शिवदीक्षाविधानवर्णनम्
उपमन्युरुवाच
अतः परं समावेक्ष्य गुरुः शिष्यस्य योग्यताम् ।
षडध्वशुद्धिं कुर्वीत सर्वबंधविमुक्तये
॥१॥कलां तत्त्वं च भुवनं वर्णं पदमतः परम् ।
मंत्रश्चेति समासेन षडध्वा परिपठ्यते
॥२॥निवृत्त्याद्याः कलाः पञ्च कलाध्वा कथ्यते बुधैः ।
व्याप्ताः कलाभिरितरे त्वध्वानः पञ्च पञ्चभिः
॥३॥शिवतत्त्वादिभूम्यंतं तत्त्वाध्वा समुदाहृतः ।
षड्विंशत्संख्ययोपेतः शुद्धाशुद्धोभयात्मकः
॥४॥आधाराद्युन्मनांतश्च भुवनाध्वा प्रकीर्तितः ।
विना भेदोपभेदाभ्यां षष्टिसंख्यासमन्वितः
॥५॥पञ्चाशद्रुद्ररूपास्तु वर्णा वर्णाध्वसंज्ञिताः ।
अनेकभेदसंपन्नः पदाध्वा समुदाहृतः
॥६॥सर्वोपमंत्रैर्मंत्राध्वा व्याप्तः परमविद्यया ।
यथा शिवो न तत्त्वेषु गण्यते तत्त्वनायकः
॥७॥मंत्राध्वनि न गण्येत तथासौ मंत्रनायकः ।
कलाध्वनो व्यापकत्वं व्याप्यत्वं चेतराध्वनाम्
॥८॥न वेत्ति तत्त्वतो यस्य नैवार्हत्यध्वशोधनम् ।
षड्विधस्याध्वनो रूपं न येन विदितं भवेत्
॥९॥व्याप्यव्यापकता तेन ज्ञातुमेव न शक्यते ।
तस्मादध्वस्वरूपं च व्याप्यव्यापकतां तथा
॥१०॥यथावदवगम्यैव कुर्यादध्वविशोधनम् ।
कुंडमंडलपर्यंतं तत्र कृत्वा यथा पुरा
॥११॥द्विहस्तमानं कुर्वीत प्राच्यां कलशमंडलम् ।
ततः स्नातश्शिवाचार्यः सशिष्यः कृतनैत्यकः
॥१२॥प्रविश्य मंडलं शंभोः पूजां पूर्ववदाचरेत् ।
तत्राढकावरैस्सिद्धं तंदुलैः पायसं प्रभोः
॥१३॥अर्धं निवेद्य होमार्थं शेषं समुपकल्पयेत् ।
पुरतः कल्पिते वाथ मंडले वर्णिमंडिते
॥१४॥स्थापयेत्पञ्चकलशान्दिक्षु मध्ये च देशिकः ।
तेषु ब्रह्माणि मूलार्णैर्बिन्दुनादसमन्वितैः
॥१५॥नम आद्यैर्यकरांतैः कल्पयेत्कल्पवित्तमः ।
ईशानं मध्यमे कुंभे पुरुषं पुरतः स्थिते
॥१६॥अघोरं दक्षिणे वामे वामं सद्यं च पश्चिमे ।
रक्षां विधाय मुद्रा च बद्ध्वा कुंभाभिमंत्रणम्
॥१७॥कृत्वा शिवानलैर्होमं प्रारभेत्यथा पुरा ।
यदर्धं पायसं पूर्वं होमार्थं परिकल्पितम्
॥१८॥हुत्वा शिष्यस्य तच्छेषं भोक्तुं समुपकल्पयेत् ।
तर्पणांतं च मंत्राणां कृत्वा कर्म यथा पुरा
॥१९॥हुत्वा पूर्णाहुतिं तेषां ततः कुर्यात्प्रदीपनम् ।
ओंकारादनु हुंकारं ततो मूलं फडंतकम्
॥२०॥स्वाहांतं दीपने प्राहुरंगानि च यथाक्रमम् ।
तेषामाहुतयस्तिस्रो देया दीपनकर्मणि
॥२१॥मंत्रैरेकैकशस्तैस्तु विचिन्त्या दीप्तमूर्तयः ।
त्रिगुणं त्रिगुणी कृत्य द्विजकन्याकृतं सितम्
॥२२॥सूत्रं सूत्रेण संमंत्र्य शिखाग्रे बंधयेच्छिशोः ।
चरणांगुष्ठपर्यंतमूर्ध्वकायस्य तिष्ठतः
॥२३॥लंबयित्वा तु तत्सूत्रं सुषुम्णां तत्र योजयेत् ।
शांतया मुद्रयादाय मूलमंत्रेण मंत्रवित्
॥२४॥हुत्वाहुतित्रयं तस्यास्सान्निध्यमुपकल्पयेत् ।
हृदि संताड्य शिष्यस्य पुष्पक्षेपेण पूर्ववत्
॥२५॥चैतन्यं समुपादाय द्वादशांते निवेद्य च ।
सूत्रं सूत्रेण संयोज्य संरक्ष्यास्त्रेण वर्मणा
॥२६॥अवगुंठ्याथ तत्सूत्रं शिष्यदेहं विचिंतयेत् ।
मूलत्रयमयं पाशं भोगभोग्यत्वलक्षणम्
॥२७॥विषयेन्द्रियदेहादिजनकं तस्य भावयेत् ।
व्योमादिभूतरूपिण्यः शांत्यतीतादयः कलाः
॥२८॥सूत्रे स्वनामभिर्योज्यः पूज्यश्चैव नमोयुतैः ।
अथवा बीजभूतैस्तत्कृत्वा पूर्वोदितं क्रमात्
॥२९॥ततो मलादेस्तत्त्वादौ व्याप्तिं समलोकयेत् ।
कलाव्याप्तिं मलादौ च हुत्वा संदीपयेत्कलाः
॥३०॥शिष्यं शिरसि संताड्य सूत्रं देहे यथाक्रमम् ।
शांत्यतीतपदे सूत्रं लाञ्छयेन्मंत्रमुच्चरन्
॥३१॥एवं कृत्वा निवृत्त्यन्तं शांत्यतीतमनुक्रमात् ।
हुत्वाहुतित्रयं पश्चान्मण्डले च शिवं यजेत्
॥३२॥देवस्य दक्षिणे शिष्यमुपवेश्योत्तरामुखम् ।
सदर्भे मण्डले दद्याद्धोमशिष्टं चरुं गुरुः
॥३३॥शिष्यस्तद्गुरुणा दत्तं सत्कृत्य शिवपूर्वकम् ।
भुक्त्वा पश्चाद्द्विराचम्य शिवमन्त्रमुदीरयेत्
॥३४॥अपरे मण्डले दद्यात्पञ्चगव्यं तथा गुरुः ।
सो ऽपि तच्छक्तितः पीत्वा द्विराचम्य शिवं स्मरेत्
॥३५॥तृतीये मण्डले शिष्यमुपवेश्य यथा पुरा ।
प्रदद्याद्दंतपवनं यथाशास्त्रोक्तलक्षणम्
॥३६॥अग्रेण तस्य मृदुना प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः ।
वाचं नियम्य चासीनश्शिष्यो दंतान्विशोधयेत्
॥३७॥प्रक्षाल्य दंतपवनं त्यक्त्वाचम्य शिवं स्मरेत् ।
प्रविशेद्देशिकादिष्टः प्रांजलिः शिवमण्डलम्
॥३८॥त्यक्तं तद्दन्तपवनं दृश्यते गुरुणा यदि ।
प्रागुदक्पश्चिमे वाग्रे शिवमन्यच्छिवेतरम्
॥३९॥अशस्ताशामुखे तस्मिन्गुरुस्तद्दोषशांतये ।
शतमर्धं तदर्धं वाजुहुयान्मूलमन्त्रतः
॥४०॥ततः शिष्यं समालभ्य जपित्वा कर्णयोः शिवम् ।
देवस्य दक्षिणे भागे तं शिष्यमधिवासयेत्
॥४१॥अहतास्तरणास्तीर्णे स दर्भशयने शुचिः ।
मंत्रिते ऽन्तः शिवं ध्यायञ्शयीत प्राक्छिरा निशि
॥४२॥शिखायां बद्धसूत्रस्य शिखया तच्छिखां गुरुः ।
आबध्याहतवस्त्रेण तमाच्छाद्य च वर्मणा
॥४३॥रेखात्रयं च परितो भस्मना तिलसर्षपैः ।
कृत्वास्त्रजप्तैस्तद्वाह्ये दिगीशानां बलिं हरेत्
॥४४॥शिष्यो ऽपि परतो ऽनश्नन्कृत्वैवमधिवासनम् ।
प्रबुध्योत्थाय गुरवे स्वप्नं दृष्टं निवेदयेत्
॥४५॥इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे शिवदीक्षाविधानवर्णनं नाम सप्तदशो ऽध्यायः