gurumāhātmyam
śrīkṛṣṇa uvāca
bhagavānmaṃtramāhātmyaṃ bhavatā kathitaṃ prabho |
tatprayogavidhānaṃ ca sākṣācchrutisamaṃ yathā
||1||भगवान्मंत्रमाहात्म्यं भवता कथितं प्रभो ।
तत्प्रयोगविधानं च साक्षाच्छ्रुतिसमं यथा
idānīṃ śrotumicchāmi śivasaṃskāramuttamam |
maṃtrasaṃgrahaṇe kiṃcitsūcitanna tu vismṛtam
||2||इदानीं श्रोतुमिच्छामि शिवसंस्कारमुत्तमम् ।
मंत्रसंग्रहणे किंचित्सूचितन्न तु विस्मृतम्
upamanyuruvāca
hanta te kathayiṣyāmi sarvapāpaviśodhanam |
saṃskāraṃ paramaṃ puṇyaṃ śivena patibhāṣitam
||3||हन्त ते कथयिष्यामि सर्वपापविशोधनम् ।
संस्कारं परमं पुण्यं शिवेन पतिभाषितम्
samyakkṛtādhikāraḥ syātpūjādiṣu naro yataḥ |
saṃskāraḥ kathyate tena ṣaḍadhvapariśodhanam
||4||सम्यक्कृताधिकारः स्यात्पूजादिषु नरो यतः ।
संस्कारः कथ्यते तेन षडध्वपरिशोधनम्
dīyate yena vijñānaṃ kṣīyate pāśabaṃdhanam |
tasmātsaṃskāra evāyaṃ dīkṣetyapi ca kathyate
||5||दीयते येन विज्ञानं क्षीयते पाशबंधनम् ।
तस्मात्संस्कार एवायं दीक्षेत्यपि च कथ्यते
śāṃbhavī caiva śāktī ca māṃtrī caiva śivāgame |
dīkṣopadiśyate tredhā śivena paramātmanā
||6||शांभवी चैव शाक्ती च मांत्री चैव शिवागमे ।
दीक्षोपदिश्यते त्रेधा शिवेन परमात्मना
gurorālokamātreṇa sparśātsaṃbhāṣaṇādapi |
sadyassaṃjñā bhavejjaṃtoḥ pāśopakṣayakāriṇī
||7||गुरोरालोकमात्रेण स्पर्शात्संभाषणादपि ।
सद्यस्संज्ञा भवेज्जंतोः पाशोपक्षयकारिणी
sā dīkṣā śāṃbhavī proktā sā punarbhidyate dvidhā |
tīvrā tīvratarā ceti pāśo pakṣayabhedataḥ
||8||सा दीक्षा शांभवी प्रोक्ता सा पुनर्भिद्यते द्विधा ।
तीव्रा तीव्रतरा चेति पाशो पक्षयभेदतः
yayā syānnirvṛtiḥ sadyassaiva tīvratarā matā |
tīvrā tu jīvatotyaṃtaṃ puṃsaḥ pāpaviśodhikā
||9||यया स्यान्निर्वृतिः सद्यस्सैव तीव्रतरा मता ।
तीव्रा तु जीवतोत्यंतं पुंसः पापविशोधिका
śaktī jñānavatī dīkṣā śiṣyadehaṃ praviśya tu |
guruṇā yogamārgeṇa kriyate jñānacakṣuṣā
||10||शक्ती ज्ञानवती दीक्षा शिष्यदेहं प्रविश्य तु ।
गुरुणा योगमार्गेण क्रियते ज्ञानचक्षुषा
māṃtrī kriyāvatī dīkṣā kuṃḍamaṃḍalapūrvikā |
maṃdamaṃdataroddeśātkartavyā guruṇā bahiḥ
||11||मांत्री क्रियावती दीक्षा कुंडमंडलपूर्विका ।
मंदमंदतरोद्देशात्कर्तव्या गुरुणा बहिः
śaktipātānusāreṇa śiṣyo 'nugrahamarhati |
śaivadharmānusārasya tanmūlatvātsamāsataḥ
||12||शक्तिपातानुसारेण शिष्यो ऽनुग्रहमर्हति ।
शैवधर्मानुसारस्य तन्मूलत्वात्समासतः
yatra śaktirna patitā tatra śuddhirna jāyate |
na vidyā na śivācāro na muktirna ca siddhayaḥ
||13||यत्र शक्तिर्न पतिता तत्र शुद्धिर्न जायते ।
न विद्या न शिवाचारो न मुक्तिर्न च सिद्धयः
tasmālliṃgāni saṃvīkṣya śaktipātasya bhūyasaḥ |
jñānena kriyayā vātha guruśśiṣyaṃ viśodhayet
||14||तस्माल्लिंगानि संवीक्ष्य शक्तिपातस्य भूयसः ।
ज्ञानेन क्रियया वाथ गुरुश्शिष्यं विशोधयेत्
yo 'nyathā kurute mohātsa vinaśyati durmatiḥ |
tasmātsarvaprakāreṇa guruḥ śiṣyaṃ parīkṣayet
||15||यो ऽन्यथा कुरुते मोहात्स विनश्यति दुर्मतिः ।
तस्मात्सर्वप्रकारेण गुरुः शिष्यं परीक्षयेत्
lakṣaṇaṃ śaktipātasya prabodhānaṃdasaṃbhavaḥ |
sā yasmātparamā śaktiḥ prabodhānaṃdarūpiṇī
||16||लक्षणं शक्तिपातस्य प्रबोधानंदसंभवः ।
सा यस्मात्परमा शक्तिः प्रबोधानंदरूपिणी
ānaṃdabodhayorliṃgamaṃtaḥkaraṇavikriyāḥ |
yathā syātkaṃparomāṃcasvaranetrāṃgavikriyāḥ
||17||आनंदबोधयोर्लिंगमंतःकरणविक्रियाः ।
यथा स्यात्कंपरोमांचस्वरनेत्रांगविक्रियाः
śiṣyopi lakṣaṇairebhiḥ kuryādguruparīkṣaṇam |
tatsaṃparkaiḥ śivārcādau saṃgatairvātha tadgataiḥ
||18||शिष्योपि लक्षणैरेभिः कुर्याद्गुरुपरीक्षणम् ।
तत्संपर्कैः शिवार्चादौ संगतैर्वाथ तद्गतैः
śiṣyastu śikṣaṇīyatvādgurorgauravakāraṇāt |
tasmātsarvaprayatnena gurorgauravamācaret
||19||शिष्यस्तु शिक्षणीयत्वाद्गुरोर्गौरवकारणात् ।
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन गुरोर्गौरवमाचरेत्
yo gurussa śivaḥ prokto yaḥ śivaḥ sa guruḥ smṛtaḥ |
gururvā śiva evātha vidyākāreṇa saṃsthitaḥ
||20||यो गुरुस्स शिवः प्रोक्तो यः शिवः स गुरुः स्मृतः ।
गुरुर्वा शिव एवाथ विद्याकारेण संस्थितः
yathā śivastathā vidyā yathā vidyā tathā guruḥ |
śivavidyā gurūṇāṃ ca pūjayā sadṛśaṃ phalam
||21||यथा शिवस्तथा विद्या यथा विद्या तथा गुरुः ।
शिवविद्या गुरूणां च पूजया सदृशं फलम्
sarvadevātmakaścāsau sarvamaṃtramayo guruḥ |
tasmātsarvaprayatnena yasyājñāṃ śirasā vahet
||22||सर्वदेवात्मकश्चासौ सर्वमंत्रमयो गुरुः ।
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन यस्याज्ञां शिरसा वहेत्
śreyo 'rthī yadi gurvājñāṃ manasāpi na laṃghayet |
gurvājñāpālako yasmājjñānasaṃpattimaśnute
||23||श्रेयो ऽर्थी यदि गुर्वाज्ञां मनसापि न लंघयेत् ।
गुर्वाज्ञापालको यस्माज्ज्ञानसंपत्तिमश्नुते
gacchaṃstiṣṭhansvapanbhuṃjannānyatkarma samācaret |
samakṣaṃ yadi kurvīta sarvaṃ cānujñayā guroḥ
||24||गच्छंस्तिष्ठन्स्वपन्भुंजन्नान्यत्कर्म समाचरेत् ।
समक्षं यदि कुर्वीत सर्वं चानुज्ञया गुरोः
gurorgṛhe samakṣaṃ vā na yatheṣṭāsano bhavet |
gururdevo yataḥ sākṣāttadgṛhaṃ devamandiram
||25||गुरोर्गृहे समक्षं वा न यथेष्टासनो भवेत् ।
गुरुर्देवो यतः साक्षात्तद्गृहं देवमन्दिरम्
pāpināṃ ca yathā saṃgāttatpāpātpatito bhavet |
yatheha vahnisaṃparkānmalaṃ tyajati kāṃcanam
||26||पापिनां च यथा संगात्तत्पापात्पतितो भवेत् ।
यथेह वह्निसंपर्कान्मलं त्यजति कांचनम्
tathaiva gurusaṃparkātpāpaṃ tyajati mānavaḥ |
yathā vahnisamīpastho ghṛtakumbho vilīyate
||27||तथैव गुरुसंपर्कात्पापं त्यजति मानवः ।
यथा वह्निसमीपस्थो घृतकुम्भो विलीयते
tathā pāpaṃ vilīyeta hyācāryasya samīpataḥ |
yathā prajvalito vahniḥ śuṣkamārdraṃ ca nirdahet
||28||तथा पापं विलीयेत ह्याचार्यस्य समीपतः ।
यथा प्रज्वलितो वह्निः शुष्कमार्द्रं च निर्दहेत्
tathāyamapi saṃtuṣṭo guruḥ pāpaṃ kṣaṇāddahet |
manasā karmaṇā vācā guroḥ krodhaṃ na kārayet
||29||तथायमपि संतुष्टो गुरुः पापं क्षणाद्दहेत् ।
मनसा कर्मणा वाचा गुरोः क्रोधं न कारयेत्
tasya krodhena dahyaṃte hyāyuḥśrījñānasatkriyāḥ |
tatkrodhakāriṇo ye syusteṣāṃ yajñāśca niṣphalāḥ
||30||तस्य क्रोधेन दह्यंते ह्यायुःश्रीज्ञानसत्क्रियाः ।
तत्क्रोधकारिणो ये स्युस्तेषां यज्ञाश्च निष्फलाः
yamaśca niyamāścaiva nātra kāryā vicāraṇā |
gurorviruddhaṃ yadvākyaṃ na vadejjātucinnaraḥ
||31||यमश्च नियमाश्चैव नात्र कार्या विचारणा ।
गुरोर्विरुद्धं यद्वाक्यं न वदेज्जातुचिन्नरः
vadedyadi mahāmohādrauravaṃ narakaṃ vrajet |
manasā karmaṇā vācā gurumuddiśya yatnataḥ
||32||वदेद्यदि महामोहाद्रौरवं नरकं व्रजेत् ।
मनसा कर्मणा वाचा गुरुमुद्दिश्य यत्नतः
śreyorthī cennaro dhīmānna mithyācāramācaret |
gurorhitaṃ priyaṃ kuryādādiṣṭo vā na vā sadā
||33||श्रेयोर्थी चेन्नरो धीमान्न मिथ्याचारमाचरेत् ।
गुरोर्हितं प्रियं कुर्यादादिष्टो वा न वा सदा
asamakṣaṃ samakṣaṃ vā tasya kāryaṃ samācaret |
itthamācāravānbhakto nityamudyuktamānasaḥ
||34||असमक्षं समक्षं वा तस्य कार्यं समाचरेत् ।
इत्थमाचारवान्भक्तो नित्यमुद्युक्तमानसः
gurupriyakaraḥ śiṣyaḥ śaivadharmāṃstato 'rhati |
guruścedguṇavānprājñaḥ paramānaṃdabhāsakaḥ
||35||गुरुप्रियकरः शिष्यः शैवधर्मांस्ततो ऽर्हति ।
गुरुश्चेद्गुणवान्प्राज्ञः परमानंदभासकः
tattvavicchivasaṃsakto muktido na tu cāparaḥ |
saṃvitsaṃjananaṃ tattvaṃ paramānaṃdasaṃbhavam
||36||तत्त्वविच्छिवसंसक्तो मुक्तिदो न तु चापरः ।
संवित्संजननं तत्त्वं परमानंदसंभवम्
tattattvaṃ viditaṃ yena sa evānaṃdadarśakaḥ |
na punarnāmamātreṇa saṃvidārahitastu yaḥ
||37||तत्तत्त्वं विदितं येन स एवानंददर्शकः ।
न पुनर्नाममात्रेण संविदारहितस्तु यः
anyonyaṃ tārayennaukā kiṃ śilā tārayecchilām |
etasyā nāmamātreṇa muktirvai nāmamātrikā
||38||अन्योन्यं तारयेन्नौका किं शिला तारयेच्छिलाम् ।
एतस्या नाममात्रेण मुक्तिर्वै नाममात्रिका
yaiḥ punarviditaṃ tattvaṃ te muktā mocayantyapi |
tattvahīne kuto bodhaḥ kuto hyātmaparigrahaḥ
||39||यैः पुनर्विदितं तत्त्वं ते मुक्ता मोचयन्त्यपि ।
तत्त्वहीने कुतो बोधः कुतो ह्यात्मपरिग्रहः
parigrahavinirmuktaḥ paśurityabhidhīyate |
paśubhiḥ preritaścāpi paśutvaṃ nātivartate
||40||परिग्रहविनिर्मुक्तः पशुरित्यभिधीयते ।
पशुभिः प्रेरितश्चापि पशुत्वं नातिवर्तते
tasmāttattvavideveha mukto mocaka iṣyate |
sarvalakṣaṇasaṃyuktaḥ sarvaśāstravidapyayam
||41||तस्मात्तत्त्वविदेवेह मुक्तो मोचक इष्यते ।
सर्वलक्षणसंयुक्तः सर्वशास्त्रविदप्ययम्
sarvopāyavidhijño 'pi tattvahīnastu niṣphalaḥ |
yasyānubhavaparyaṃtā buddhistattve pravartate
||42||सर्वोपायविधिज्ञो ऽपि तत्त्वहीनस्तु निष्फलः ।
यस्यानुभवपर्यंता बुद्धिस्तत्त्वे प्रवर्तते
tasyāvalokanādyaiśca parānando 'bhijāyate |
tasmādyasyaiva saṃparkātprabodhānaṃdasaṃbhavaḥ
||43||तस्यावलोकनाद्यैश्च परानन्दो ऽभिजायते ।
तस्माद्यस्यैव संपर्कात्प्रबोधानंदसंभवः
guruṃ tameva vṛṇuyānnāparaṃ matimānnaraḥ |
sa śiṣyairvinayācāracaturairucito guruḥ
||44||गुरुं तमेव वृणुयान्नापरं मतिमान्नरः ।
स शिष्यैर्विनयाचारचतुरैरुचितो गुरुः
yāvadvijñāyate tāvatsevanīyo mumukṣubhiḥ |
jñāte tasminsthirā bhaktiryāvattattvaṃ samāśrayet
||45||यावद्विज्ञायते तावत्सेवनीयो मुमुक्षुभिः ।
ज्ञाते तस्मिन्स्थिरा भक्तिर्यावत्तत्त्वं समाश्रयेत्
na tu tattvaṃ tyajejjātu nopekṣeta kathaṃcana |
yatrānaṃdaḥ prabodho vā nālpamapyupalabhyate
||46||न तु तत्त्वं त्यजेज्जातु नोपेक्षेत कथंचन ।
यत्रानंदः प्रबोधो वा नाल्पमप्युपलभ्यते
vatsarādapi śiṣyeṇa so 'nyaṃ gurumupāśrayet |
gurumanyaṃ prapanne 'pi nāvamanyeta paurvikam |
gurorbhrātṃstathā putrānbodhakānprerakānapi
||47||वत्सरादपि शिष्येण सो ऽन्यं गुरुमुपाश्रयेत् ।
गुरुमन्यं प्रपन्ने ऽपि नावमन्येत पौर्विकम् ।
गुरोर्भ्रात्ःंस्तथा पुत्रान्बोधकान्प्रेरकानपि
tatrādāvupasaṃgamya brāhmaṇaṃ vedapāragam |
gurumārādhayetprājñaṃ śubhagaṃ priyadarśanam
||48||तत्रादावुपसंगम्य ब्राह्मणं वेदपारगम् ।
गुरुमाराधयेत्प्राज्ञं शुभगं प्रियदर्शनम्
sarvābhayapradātāraṃ karuṇākrāṃtamānasam |
toṣayettaṃ prayatnena manasā karmaṇā girā
||49||सर्वाभयप्रदातारं करुणाक्रांतमानसम् ।
तोषयेत्तं प्रयत्नेन मनसा कर्मणा गिरा
tāvadārādhayecchiṣyaḥ prasannosau bhavedyathā |
tasminprasanne śiṣyasya sadyaḥ pāpakṣayo bhavet
||50||तावदाराधयेच्छिष्यः प्रसन्नोसौ भवेद्यथा ।
तस्मिन्प्रसन्ने शिष्यस्य सद्यः पापक्षयो भवेत्
tasmāddhanāni ratnāni kṣetrāṇi ca gṛhāṇi ca |
bhūṣaṇāni ca vāsāṃsi yānaśayyāsanāni ca
||51||तस्माद्धनानि रत्नानि क्षेत्राणि च गृहाणि च ।
भूषणानि च वासांसि यानशय्यासनानि च
etāni gurave dadyādbhaktyā vittānusārataḥ |
vittaśāṭhyaṃ na kurvīta yadīcchetparamāṃ gatim
||52||एतानि गुरवे दद्याद्भक्त्या वित्तानुसारतः ।
वित्तशाठ्यं न कुर्वीत यदीच्छेत्परमां गतिम्
sa eva janako mātā bhartā bandhurdhanaṃ sukham |
sakhā mitraṃ ca yattasmātsarvaṃ tasmai nivedayet
||53||स एव जनको माता भर्ता बन्धुर्धनं सुखम् ।
सखा मित्रं च यत्तस्मात्सर्वं तस्मै निवेदयेत्
nivedya paścātsvātmānaṃ sānvayaṃ saparigraham |
samarpya sodakaṃ tasmai nityaṃ tadvaśago bhavet
||54||निवेद्य पश्चात्स्वात्मानं सान्वयं सपरिग्रहम् ।
समर्प्य सोदकं तस्मै नित्यं तद्वशगो भवेत्
yadā śivāya svātmānaṃ dattavān deśikātmane |
tadā śaivo bhaveddehī na tato 'sti punarbhavaḥ
||55||यदा शिवाय स्वात्मानं दत्तवान् देशिकात्मने ।
तदा शैवो भवेद्देही न ततो ऽस्ति पुनर्भवः
guruśca svāśritaṃ śiṣyaṃ varṣamekaṃ parīkṣayet |
brāhmaṇaṃ kṣatriyaṃ vaiśyaṃ dvivarṣaṃ ca trivarṣakam
||56||गुरुश्च स्वाश्रितं शिष्यं वर्षमेकं परीक्षयेत् ।
ब्राह्मणं क्षत्रियं वैश्यं द्विवर्षं च त्रिवर्षकम्
prāṇadravyapradānādyairādeśaiśca samāsamaiḥ |
uttamāṃścādhame kṛtvā nīcānuttamakarmaṇi
||57||प्राणद्रव्यप्रदानाद्यैरादेशैश्च समासमैः ।
उत्तमांश्चाधमे कृत्वा नीचानुत्तमकर्मणि
ākruṣṭāstāḍitā vāpi ye viṣādaṃ na yāntyapi |
te yogyāḥ saṃyatāḥ śuddhāḥ śivasaṃskārakarmaṇi
||58||आक्रुष्टास्ताडिता वापि ये विषादं न यान्त्यपि ।
ते योग्याः संयताः शुद्धाः शिवसंस्कारकर्मणि
ahiṃsakā dayāvaṃto nityamudyuktacetasaḥ |
amānino buddhimaṃtastyaktaspardhāḥ priyaṃvadāḥ
||59||अहिंसका दयावंतो नित्यमुद्युक्तचेतसः ।
अमानिनो बुद्धिमंतस्त्यक्तस्पर्धाः प्रियंवदाः
ṛjavo mṛdavaḥ svacchā vinītāḥ sthiracetasaḥ |
śaucācārasamāyuktāḥ śivabhaktā dvijātayaḥ
||60||ऋजवो मृदवः स्वच्छा विनीताः स्थिरचेतसः ।
शौचाचारसमायुक्ताः शिवभक्ता द्विजातयः
evaṃ vṛttasamopetā vāṅmanaḥkāyakarmabhiḥ |
śodhyā bodhyā yathānyāyamiti śāstreṣu niścayaḥ
||61||एवं वृत्तसमोपेता वाङ्मनःकायकर्मभिः ।
शोध्या बोध्या यथान्यायमिति शास्त्रेषु निश्चयः
nādhikāraḥ svato nāryāḥ śivasaṃskārakarmaṇi |
niyogādbharturastyeva bhaktiyuktā yadīśvare
||62||नाधिकारः स्वतो नार्याः शिवसंस्कारकर्मणि ।
नियोगाद्भर्तुरस्त्येव भक्तियुक्ता यदीश्वरे
tathaiva bhartṛhīnāyā putrāderabhyanujñayā |
adhikāro bhavatyeva kanyāyāḥ piturājñayā |
śūdrāṇāṃ martyajātīnāṃ patitānāṃ viśeṣataḥ
||63||तथैव भर्तृहीनाया पुत्रादेरभ्यनुज्ञया ।
अधिकारो भवत्येव कन्यायाः पितुराज्ञया ।
शूद्राणां मर्त्यजातीनां पतितानां विशेषतः
tathā saṃkarajātīnāṃ nādhvaśuddhirvidhīyate |
taipyakṛtrimabhāvaścecchive paramakāraṇe
||64||तथा संकरजातीनां नाध्वशुद्धिर्विधीयते ।
तैप्यकृत्रिमभावश्चेच्छिवे परमकारणे
pādodakapradānādyaiḥ kuryuḥ pāpaviśodhanam |
atrānulomajātā ye yuktā eva dvijātiṣu
||65||पादोदकप्रदानाद्यैः कुर्युः पापविशोधनम् ।
अत्रानुलोमजाता ये युक्ता एव द्विजातिषु
teṣāmadhvaviśuddhyādi kuryānmātṛkulocitam |
yā tu kanyā svapitrādyaiśśivadharme niyojitā
||66||तेषामध्वविशुद्ध्यादि कुर्यान्मातृकुलोचितम् ।
या तु कन्या स्वपित्राद्यैश्शिवधर्मे नियोजिता
sā bhaktāya pradātavyā nāparāya virodhine |
dattā cetpratikūlāya pramādādbodhayetpatim
||67||सा भक्ताय प्रदातव्या नापराय विरोधिने ।
दत्ता चेत्प्रतिकूलाय प्रमादाद्बोधयेत्पतिम्
aśaktā taṃ parityajya manasā dharmamācaret |
yathā munivaraṃ tyaktvā patimatriṃ pativratā
||68||अशक्ता तं परित्यज्य मनसा धर्ममाचरेत् ।
यथा मुनिवरं त्यक्त्वा पतिमत्रिं पतिव्रता
kṛtakṛtyā 'bhavatpūrvaṃ tapasārādhya śaṅkaram |
yathā nārāyaṇaṃ devaṃ tapasārādhya pāṃḍavān
||69||कृतकृत्या ऽभवत्पूर्वं तपसाराध्य शङ्करम् ।
यथा नारायणं देवं तपसाराध्य पांडवान्
patīṃllabdhavatī dharme gurubhirna niyojitā |
asvātantryakṛto doṣo nehāsti paramārthataḥ
||70||पतींल्लब्धवती धर्मे गुरुभिर्न नियोजिता ।
अस्वातन्त्र्यकृतो दोषो नेहास्ति परमार्थतः
śivadharme niyuktāyāśśivaśāsanagauravāt |
bahunātra kimuktena yo 'pi ko 'pi śivāśrayaḥ
||71||शिवधर्मे नियुक्तायाश्शिवशासनगौरवात् ।
बहुनात्र किमुक्तेन यो ऽपि को ऽपि शिवाश्रयः
saṃskāryo gurvadhīnaścetsaṃskriyā na prabhidyate |
gurorālokanādeva sparśātsaṃbhāṣaṇādapi
||72||संस्कार्यो गुर्वधीनश्चेत्संस्क्रिया न प्रभिद्यते ।
गुरोरालोकनादेव स्पर्शात्संभाषणादपि
yasya saṃjāyate prajñā tasya nāsti parājayaḥ |
manasā yastu saṃskāraḥ kriyate yogavartmanā
||73||यस्य संजायते प्रज्ञा तस्य नास्ति पराजयः ।
मनसा यस्तु संस्कारः क्रियते योगवर्त्मना
sa neha kathito guhyo guruvaktraikagocaraḥ |
kriyāvānyastu saṃskāraḥ kuṃḍamaṃḍapapūrvakaḥ |
sa vakṣyate samāsena tasya śakyo na vistaraḥ
||74||स नेह कथितो गुह्यो गुरुवक्त्रैकगोचरः ।
क्रियावान्यस्तु संस्कारः कुंडमंडपपूर्वकः ।
स वक्ष्यते समासेन तस्य शक्यो न विस्तरः
iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe dīkṣāvidhāne gurumāhātmyaṃ nāma pañcadaśo 'dhyāyaḥ