Aṣṭādaśaḥ praśnaḥ — Āpastambaśrautasūtram

Kaṇḍikā	Sūtras
Prathamā kaṇḍikā	17
Dvitīyā kaṇḍikā	19
Tṛtīyā kaṇḍikā	15
Caturthī kaṇḍikā	21
Pañcamī kaṇḍikā	21
Ṣaṣṭhī kaṇḍikā	17
Saptamī kaṇḍikā	18
Aṣṭamī kaṇḍikā	20
Navamī kaṇḍikā	20
Daśamī kaṇḍikā	30
Ekādaśī kaṇḍikā	23
Dvādaśī kaṇḍikā	16
Trayodaśī kaṇḍikā	22
Caturdaśī kaṇḍikā	17
Pañcadaśī kaṇḍikā	11
Ṣoḍaśī kaṇḍikā	16
Saptadaśī kaṇḍikā	15
Aṣṭādaśī kaṇḍikā	16
Ekonaviṃśī kaṇḍikā	17
Viṃśī kaṇḍikā	23
Ekaviṃśī kaṇḍikā	17
Dvāviṃśī kaṇḍikā	22

Prathamā kaṇḍikā

śaradi vājapeyena yajeta brāhmaṇo rājanyo varddhikāmaḥ

||1||

nityavadeke samāmananti

||2||

prajāpatimāpnoti

||3||

tasya ṣoḍaśivatkalpaḥ

||4||

sarvaḥ saptadaśo bhavati

||5||

saptadaśa dīkṣāḥ | tisra upasadaḥ | ekaviṃśīṃ prasutaḥ

||6||

trayodaśa vā dīkṣāḥ | tisra upasadaḥ | saptadaśīṃ prasutaḥ

||7||

saptadaśāratnirbailvo yūpaḥ khādiro vā tūparaścaturaśro godhūmapiṣṭacaṣālo godhūmakalāpī vā

||8||

yatprāgupasadbhyastasminkṛte pratiprasthātā surāyāḥ kalpena surāṃ saṃdadhāti

||9||

parisrudbhavati

||10||

kharakāle pratiprasthātā dakṣiṇasya havirdhānasyādhastātpaścādakṣaṃ surāgrahārthaṃ dvitīyaṃ kharaṃ karoti

||11||

raśanākāle saptadaśabhirvāsobhiryūpaṃ veṣṭayati

||12||

pātrasaṃsādanakāla aindramatigrāhyapātraṃ prayujya tatsamīpe pañcaindrāṇyatigrāhyapātrāṇi prayunakti

||13||

teṣāṃ pūrveṇa kalpo vyākhyātaḥ

||14||

ṣoḍaśipātraṃ prayujya tatsamīpe saptadaśa prājāpatyāni somagrahapātrāṇi prayunakti

||15||

teṣāṃ ṣoḍaśipātravatkalpaḥ

||16||

aparasminkhare pratiprasthātā saptadaśopayāmānmṛnmayāni surāgrahapātrāṇi prayunakti

||17||

Dvitīyā kaṇḍikā

grahakāla aindramatigrāhyaṃ gṛhītvopayāmagṛhīto'si nṛṣadaṃ tveti pañcaindrānatigrāhyāngṛhṇāti

||1||

teṣāṃ pūrvavatkalpaḥ

||2||

ṣoḍaśinaṃ gṛhītvāyā viṣṭhā janayankarvarāṇīti saptadaśa prājāpatyānsomagrahāngṛhṇāti

||3||

teṣāṃ ṣoḍaśivatkalpaḥ

||4||

kuvidaṅgetyaparasminkhare pratiprasthātā saptadaśabhirupayāmaiḥ surāgrahāngṛhṇāti

||5||

viparīte grahaṇyāveke samāmananti

||6||

vyatiṣaṅgaṃ somagrahaiḥ surāgrahāngṛhṇāti

||7||

pūrvo'dhvaryurgṛhṇāti | jaghanyaḥ pratiprasthātā

||8||

puro'kṣaṃ somagrahānsādayati | paścādakṣaṃ surāgrahān

||9||

deva savitaḥ pra suveti savanādausavanādau juhoti | karmaṇaḥkarmaṇo vā purastāt

||10||

hiraṇyamālina ṛtvijaḥ sutye'hani pracaranti

||11||

paśukāle trīnkratupaśūnupākṛtya mārutīṃ vaśāmupākaroti | sārasvatīṃ ca meṣīmapannadatīm

||12||

sārasvataṃ meṣamupākṛtya saptadaśa prājāpatyānpaśūnupākaroti śyāmāṃstūparānekarūpān

||13||

paryagnikṛtānāṃ sārasvatyantānpūrvānālabhante

||14||

sārasvataprabhṛtīnuttarāndhārayanti

||15||

pratipaśu barhiṣītyuktam

||16||

prāṅ māhendrātkṛtvā mādhyaṃdinīyānvā puroḍāśānnirupya sārasvatasya paśu puroḍāśaṃ nirupya bārhaspatyaṃ naivāraṃ saptadaśaśarāvaṃ caruṃ nirvapati | dvādaśa mantreṇa | tūṣṇīmitarāṇi

||17||

payasi śrapayati

||18||

dākṣiṇau homau hutvā

||19||

Tṛtīyā kaṇḍikā

indrasya vajro'sīti rathamupāvahṛtyāpsvantarityaśvānapsu snāpayanti

||1||

apāṃ napāditi rarāṭāni pratimārṣṭi

||2||

vāyurvā tvā manurvā tveti praṣṭivāhinaṃ rathaṃ yunakti | tūṣṇīmitarānṣoḍaśa rathān

||3||

dakṣiṇākāle saptadaśa rathāndadāti | saptadaśānāṃsi saptadaśāśvānsaptadaśa hastinaḥ saptadaśa niṣkānsaptadaśa dāsyaḥ saptadaśājāḥ saptadaśāvīḥ saptadaśa vāsāṃsi saptadaśa gavāṃ śatāni

||4||

athaikeṣām | saptadaśa gavāṃ śatāni dadāti | saptadaśānāṃsi yuktāni saptadaśāśvarathānsaptadaśa hastinaḥ saptadaśa niṣkānsaptadaśa dāsyaḥ saptadaśa dundubhīn

||5||

eṣa āpto vājapeyaḥ

||6||

atha kuruvājapeyaḥ

||7||

vayasovayasaḥ saptadaśa saptadaśāni dadāti

||8||

ekahāyanaprabhṛtyā pañcahāyanebhyo vayāṃsi

||9||

anudiṣṭāsu dakṣiṇāsu yajuryuktamadhvaryave dadāti

||10||

śeṣaḥ sādhāraṇaḥ

||11||

agreṇāhavanīyamudīcaḥ prāco vā rathānavasthāpayanti

||12||

teṣāṃ dakṣiṇo yajuryuktaḥ

||13||

agreṇāgnīdhraṃ rājaputro'vasthāya saptadaśa pravyādhāniṣumasyati

||14||

yatra jaghanyaṃ nipatati tatraudumbarīṃ kāṣṭhāṃ lakṣaṇaṃ minoti

||15||

Caturthī kaṇḍikā

prāṅ māhendrātkṛtvā naivāre sarpirānīya cātvāle'vadadhāti

||1||

taṃ rājaputro gopāyati

||2||

cātvāle rathākṣākṛti kāṣṭhaṃ nikhāya tasminnaudumbaraṃ rathacakraṃ saptadaśāraṃ pratimuñcati

||3||

uttarasyāṃ vediśroṇyāṃ saptadaśa dundubhīnprabadhnanti

||4||

viṣṇoḥ kramo'sīti rathaṃ yajamāno'bhyaiti

||5||

aṅkau nyaṅkāviti rathacakre abhimṛśati | pakṣasī vā

||6||

indrāya vācaṃ vadateti dundubhīnsaṃhrādayanti

||7||

devasyāhaṃ savituḥ prasave bṛhaspatinā vājajitā vājaṃ jeṣamityaudumbaraṃ rathacakraṃ brahmārohati

||8||

tamāha vājināṃ sāma gāyeti

||9||

tasya cakraṃ triḥ pradakṣiṇamāvartayati

||10||

vartamāne brahmā gāyati

||11||

devasyāhaṃ savituḥ prasave bṛhaspatinā vājajitā varṣiṣṭhaṃ nākaṃ ruheyamiti yajuryuktaṃ yajamāna ārohati

||12||

vājasṛta itarānrathān

||13||

vājino vājajito vājaṃ sariṣyanto vājaṃ jeṣyanto bṛhaspaterbhāgamava jighrateti naivāramaśvau dhuryāvavaghrāpayati | sarvānvā

||14||

bṛhaspaterbhāge ni mṛḍḍhvamiti praprotheṣu ca lepānnimārṣṭi

||15||

aśvājanītyaśvājanīmādāyādhvaryuryajuryuktamadhiruhyārvāsi saptirasīti tayāśvānsamavakṣiṇoti

||16||

anabhyāsādayanta itare rathāḥ paścādanuyānti

||17||

vājino vājaṃ dhāvateti catasṛbhirdhāvato'numantrayate

||18||

agnirekākṣareṇeti dhāvatsūjjitīryajamānaṃ vācayati

||19||

lakṣaṇaṃ prāpyodañca āvṛtya pradakṣiṇamāvartayante

||20||

mitadrava iti catasṛbhiḥ pratyādhāvato'numantrayate

||21||

Pañcamī kaṇḍikā

ā mā vājasya prasavo jagamyāditi pratyāsṛteṣu hutvā punarnaivāramavaghrāpayati | sasṛvāṃsa iti lepāṃśca nimārṣṭi

||1||

iyaṃ vaḥ sā satyā saṃdhābhūditi dundubhivimocanīyaṃ homaṃ juhoti

||2||

sevānvopaspṛśati

||3||

kṛṣṇalaṃkṛṣṇalaṃ vājasṛdbhyaḥ prayacchati

||4||

tāni pratyādāya brahmaṇe dadāti | madhuṣṭhālaṃ ca sauvarṇaṃ śatamānasya kṛtam

||5||

atra māhendrasya stotramupākaroti

||6||

aprastute kṣatrasyolbamasīti tārpyaṃ yajamānaḥ paridhatte

||7||

kṣatrasya yonirasīti darbhamayaṃ patnī

||8||

jāya ehīti yajamānaḥ patnīmāmantrayate

||9||

rohāva hītītarā pratyāha

||10||

trirāmantrayate | triḥ pratyāha

||11||

ahaṃ nāvubhayoḥ suvo rokṣyāmīti yajamāno'ntataḥ

||12||

vājaśca prasavaśceti dvādaśa vājaprasavīyānhomānhutvāyuryajñena kalplatāmiti daśabhiḥ kalpaiḥ sarajase niśreṇyā yūpaṃ yajamāna ārohati

||13||

suvardevām̐ aganmetyagraṃ prāpya japati

||14||

samahaṃ prajayā saṃ mayā prajeti gṛhānprekṣate

||15||

tamāśvatthairāsapuṭairūṣapuṭairubhayairvā vaiśyāḥ pratidiśamarpayanti | mahartvijo vā dīrghavaṃśeṣu prabadhya

||16||

annāya tveti purastādadhvaryuḥ | annādyāya tveti dakṣiṇato brahmā | vājāya tveti paścāddhotā | vājajityāyai tvetyuttarata udgātā

||17||

mukhato'bhighnanti

||18||

hantāraṃhantāramabhiparyāvartate

||19||

iyaṃ te rāṇmitrāya yantrāya dhartrāya kṛṣyai kṣemāya rayyai poṣayeti pratyavarohati

||20||

agreṇa yūpaṃ bastājinaṃ prācīnagrīvamuttaralomāstīrya

||21||

Ṣaṣṭhī kaṇḍikā

tasmiñchatamānaṃ hiraṇyaṃ nidhāyāmṛtamasīti hiraṇye dakṣiṇaṃ pādaṃ yajamānaḥ pratiṣṭhāpayate

||1||

puṣṭirasi prajananamasīti bastājine savyam

||2||

tasmādāsandīmārohati

||3||

divaṃ proṣṭhinīmāroha tāmāruhya prapaśyaikarāṇmanuṣyāṇāmityārohantamabhimantrayate

||4||

saptabhiḥ sapta pūrvānannahomāñjuhoti

||5||

māhendrasya stotraṃ pratyabhiṣicyate yathāgnicityāyām

||6||

mādhyaṃdinasya savanasya madhyama ukthyaparyāye brahmasāmnyupākṛte'tra sārasvataprabhṛtīnuttarānālabhante

||7||

teṣāmanabhighāritābhirvapābhiḥ pracarati

||8||

sārasvatasya vapayā pracarya samnavadāyeta reṣāṃ vapābhiḥ pracarati

||9||

sārasvatasya paśupuroḍāśena pracarya naivāreṇa pracarati

||10||

samānaṃ tu sviṣṭakṛdiḍam

||11||

mahartvijo havirucchiṣṭāśā bhavanti

||12||

āgnīdhre haviḥśeṣānbhakṣayanti

||13||

atra sārasvatyantānāṃ daivatena pracaratisaṃvādādyeḍāyāḥ | kāle vā

||14||

ṣoḍaśinā pracarya hotṛcamasamukhyāṃścamasānunnīya bṛhataḥ stotramupākaroti

||15||

pracaraṇakāle hotṛcamasamadhvaryurādatte | camasāṃścamasādhvaryavaḥ | ṛtvija itarānsomagrahān

||16||

surāgrahāṇāṃ mukhyaṃ pratiprasthātādatte | vājasṛta itarānsurāgrahān

||17||

Saptamī kaṇḍikā

saṃpṛca stha saṃ mā bhadreṇa pṛṅkteti prāṅdhvaryuḥ somagrahairuddravati | vipṛca stha vi mā pāpmanā pṛṅkteti pratyaṅ pratiprasthātā surāgrahaiḥ

||1||

āhavanīyanyante somagrahairavatiṣṭhante | mārjālīyanyante surāgrahaiḥ

||2||

pracarati somagrahaiḥ

||3||

vaṣaṭkārānuvaṣaṭkārau surāgrahānanuprakampayanti

||4||

vyākhyātaḥ somasya bhakṣaḥ

||5||

virāṭchandasa iti bhakṣamantraṃ namati

||6||

mārutyā avadānīyāni somagrahāṃścartvigbhya upaharanti | anavadānīyāni surāgrahāṃśca vājasṛdbhyaḥ

||7||

tāni dakṣiṇasyāṃ vediśroṇyāṃ vimāthīkṛtya bhakṣayanti

||8||

kakudo rājaputro dhruvagopo naivāragopo vā prāśnīyāt | sarvaṃ vā kakudamupariṣṭātsarvasomebhyaḥ

||9||

atra sārasvataprabhṛtīnāṃ daivatena pracarati

||10||

yajñāraṇye pracarantīti vijñāyate

||11||

tadyatreṣṭā anūyājā bhavantyavyūḍhāḥ srucaḥ | tadetaiḥ pracareyuḥ | tadu tathā na kuryāt | hvalati vā etadyajño yadevaṃ kurvantīti

||12||

tasmādyatraiva pūrveṣāṃ vapābhiścareyustaditareṣām | yatro haiva havirbhistaddhavirbhiḥ

||13||

saṃtiṣṭhate vājapeyaḥ

||14||

teneṣṭvā sautrāmaṇyā yajeta | maitrāvaruṇyā vāmikṣayā

||15||

yāvajjīvaṃ na kaṃcana pratyavarohet

||16||

bṛhaspatisavena vā pratyavarohaṇīyena yajeta

||17||

śvetacchattrī ha bhavatīti vijñāyate

||18||

Aṣṭamī kaṇḍikā

rājā svargakāmo rājasūyena yajeta

||1||

śatasahasraṃ dakṣiṇā

||2||

agniṣṭomaḥ pañcāpavargaḥ prathamamahaḥ

||3||

||4||

api vā catvāryabhiṣecanīye

||5||

pratisāhasrāṇītarāṇyahāni

||6||

ṣaṣṭitrīṇi śatāni sahasrāṇāṃ dadātīti bahvṛcabrāhmaṇaṃ bhavati

||7||

tathā dakṣiṇā atinayedyathāsyāhāni svakālāni syuḥ

||8||

śeṣamanudiśati

||9||

śvo bhūta ānumatādibhiraṣṭābhiranvahaṃ yajate

||10||

piṃṣannānumataṃ paścāduttarataśca vyavaśātayati

||11||

ye pratyañcaḥ śamyāyā avaśīyante tannairṛtamekakapālam

||12||

ya udañcastānudaṅ paretya valmīkavapāmuddhatyedamahamamuṣyāmuṣyāyaṇasya kṣetriyamavayaja iti śuktyā valmīkavapāyāṃ hutvedamahamamuṣyāmuṣyāyaṇasya kṣetriyamapidadhāmīti tayaiva śuktyā valmīkavapāmapidadhyāt

||13||

valmīkavapayā juhoti valmīkavapayāpidadhātītyeke

||14||

ānumatamāsādya nairṛtena pracarati

||15||

vīhi svāheti gārhapatye hutvā dakṣiṇāgnerekolmuktaṃ dhūpāyaddharati

||16||

dakṣiṇamaparamavāntaradeśaṃ gatvā svakṛta iriṇe pradare vopasamādhāyaiṣa te nirṛte bhāga ityaṅguṣṭhābhyāṃ visraṃsikākāṇḍābhyāṃ vā nairṛtaṃ sarvahutaṃ juhoti

||17||

kṛṣṇaṃ vāsaḥ kṛṣṇatūṣaṃ dakṣiṇā

||18||

kṛṣṇaṃ vāso bhinnāntamityeke

||19||

apratīkṣamāyanti nirṛtyā antarhityā iti vijñāyate

||20||

Navamī kaṇḍikā

svāhā namo ya idaṃ cakāreti punaretya gārhapatye hutvānumatena pracarati

||1||

dhenurdakṣiṇā

||2||

ādityaṃ carumityetābhiranvahamiṣṭvā cāturmāsyānyālabhate

||3||

taiḥ saṃvatsaraṃ yajate

||4||

na śunāsīrīyaṃ pratisamasyati

||5||

tataścaturhaviṣendraturīyeṇa yajate

||6||

āgneyamaṣṭākapālamiti

||7||

vahinī dhenurdakṣiṇā

||8||

tayā bhrātṛvyavantaṃ priyaṃ vā yājayet

||9||

etasyā eva rātrerniśāyāṃ pañcedhmīyena yajate

||10||

caturdhāhavanīyaṃ pratidiśaṃ vyuddhṛtya madhye pañcamaṃ kṛtvā pṛthagidhmānupasamādhāya juhvāṃ pañcagṛhītaṃ gṛhītvā ye devāḥ puraḥsada ityetairyathāliṅgaṃ juhoti | madhye pañcamena

||11||

samūḍhaṃ rakṣa iti madhya idhmānupasamūhyaikadhopasamādhāyāparaṃ pañcagṛhītaṃ gṛhītvāgnaye rakṣoghne svāhetyuttarāḥ pañcāhutīrjuhoti

||12||

praṣṭivāhī ratho dakṣiṇā | pañcavāhī vā

||13||

tena yajeta yo rakṣobhyo bibhīyātpiśācebhyo vā

||14||

vyuṣṭāyāṃ purāgnihotrādapāmārgahomena caranti

||15||

apāṃ nyayanādapāmārgānāhṛtya tānsaktūnkṛtvā dakṣiṇāgnerekolmukaṃ dhūpāyaddharati

||16||

uttaramaparamavāntaradeśaṃ gatvā svakṛta iriṇe pradare vopasamādhāya devasya tvetyanudrutya rakṣaso vadhaṃ juhomīti parṇamayena sruveṇa juhoti

||17||

hataṃ rakṣa iti sruvamanuprahṛtyāvadhiṣma rakṣa ityupatiṣṭhate

||18||

yadvaste taddakṣiṇā | varo vā

||19||

apratīkṣamāyanti rakṣasāmantarhityā iti vijñāyate

||20||

Daśamī kaṇḍikā

agnihotraṃ hutvā devikāhavīṃṣi nirvapati

||1||

dhātre puroḍāśaṃ dvādaśakapālamiti pañca

||2||

mithunau gāvau dakṣiṇā

||3||

paśurapyatropālambhyo dhātre | na vā

||4||

āgnāvaiṣṇavamekādaśakapālamiti trīṇi havīṃṣi

||5||

teṣāṃ prathamena grāmakāmo yajeta | dvitīyena brahmavarcasakāmaḥ | tṛtīyena paśukāmaḥ

||6||

vīrajananamityeke

||7||

vaiśvānaraṃ dvādaśakapālaṃ nirvapati

||8||

hiraṇyaṃ dakṣiṇā

||9||

vāruṇaṃ yavamayaṃ sarvataḥ prādeśamātraṃ carum

||10||

aśvo'vyuptavaho dakṣiṇā

||11||

bārhaspatyaṃ carumiti dvādaśānvahaṃ ratnināṃ havīṃṣi

||12||

yasya gṛhe nirvapati tata iṣṭi pariveṣaṇaṃ dakṣiṇā ca

||13||

bhagāya caruścaturtho vāvātāyai gṛhe

||14||

vicittagarbhā paṣṭhauhī dakṣiṇā

||15||

nairṛtaḥ sarvato'ṅguṣṭhaparvamātraścarurityeke

||16||

vaiṣṇavaṃ trikapālaṃ trayodaśaṃ takṣarathakārayorgṛhe

||17||

sarvāyasāni dakṣiṇā

||18||

takṣṇo rathakārasya vetyeke

||19||

raudraṃ gāvīdhukaṃ carumakṣāvāpasya gṛhe | govikartasya vā

||20||

kesarapāśābhidhānī dakṣiṇā | kṛpāṇo vālābhivītaḥ śabalo vā

||21||

trivatsa iti vijñāyate

||22||

asirvālāvṛto vārdhrīvālapratigrathitā govyacchinī barāsī dāmatūṣā śabalo vā vatsataraḥ

||23||

aśvaḥ śoṇakarṇa ityeke

||24||

adhvane svāheti pālākalasya gṛhe juhoti

||25||

anṛtadūtaṃ bruvate

||26||

trayaścarmamayā bāṇavanto dakṣiṇā | dhanurvā vetraveṣṭitam

||27||

yajamānasya gṛha indrāya sutrāmṇe puroḍāśamekādaśakapālaṃ pratinirvapati | indrāyāṃhomuca ekādaśakapālam

||28||

ṛṣabho dakṣiṇā

||29||

niṣkaḥ kavacamityeke

||30||

Ekādaśī kaṇḍikā

ayaṃ no rājā vṛtrahā rājā bhūtvā vṛtraṃ vadhyāditi purastātsviṣṭakṛto'dhvaryurjapati

||1||

svayamavapannāyā aśvatthaśākhāyai maitraṃ pātraṃ catuḥsraktiṃ karoti

||2||

śvetāṃ śvetavatsāmāmastye dṛtau duhanti

||3||

tatsvayaṃmūrtaṃ saṃyogena parivahanti

||4||

tatsvayaṃmathitamātape viṣajanti

||5||

tatsvayaṃvilīnamājyaṃ bhavati

||6||

śvo bhūte 'bhiṣecanīyasyovathyasya dīkṣāḥ prakramayati

||7||

maitrābārhaspatyā dīkṣaṇīyā

||8||

svayaṃkṛtā vedirbhavati | svayaṃdinaṃ barhiḥ | svayaṃkṛta idhmaḥ

||9||

||10||

saṃlobhyaṃ barhiḥ | saṃcārya idhma ityeke

||11||

pātrasaṃsādanakāle bārhaspatyaṃ caruṃ maitraṃ ca pātraṃ kapālānāṃ sthāne prayunakti

||12||

triṣphalīkṛtāṃstaṇḍulānvibhāgamantreṇa vivinakti karṇāṃścākarṇāṃśca

||13||

kṣodiṣṭhāṃśca sthaviṣṭhāṃścetyeke

||14||

ye karṇāḥ sa payasi bārhaspatyaḥ

||15||

yadā śṛto bhavatyathainaṃ maitreṇa pātreṇāpidadhāti

||16||

tasminsvayaṃvilīnamānayati

||17||

pavitravatyājye'karṇānāvapati

||18||

tāvuttarādharau karoti

||19||

evaṃ sahaśṛtau bhavataḥ

||20||

bārhaspatyamāsādya maitramāsādayati

||21||

evaṃ pracarati

||22||

śitipṛṣṭho bārhaspatyasya dakṣiṇā | aśvo maitrasya | sā caiva śvetā śvetavatsā

||23||

Dvādaśī kaṇḍikā

tathābhiṣecanīyasyokthyasya dīkṣāḥ pravardhayati yathā saṃvatsarasya daśarātre śiṣṭe daśapeyo bhaviṣyatīti

||1||

saha somau krīṇātyabhiṣecanīyāya daśapeyāya ca | saha parivahati

||2||

ardhaṃ rājñaḥ purohitasya gṛhe daśapeyārthaṃ nidadhāti

||3||

agnīṣomīyasya paśupuroḍāśamaṣṭau devasuvāṃ havīṃṣyanunirvapati

||4||

samānaṃ tu sviṣṭakṛdiḍam

||5||

purastātsviṣṭakṛtaṃ savitā tvā prasavānāṃ suvatāmiti brahmā yajamānasya hastaṃ gṛhṇāti

||6||

athainaṃ ratnibhya āvedayatyeṣa vo bharatā rājeti | eṣa vaḥ kuravo rājeti kauravyam | eṣa vaḥ pañcālā rājeti pāñcālam | eṣa vaḥ kurupañcālā rājeti vā kurupāñcālān | eṣa vo janatā rājetyanyāntrājñaḥ

||7||

somo'smākaṃ brāhmaṇānāṃ rājeti brahmā japati

||8||

prati tyannāma rājyamadhāyīti vāruṇībhyāṃ yajamāno mukhaṃ vimṛṣṭe

||9||

viṣṇoḥ kramo'sīti trīnviṣṇukramānprācaḥ krāmati

||10||

prāṅ māhendrātkṛtvā mādhyaṃdinīyānpuroḍāśānnirupya mārutamekaviṃśatikapālaṃ nirvapati | vaiśvadevīṃ cāmikṣām

||11||

tasyāraṇye'nuvākyatṛtīyairgaṇaiḥ kapālānyupadadhāti | īdṛṅ cānyādṛṅ cetyetābhyām | madhye'raṇye'nuvākyena

||12||

abhivāsyāpāṃ grahāngṛhṇāti

||13||

āgnīdhre vāyavyairgṛhyante

||14||

ṣoḍaśa saptadaśa vā homā hūyante

||15||

tāvanta eva grahā gṛhyante

||16||

Trayodaśī kaṇḍikā

artheti stheti sārasvatīṣvapsu hutvaitenaiva mantreṇa gṛhṇāti

||1||

evamuttaraiḥ | yena juhoti tena gṛhṇāti

||2||

apāṃ patiriti samudriyāḥ saindhavīrvā yo vānyaḥ puṃnadaḥ syāt

||3||

puruṣe paśau vābhyavete pratīpamanya ūrmiryudhyati anvīpamanyaḥ

||4||

vṛṣāsīti yaḥ pratīpam | vṛṣaseno'sīti yo'nvīpam

||5||

vrajakṣita stheti kūpyānām

||6||

marutāmoja stheti yāḥ pratīpaṃ gacchanti | hrādunīnāṃ vā

||7||

prahāvarī stheti yā utsyanditvā tatraiva pratyavasicyante

||8||

parivāhiṇī stheti parinadīnām

||9||

sūryavarcasa ityātapati varṣyāṇām

||10||

sūryatvacasa iti yāsu rūpāṇi paridṛśyante

||11||

māndā iti sthāvarāṇām

||12||

vāśā iti pruṣvāṇām

||13||

śakvarīriti gorulvyānām

||14||

viśvabhṛta iti payasaḥ

||15||

janabhūta iti dadhnaḥ

||16||

agnestejasyā iti ghṛtasya

||17||

apāmoṣadhīnāṃ rasa iti madhunaḥ

||18||

apo devīrmadhumatīragṛhṇanniti sarvatra home grahaṇe cānuṣajati

||19||

rāṣṭradā stha rāṣṭraṃ datta svāheti homasaṃyukte | rāṣṭradā stha rāṣṭramamuṣmai datteti grahaṇasaṃyukte

||20||

devīrāpa iti vaitase sate grahānsamavanīyānādhṛṣṭāḥ sīdatetyantarā hoturdhiṣṇiyaṃ brāhmaṇācchaṃsinaśca sādayitvā nibhṛṣṭamasīti tasmiñchatamānaṃ hiraṇyamavadhāya śukrā vaḥ śukreṇotpunāmīti tenotpūya sadhamādo dyumninīrūrja etā iti caturṣu pātreṣu vyānayati | pālāśa audumbara āśvatthe naiyagrodhe ca

||21||

yaḥ sate prarekastamudaṅ paretya rudra yatte krayī paraṃ nāmetyāgnīdhrīye juhoti

||22||

Caturdaśī kaṇḍikā

kṣatrasyolbamasīti tārpyaṃ yajamānaḥ paridhatte | kṣatrasya yonirasīti pāṇḍaramuṣṇīṣaṃ dvitīyam

||1||

śvetaṃ pāṇḍaramityācakṣate

||2||

m trīṇyeke pāṇḍaratārpyoṣṇīṣāṇi

||3||

śirasi voṣṇīṣam

||4||

athainamekaśatena darbhapuñjīlaiḥ pavayati | ekaśatenāṅkte

||5||

pañcāśatā dakṣiṇamakṣi | ekapañcāśatottaram

||6||

athainaṃ dadhyāśayati | audumbaraṃ śaṣpāṇi ca

||7||

aṅkte'bhyaṅkte'śnāti vāsaḥ paridhatta ityevamanupūrvāṇyeke samāmananti

||8||

āgnīdhra etāni karmāṇi kriyante

||9||

apa upasparśayitvāvinno agnirityāvido yajamānaṃ vācayanbahirudānīyaiṣa vo bharatā rājetyuktendrasya vajro'sīti dhanuryajamānāya prayacchati

||10||

śatrubādhanā stheti trīnbāṇavataḥ

||11||

pāta mā pratyañcamiti pradīyamānānanumantrayate

||12||

pāta prāñcaṃ pāta pratyañcaṃ pātodañcamiti prayacchannadhvaryurjapati

||13||

mitro'sīti dakṣiṇaṃ bāhuṃ yajamāna udyacchate | varuṇo'sīti savyam

||14||

etadvā viparītam

||15||

hiraṇyavarṇāvityudyatāvabhimantrayate

||16||

athainaṃ pañcabhirdiśo vyāsthāpayati

||17||

Pañcadaśī kaṇḍikā

samidhamā tiṣṭheti | manasā cānuprakrāmati

||1||

atra vā mārutaṃ nirvapet

||2||

taṃ barhiṣadaṃ kṛtvainā vyāghraṃ pariṣasvajānāḥ siṃhaṃ hinvanti mahate saubhagāya | samudraṃ na sahuvaṃ tasthivāṃsam marmṛjyante dvīpinamapsvantariti sphyena puroḍāśamabhicarannihanti

||3||

yatsphya āśliṣyati yacca pratiśīryate tadviṣṇave śipiviṣṭāya juhoti

||4||

agreṇa praśāsturdhiṣṇiyaṃ khādirīmaudumbarīṃ vāsandīṃ pratiṣṭhāpya somasya tviṣirasīti tasyāṃ śārdūlacarma prācīnagrīvamuttaralomāstīryāmṛtamasīti tasmiñchatamānaṃ hiraṇyaṃ nidhāya didyonmā pāhīti sauvarṇena śatamānena śatakṣareṇa śatakṛṣṇalena vā yajamānasya śīrṣannadhi nidhatte

||5||

tāmārohanyajamāno'veṣṭā dandaśūkā iti dakṣiṇena padā sīsaṃ paṇḍakāya pratyasyati | nirastaṃ namuceḥ śira iti savyena lohitāyasaṃ keśavāpāya

||6||

tau bahirvedi nirasyataḥ

||7||

agnaye svāheti ṣaṭ pārthāni purastādabhiṣekasya juhoti

||8||

pṛthivyai svāheti ṣaḍbhūtānāmavṛṣṭīḥ

||9||

ūrdhvabāhuṃ tiṣṭhantaṃ māhendrasya stotraṃ pratyabhiṣiñcati

||10||

somo rājetyabhimantrya somasya tvā dyumnenābhiṣiñcāmīti

||11||

Ṣoḍaśī kaṇḍikā

pālāśena purastādadhvaryuḥ

||1||

evamitare

||2||

audumbareṇa dakṣiṇato brahmā | rājanyo vā

||3||

āśvatthena paścādvaiśyaḥ

||4||

naiyagrodhenottarato janyamitram

||5||

kṣatrāṇāṃ kṣatrapatirasītyabhiṣicyamānamabhimantrayate

||6||

samāvavṛtranniti ye 'bhiṣicyamānasya lepā vyavasravanti

||7||

tānpātrairunmārṣṭi

||8||

indrasya yonirasi janadhā iti kṛṣṇaviṣāṇayā vāsāṃsi vicacṛte | ekaṃ dve sarvāṇi vā

||9||

tānyutkara udasyatyati divaspāhīti

||10||

indrāya svāheti ṣaṭ pārthānyupariṣṭādabhiṣekasya juhoti

||11||

adbhyaḥ svāheti ṣaḍbhūtānāmaveṣṭīḥ

||12||

atra vā prarekaṃ juhuyāt

||13||

yāṃ bhāryāṃ kāmayeta rāṣṭramasyai prajā syāditi tasyā aupāsane pratihitamārambhayitvā ye pātreṣu lepā vyavasṛtāstebhyo nāmavyatiṣañjanīyau homau juhuyāt prajāpate na tvadetānīti

||14||

asāvamuṣya putro'muṣyā asau putra iti nāmanī vyatiṣajati

||15||

nāmānītyeke

||16||

Saptadaśī kaṇḍikā

indrasya vajro'sīti rathamupāvahṛtya mitrāvaruṇayostvā praśāstroḥ praśiṣā yunajmīti praṣṭivāhinaṃ rathaṃ yunakti

||1||

viṣṇoḥ kramo'sīti rathaṃ yajamāno'bhyeti

||2||

yaḥ kṣatriyaḥ pratihitaḥ so'nvārabhate

||3||

pra sasāhiṣe puruhūtetyetayaiva dakṣiṇato brahmānveti

||4||

marutāṃ prasave jeṣamiti prayāti

||5||

sadhanū rājanyaḥ purastāduttarato vāvasthito bhavati

||6||

tasmā etāniṣūnasyatyāptaṃ mana iti

||7||

ekaikamutsṛjya taṃ jitvā samahamindriyeṇa vīryeṇeti pradakṣiṇamāvartate

||8||

yataḥ prayāti tadavatiṣṭhate

||9||

indrasya vajro'sīti dhanurārtnyā patnīmaśvāṃścopanudati

||10||

eṣa vajro vājasāstena nau putro vājaṃ sediti dhanuḥ patnyai prayacchati

||11||

paśūnāṃ manyurasīti vārāhī upānahāvupamucya namo mātra ityavarokṣyanpṛthivīmabhimantryāvaruhya maṇīnpratimuñcate | iyadasīti rājatam | ūrgasītyaudumbaram | yuṅṅasīti sauvarṇam

||12||

madhye sauvarṇameke samāmananti

||13||

agnaye gṛhapataye svāheti rathavimocanīyānhomānhutvā haṃsaḥ śuciṣaditi saha saṃgrahītrā rathavahane rathamatyādadhāti

||14||

āhite saṃgrahītāvarohati

||15||

Aṣṭādaśī kaṇḍikā

mitro'sīti dakṣiṇaṃ bāhuṃ yajamāna upāvaharate | varuṇo'sīti savyam

||1||

etadvā viparītam

||2||

samahaṃ viśvairdevairiti vaiśvadevyāmāmikṣāyāṃ hastāvupāvaharate

||3||

sadasi sanme bhūyā iti vā maitrāvaruṇīmāmikṣāmeke samāmananti

||4||

agreṇāgnīdhraṃ caturapasrāvaṃ vimitaṃ viminvanti purastādunnataṃ paścānninatam

||5||

syonāsi suṣadeti tasminkhādirīmāsandīṃ pratiṣṭhāpya kṣatrasya nābhirasīti tasyāṃ kṛttyadhīvāsamāstīryāvanahani viśi mā dṛṃhetyavanahyati

||6||

syonāmā sīda suṣadāmā sīdeti tāmāsādya yajamāno mā tvā hiṃsīnmā mā hiṃsīdityupaviśati

||7||

niṣasāda dhṛtavrata ityāsīnamabhimantrayate

||8||

tamṛtvijo ratninaśca sarvataḥ paryupaviśanti | purastādadhvaryuḥ | dakṣiṇato brahmā | paścāddhotā | uttarata udgātā

||9||

upaviṣṭeṣu brahmā3 nityadhvaryuṃ rājāmantrayate

||10||

tvaṃ rājanbrahmāsītītaraḥ pratyāha

||11||

evaṃ brahmāṇaṃ hotāramudgātāraṃ ca

||12||

uttareṇottareṇa mantreṇetare pratyāhuḥ

||13||

indrasya vajro'sīti sphyaṃ brahmā rājñe prayacchati | rājā pratihitāya | pratihitaḥ purohitāya | purohito ratnibhyaḥ

||14||

tamavaraparaṃ saṃprayacchanti | antato'kṣāvāpāya

||15||

tenākṣāvāpo'dhidevanamuddhatyāvokṣyākṣānnivapet

||16||

Ekonaviṃśī kaṇḍikā

sauvarṇānparaḥśatānparaḥsahasrānvā

||1||

brāhmaṇarājanyavaiśyaśūdāścatvārastadyogāḥ paṣṭhauhīṃ vidīvyanta odanamudbruvate

||2||

tadetasya karmaṇaḥ pūrvāvagnivāhau dakṣiṇā

||3||

tau brahmaṇe deyau

||4||

audbhidyaṃ rājña iti tebhyaścatuḥ śatānsauvarṇānakṣānudupya vijitya diśo'bhyayaṃ rājābhūditi pañcākṣānrājñe prayacchati

||5||

maṅgalyanāmno rājāhvayati | suślokāṃ3 iti saṃgrahītāram | sumaṅgalāṃ3 iti bhāgadugham | satyarājā3 niti kṣattāram

||6||

tānāhūya catuṣpatkṣetraṃ brahmaṇe dadāti

||7||

ta upadraṣṭāro bhavanti

||8||

atra vā nāmavyatiṣañjanīyau homau juhuyāt

||9||

śaunaḥśepamākhyāpayate | ṛco gāthāmiśrāḥ paraḥśatāḥ paraḥsahasrā vā

||10||

hiraṇyakaśipāvāsīno hotā śaṃsati

||11||

hiraṇyakūrcayostiṣṭhannadhvaryuḥ pratigṛṇāti

||12||

omityṛcaḥ pratigaraḥ | tatheti gāthāyāḥ

||13||

apavṛtte śaunaḥśepe hiraṇyakaśipu hotre dadāti | hiraṇyakūrcāvadhvaryave | abhiṣecanīyau ca rukmau

||14||

atra mārutena vaiśvadevyā ca pracarati

||15||

samānaṃ tu sviṣṭakṛdiḍam

||16||

upahūtāyāmiḍāyāmunmucya maṇīnbrahmaṇe dadāti

||17||

Viṃśī kaṇḍikā

māhendrasya pracaraṇādi karma pratipadyate

||1||

samānamāvabhṛthāt

||2||

avabhṛthena pracaryāpāṃ naptre svāhetyapsu juhoti

||3||

ūrjo naptre svāhetyantarā darbhastambe sthāṇau valmīkavapāyāṃ vā hutvāgnaye gṛhapataye svāheti pratyetya gārhapatye hutvaindrīṃ sūtavaśāmanūbandhyāmālabhate

||4||

tasyāḥ paśupuroḍāśaṃ naivāraṃ catuṣpadyāḥ sūnāyā nirvapati

||5||

śakaṭapratyāmnāyo bhavatīti vijñāyate

||6||

śvo bhūte'pareṇa saumikaṃ devayajanam daśabhiḥ saptabhirvā saṃsṛpāṃ havirbhiryajeta | āgneyamaṣṭākapālamiti

||7||

pūrvaṃpūrvaṃ devayajanamadhyavasyati

||8||

yatra pūrvasyā āhavanīyastatrottarasyā gārhapatyaḥ

||9||

uttamāyāḥ prāgvaṃśa āhavanīyaḥ | bahirgārhapatyah

||10||

tayeṣṭvāparāhṇe daśapeyasya tantraṃ prakramayati

||11||

sadyo dīkṣayanti

||12||

sadyaḥ somaṃ krīṇanti

||13||

apo dīkṣāyāḥ sthāne dvādaśapuṇḍarīkāṃ srajaṃ pratimuñcate

||14||

daśabhirvatsataraiḥ sāṇḍaiḥ somaṃ krīṇāti

||15||

na paṇate na parivahati

||16||

krayamevāpākaroti

||17||

ekā dīkṣā tisra upasadaḥ

||18||

purastādupasadāṃ saumyaṃ caruṃ nirvapati | antarā tvāṣṭramaṣṭākapālam | upariṣṭādvaiṣṇavaṃ trikapālam

||19||

tāsāṃ tadeva prastaraparidhi yadupasadām

||20||

bhārgavo hotā bhavati

||21||

śrāyantīyaṃ brahmasāmaṃ bhavati | vāravantīyamagniṣṭomasāmam

||22||

sārasvatīrapo gṛhṇāti

||23||

Ekaviṃśī kaṇḍikā

śvo bhūte pātrasaṃsādanakāle daśa camasānadhikānprayunakti

||1||

tānunnayanakāla unnayati

||2||

bhakṣaṇakāle daśadaśaikaikasmiṃścamase brāhmaṇāḥ somapāḥ somaṃ bhakṣayantyā daśamātpuruṣādavicchinnasomapīthāḥ

||3||

ā daśamātpuruṣādanvākhyāyaṃ sa bhakṣasya kartā bhavati

||4||

śataṃ brāhmaṇāḥ somapāḥ sadaḥ prasarpanti

||5||

dakṣiṇākāle hiraṇyaprākāśāvadhvaryave dadāti | hiraṇyasrajamudgātre | rukmaṃ hotra iti yathāsamāmnātam

||6||

||7||

diśāmaveṣṭyodavasyati

||8||

āgneyamaṣṭākapālamiti pañca

||9||

tayā brāhmaṇo rājanyo vaiśyo vā tejaskāmo yajeta

||10||

yadi brāhmaṇo yajeta bārhaspatyaṃ madhye kṛtvāhutimāhutiṃ hutvā tamabhighārayet | yadi rājanya aindram | yadi vaiśyo vaiśvadevam

||11||

aparāhṇe dvipaśunā paśubandhena yajeta

||12||

ādityāṃ malhāṃ garbhiṇīmālabhate | mārutīṃ pṛśniṃ paṣṭhauhīm

||13||

uccairādityāyā āśrāvayati | upāṃśu mārutyā pracarati

||14||

āśrutapratyāśrutānyupāṃśu

||15||

śvo bhūte sātyadūtānāṃ trihaviṣamiṣṭiṃ nirvapati | aśvibhyāṃ pūṣṇe puroḍāśaṃ dvādaśakapālamiti

||16||

tisṛdhanvaṃ śuṣkadṛtirdakṣiṇā

||17||

Dvāviṃśī kaṇḍikā

daṇḍo vārāhī upāmahāvityeke

||1||

daṇḍo vā śuṣko vā dṛtirjaradupānahau vā

||2||

tānyabhyavasnāpya pratirājabhyaḥ prahiṇoti

||3||

abhyaṣikṣi rājābhūvamityāvedayate

||4||

aparāhṇe ṣaḍbhiḥ prayujāṃ havirbhiryajate | āgneyamaṣṭākapālamiti

||5||

dakṣiṇo rathavāhanavāho dakṣiṇā

||6||

śvo bhūte ṣaḍbhiruttaraiḥ

||7||

uttaro rathavāhanavāho dakṣiṇā

||8||

saṃvatsaramagnihotraṃ hutvā keśavapanīyenātirātreṇa yajate

||9||

ye keśinaḥ prathamāḥ sattramāsateti vapanapravādā mantrāḥ

||10||

teṣāmādipravādairādito vāpayate | antapravādairantataḥ

||11||

anantaraṃ byuṣṭidvirātreṇa yajate

||12||

agniṣṭomaḥ pūrvamaharbhavati | atirātra uttaram

||13||

paurṇamāsyāṃ pūrvamaharbhavati | vyaṣṭakāyāmuttaram

||14||

amāvāsyāyāṃ vā pūrvamahaḥ | uddṛṣṭa uttaram

||15||

āpūryamāṇapakṣasya vā ye puṇye ahanī syātām

||16||

pañca pūrve'hannaikādaśinānālabhante | ṣaḍuttare

||17||

kṣatrāṇāṃ dhṛtistriṣṭomo'gniṣṭomaḥ pañcāpavargaḥ

||18||

tenāntato yajeta

||19||

saṃtiṣṭhate rājasūyaḥ

||20||

teneṣṭvā sautrāmaṇyā yajeta maitrāvaruṇyā vāmikṣayā

||21||

nānāvabhṛthānyahānyanyatra dvirātrasya prathamātprathamāt

||22||