bakulārkamāhātmyakathanam
vyāsa uvāca
śaṃbhośca paścime bhāge sthāpitaḥ kaśyapātmajaḥ ||
tatrāsti tanmahābhāga ravikṣetraṃ taducyate
||1||शंभोश्च पश्चिमे भागे स्थापितः कश्यपात्मजः ॥
तत्रास्ति तन्महाभाग रविक्षेत्रं तदुच्यते
tatrotpannau mahādivyau rūpayauvanasaṃyutau ||
nāsatyāvaśvinau devau vikhyātau gadanāśanau
||2||तत्रोत्पन्नौ महादिव्यौ रूपयौवनसंयुतौ ॥
नासत्यावश्विनौ देवौ विख्यातौ गदनाशनौ
yudhiṣṭhira uvāca
pitāmaha mahābhāga kathayasva prasādataḥ ||
utpattiraśvinoścaiva mṛtyuloke ca tatkatham
||3||पितामह महाभाग कथयस्व प्रसादतः ॥
उत्पत्तिरश्विनोश्चैव मृत्युलोके च तत्कथम्
ravilokātkathaṃ sūryo dharāyāmavatāritaḥ ||
etatsarvaṃ prayatnena kathayasva prasādataḥ
||4||रविलोकात्कथं सूर्यो धरायामवतारितः ॥
एतत्सर्वं प्रयत्नेन कथयस्व प्रसादतः
yacchrutvā hi mahābhāga sarvapāpaiḥ pramucyate
||5||यच्छ्रुत्वा हि महाभाग सर्वपापैः प्रमुच्यते
vyāsa uvāca
sādhu pṛṣṭaṃ tvayā bhūpa ūrdhvalokakathānakam ||
yacchrutvā naraśārdūla sarvarogātpramucyate ||
viśvakarmmasutā saṃjñā aṃśumadraviṇā vṛtā
||6||साधु पृष्टं त्वया भूप ऊर्ध्वलोककथानकम् ॥
यच्छ्रुत्वा नरशार्दूल सर्वरोगात्प्रमुच्यते ॥
विश्वकर्म्मसुता संज्ञा अंशुमद्रविणा वृता
sūryaṃ dṛṣṭvā sadā saṃjñā svākṣisaṃyamanaṃ vyadhāt ||
yatastataḥ saroṣo'rkaḥ saṃjñāṃ vacanamabravīt
||97||सूर्यं दृष्ट्वा सदा संज्ञा स्वाक्षिसंयमनं व्यधात् ॥
यतस्ततः सरोषोऽर्कः संज्ञां वचनमब्रवीत्
sūrya uvāca
mayi dṛṣṭe sadā yasmātkuruṣe svākṣisaṃyamam ||
tasmājjaniṣyate mūḍhe prajāsaṃyamano yamaḥ
||8||मयि दृष्टे सदा यस्मात्कुरुषे स्वाक्षिसंयमम् ॥
तस्माज्जनिष्यते मूढे प्रजासंयमनो यमः
tataḥ sā capalaṃ devī dadarśa ca bhayākulam ||
vilolitadṛśaṃ dṛṣṭvā punarāha ca tāṃ raviḥ
||9||ततः सा चपलं देवी ददर्श च भयाकुलम् ॥
विलोलितदृशं दृष्ट्वा पुनराह च तां रविः
yasmādvilolitā dṛṣṭirmayi dṛṣṭe tvayā dhunā ||
tasmādvilolitāṃ saṃjñe tanayāṃ prasaviṣyasi
||10||यस्माद्विलोलिता दृष्टिर्मयि दृष्टे त्वया धुना ॥
तस्माद्विलोलितां संज्ञे तनयां प्रसविष्यसि
vyāsa uvāca
tatastasyāstu saṃjajñe bhartṛśāpena tena vai ||
yamaśca yamunā yeyaṃ vikhyātā sumahānadī
||11||ततस्तस्यास्तु संजज्ञे भर्तृशापेन तेन वै ॥
यमश्च यमुना येयं विख्याता सुमहानदी
sā ca saṃjñā ravestejo mahadduḥkhena bhāminī ||
asahaṃtīva sā citte ciṃtayāmāsa vai tadā
||12||सा च संज्ञा रवेस्तेजो महद्दुःखेन भामिनी ॥
असहंतीव सा चित्ते चिंतयामास वै तदा
kiṃ karomi kva gacchāmi kva gatāyāśca nirvṛtiḥ ||
bhavenmama kathaṃ bhartuḥ kopamarkasya naśyati
||13||किं करोमि क्व गच्छामि क्व गतायाश्च निर्वृतिः ॥
भवेन्मम कथं भर्तुः कोपमर्कस्य नश्यति
iti saṃciṃtya bahudhā prajāpatisutā tadā ||
sādhu mene mahābhāgā pitṛsaṃśrayamāpasā
||14||इति संचिंत्य बहुधा प्रजापतिसुता तदा ॥
साधु मेने महाभागा पितृसंश्रयमापसा
tataḥ pitṛgṛhaṃ gaṃtuṃ kṛtabuddhiryaśasvinī ||
chāyāmāhūyātmanastu sā devī dayitā raveḥ
||15||ततः पितृगृहं गंतुं कृतबुद्धिर्यशस्विनी ॥
छायामाहूयात्मनस्तु सा देवी दयिता रवेः
tāṃ covāca tvayā stheyamatra bhānoryathā mayā ||
tathā samyagapatyeṣu vartitavyaṃ tathā ravau
||16||तां चोवाच त्वया स्थेयमत्र भानोर्यथा मया ॥
तथा सम्यगपत्येषु वर्तितव्यं तथा रवौ
duṣṭamapi na vācyaṃ te yathā bahumataṃ mama ||
saivāsmi saṃjñāhamiti vācyamevaṃ tvayānaghe
||17||दुष्टमपि न वाच्यं ते यथा बहुमतं मम ॥
सैवास्मि संज्ञाहमिति वाच्यमेवं त्वयानघे
chāyāsaṃjñovāca
ākeśagrahaṇāccāhamāśāpācca vacastathā ||
kariṣye kathayiṣyāmi yāvatkeśāpakarṣaṇā t
||18||आकेशग्रहणाच्चाहमाशापाच्च वचस्तथा ॥
करिष्ये कथयिष्यामि यावत्केशापकर्षणा त्
ityuktā sā tadā devī jagāma bhavanaṃ pituḥ ||
dadarśa tatra tvaṣṭāraṃ tapasā dhūtakilbiṣam
||19||इत्युक्ता सा तदा देवी जगाम भवनं पितुः ॥
ददर्श तत्र त्वष्टारं तपसा धूतकिल्बिषम्
bahumānācca tenāpi pūjitā viśva karmmaṇā ||
tatsthau pitṛgṛhe sā tu kiṃcitkālamaniṃditā
||20||बहुमानाच्च तेनापि पूजिता विश्व कर्म्मणा ॥
तत्स्थौ पितृगृहे सा तु किंचित्कालमनिंदिता
tataḥ prāha sa dharmajñaḥ pitā nāticiroṣitām ||
viśvakarmā sutāṃ premṇā bahumā napurassaram
||21||ततः प्राह स धर्मज्ञः पिता नातिचिरोषिताम् ॥
विश्वकर्मा सुतां प्रेम्णा बहुमा नपुरस्सरम्
tvāṃ tu me paśyato vatse dināni subahūnyapi ||
muhūrtena samāni syuḥ kiṃtu dharmo vilupyate
||22||त्वां तु मे पश्यतो वत्से दिनानि सुबहून्यपि ॥
मुहूर्तेन समानि स्युः किंतु धर्मो विलुप्यते
bāṃdhaveṣu ciraṃ vāso na nārīṇāṃ yaśaskaraḥ ||
manoratho bāṃdhavānāṃ bhāryā pitṛgṛhe sthitā
||23||बांधवेषु चिरं वासो न नारीणां यशस्करः ॥
मनोरथो बांधवानां भार्या पितृगृहे स्थिता
sa tvaṃ trailokyanāthena bhartrā sūryeṇa saṃgatā ||
piturgṛhe ciraṃ kālaṃ vastuṃ nārhasi putrike
||24||स त्वं त्रैलोक्यनाथेन भर्त्रा सूर्येण संगता ॥
पितुर्गृहे चिरं कालं वस्तुं नार्हसि पुत्रिके
ato bhartṛgṛhaṃ gaccha dṛṣṭo'haṃ pūjitā ca me ||
punarāgamanaṃ kāryaṃ darśanāya śubhekṣaṇe
||25||अतो भर्तृगृहं गच्छ दृष्टोऽहं पूजिता च मे ॥
पुनरागमनं कार्यं दर्शनाय शुभेक्षणे
vyāsa uvāca
ityuktā sā tadā kṣipraṃ tathetyuktā ca vai mune ||
pūjayitvā tu pitaraṃ sā jagāmottarānkurūn
||26||इत्युक्ता सा तदा क्षिप्रं तथेत्युक्ता च वै मुने ॥
पूजयित्वा तु पितरं सा जगामोत्तरान्कुरून्
sūryatāpamanicchatī tejasastasya bibhyatī ||
tapaścacāra tatrāpi vaḍavārūpadhāriṇī
||27||सूर्यतापमनिच्छती तेजसस्तस्य बिभ्यती ॥
तपश्चचार तत्रापि वडवारूपधारिणी
saṃjñāmityeva manvāno dvitīyāyāṃ divaspatiḥ ||
janayāmāsa tanayau kanyāṃ caikāṃ manoramām
||28||संज्ञामित्येव मन्वानो द्वितीयायां दिवस्पतिः ॥
जनयामास तनयौ कन्यां चैकां मनोरमाम्
chāyā svatanayeṣveva yathā preṣṇādhyavartata ||
tathā na saṃjñākanyāyāṃ putrayoścāpyavartata ||
lālanāsu ca bhojyeṣu viśeṣamanuvāsaram
||29||छाया स्वतनयेष्वेव यथा प्रेष्णाध्यवर्तत ॥
तथा न संज्ञाकन्यायां पुत्रयोश्चाप्यवर्तत ॥
लालनासु च भोज्येषु विशेषमनुवासरम्
manustatkṣāṃtavānasyā yamastasyā na cākṣamat ||
tāḍanāya tataḥ kopātpādastena samudyataḥ ||
tasyāḥ punaḥ kṣāṃtamanā na tu dehe nyapātayat
||30||मनुस्तत्क्षांतवानस्या यमस्तस्या न चाक्षमत् ॥
ताडनाय ततः कोपात्पादस्तेन समुद्यतः ॥
तस्याः पुनः क्षांतमना न तु देहे न्यपातयत्
tataḥ śaśāpa taṃ kopācchāyāsaṃjñā yamaṃ nṛpa ||
kiṃcitprasphuramāṇoṣṭhī vicalatpāṇipallavā
||31||ततः शशाप तं कोपाच्छायासंज्ञा यमं नृप ॥
किंचित्प्रस्फुरमाणोष्ठी विचलत्पाणिपल्लवा
patnyāṃ piturmayi yadi pādamudyacchase balāt ||
bhuvi tasmādayaṃ pādastavādyaiva bhaviṣyati
||32||पत्न्यां पितुर्मयि यदि पादमुद्यच्छसे बलात् ॥
भुवि तस्मादयं पादस्तवाद्यैव भविष्यति
ityākarṇya yamaḥ śāpaṃ mātaryativiśaṃkitaḥ ||
abhyetya pitaraṃ prāha praṇipātapurassaram
||33||इत्याकर्ण्य यमः शापं मातर्यतिविशंकितः ॥
अभ्येत्य पितरं प्राह प्रणिपातपुरस्सरम्
tātaitanmahadāścaryamadṛṣṭamiti ca kvacit ||
mātā vātsalyarūpeṇa śāpaṃ putre prayacchati
||34||तातैतन्महदाश्चर्यमदृष्टमिति च क्वचित् ॥
माता वात्सल्यरूपेण शापं पुत्रे प्रयच्छति
yathā mātā mamācaṣṭa neyaṃ mātā tathā mama ||
nirguṇeṣvapi putreṣu na mātā nirguṇā bhavet
||35||यथा माता ममाचष्ट नेयं माता तथा मम ॥
निर्गुणेष्वपि पुत्रेषु न माता निर्गुणा भवेत्
yamasyaitadvacaḥ śrutvā bhagavāṃstimirāpahaḥ ||
chāyāsaṃjñāmathāhūya papraccha kvagateti ca
||36||यमस्यैतद्वचः श्रुत्वा भगवांस्तिमिरापहः ॥
छायासंज्ञामथाहूय पप्रच्छ क्वगतेति च
sā cāha tanayā tvaṣṭurahaṃ saṃjñā vibhāvaso ||
patnī tava tvayāpatyānyetāni janitāni me
||37||सा चाह तनया त्वष्टुरहं संज्ञा विभावसो ॥
पत्नी तव त्वयापत्यान्येतानि जनितानि मे
itthaṃ vivasvatastāṃ tu bahuśaḥ pṛcchato yadā ||
nācacakṣe tadā kruddho bhāsvāṃstāṃ śaptumudyataḥ
||38||इत्थं विवस्वतस्तां तु बहुशः पृच्छतो यदा ॥
नाचचक्षे तदा क्रुद्धो भास्वांस्तां शप्तुमुद्यतः
tataḥ sā kathayāmāsa yathāvṛttaṃ vivasvate ||
viditārthaśca bhagavāñjagāma tvaṣṭu rālayam
||39||ततः सा कथयामास यथावृत्तं विवस्वते ॥
विदितार्थश्च भगवाञ्जगाम त्वष्टु रालयम्
tataḥ saṃpūjayāmāsa tvaṣṭā trailokyapūjitam ||
bhāsvankiṃ rahitā śaktyā nijagehamupāgataḥ
||40||ततः संपूजयामास त्वष्टा त्रैलोक्यपूजितम् ॥
भास्वन्किं रहिता शक्त्या निजगेहमुपागतः
saṃjñāṃ papraccha taṃ tasmai kathayāmāsa tattvavit ||
āgatā seha me veśma bhavataḥ preṣitā rave
||41||संज्ञां पप्रच्छ तं तस्मै कथयामास तत्त्ववित् ॥
आगता सेह मे वेश्म भवतः प्रेषिता रवे
divākaraḥ samādhistho vaḍavārūpadhāriṇīm ||
tapaścaraṃtīṃ dadṛśe uttareṣu kuruṣvatha
||42||दिवाकरः समाधिस्थो वडवारूपधारिणीम् ॥
तपश्चरंतीं ददृशे उत्तरेषु कुरुष्वथ
asahyamānā sūryasya tejastenātipīḍitā ||
vahnyābhanijarūpaṃ tu cchāyārūpaṃ vimucya ca
||43||असह्यमाना सूर्यस्य तेजस्तेनातिपीडिता ॥
वह्न्याभनिजरूपं तु च्छायारूपं विमुच्य च
dharmāraṇye samāgatya tapa stepe suduṣkaram ||
chāyāputraṃ śaniṃ dṛṣṭvā yamaṃ cānyaṃ ca bhūpate
||44||धर्मारण्ये समागत्य तप स्तेपे सुदुष्करम् ॥
छायापुत्रं शनिं दृष्ट्वा यमं चान्यं च भूपते
tadaiva vismitaḥ sūryo duṣṭaputrau samīkṣya ca ||
jñātuṃ dadhyau kṣaṇaṃ dhyātvā viditvā tacca kāraṇam
||45||तदैव विस्मितः सूर्यो दुष्टपुत्रौ समीक्ष्य च ॥
ज्ञातुं दध्यौ क्षणं ध्यात्वा विदित्वा तच्च कारणम्
ghṛṇyauṣṇyāddagdhadehā sā tapastepe pativratā ||
yena māṃ tejasā sahyaṃ draṣṭuṃ naiva śaśāka ha
||46||घृण्यौष्ण्याद्दग्धदेहा सा तपस्तेपे पतिव्रता ॥
येन मां तेजसा सह्यं द्रष्टुं नैव शशाक ह
pañcāśaddhāyanetīte gatvā kau tapa ācarat ||
pradyotano vicāryaivaṃ gatvā śīghraṃ manojavaḥ
||47||पञ्चाशद्धायनेतीते गत्वा कौ तप आचरत् ॥
प्रद्योतनो विचार्यैवं गत्वा शीघ्रं मनोजवः
dharmāraṇye vare puṇye yatra saṃjñāsthitā tapaḥ ||
āgataṃ taṃ raviṃ dṛṣṭvā vaḍavā samajāyata
||48||धर्मारण्ये वरे पुण्ये यत्र संज्ञास्थिता तपः ॥
आगतं तं रविं दृष्ट्वा वडवा समजायत
sūryapatnī sadā saṃjñā sūryaścāśvastato'bhavat ||
tābhyāṃ sahābhūtsaṃyogo ghrāṇe liṃgaṃ niveśya ca
||49||सूर्यपत्नी सदा संज्ञा सूर्यश्चाश्वस्ततोऽभवत् ॥
ताभ्यां सहाभूत्संयोगो घ्राणे लिंगं निवेश्य च
tadā tau ca samutpannau yugalāvaśvinau bhuvi ||
prādurbhūtaṃ jalaṃ tatra dakṣiṇena khureṇa ca
||50||तदा तौ च समुत्पन्नौ युगलावश्विनौ भुवि ॥
प्रादुर्भूतं जलं तत्र दक्षिणेन खुरेण च
vidalite bhūmibhāge tatra kuṃḍaṃ samudbabhau ||
dvitīyaṃ tu punaḥ kuṃḍaṃ paścārdhacaraṇodbhavam
||51||विदलिते भूमिभागे तत्र कुंडं समुद्बभौ ॥
द्वितीयं तु पुनः कुंडं पश्चार्धचरणोद्भवम्
uttaravāhinyāḥ kāśyā kurukṣetrādi vai tathā ||
gaṃgāpurīsamaphalaṃ kuṇḍe'tra muninoditam
||52||उत्तरवाहिन्याः काश्या कुरुक्षेत्रादि वै तथा ॥
गंगापुरीसमफलं कुण्डेऽत्र मुनिनोदितम्
tatphalaṃ samavāpnoti taptakuṇḍe na saṃśayaḥ ||
snānaṃ vidhāya tatraiva sarvapāpaiḥ pramucyate
||53||तत्फलं समवाप्नोति तप्तकुण्डे न संशयः ॥
स्नानं विधाय तत्रैव सर्वपापैः प्रमुच्यते
na punarjāyate dehaḥ kuṣṭhādivyādhipīḍitaḥ ||
etatte kathitaṃ bhūpa dasrāṃśotpattikāraṇam
||54||न पुनर्जायते देहः कुष्ठादिव्याधिपीडितः ॥
एतत्ते कथितं भूप दस्रांशोत्पत्तिकारणम्
tadā brahmādayo devā āgatāstatra bhūpate ||
dattvā saṃjñāvaraṃ śubhraṃ ciṃtitādadhikaṃ hi taiḥ
||55||तदा ब्रह्मादयो देवा आगतास्तत्र भूपते ॥
दत्त्वा संज्ञावरं शुभ्रं चिंतितादधिकं हि तैः
sthāpayitvā raviṃ tatra bakulākhyavanādhipam ||
ānarcuste tadā saṃjñāṃ pūrvarūpā'bhavattadā
||56||स्थापयित्वा रविं तत्र बकुलाख्यवनाधिपम् ॥
आनर्चुस्ते तदा संज्ञां पूर्वरूपाऽभवत्तदा
sthāpitā tatra rājñī ca kumārau yugalau tadā ||
etattīrthaphalaṃ vakṣye śṛṇu rājanmahāmate
||57||स्थापिता तत्र राज्ञी च कुमारौ युगलौ तदा ॥
एतत्तीर्थफलं वक्ष्ये शृणु राजन्महामते
ādisthānaṃ kuruśreṣṭha devairapi sudurlabham ||
ravikuṇḍe naraḥ snātvā śraddhāyukto jiteṃdriyaḥ
||58||आदिस्थानं कुरुश्रेष्ठ देवैरपि सुदुर्लभम् ॥
रविकुण्डे नरः स्नात्वा श्रद्धायुक्तो जितेंद्रियः
tārayetsa pitṝnsarvānmahānarakagānapi ||
śraddhayā yaḥ pibettoyaṃ saṃtarpya pitṛdevatāḥ
||59||तारयेत्स पितॄन्सर्वान्महानरकगानपि ॥
श्रद्धया यः पिबेत्तोयं संतर्प्य पितृदेवताः
svalpaṃ vāpi bahuvāpi sarvaṃ koṭiguṇaṃ bhavet ||
saptamyāṃ ravivāreṇa grahaṇaṃ caṃdrasūryayoḥ
||60||स्वल्पं वापि बहुवापि सर्वं कोटिगुणं भवेत् ॥
सप्तम्यां रविवारेण ग्रहणं चंद्रसूर्ययोः
ravikuṇḍe ca ye snātāḥ na te vai garbhagāminaḥ ||
sakrāṃtau ca vyatīpāte vaidhṛteṣu ca parvasu
||61||रविकुण्डे च ये स्नाताः न ते वै गर्भगामिनः ॥
सक्रांतौ च व्यतीपाते वैधृतेषु च पर्वसु
pūrṇamāsyāmamāvāsyāṃ caturddaśyāṃ sitāsite ||
ravikuṃḍe ca yaḥ snātaḥ kratukoṭiphalaṃ labhet
||62||पूर्णमास्याममावास्यां चतुर्द्दश्यां सितासिते ॥
रविकुंडे च यः स्नातः क्रतुकोटिफलं लभेत्
pūjayedbakulārkaṃ ca ekacittena mānavaḥ ||
sa yāti paramaṃ dhāma sa yāvattapate raviḥ
||63||पूजयेद्बकुलार्कं च एकचित्तेन मानवः ॥
स याति परमं धाम स यावत्तपते रविः
tasya lakṣmīḥ sthirā nūnaṃ labhate saṃtatiṃ sukham ||
arivargaḥ kṣayaṃ yāti prasādācca divaspateḥ
||64||तस्य लक्ष्मीः स्थिरा नूनं लभते संततिं सुखम् ॥
अरिवर्गः क्षयं याति प्रसादाच्च दिवस्पतेः
nāgnerbhayaṃ hi tasya syānna vyāghrānna ca daṃtinaḥ ||
na ca sarppabhayaṃ kvāpi bhūtapretādibhīrnahi
||65||नाग्नेर्भयं हि तस्य स्यान्न व्याघ्रान्न च दंतिनः ॥
न च सर्प्पभयं क्वापि भूतप्रेतादिभीर्नहि
bālagrahāśca sarve'pi revatī vṛddharevatī ||
te sarve nāśamāyāṃti bakulārka namostu te
||66||बालग्रहाश्च सर्वेऽपि रेवती वृद्धरेवती ॥
ते सर्वे नाशमायांति बकुलार्क नमोस्तु ते
gāvastasya vivarddhaṃte dhanaṃ dhānyaṃ tathaiva ca ||
avicchedo bhavedvaṃśo bakulārke namaskṛte
||67||गावस्तस्य विवर्द्धंते धनं धान्यं तथैव च ॥
अविच्छेदो भवेद्वंशो बकुलार्के नमस्कृते
kākavandhyā ca yā nārī anapatyā mṛtaprajā ||
vandhyā virūpitā caiva viṣakanyāśca yāḥ striyaḥ
||68||काकवन्ध्या च या नारी अनपत्या मृतप्रजा ॥
वन्ध्या विरूपिता चैव विषकन्याश्च याः स्त्रियः
evaṃ doṣaiḥ pramucyaṃte snātvā kuṇḍe ca bhūpate ||
saubhāgyastrīsutāṃścaiva rūpaṃ cāpnoti sarvaśaḥ
||69||एवं दोषैः प्रमुच्यंते स्नात्वा कुण्डे च भूपते ॥
सौभाग्यस्त्रीसुतांश्चैव रूपं चाप्नोति सर्वशः
vyādhigrastopi yo martyaḥ ṣaṇmāsāccaiva mānavaḥ ||
ravikuṇḍe ca susnātaḥ sarvarogātpramucyate
||70||व्याधिग्रस्तोपि यो मर्त्यः षण्मासाच्चैव मानवः ॥
रविकुण्डे च सुस्नातः सर्वरोगात्प्रमुच्यते
nīlotsargavidhiṃ yastu ravikṣetre karoti vai ||
pitarastṛptimāyāṃti yāvadābhūtasaṃplavam
||71||नीलोत्सर्गविधिं यस्तु रविक्षेत्रे करोति वै ॥
पितरस्तृप्तिमायांति यावदाभूतसंप्लवम्
kanyādānaṃ ca yaḥ kuryādasminkṣetre ca putraka ||
udvāhaparipūtātmā brahmaloke mahīyate
||72||कन्यादानं च यः कुर्यादस्मिन्क्षेत्रे च पुत्रक ॥
उद्वाहपरिपूतात्मा ब्रह्मलोके महीयते
dhenudānaṃ ca śayyāṃ ca vidrumaṃ ca hayaṃ tathā ||
dāsīmahiṣīghaṇṭāśca tilaṃ kāṃcanasaṃyutam
||73||धेनुदानं च शय्यां च विद्रुमं च हयं तथा ॥
दासीमहिषीघण्टाश्च तिलं कांचनसंयुतम्
dhenuṃ tilamayīṃ dadyādasmi nkṣetre ca bhārata ||
upānahau ca chatraṃ ca śītatrāṇādikaṃ tathā
||74||धेनुं तिलमयीं दद्यादस्मि न्क्षेत्रे च भारत ॥
उपानहौ च छत्रं च शीतत्राणादिकं तथा
lakṣahomaṃ tathā rudraṃ rudrātirudrameva ca ||
tasminsthāne ca yatkiṃciddadāti śraddhayānvitaḥ
||75||लक्षहोमं तथा रुद्रं रुद्रातिरुद्रमेव च ॥
तस्मिन्स्थाने च यत्किंचिद्ददाति श्रद्धयान्वितः
ekaikasya phalaṃ tāta vakṣyāmi śṛṇu tattvataḥ ||
dānena labhate bhogāniha loke paratra ca
||76||एकैकस्य फलं तात वक्ष्यामि शृणु तत्त्वतः ॥
दानेन लभते भोगानिह लोके परत्र च
rājyaṃ ca labhate martyaḥ kṛtvodvāhaṃ tu mānuṣāḥ ||
jāyāto dharmakāmārthāḥ prāpyaṃte nātra saṃśayaḥ
||77||राज्यं च लभते मर्त्यः कृत्वोद्वाहं तु मानुषाः ॥
जायातो धर्मकामार्थाः प्राप्यंते नात्र संशयः
pūjāyā labhate saukhyaṃ bhavejjanmanijanmani ||
saptamyāṃ raviyuktāyāṃ bakulārkaṃ smarettu yaḥ
||78||पूजाया लभते सौख्यं भवेज्जन्मनिजन्मनि ॥
सप्तम्यां रवियुक्तायां बकुलार्कं स्मरेत्तु यः
jvarādeḥ śatrutaścaiva vyādhestasya bhayaṃ nahi
||79||ज्वरादेः शत्रुतश्चैव व्याधेस्तस्य भयं नहि
yudhiṣṭhira uvāca
bakulārketi vai nāma kathaṃ jātaṃ ravermune ||
etanme vadatāṃ śreṣṭha tattvamākhyātumarhasi
||80||बकुलार्केति वै नाम कथं जातं रवेर्मुने ॥
एतन्मे वदतां श्रेष्ठ तत्त्वमाख्यातुमर्हसि
vyāsa uvāca
yadā saṃjñā ca rājeṃdra sūryārthaṃ caikacetasā ||
tepe bakulavṛkṣādhaḥ patyustejaḥ praśāṃ taye
||81||यदा संज्ञा च राजेंद्र सूर्यार्थंं चैकचेतसा ॥
तेपे बकुलवृक्षाधः पत्युस्तेजः प्रशां तये
prādurbhāvaṃ raverdṛṣṭvā vaḍavā samajāyata ||
atyaṃtaṃ gopatiḥ śāṃto bakulasya samīpataḥ
||82||प्रादुर्भावं रवेर्दृष्ट्वा वडवा समजायत ॥
अत्यंतं गोपतिः शांतो बकुलस्य समीपतः
suṣuve ca tadā rājñī sutau divyau manoharau ||
tenāsya prathitaṃ nāma bakulārketi vai raveḥ
||83||सुषुवे च तदा राज्ञी सुतौ दिव्यौ मनोहरौ ॥
तेनास्य प्रथितं नाम बकुलार्केति वै रवेः
yastatra kurute snānaṃ vyādhistasya na pīḍayet ||
dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca labhate nātra saṃśayaḥ
||84||यस्तत्र कुरुते स्नानं व्याधिस्तस्य न पीडयेत् ॥
धर्ममर्थं च कामं च लभते नात्र संशयः
ṣaṇmāsātsiddhimāpnoti mokṣaṃ ca labhate naraḥ ||
etaduktaṃ mahārāja bakulārkasya vaibhavam
||85||षण्मासात्सिद्धिमाप्नोति मोक्षं च लभते नरः ॥
एतदुक्तं महाराज बकुलार्कस्य वैभवम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe pūrvabhāge dharmāraṇyopākhyāne bakulārkamāhātmyakathanaṃnāma trayodaśo'dhyāyaḥ || 13 ||