śrīmātāmāhātmyavarṇanam
vyāsa uvāca
dakṣiṇe sthāpitā rājañchām̐tā devī mahābalā ||
sā vividhāmbaradharā vanamālāvibhūṣitā
||1||दक्षिणे स्थापिता राजञ्छाँता देवी महाबला ॥
सा विविधाम्बरधरा वनमालाविभूषिता
tāmasī sā mahārāja madhukaiṭabhanāśinī ||
viṣṇunā tatra vai nyastā śivapatnī nṛpottama
||2||तामसी सा महाराज मधुकैटभनाशिनी ॥
विष्णुना तत्र वै न्यस्ता शिवपत्नी नृपोत्तम
sā caivāṣṭabhujā ramyā meghaśyāmā manoramā ||
kṛṣṇāṃbaradharā devī vyāghravāhanasaṃsthitā
||3||सा चैवाष्टभुजा रम्या मेघश्यामा मनोरमा ॥
कृष्णांबरधरा देवी व्याघ्रवाहनसंस्थिता
dvīpicarmaparīdhānā divyābharaṇabhūṣitā ||
ghaṃṭātriśūlākṣamālākamaṃḍaludharā śubhā
||4||द्वीपिचर्मपरीधाना दिव्याभरणभूषिता ॥
घंटात्रिशूलाक्षमालाकमंडलुधरा शुभा
alaṃkṛtabhujā devī sarvadevanamaskṛtā ||
dhanaṃ dhānyaṃ sutānbhogānsvabhaktebhyaḥ prayacchati
||5||अलंकृतभुजा देवी सर्वदेवनमस्कृता ॥
धनं धान्यं सुतान्भोगान्स्वभक्तेभ्यः प्रयच्छति
pūjayetkamalai rdivyaiḥ karpūrāgarucaṃdanaiḥ ||
taduddeśena tatraiva pūjayeddvijasattamān
||6||पूजयेत्कमलै र्दिव्यैः कर्पूरागरुचंदनैः ॥
तदुद्देशेन तत्रैव पूजयेद्द्विजसत्तमान्
kumārīrbhojayedannairvividhairbhaktibhāvataḥ ||
dhūpairdīpaiḥ phalaiḥ ramyaiḥ pūjayecca surādibhiḥ
||7||कुमारीर्भोजयेदन्नैर्विविधैर्भक्तिभावतः ॥
धूपैर्दीपैः फलैः रम्यैः पूजयेच्च सुरादिभिः
māṃsaistu vividhairdivyairathavā dhānyapiṣṭajaiḥ ||
anyaiśca vividhairdhānyaiḥ pāyasairvaṭakaistathā
||8||मांसैस्तु विविधैर्दिव्यैरथवा धान्यपिष्टजैः ॥
अन्यैश्च विविधैर्धान्यैः पायसैर्वटकैस्तथा
odanaiḥ kṛśarāpūpaiḥ pūjayetsusamāhitaḥ ||
stutipāṭhena tatraiva śaktistotrairmanoharaiḥ
||9||ओदनैः कृशरापूपैः पूजयेत्सुसमाहितः ॥
स्तुतिपाठेन तत्रैव शक्तिस्तोत्रैर्मनोहरैः
ripavastasya naśyaṃti sarvatra vijayī bhavet ||
raṇe rājakule dyūte labhate jayamaṃgalam
||10||रिपवस्तस्य नश्यंति सर्वत्र विजयी भवेत् ॥
रणे राजकुले द्यूते लभते जयमंगलम्
saumyā śāṃtā mahārāja sthāpitā kulamātṛkā ||
śrīmātā sā prasiddhā ca māhātmyaṃ śṛṇu bhūpate
||11||सौम्या शांता महाराज स्थापिता कुलमातृका ॥
श्रीमाता सा प्रसिद्धा च माहात्म्यं शृणु भूपते
kulamātā mahāśaktistatrāste nṛpasattama ||
kumārī brahmaputrī sā rakṣārthaṃ vidhinā kṛtā
||12||कुलमाता महाशक्तिस्तत्रास्ते नृपसत्तम ॥
कुमारी ब्रह्मपुत्री सा रक्षार्थं विधिना कृता
sthānamātā ca sā devī śrīmātā sābhidhānataḥ ||
trirūpā sā dvijātīnāṃ nirmitā rakṣaṇāya ca
||13||स्थानमाता च सा देवी श्रीमाता साभिधानतः ॥
त्रिरूपा सा द्विजातीनां निर्मिता रक्षणाय च
kamaṇḍaludharā devī ghaṇṭābharaṇabhūṣitā ||
akṣamālāyutā rājañchubhā sā śubharūpiṇī
||14||कमण्डलुधरा देवी घण्टाभरणभूषिता ॥
अक्षमालायुता राजञ्छुभा सा शुभरूपिणी
kumārī cādimātā ca sthānatrāṇakarāpi ca ||
daityaghnī kāmadā caiva mahāmohavināśinī
||15||कुमारी चादिमाता च स्थानत्राणकरापि च ॥
दैत्यघ्नी कामदा चैव महामोहविनाशिनी
bhaktigamyā ca sā devī kumārī brahmaṇaḥ sutā ||
raktāṃbaradharā sādhuraktacaṃdanacarcitā
||16||भक्तिगम्या च सा देवी कुमारी ब्रह्मणः सुता ॥
रक्तांबरधरा साधुरक्तचंदनचर्चिता
raktamālyā daśabhujā paṃcavaktrā sureśvarī ||
caṃdrāvataṃsikā mātā surā suranamaskṛtā
||17||रक्तमाल्या दशभुजा पंचवक्त्रा सुरेश्वरी ॥
चंद्रावतंसिका माता सुरा सुरनमस्कृता
sākṣātsarasvatīrūpā rakṣārthaṃ vidhinā kṛtā ||
oṃkārā sā mahāpuṇyā kājeśena vinirmitā
||18||साक्षात्सरस्वतीरूपा रक्षार्थं विधिना कृता ॥
ॐकारा सा महापुण्या काजेशेन विनिर्मिता
ṛṣibhiḥ siddhayakṣā disurapannagamānavaiḥ ||
praṇamyāṃghriyugā tebhyo dadāti manasepsitam
||19||ऋषिभिः सिद्धयक्षा दिसुरपन्नगमानवैः ॥
प्रणम्यांघ्रियुगा तेभ्यो ददाति मनसेप्सितम्
pālayantī ca saṃsthānaṃ dvijātīnāṃ hitāya vai ||
yathaurasānsutānmātā pālayantīha sadguṇaiḥ
||20||पालयन्ती च संस्थानं द्विजातीनां हिताय वै ॥
यथौरसान्सुतान्माता पालयन्तीह सद्गुणैः
atha pālayatī devī śrīmātā kuladevatā ||
upadravāṇi sarvāṇi nāśayetsatataṃ stutā
||21||अथ पालयती देवी श्रीमाता कुलदेवता ॥
उपद्रवाणि सर्वाणि नाशयेत्सततं स्तुता
sarvavighnopaśamanī śrīmātā smaraṇena hi ||
vivāhe copavīte ca sīmaṃte śubhakarmaṇi
||22||सर्वविघ्नोपशमनी श्रीमाता स्मरणेन हि ॥
विवाहे चोपवीते च सीमंते शुभकर्मणि
sarveṣu bhaktakāryeṣu śrīmātā pūjyate sadā ||
yathā laṃbodaraṃ devaṃ pūja yitvā samārabhet
||23||सर्वेषु भक्तकार्येषु श्रीमाता पूज्यते सदा ॥
यथा लंबोदरं देवं पूज यित्वा समारभेत्
kāryaṃ śubhaṃ sarvamapi śrīmātaraṃ tathā nṛpa ||
yatkiṃcidbhojanaṃ tvatra brāhmaṇebhyaḥ prayacchati
||24||कार्यं शुभं सर्वमपि श्रीमातरं तथा नृप ॥
यत्किंचिद्भोजनं त्वत्र ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति
athavā vinivedyaṃ ca kriyate yatparasparam ||
anivedya ca tāṃ rājankurvāṇo vighnameṣyati
||25||अथवा विनिवेद्यं च क्रियते यत्परस्परम् ॥
अनिवेद्य च तां राजन्कुर्वाणो विघ्नमेष्यति
tasmāttasyai nivedyātha tataḥ karma samārabhet ||
tadvareṇākhilaṃ karma avighnena hi siddhati ||
hemaṃte śiśire prāpte pūjayeddharmaputrikām
||26||तस्मात्तस्यै निवेद्याथ ततः कर्म समारभेत् ॥
तद्वरेणाखिलं कर्म अविघ्नेन हि सिद्धति ॥
हेमंते शिशिरे प्राप्ते पूजयेद्धर्मपुत्रिकाम्
hemapatre samālikhya rājate vātha kārayet ||
pādukāṃ cottamāṃ rājañchrīmātāyai nivedayet
||27||हेमपत्रे समालिख्य राजते वाथ कारयेत् ॥
पादुकां चोत्तमां राजञ्छ्रीमातायै निवेदयेत्
snātvā caiva śucirbhūtvā tilāmalakamiśritaiḥ ||
vāsobhiḥ sumanobhiśca dukūlaiḥ sumanoharaiḥ
||28||स्नात्वा चैव शुचिर्भूत्वा तिलामलकमिश्रितैः ॥
वासोभिः सुमनोभिश्च दुकूलैः सुमनोहरैः
lepayeccaṃdanaiḥ śubhraiḥ kukumaiḥ siṃdurāsakaiḥ ||
karpūrāgurukastūrīmiśritaiḥ karddamaistathā
||29||लेपयेच्चंदनैः शुभ्रैः कुकुमैः सिंदुरासकैः ॥
कर्पूरागुरुकस्तूरीमिश्रितैः कर्द्दमैस्तथा
karṇikāraiśca kahlāraiḥ karavīraiḥ sitāruṇaiḥ ||
caṃpakaiḥ ketakībhiśca japā kusumakaistathā
||30||कर्णिकारैश्च कह्लारैः करवीरैः सितारुणैः ॥
चंपकैः केतकीभिश्च जपा कुसुमकैस्तथा
yakṣakarddamakaiścaiva vilvapatrairakhaṃḍitaiḥ ||
pālāśajātipuṣpaiśca vaṭakairmāṣasaṃbhavaiḥ ||
pūpabhaktādidālībhistoṣayecchākasaṃcayaiḥ
||31||यक्षकर्द्दमकैश्चैव विल्वपत्रैरखंडितैः ॥
पालाशजातिपुष्पैश्च वटकैर्माषसंभवैः ॥
पूपभक्तादिदालीभिस्तोषयेच्छाकसंचयैः
dhūpadīpādipūrvaṃ tu pūjayejjagadaṃbikām ||
taddhiyaiva kumārīrvai viprānapi ca bhojayet ||
pāyasairghṛtayuktaiśca śarkarāmiśritairnṛpa
||32||धूपदीपादिपूर्वं तु पूजयेज्जगदंबिकाम् ॥
तद्धियैव कुमारीर्वै विप्रानपि च भोजयेत् ॥
पायसैर्घृतयुक्तैश्च शर्करामिश्रितैर्नृप
pakvānnairmodakādyaiśca tarpayedbhaktibhāvataḥ ||
tarpyamāṇe dvijaikasminsahasraphalamaśnute
||33||पक्वान्नैर्मोदकाद्यैश्च तर्पयेद्भक्तिभावतः ॥
तर्प्यमाणे द्विजैकस्मिन्सहस्रफलमश्नुते
daityānāṃ ghātakaṃ stotraṃ vācayecca punaḥ punaḥ ||
ekāgramānaso bhūtvā śrīmātaraṃ stuvīya yaḥ
||34||दैत्यानां घातकं स्तोत्रं वाचयेच्च पुनः पुनः ॥
एकाग्रमानसो भूत्वा श्रीमातरं स्तुवीय यः
tasya tuṣṭā varaṃ dadyātsnāpitā pūjitā stutā ||
aniṣṭāni ca sarvāṇi nāśayeddharmaputrikā
||35||तस्य तुष्टा वरं दद्यात्स्नापिता पूजिता स्तुता ॥
अनिष्टानि च सर्वाणि नाशयेद्धर्मपुत्रिका
aputro labhate putrānni rdhano dhanavānbhavet ||
rājyārthī labhate rājyaṃ vidyārthī labhate ca tām
||36||अपुत्रो लभते पुत्रान्नि र्धनो धनवान्भवेत् ॥
राज्यार्थी लभते राज्यं विद्यार्थी लभते च ताम्
śriyorthī labhate lakṣmīṃ bhāryārthī labhate ca tām ||
prasādācca sarasvatyā labhate nātra saṃśayaḥ
||37||श्रियोर्थी लभते लक्ष्मीं भार्यार्थी लभते च ताम् ॥
प्रसादाच्च सरस्वत्या लभते नात्र संशयः
ante ca paramaṃ sthānaṃ yatsurairapi durlabham ||
prāpnoti puruṣo nityaṃ sarasvatyāḥ prasādataḥ
||38||अन्ते च परमं स्थानं यत्सुरैरपि दुर्लभम् ॥
प्राप्नोति पुरुषो नित्यं सरस्वत्याः प्रसादतः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe pūrvabhāge dharmāraṇyamāhātmye śrīmātāmāhātmyavarṇanaṃnāma saptadaśo'dhyāyaḥ || 17 ||