रुद्राविर्भाववर्णनम्
वायुरुवाच
प्रतिकल्पं प्रवक्ष्यामि रुद्राविर्भावकारणम् ।
यतो विच्छिन्नसंताना ब्रह्मसृष्टिः प्रवर्तते
॥१॥कल्पेकल्पे प्रजाः सृष्ट्वा ब्रह्मा ब्रह्मांडसंभवः ।
अवृद्धिहेतोर्भूतानां मुमोह भृशदुःखितः
॥२॥तस्य दुःखप्रशांत्यर्थं प्रजानां च विवृद्धये ।
तत्तत्कल्पेषु कालात्मा रुद्रो रुद्रगणाधिपः
॥३॥निर्दिष्टः पममेशेन महेशो नीललोहितः ।
पुत्रो भूत्वानुगृह्णाति ब्रह्माणं ब्रह्मणोनुजः
॥४॥स एव भगवानीशस्तेजोराशिरनामयः ।
अनादिनिधनोधाता भूतसंकोचको विभुः
॥५॥परमैश्वर्यसंयुक्तः परमेश्वरभावितः ।
तच्छक्त्याधिष्ठितश्शश्वत्तच्चिह्नैरपि चिह्नितः
॥६॥तन्नामनामा तद्रूपस्तत्कार्यकरणक्षमः ।
तत्तुल्यव्यवहारश्च तदाज्ञापरिपालकः
॥७॥सहस्रादित्यसंकाशश्चन्द्रावयवभूषणः ।
भुजंगहारकेयूरवलयो मुंजमेखलः
॥८॥जलंधरविरिंचेन्द्रकपालशकलोज्ज्वलः ।
गङ्गातुंगतरंगार्धपिंगलाननमूर्धजः
॥९॥भग्नदंष्ट्रांकुराक्रान्तप्रान्तकान्तधराधरः ।
सव्यश्रवणपार्श्वांतमंडलीकृतकुण्डलः
॥१०॥महावृषभनिर्याणो महाजलदनिःस्वनः ।
महानलसमप्रख्यो महाबलपराक्रमः
॥११॥एवं घोरमहारूपो ब्रह्मपुत्रीं महेश्वरः ।
विज्ञानं ब्रह्मणे दत्त्वा सर्गे सहकरोति च
॥१२॥तस्माद्रुद्रप्रसादेन प्रतिकल्पं प्रजापतेः ।
प्रवाहरूपतो नित्या प्रजासृष्टिः प्रवर्तते
॥१३॥कदाचित्प्रार्थितः स्रष्टुं ब्रह्मणा नीललोहितः ।
स्वात्मना सदृशान् सर्वान् ससर्ज मनसा विभुः
॥१४॥कपर्दिनो निरातंकान्नीलग्रीवांस्त्रिलोचनान् ।
जरामरणनिर्मुक्तान् दीप्तशूलवरायुधान्
॥१५॥तैस्तु संच्छादितं सर्वं चतुर्दशविधं जगत् ।
तान्दृष्टा विविधान्रुद्रान् रुद्रमाह पितामहः
॥१६॥नमस्ते देवदेवेश मास्राक्षीरीदृशीः प्रजाः ।
अन्याः सृज त्वं भद्रं ते प्रजा मृत्युसमन्विताः
॥१७॥इत्युक्तः प्रहसन्प्राह ब्रह्माणं परमेश्वरः ।
नास्ति मे तादृशस्सर्गस्सृज त्वमशुभाः प्रजाः
॥१८॥ये त्विमे मनसा सृष्टा महात्मानो महाबलाः ।
चरिष्यंति मया सार्धं सर्व एव हि याज्ञिकाः
॥१९॥इत्युक्त्वा विश्वकर्माणं विश्वभूतेश्वरो हरः ।
सह रुद्रैः प्रजासर्गान्निवृत्तात्मा व्यतिष्ठत
॥२०॥ततः प्रभृति देवो ऽसौ न प्रसूते प्रजाः शुभाः ।
ऊर्ध्वरेताः स्थितः स्थाणुर्यावदाभूतसंप्लवम्
॥२१॥इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे रुद्राविर्भाववर्णनं नाम चतुर्दशो ऽध्यायः