देवीं समादधानेन देवेनेदं किमीरितम्
ऋषय ऊचुः
देवीं समादधानेन देवेनेदं किमीरितम् ।
अग्निषोमात्मकं विश्वं वागर्थात्मकमित्यपि
॥१॥आज्ञैकसारमैश्वर्यमाज्ञा त्वमिति चोदितम् ।
तदिदं श्रोतुमिच्छामो यथावदनुपूर्वशः
॥२॥वायुरुवाच
अग्निरित्युच्यते रौद्री घोरा या तैजसी तनुः ।
सोमः शाक्तो ऽमृतमयः शक्तेः शान्तिकरी तनुः
॥३॥अमृतं यत्प्रतिष्ठा सा तेजो विद्या कला स्वयम् ।
भूतसूक्ष्मेषु सर्वेषु त एव रसतेजसी
॥४॥द्विविधा तेजसो वृत्तिसूर्यात्मा चानलात्मिका ।
तथैव रसवृत्तिश्च सोमात्मा च जलात्मिका
॥५॥विद्युदादिमयन्तेजो मधुरादिमयो रसः ।
तेजोरसविभेदैस्तु धृतमेतच्चराचरम्
॥६॥अग्नेरमृतनिष्पत्तिरमृतेनाग्निरेधते ।
अत एव हि विक्रान्तमग्नीषोमं जगद्धितम्
॥७॥हविषे सस्यसम्पत्तिर्वृष्टिः सस्याभिवृद्धये ।
वृष्टेरेव हविस्तस्मादग्नीषोमधृतं जगत्
॥८॥अग्निरूर्ध्वं ज्वलत्येष यावत्सौम्यं परामृतम् ।
यावदग्न्यास्पदं सौम्यममृतं च स्रवत्यधः
॥९॥अत एव हि कालाग्निरधस्ताच्छक्तिरूर्ध्वतः ।
यावदादहनं चोर्ध्वमधश्चाप्लावनं भवेत्
॥१०॥आधारशक्त्यैव धृतः कालाग्निरयमूर्ध्वगः ।
तथैव निम्नगः सोमश्शिवशक्तिपदास्पदः
॥११॥शिवश्चोर्ध्वमधश्शक्तिरूर्ध्वं शक्तिरधः शिवः ।
तदित्थं शिवशक्तिभ्यान्नाव्याप्तमिह किञ्चन
॥१२॥असकृच्चाग्निना दग्धं जगद्यद्भस्मसात्कृतम् ।
अग्नेर्वीर्यमिदं चाहुस्तद्वीर्यं भस्म यत्ततः
॥१३॥यश्चेत्थं भस्मसद्भावं ज्ञात्वा स्नाति च भस्मना ।
अग्निरित्यादिभिर्मन्त्रैर्बद्धः पाशात्प्रमुच्यते
॥१४॥अग्नेर्वीर्यं तु यद्भस्म सोमेनाप्लावितम्पुनः ।
अयोगयुक्त्या प्रकृतेरधिकाराय कल्पते
॥१५॥योगयुक्त्या तु तद्भस्म प्लाव्यमानं समन्ततः ।
शाक्तेनामृतवर्षेण चाधिकारान्निवर्तयेत्
॥१६॥अतो मृत्युंजयायेत्थममृतप्लावनं सदा ।
शिवशक्त्यमृतस्पर्शे लब्धं येन कुतो मृतिः
॥१७॥यो वेद दहनं गुह्यं प्लावनं च यथोदितम् ।
अग्नीषोमपदं हित्वा न स भूयो ऽभिजायते
॥१८॥शिवाग्निना तनुं दग्ध्वा शक्तिसौम्या मृतेन यः ।
प्लावयेद्योगमार्गेण सो ऽमृतत्वाय कल्पते
॥१९॥हृदि कृत्वेममर्थं वै देवेन समुदाहृतम् ।
अग्नीषोमात्मकं विश्वं जगदित्यनुरूपतः
॥२०॥इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे भस्मतत्त्ववर्णनं नामाष्टाविंशो ऽध्यायः