पूजाविधानव्याख्यानवर्णनम्
उपमन्युरुवाच
व्याख्यां पूजाविधानस्य प्रवदामि समासतः ।
शिवशास्त्रे शिवेनैव शिवायै कथितस्य तु
॥१॥अंगमभ्यंतरं यागमग्निकार्यावसानकम् ।
विधाय वा न वा पश्चाद्बहिर्यागं समाचरेत्
॥२॥तत्र द्रव्याणि मनसा कल्पयित्वा विशोध्य च ।
ध्यात्वा विनायकं देवं पूजयित्वा विधानतः
॥३॥दक्षिणे चोत्तरे चैव नंदीशं सुयशं तथा ।
आराध्य मनसा सम्यगासनं कल्पयेद्बुधः
॥४॥आराधनादिकैर्युक्तस्सिंहयोगासनादिकम् ।
पद्मासनं वा विमलं तत्त्वत्रयसमन्वितम्
॥५॥तस्योपरि शिवं ध्यायेत्सांबं सर्वमनोहरम् ।
सर्वलक्षणसंपन्नं सर्वावयवशोभनम्
॥६॥सर्वातिशयसंयुक्तं सर्वाभरणभूषितम् ।
रक्तास्यपाणिचरणं कुंदचंद्रस्मिताननम्
॥७॥शुद्धस्फटिकसंकाशं फुल्लपद्मत्रिलोचनम् ।
चतुर्भुजमुदाराङ्गं चारुचंद्रकलाधरम्
॥८॥वरदाभयहस्तं च मृगटंकधरं हरम् ।
भुजंगहारवलयं चारुनीलगलांतरम्
॥९॥सर्वोपमानरहितं सानुगं सपरिच्छदम् ।
ततः संचिंतयेत्तस्य वामभागे महेश्वरीम्
॥१०॥प्रफुल्लोत्पलपत्राभां विस्तीर्णायतलोचनाम् ।
पूर्णचंद्राभवदनां नीलकुंचितमूर्धजाम्
॥११॥नीलोत्पलदलप्रख्यां चन्द्रार्धकृतशेखराम् ।
अतिवृत्तघनोत्तुंगस्निग्धपीनपयोधराम्
॥१२॥तनुमध्यां पृथुश्रोणीं पीतसूक्ष्मवराम्बराम् ।
सर्वाभरणसंपन्नां ललाटतिलकोज्ज्वलाम्
॥१३॥विचित्रपुष्पसंकीर्णकेशपाशोपशोभिताम् ।
सर्वतो ऽनुगुणाकारां किंचिल्लज्जानताननाम्
॥१४॥हेमारविंदं विलसद्दधानां दक्षिणे करे ।
दंडवच्चापरं हस्ते न्यस्यासीनां महासने
॥१५॥पाशविच्छेदिकां साक्षात्सच्चिदानंदरूपिणीम् ।
एवं देवं च देवीं च ध्यात्वासनवरे शुभे
॥१६॥सर्वोपचारवद्भक्त्या भावपुष्पैस्समर्चयेत् ।
अथवा परिकल्प्यैवं मूर्तिमन्यतमां विभोः
॥१७॥शैवीं सदाशिवाख्यां वा तथा माहेश्वरीं पराम् ।
षड्विंशकाभिधानां वा श्रीकंठाख्यामथापि वा
॥१८॥मन्त्रन्यासादिकां चापि कृत्वा स्वस्यां तनौ यथा ।
अस्यां मूर्तौ मूर्तिमंतं शिवं सदसतः परम्
॥१९॥ध्यात्वा बाह्यक्रमेणैव पूजां निर्वर्तयेद्धिया ।
समिदाज्यादिभिः पश्चान्नाभौ होमं च भावयेत्
॥२०॥भ्रूमध्ये च शिवं ध्यायेच्छुद्धदीपशिखाकृतिम् ।
इत्थमंगे स्वतंत्रे वा योगे ध्यानमये शुभे
॥२१॥अग्निकार्यावसानं च सर्वत्रैव समो विधिः ।
अथ चिंतामयं सर्वं समाप्याराधनक्रमम्
॥२२॥लिंगे च पूजयेद्देवं स्थंडिले वानले ऽपि वा
॥२३॥इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे पूजाविधानव्याख्यानवर्णनं नाम त्रयोविंशो ऽध्यायः