śrīvāsudevaprasādanirūpaṇam
sāvarṇiruvāca
kathaṃ prāptā punaḥ skanda śrīrindreṇa gatāmbudhim ||
etāṃ kathaya me sarvāṃ kathāṃ nārāyaṇāśrayām
||1||कथं प्राप्ता पुनः स्कन्द श्रीरिन्द्रेण गताम्बुधिम् ॥
एतां कथय मे सर्वां कथां नारायणाश्रयाम्
skanda uvāca
śriyā vihīno devendraḥ śrīhīnairapi dānavaiḥ ||
parājito hṛtasthāno naṣṭāśeṣaparicchadaḥ
||2||श्रिया विहीनो देवेन्द्रः श्रीहीनैरपि दानवैः ॥
पराजितो हृतस्थानो नष्टाशेषपरिच्छदः
girigahvarakuñjeṣu kānaneṣu tatastataḥ ||
paribabhrāma sahito digīśairvaruṇādibhiḥ
||3||गिरिगह्वरकुञ्जेषु काननेषु ततस्ततः ॥
परिबभ्राम सहितो दिगीशैर्वरुणादिभिः
valkalājina vastrāśca paśupakṣyāmiṣāśanāḥ ||
devā daityā narā nāgāstulyācāraparicchadāḥ
||4||वल्कलाजिन वस्त्राश्च पशुपक्ष्यामिषाशनाः ॥
देवा दैत्या नरा नागास्तुल्याचारपरिच्छदाः
pātrāṇi mṛnmayānyeva sarveṣāmapi veśmasu ||
āsanvarākāḥ sarvepi piśācya iva ca striyaḥ
||5||पात्राणि मृन्मयान्येव सर्वेषामपि वेश्मसु ॥
आसन्वराकाः सर्वेपि पिशाच्य इव च स्त्रियः
ādāvabhūdanāvṛṣṭirbhuvi dvādaśavārṣikī ||
tato varṣe kvacidvṛṣṭirāsītsvalpā kvacinna ca
||6||आदावभूदनावृष्टिर्भुवि द्वादशवार्षिकी ॥
ततो वर्षे क्वचिद्वृष्टिरासीत्स्वल्पा क्वचिन्न च
itthaṃ dāridryaduḥkhānāṃ teṣāṃ varṣaśataṃ gatam ||
baliṣṭhārabdhakarmāṇaste'tiduḥkhepi no mṛtāḥ
||7||इत्थं दारिद्र्यदुःखानां तेषां वर्षशतं गतम् ॥
बलिष्ठारब्धकर्माणस्तेऽतिदुःखेपि नो मृताः
ajīvanta mṛtaprāyā narakeṣviva nārakāḥ ||
yatantopi śriyaḥ prāptyai yajñādyairnnā'labhanta tām
||8||अजीवन्त मृतप्राया नरकेष्विव नारकाः ॥
यतन्तोपि श्रियः प्राप्त्यै यज्ञाद्यैर्न्नाऽलभन्त ताम्
tataḥ sahasravarṣānte merau śaraṇamāyayuḥ ||
śāpāddurvāsaso devāḥ sarve durvāsaso vidhim
||9||ततः सहस्रवर्षान्ते मेरौ शरणमाययुः ॥
शापाद्दुर्वाससो देवाः सर्वे दुर्वाससो विधिम्
praṇamya tasmai duḥkhaṃ svaṃ vāsavādyā nyavedayan ||
ādāveva hi so'jñāsītsarvajñatvātsurāpadam
||10||प्रणम्य तस्मै दुःखं स्वं वासवाद्या न्यवेदयन् ॥
आदावेव हि सोऽज्ञासीत्सर्वज्ञत्वात्सुरापदम्
upālabhya tataścendraṃ viriñcaḥ sahaśaṃkaraḥ ||
tadduḥkhavāraṇā kalpo viṣṇumaicchatprasāditum
||11||उपालभ्य ततश्चेन्द्रं विरिञ्चः सहशंकरः ॥
तद्दुःखवारणा कल्पो विष्णुमैच्छत्प्रसादितुम्
ārādhayiṣyaṃstapasā tato'sau taṃ tapaḥpriyam ||
sarvadevagaṇopeta upāyātkṣīrasāgaram
||12||आराधयिष्यंस्तपसा ततोऽसौ तं तपःप्रियम् ॥
सर्वदेवगणोपेत उपायात्क्षीरसागरम्
tasyottare taṭe ramye sarve te'naśanavratāḥ ||
ekapādasthitā ūrddhvabāhavaścakrire tapaḥ
||13||तस्योत्तरे तटे रम्ये सर्वे तेऽनशनव्रताः ॥
एकपादस्थिता ऊर्द्ध्वबाहवश्चक्रिरे तपः
keśavaṃ hṛdi te dadhyuḥ sarvakleśavināśanam ||
lakṣmīpatiṃ vāsudevamekāgrakṛtamānasāḥ
||14||केशवं हृदि ते दध्युः सर्वक्लेशविनाशनम् ॥
लक्ष्मीपतिं वासुदेवमेकाग्रकृतमानसाः
śatābdānte tato viṣṇuḥ śrīkṛṣṇo bhagavānsvayam ||
atyāpanneṣu dīneṣu kṛpāṃ deveṣu so'karot
||15||शताब्दान्ते ततो विष्णुः श्रीकृष्णो भगवान्स्वयम् ॥
अत्यापन्नेषु दीनेषु कृपां देवेषु सोऽकरोत्
adṛśyamūrtirātmajñairapi bhūritapasvibhiḥ ||
tatrāvirāsītkṛpayā niyutāhaskaradyutiḥ
||16||अदृश्यमूर्तिरात्मज्ञैरपि भूरितपस्विभिः ॥
तत्राविरासीत्कृपया नियुताहस्करद्युतिः
tejomaṇḍalamevādau sahasā sphuritaṃ mahat ||
dadṛśurvibudhāḥ sarve sitaṃ ghanamanaupamam
||17||तेजोमण्डलमेवादौ सहसा स्फुरितं महत् ॥
ददृशुर्विबुधाः सर्वे सितं घनमनौपमम्
brahmā śivaśca tanmadhye dadṛśāte ramāpatim ||
ghanaśyāmaṃ caturbāhuṃ gadābjābjāridhāriṇam
||18||ब्रह्मा शिवश्च तन्मध्ये ददृशाते रमापतिम् ॥
घनश्यामं चतुर्बाहुं गदाब्जाब्जारिधारिणम्
kirīṭakāñcīkaṭakakuṇḍalādivibhūṣitam ||
pītakauśeyavasanaṃ divyasundaravigraham
||19||किरीटकाञ्चीकटककुण्डलादिविभूषितम् ॥
पीतकौशेयवसनं दिव्यसुन्दरविग्रहम्
harṣavihvalitānmānau daṇḍavattau praṇematuḥ ||
tadicchayā'tha devāśca dṛṣṭvā taṃ ca mudā''naman
||20||हर्षविह्वलितान्मानौ दण्डवत्तौ प्रणेमतुः ॥
तदिच्छयाऽथ देवाश्च दृष्ट्वा तं च मुदाऽऽनमन्
babhūvuratihṛṣṭāste nidhiṃ prāpyā'dhanā iva ||
baddhāñjalipuṭāḥ sarve bhaktyā taṃ tuṣṭuvuḥ surāḥ
||21||बभूवुरतिहृष्टास्ते निधिं प्राप्याऽधना इव ॥
बद्धाञ्जलिपुटाः सर्वे भक्त्या तं तुष्टुवुः सुराः
devā ūcuḥ
oṃnamo bhagavate tubhyaṃ vāsudevāya dhīmahi ||
pradyumnāyāniruddhāya namaḥ saṃkarṣaṇāya ca
||22||ॐनमो भगवते तुभ्यं वासुदेवाय धीमहि ॥
प्रद्युम्नायानिरुद्धाय नमः संकर्षणाय च
oṃkārabrahmarūpāya tredhāviṣkṛtamūrtaye ||
brahmāṇḍasargasthityantahetave nirguṇāya ca
||23||ॐकारब्रह्मरूपाय त्रेधाविष्कृतमूर्तये ॥
ब्रह्माण्डसर्गस्थित्यन्तहेतवे निर्गुणाय च
nayanānandarūpāya praṇatakleśanāśine ||
keśavāya namastubhyaṃ svataṃtreśvaramūrtaye
||24||नयनानन्दरूपाय प्रणतक्लेशनाशिने ॥
केशवाय नमस्तुभ्यं स्वतंत्रेश्वरमूर्तये
moditāśeṣabhaktāya kālamāyādimohine ||
sadānaṃdāya kṛṣṇāya namaḥ saddharmavarttine
||25||मोदिताशेषभक्ताय कालमायादिमोहिने ॥
सदानंदाय कृष्णाय नमः सद्धर्मवर्त्तिने
bhavāmbudhinimagrānāmuddhṛtikṣamakīrtaye ||
darśanīyasvarūpāya ghanaśyāmāya te namaḥ
||26||भवाम्बुधिनिमग्रानामुद्धृतिक्षमकीर्तये ॥
दर्शनीयस्वरूपाय घनश्यामाय ते नमः
gadābjadaracakrāṇi bibhrate dīrghabāhubhiḥ ||
suragovipradharmāṇāṃ goptre tubhyaṃ namonamaḥ
||27||गदाब्जदरचक्राणि बिभ्रते दीर्घबाहुभिः ॥
सुरगोविप्रधर्माणां गोप्त्रे तुभ्यं नमोनमः
vareṇyāya prapannānāmabhīṣṭavaradāyine ||
nigamāgamavedyāya vedagarbhāya te namaḥ
||28||वरेण्याय प्रपन्नानामभीष्टवरदायिने ॥
निगमागमवेद्याय वेदगर्भाय ते नमः
tejomaṇḍalamadhyastha divyasundaramūrtaye ||
namāmo viṣṇave tubhyaṃ parātparatarāya ca
||29||तेजोमण्डलमध्यस्थ दिव्यसुन्दरमूर्तये ॥
नमामो विष्णवे तुभ्यं परात्परतराय च
vāṇīmanoviprakṛṣṭamahimne'kṣararūpiṇe ||
sarvāntaryāmiṇe tubhyaṃ bṛhate ca namonamaḥ
||30||वाणीमनोविप्रकृष्टमहिम्नेऽक्षररूपिणे ॥
सर्वान्तर्यामिणे तुभ्यं बृहते च नमोनमः
sukhadosi tvamevaikaḥ svāśritānāmato vayam ||
mahāpadadhikakliṣṭāḥ śaraṇaṃ tvāmupāgatāḥ
||31||सुखदोसि त्वमेवैकः स्वाश्रितानामतो वयम् ॥
महापदधिकक्लिष्टाः शरणं त्वामुपागताः
devādhidevabhaktasya tava durvāsaso vayam ||
atikramācchriyā hīnāḥ prāptāḥ smo durdaśāmimām
||32||देवाधिदेवभक्तस्य तव दुर्वाससो वयम् ॥
अतिक्रमाच्छ्रिया हीनाः प्राप्ताः स्मो दुर्दशामिमाम्
vāsonnapānasthānādihīnāndharmopi naḥ prabho ||
tyaktvā saha śriyā yātastānpātuṃ tvamasīśvaraḥ
||33||वासोन्नपानस्थानादिहीनान्धर्मोपि नः प्रभो ॥
त्यक्त्वा सह श्रिया यातस्तान्पातुं त्वमसीश्वरः
yato vayaṃ ca dharmaśca tvadīyā iti viśrutāḥ ||
yathāpūrvaṃ sukhīkarttuṃ tvamevārhasyato hi naḥ
||34||यतो वयं च धर्मश्च त्वदीया इति विश्रुताः ॥
यथापूर्वं सुखीकर्त्तुं त्वमेवार्हस्यतो हि नः
skanda uvāca
iti saṃprārthito devairbhagavānsa dayānidhiḥ ||
uvācānandayanvācā meghagambhīrayā surān
||35||इति संप्रार्थितो देवैर्भगवान्स दयानिधिः ॥
उवाचानन्दयन्वाचा मेघगम्भीरया सुरान्
śrībhagavānuvāca
viditaṃ me surāḥ sarvaṃ kaṣṭaṃ vaḥ sadatikramāt ||
upāyaṃ kurutādyaiva vacmi yattannivṛttaye
||36||विदितं मे सुराः सर्वं कष्टं वः सदतिक्रमात् ॥
उपायं कुरुताद्यैव वच्मि यत्तन्निवृत्तये
oṣadhīrambudhau sarvāḥ kṣiptvā mandarabhūbhṛtā ||
nāgarājavaratreṇa maṃthadhvamasuraiḥ saha
||37||ओषधीरम्बुधौ सर्वाः क्षिप्त्वा मन्दरभूभृता ॥
नागराजवरत्रेण मंथध्वमसुरैः सह
ādau saṃdhāya danujaiḥ kurutāmbudhimanthanam ||
sāhāyaṃ vaḥ kariṣyāmi khedaḥ kāryo na tatra vaḥ
||38||आदौ संधाय दनुजैः कुरुताम्बुधिमन्थनम् ॥
साहायं वः करिष्यामि खेदः कार्यो न तत्र वः
amṛtaṃ ca śriyo dṛṣṭiṃ prāpya pūrvādhikaujasaḥ ||
bhavitāro madvimukhā daityāstu kleśabhāginaḥ
||39||अमृतं च श्रियो दृष्टिं प्राप्य पूर्वाधिकौजसः ॥
भवितारो मद्विमुखा दैत्यास्तु क्लेशभागिनः
skanda uvāca
ityuktvāṃtardadhe viṣṇurbhaktasaṅkaṭanāśanaḥ ||
devāstasmai namaskṛtya taduktaṃ kartumārabhan
||40||इत्युक्त्वांतर्दधे विष्णुर्भक्तसङ्कटनाशनः ॥
देवास्तस्मै नमस्कृत्य तदुक्तं कर्तुमारभन्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇava khaṇḍe śrīvāsudevamāhātmye śrīvāsudevaprasādanirūpaṇaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ || 10 ||