbiṣāt
||35||prerayankūpavāpīṣu vṛkṣacchedeṣu pātayan
gavāśaneṣu vikrīṇaṃstataḥ prāpnoti govadham
||36||ārādhitastu yaḥ kaścidbhinnakakṣo yadā bhavet
śravaṇaṃ hṛdayaṃ bhinnaṃ magno vā kūpasaṃkaṭe
||37||kūpādutkramaṇe caiva bhagno vā grīvapādayoḥ
sa eva mriyate tatra trīnpādāṃstu samācaret
||38||kūpakhāṭe taṭābandhe nadībandhe prapāsu ca
pānīyeṣu vipannānāṃ prāyaścittaṃ na vidyate
||39||kūpakhāte taṭākhāte dīrghakhāte tathaiva ca
anyeṣu dharmakhāteṣu prāyaścittaṃ na vidyate
||40||veśmadvāre nivāseṣu yo naraḥ khātamicchati
svakāryagṛhakhateṣu prāyaścittaṃ vinirdiśet
||41||niśi bandhaniruddheṣu sarpavyāghrahateṣu ca
agnividyudvipannānāṃ prāyaścittaṃ na vidyate
||42||grāmaghāte śaraugheṇa veśmabhaṅgānnipātane
ativṛṣṭihatānāṃ ca prāyaścittaṃ na vidyate
||43||saṃgrāme prahatānāṃ ca ye dagdhā veśmakeṣu ca
dāvāgnigrāmaghāteṣu prāyaścittaṃ na vidyāte
||44||yantritā gauścikitsārthaṃ mūḍhagarbhavimocane
yatne kṛte vipadyeta prāyaścittaṃ na vidyate
||45||vyāpannānāṃ bahūnāṃ ca bandhane rodhane'pi vā
bhiṣaṅmithyopacāre ca prāyaścittaṃ vinirdiśet
||46||govṛṣāṇāṃ vipattau ca yāvantaḥ prekṣakā janāḥ
anivārayatāṃ teṣāṃ sarveṣāṃ pātakaṃ bhavet
||47||eko hato yairbahubhiḥ sametairna jñāyate yasya hato'bhighātāt
divyena teṣāmupalabhya hantā nivartanīyo nṛpasaṃniyuktaiḥ
||48||ekā cedbahubhiḥ kāciddaivādvyāpāditā yadi
pādaṃ pādaṃ tu hatyāyāścareyuste pṛthakpṛthak
||49||hate tu rudhiraṃ dṛśyaṃ vyādhigrastaḥ kṛśo bhavet
lālā bhavati daṣṭeṣu evamanveṣaṇaṃ bhavet
||50||grāsārthaṃ codito vāpi adhvānaṃ naiva gacchati
manunā caivamekena sarvaśāstrāṇi jānatā
||51||prāyaścittaṃ tu tenoktaṃ goghnaścāndrāyaṇaṃ caret
keśānāṃ rakṣaṇārthāya dviguṇaṃ vratamācaret
||52||dviguṇe vrata ādiṣṭe dviguṇā dakṣiṇā bhavet
rājā vā rājaputro vā brāhmaṇo vā bahuśrutaḥ
||53||akṛtvā vapanaṃ tasya prāyaścittaṃ vinirdiśet
sarvānkeśānsamuddhṛtya cchedayedaṅguladvayam
||54||evaṃ nārīkumārīṇāṃ śiraso muṇḍanaṃ smṛtam
na striyāḥ keśavapanaṃ na dūre śayanāśanam
||55||na ca goṣṭhe vasedrātrau na divā gā anuvrajet
nadīṣu saṃgame caiva araṇyeṣu viśeṣataḥ
||56||na strīṇāmajinaṃ vāso vratameva samācaret
trisaṃdhyaṃ snānamityuktaṃ surāṇāmarcanaṃ tathā
||57||bandhumadhye vrataṃ tāsāṃ kṛcchracāndrāyaṇādikam
gṛheṣu satataṃ tiṣṭhecchucirniyamamācaret
||58||iha yo govadhaṃ kṛtvā pracchādayitumicchati
sa yāti narakaṃ ghoraṃ kālasūtramasaṃśayam
||59||vimukto narakāttasmānmartyaloke prajāyate
klībo duḥkhī ca kuṣṭhī ca sapta janmāni vai naraḥ
||60||tasmātprakāśayetpāpaṃ svadharmaṃ satataṃ caret
strībālabhṛtyagovipreṣvatikopaṃ vivarjayet
||61||