Skip to content

Vājasaneyi Saṃhitā (Mādhyandina) — Chapter 8 (63 mantras)

Aṣṭamo'dhyāyaḥ

u̱pa̱yā̱magṛ̍hīto'syādi̱tyebhya̍stvā | viṣṇa̍ urugāyai̱ṣa te̱ soma̱sta ra̍kṣasva̱ mā tvā̍ dabhan

||8.1||

ka̱dā ca̱na sta̱rīra̍si̱ nendra̍ saścasi dā̱śuṣe̍ |

upo̱pennu ma̍ghava̱n bhūya̱ innu te̱ dāna̍ṃ de̱vasya̍ pṛcyata ādi̱tyebhya̍stvā

||8.2||

ka̱dā ca̱na pra yu̍cchasyu̱bhe ni pā̍si̱ janma̍nī |

turī̍yāditya̱ sava̍naṃ ta indri̱yamāta̍sthāva̱mṛta̍ṃ di̱vyā̱di̱tyebhya̍stvā

||8.3||

ya̱jño de̱vānā̱ṃ pratye̍ti su̱mnamādi̍tyāso̱ bhava̍tā mṛḍa̱yanta̍: |

ā vo̱'rvācī̍ suma̱tirva̍vṛtyāda̱hości̱dyā va̍rivo̱vitta̱rāsa̍dādi̱tyebhya̍stvā

||8.4||

viva̍svannādityai̱ṣa te̍ somapī̱thastasmi̍n matsva |

śrada̍smai naro̱ vaca̍se dadhātana̱ yadā̍śī̱rdā dampa̍tī vā̱mama̍śnu̱taḥ |

pumā̍n pu̱tro jā̍yate vi̱ndate̱ vasvadhā̍ vi̱śvāhā̍ra̱pa e̍dhate gṛ̱he

||8.5||

vā̱mama̱dya sa̍vitarvā̱mamu̱ śvo di̱ve di̍ve vā̱mama̱smabhya sāvīḥ |

vā̱masya̱ hi kṣaya̍sya deva̱ bhūre̍ra̱yā dhi̱yā vā̍ma̱bhāja̍: syāma

||8.6||

u̱pa̱yā̱magṛ̍hīto'si sāvi̱tro̱'si cano̱dhāśca̍no̱dhā a̍si̱ cano̱ mayi̍ dhehi |

jinva̍ ya̱jñaṃ jinva̍ ya̱jñapa̍ti̱ṃ bhagā̍ya de̱vāya̍ tvā savi̱tre

||8.7||

u̱pa̱yā̱magṛ̍hīto'si su̱śarmā̍'si supratiṣṭhā̱no bṛ̱hadu̍kṣāya̱ nama̍: |

viśve̍bhyastvā de̱vebhya̍ e̱ṣa te̱ yoni̱rviśve̍bhyastvā de̱vebhya̍:

||8.8||

u̱pa̱yā̱magṛ̍hīto'si̱ bṛha̱spati̍sutasya deva soma ta̱ indo̍rindri̱yāva̍ta̱: patnī̍vato̱ grahā̍m̐2 ṛdhyāsam |

a̱haṃ pa̱rastā̍da̱hama̱vastā̱dyada̱ntari̍kṣa̱ṃ tadu̍ me pi̱tā'bhū̍t |

a̱ha sūrya̍mubha̱yato̍ dadarśā̱haṃ de̱vānā̍ṃ para̱maṃ guhā̱ yat

||8.9||

agnā3i̱ patnī̍vantsa̱jūrde̱vena̱ tvaṣṭrā̱ soma̍ṃ piba̱ svāhā̍ |

pra̱jāpa̍ti̱rvṛṣā̍'si reto̱dhā reto̱ mayi̍ dhehi pra̱jāpa̍teste̱ vṛṣṇo̍ reto̱dhaso̍ reto̱dhāma̍śīya

||8.10||

u̱pa̱yā̱magṛ̍hīto'si̱ hari̍rasi hāriyoja̱no hari̍bhyāṃ tvā | haryo̍rdhā̱nā stha̍ sa̱haso̍mā̱ indrā̍ya

||8.11||

yaste̍ aśva̱sani̍rbha̱kṣo yo go̱sani̱stasya̍ ta i̱ṣṭaya̍juṣa stu̱taso̍masya śa̱stoktha̱syopa̍hūta̱syopa̍hūto bhakṣayāmi

||8.12||

de̱vakṛ̍ta̱syaina̍so'va̱yaja̍namasi manu̱ṣya̱kṛta̱syaina̍so'va̱yaja̍namasi pi̱tṛkṛ̍ta̱syaina̍so'va̱yaja̍namasyā̱tmakṛ̍tasyainaso'va̱yaja̍nama̱syena̍sa enaso'va̱yaja̍namasi |

yaccā̱hameno̍ vi̱dvām̐śca̱kāra̱ yaccāvi̍dvā̱m̐stasya̱ sarvasyaina̍so'va̱yaja̍namasi

||8.13||

saṃ varca̍sā̱ paya̍sā̱ saṃ ta̱nūbhi̱raga̍nmahi̱ mana̍sā̱ sa śi̱vena̍ |

tvaṣṭā̍ su̱datro̱ vi da̍dhātu̱ rāyo'nu̍mārṣṭu ta̱nvo yadvili̍ṣṭam

||8.14||

sami̍ndra ṇo̱ mana̍sā neṣi̱ gobhi̱: sa sū̱ribhi̍rmaghava̱ntsa sva̱styā |

saṃ brahma̍ṇā de̱vakṛ̍ta̱ṃ yadasti̱ saṃ de̱vānā suma̱tau ya̱jñiyā̍nā svāhā̍

||8.15||

saṃ varca̍sā̱ paya̍sā̱ saṃ ta̱nūbhi̱raga̍nmahi̱ mana̍sā̱ sa śi̱vena̍ |

tvaṣṭā̍ su̱datro̱ vi da̍dhātu̱ rāyo'nu̍mārṣṭu ta̱nvo yadvili̍ṣṭam

||8.16||

dhā̱tā rā̱tiḥ sa̍vi̱tedaṃ ju̍ṣantāṃ pra̱jāpa̍tirnidhi̱pā de̱vo a̱gniḥ |

tvaṣṭā̱ viṣṇu̍: pra̱jayā̍ sararā̱ṇā yaja̍mānāya̱ dravi̍ṇaṃ dadhāta̱ svāhā̍

||8.17||

su̱gā vo̍ devā̱: sada̍nā akarma̱ ya ā̍ja̱gmeda sava̍naṃ juṣā̱ṇāḥ |

bhara̍māṇā̱ vaha̍mānā ha̱vīṣya̱sme dha̍tta vasavo̱ vasū̍ni̱ svāhā̍

||8.18||

yām̐2 ā'va̍ha uśa̱to de̍va de̱vām̐stān prera̍ya̱ sve a̍gne sa̱dhasthe̍ |

ja̱kṣi̱vāsa̍: papi̱vājsa̍śca̱ viśve'su̍ṃ gha̱rma sva̱rāti̍ṣṭha̱tānu̱ svāhā̍

||8.19||

va̱ya hi tvā̍ praya̱ti ya̱jñe a̱sminna̍gne̱ hotā̍ra̱mavṛ̍ṇīmahī̱ha |

ṛdha̍gayā̱ ṛdha̍gu̱tāśa̍miṣṭhāḥ prajā̱nan ya̱jñamupa̍ yāhi vi̱dvāntsvāhā̍

||8.20||

devā̍ gātuvido gā̱tuṃ vi̱ttvā gā̱tumi̍ta | mana̍saspata i̱maṃ de̍va ya̱jña svāhā̱ vāte̍ dhāḥ

||8.21||

yajña̍ ya̱jñaṃ ga̍ccha ya̱jñapati̍ṃ gaccha̱ svāṃ yoni̍ṃ gaccha̱ svāhā̍ |

e̱ṣa te̍ ya̱jño ya̍jñapate sa̱hasū̍ktavāka̱: sarva̍vīra̱staṃ ju̍ṣasva̱ svāhā̍

||8.22||

māhi̍rbhū̱rmā pṛdā̍kuḥ | u̱ru hi rājā̱ varu̍ṇaśca̱kāra̱ sūryā̍ya̱ panthā̱manve̍ta̱vā u̍ |

a̱pade̱ pādā̱ prati̍dhātave'karu̱tāpa̍va̱ktā hṛ̍dayā̱vidha̍ścit |

namo̱ varu̍ṇāyā̱bhiṣṭhi̍to̱ varu̍ṇasya̱ pāśa̍:

||8.23||

a̱gneranī̍kama̱pa ā vi̍veśā̱pāṃ napā̍t prati̱rakṣa̍nnasu̱rya̱m |

dame̍dame sa̱midha̍ṃ yakṣyagne̱ prati̍ te ji̱hvā ghṛ̱tamucca̍raṇya̱t svāhā̍

||8.24||

sa̱mu̱dre te̱ hṛda̍yama̱psvantaḥ saṃ tvā̍ viśa̱ntvoṣa̍dhīru̱tāpa̍: |

ya̱jñasya̍ tvā yajñapate sū̱ktoktau̍ namovā̱ke vi̍dhema̱ yatsvāhā̍

||8.25||

devī̍rāpa e̱ṣa vo̱ garbha̱sta suprī̍ta subhṛ̍taṃ bibhṛta |

deva̍ somai̱ṣa te̍ lo̱kastasmi̱ñchaṃ ca̱ vakṣva̱ pari̍ ca̱ vakṣva̍

||8.26||

ava̍bhṛtha nicumpuṇa nice̱rura̍si nicumpu̱ṇaḥ |

ava̍ devairde̱vakṛ̍ta̱meno̍'yāsiṣa̱mava̱ martyai̱rmartya̍kṛtaṃ puru̱rāvṇo̍ deva ri̱ṣaspā̍hi |

de̱vānā sa̱mida̍si

||8.27||

eja̍tu̱ daśa̍māsyo̱ garbho̍ ja̱rāyu̍ṇā sa̱ha | yathā̱'yaṃ vā̱yureja̍ti̱ yathā̍ samu̱dra eja̍ti |

e̱vā̱yaṃ daśa̍māsyo̱ asra̍jja̱rāyu̍ṇā sa̱ha

||8.28||

yasyai̍ te ya̱jñiyo̱ garbho̱ yasyai̱ yoni̍rhiraṇyī |

aṅgā̱nyahru̍tā̱ yasya̱ taṃ mā̱trā sama̍jīgama svāhā̍

||8.29||

puruda̱smo viṣu̍rūpa̱ indu̍ra̱ntarma̍hi̱māna̍mānañja̱ dhīra̍: |

eka̍padīṃ dvi̱padī̍ṃ tri̱padī̱ṃ catu̱ṣpadīma̱ṣṭāpa̍dī̱ṃ bhuva̱nānu̍ prathantā svāhā̍

||8.30||

maru̍to̱ yasya̱ hi kṣaye̍ pā̱thā di̱vo vi̍mahasaḥ | sa su̍go̱pāta̍mo̱ jana̍:

||8.31||

ma̱hī dyauḥ pṛ̍thi̱vī ca̍ na i̱maṃ ya̱jñaṃ mi̍mikṣatām | pi̱pṛ̱tāṃ no̱ bharī̍mabhiḥ

||8.32||

ā ti̍ṣṭha vṛtraha̱nratha̍ṃ yu̱ktā te̱ brahma̍ṇā̱ harī̍ | a̱rvā̱cīna su te̱ mano̱ grāvā̍ kṛṇotu va̱gnunā̍ |

u̱pa̱yā̱magṛ̍hīto̱'sīndrā̍ya tvā ṣoḍa̱śina̍ e̱ṣa te̱ yoni̱rindrā̍ya tvā ṣoḍa̱śine̍

||8.33||

yu̱kṣvā hi ke̱śinā̱ harī̱ vṛṣa̍ṇā kakṣya̱prā | athā̍ na indra somapā gi̱rāmupa̍śrutiṃ cara |

u̱pa̱yā̱magṛ̍hīto̱'sīndrā̍ya tvā ṣoḍa̱śina̍ e̱ṣa te̱ yoni̱rindrā̍ya tvā ṣoḍa̱śine̍

||8.34||

indra̱middharī̍ vaha̱to'pra̍tidhṛṣṭaśavasam | ṛṣī̍ṇāṃ ca stu̱tīrupa̍ ya̱jñaṃ ca̱ mānu̍ṣāṇām |

u̱pa̱yā̱magṛ̍hīto̱ sīndrā̍ya tvā ṣoḍa̱śine̍ e̱ṣa te̱ yoni̱rindrā̍ya tvā ṣoḍa̱śine̍

||8.35||

yasmā̱nna jā̱taḥ paro̍ a̱nyo asti̱ ya ā̍vi̱veśa̱ bhuva̍nāni̱ viśvā̍ |

pra̱jāpa̍tiḥ pra̱jayā̍ sararā̱ṇastrīṇi̱ jyotīṣi sacate̱ sa ṣo̍ḍaśī

||8.36||

indra̍śca sa̱mrāḍvaru̍ṇaśca̱ rājā tau te bha̱kṣaṃ ca̍kratu̱ragra̍ e̱tam |

tayo̍ra̱hamanu̍ bha̱kṣaṃ bha̍kṣayāmi̱ vāgde̱vī ju̍ṣā̱ṇā soma̍sya tṛpyatu sa̱ha prā̱ṇena̱ svāhā̍

||8.37||

agne̱ pava̍sva̱ svapā̍ a̱sme varca̍: su̱vīrya̍m | dadha̍dra̱yiṃ mayi̱ poṣa̍m |

u̱pa̱yā̱magṛ̍hīto'sya̱gnaye̍ tvā̱ varca̍sa e̱ṣa te̱ yoni̍ra̱gnaye̍ tvā̱ varca̍se |

agne̍ varcasvi̱nvarca̍svā̱m̐stvaṃ de̱veṣvasi̱ varca̍svāna̱haṃ ma̍nu̱ṣye̍ṣu bhūyāsam

||8.38||

u̱ttiṣṭha̱nnoja̍sā sa̱ha pī̱tvī śipre̍ avepayaḥ | soma̍mindra ca̱mū su̱tam |

u̱pa̱yā̱magṛ̍hīto̱'sīndrā̍ya̱ tvauja̍sa e̱ṣa te̱ yoni̱rindrā̍ya tvaujase |

indrau̍jiṣṭhauji̍ṣṭha̱stvaṃ de̱veṣvasyoji̍ṣṭho̱'haṃ ma̍nu̱ṣye̱ṣu bhūyāsam

||8.39||

adṛ̍śramasya ke̱tavo̱ vi ra̱śmayo̱ janā̱m̐2 anu̍ | bhrāja̍nto a̱gnayo̍ yathā |

u̱pa̱yā̱magṛ̍hīto'si̱ sūryā̍ya tvā bhrā̱jāyai̱ṣa te̱ yoni̱: sūryā̍ya tvā bhrā̱jāya̍ |

sūrya̍ bhrājiṣṭha̱ bhrāji̍ṣṭha̱stvaṃ de̱veṣvasi̱ bhrāji̍ṣṭho̱'haṃ ma̍nu̱ṣye̱ṣu bhūyāsam

||8.40||

udu̱ tyaṃ jā̱tave̍dasaṃ de̱vaṃ va̍hanti ke̱tava̍: | dṛ̱śe viśvā̍ya̱ sūrya̍m |

u̱pa̱yā̱magṛ̍hīto'si̱ sūryā̍ya tvā bhrā̱jāyai̱ṣa te̱ yoni̱: sūryā̍ya tvā bhrā̱jāya̍

||8.41||

ā ji̍ghra ka̱laśa̍ṃ ma̱hyā tvā̍ viśa̱ntvinda̍vaḥ|

puna̍rū̱rjā ni va̍rtasva̱ sā na̍: sa̱hasra̍ṃ dhukṣvo̱rudhā̍rā̱ paya̍svatī̱ puna̱rmā vi̍śatādra̱yiḥ

||8.42||

iḍe̱ rante̱ havye̱ kāmye̱ candre̱ jyote'di̍te̱ sara̍svati̱ mahi̱ viśru̍ti |

e̱tā te̍ aghnye̱ nāmā̍ni de̱vebhyo̍ mā su̱kṛta̍ṃ brūtāt

||8.43||

vi na̍ indra̱ mṛdho̍ jahi nī̱cā ya̍ccha pṛtanya̱taḥ |

yo a̱smām̐2 a̍bhi̱dāsa̱tyadha̍raṃ gamayā̱ tama̍: |

u̱pa̱yā̱magṛ̍hīto̱'sīndrā̍ya tvā vi̱mṛdhe̍ e̱ṣa te̱ yoni̱rindrā̍ya tvā vi̱mṛdhe̍

||8.44||

vā̱caspati̍ṃ vi̱śvaka̍rmāṇamū̱taye̍ mano̱juva̱ṃ vāje̍ a̱dyā hu̍vema |

sa no̱ viśvā̍ni̱ hava̍nāni joṣadvi̱śvaśa̍mbhū̱rava̍se sā̱dhuka̍rmā |

u̱pa̱yā̱magṛ̍hīto̱'sīndrā̍ya tvā vi̱śvaka̍rmaṇe

e̱ṣa te̱ yoni̱rindrā̍ya tvā vi̱śvaka̍rmaṇe

||8.45||

viśva̍karman ha̱viṣā̱ vardha̍nena trā̱tāra̱mindra̍makṛṇorava̱dhyam |

tasmai̱ viśa̱: sama̍namanta pū̱rvīra̱yamu̱gro vi̱havyo̱ yathāsa̍t |

u̱pa̱yā̱magṛ̍hīto̱'sīndrā̍ya tvā vi̱śvaka̍rmaṇa

e̱ṣa te̱ yoni̱rindrā̍ya tvā vi̱śvaka̍rmaṇe

||8.46||

u̱pa̱yā̱magṛ̍hīto'sya̱gnaye̍ tvā gāya̱traccha̍ndasaṃ gṛhṇāmīndrā̍ya tvā tri̱ṣṭupcha̍ndasaṃ gṛhṇāmi̱

viśve̍bhyastvā de̱vebhyo̱ jaga̍cchandasaṃ gṛhṇāmyanu̱ṣṭupte̍'bhiga̱raḥ

||8.47||

vreśī̍nāṃ tvā̱ patma̱nnā dhū̍nomi kukū̱nanā̍nāṃ tvā̱ patma̱nnā dhū̍nomi bha̱ndanā̍nāṃ tvā̱ patma̱nnā dhū̍nomi ma̱dinta̍mānāṃ tvā̱ patma̱nnā dhū̍nomi ma̱dhunta̍mānāṃ tvā̱ patma̱nnā dhū̍nomi śu̱kraṃ tvā̍ śu̱kra ā dhū̍no̱myahno̍ rū̱pe sūrya̍sya ra̱śmiṣu̍

||8.48||

kaku̱bha rū̱paṃ vṛ̍ṣa̱bhasya̍ rocate bṛ̱hacchu̱kraḥ śu̱krasya̍ puro̱gāḥ soma̱: soma̍sya puro̱gāḥ |

yatte̍ somā̱dā̍bhya̱ṃ nāma̱ jāgṛ̍vi̱ tasmai̍ tvā gṛhṇāmi̱ tasmai̍ te soma̱ somā̍ya̱ svāhā̍

||8.49||

u̱śik tvaṃ de̍va somā̱gneḥ pri̱yaṃ pātho'pī̍hi

va̱śī tvaṃ de̍va so̱mendra̍sya pri̱yaṃ pātho'pī̍hya̱smatsa̍khā̱ tvaṃ de̍va soma̱ viśve̍ṣāṃ de̱vānā̍ṃ pri̱yaṃ pātho'pī̍hi

||8.50||

i̱ha rati̍ri̱ha ra̍madhvami̱ha dhṛti̍ri̱ha svadhṛ̍ti̱: svāhā̍ |

u̱pa̱sṛ̱jan dha̱ruṇa̍ṃ mā̱tre dha̱ruṇo̍ mā̱tara̱ṃ dhaya̍n | rā̱yaspoṣa̍ma̱smāsu̍ dīdhara̱tsvāhā̍

||8.51||

sa̱trasya̱ ṛddhi̍ra̱syaga̍nma̱ jyoti̍ra̱mṛtā̍ abhūma̱ |

diva̍ṃ pṛthi̱vyā adhyā'ru̍hā̱māvi̍dāma de̱vāntsva̱rjyoti̍:

||8.52||

yu̱vaṃ tami̍ndrāparvatā puro̱yudhā̱ yo na̍: pṛta̱nyādapa̱ taṃ ta̱middha̍ta̱ṃ vajre̍ṇa̱ taṃ ta̱middha̍tam |

dū̱re ca̱ttāya̍ chantsa̱dgaha̍na̱ṃ yadina̍kṣat |

a̱smāka śatrū̱npari̍ śūra vi̱śvato̍ da̱rmā da̍rṣīṣṭa vi̱śvata̍: |

bhūrbhuva̱: sva̱: supra̱jāḥ pra̱jābhi̍: syāma su̱vīrā̍ vīraiḥ su̱poṣā̱: poṣai̍:

||8.53||

pa̱ra̱me̱ṣṭhya̱bhidhī̍taḥ pra̱jāpa̍tirvā̱ci vyāhṛ̍tāyāmandho̱ acche̍taḥ |

sa̍vi̱tā sa̱nyāṃ vi̱śvaka̍rmā dī̱kṣāyā̍ṃ pū̱ṣā so̍ma̱kraya̍ṇyām

||8.54||

indra̍śca ma̱ruta̍śca kra̱yāyo̱potthi̱to 'su̍raḥ pa̱ṇyamā̍no mi̱traḥ krī̱to viṣṇu̍: śipivi̱ṣṭa u̱rāvāsa̍nno̱ viṣṇu̍rna̱randhi̍ṣaḥ

||8.55||

pro̱hyamā̍ṇa̱: soma̱ āga̍to̱ varu̍ṇa āsa̱ndyāmāsa̍nno̱ 'gnirāgnī̍dhra̱ indro̍ havi̱rdhāne̍ 'tha̍rvopāvahri̱yamā̍ṇaḥ

||8.56||

viśve̍ de̱vā aśuṣu̱ nyupto̱ viṣṇu̍rāprīta̱pā ā̍pyā̱yyamā̍no ya̱maḥ sū̱yamā̍ no̱ viṣṇu̍: sambhri̱yamā̍ṇo vā̱yuḥ pū̱yamā̍naḥ śu̱kraḥ pū̱taḥ śu̱kra: kṣī̍ra̱śrīrma̱nthī sa̍ktu̱śrīḥ

||8.57||

viśve̍ de̱vāśca̍ma̱seṣūnnī̱to 'su̱rhomā̱yodya̍to ru̱dro hū̱yamā̍no̱ vāto̱'bhyāvṛ̍tto nṛ̱cakṣā̱: prati̍khyāto

bha̱kṣo bha̱kṣyamā̍ṇaḥ pi̱taro̍ nārāśasāḥ

||8.58||

sa̱nnaḥ sindhu̍ravabhṛ̱thāyodya̍taḥ samu̱dro̱'bhyavahri̱yamā̍ṇaḥ sa̍li̱laḥ praplu̍to

yayo̱roja̍sā skabhi̱tā rajāsi vī̱rye̍bhirvī̱rata̍mā̱ śavi̍ṣṭhā |

yā patye̍te̱ apra̍tītā̱ saho̍bhi̱rviṣṇū̍ aga̱nvaru̍ṇā pū̱rvahū̍tau

||8.59||

de̱vāndiva̍maganya̱jñastato̍ mā̱ dravi̍ṇamaṣṭu manu̱ṣyā̱na̱ntari̍kṣamaganya̱jñastato̍ mā̱ dravi̍ṇamaṣṭu

pi̱tṝnpṛ̍thi̱vīma̍ganya̱jñastato̍ mā̱ dravi̍ṇamaṣṭu̱ yaṃ kaṃ ca̍ lo̱kamaga̍nya̱jñastato̍ me bha̱draṃma̍bhūt

||8.60||

catu̍striśa̱ttanta̍vo̱ ye vita̍tni̱re ya i̱maṃ ya̱jña sva̱dhayā̱ dada̍nte |

teṣā̍ṃ chi̱nna samve̱tadda̍dhāmi̱ svāhā̍ gha̱rmo apye̍tu de̱vān

||8.61||

ya̱jñasya̱ doho̱ vita̍taḥ puru̱trā so a̍ṣṭa̱dhā diva̍ma̱nvāta̍tāna |

sa ya̍jña dhukṣva̱ mahi̍ me pra̱jā yā rā̱yaspoṣa̱ṃ viśva̱māyu̍raśīya̱ svāhā̍

||8.62||

ā pa̍vasva̱ hira̍ṇyava̱daśva̍vatsoma vī̱rava̍t | vāja̱ṃ goma̍nta̱mā bha̍ra̱ svāhā̍

||8.63||