Skip to content

Vājasaneyi Saṃhitā (Mādhyandina) — Chapter 3 (63 mantras)

Tṛtīyo'dhyāyaḥ

sa̱midhā̱'gniṃ du̍vasyata ghṛtairbo̍dhaya̱tāti̍thim | āsmi̍n ha̱vyā ju̍hotana

||3.1||

susa̍middhāya śo̱ciṣe̍ ghṛ̱taṃ tī̱vraṃ ju̍hotana | a̱gnaye̍ jā̱tave̍dase

||3.2||

taṃ tvā̍ sa̱midbhi̍raṅgiro ghṛ̱tena̍ vardhayāmasi | bṛ̱haccho̍cā yaviṣṭhya

||3.3||

upa̍ tvā'gne ha̱viṣma̍tīrghṛ̱tācī̍ryantu haryata | ju̱ṣasva̍ sa̱midho̱ mama̍

||3.4||

bhūrbhuva̱: svardyauri̍va bhū̱mnā pṛ̍thi̱vīva̍ vari̱mṇā | tasyā̍ste pṛthivi devayajani pṛ̱ṣṭhe'gnima̍nnā̱dama̱nnādyā̱yāda̍dhe

||3.5||

āyaṃ gauḥ pṛśni̍rakramī̱dasa̍dan mā̱tara̍ṃ pu̱raḥ | pi̱tara̍ṃ ca pra̱yantsva̍:

||3.6||

a̱ntaśca̍rati roca̱nāsya prā̱ṇādapā̍na̱tī | vya̍khyan mahi̱ṣo diva̍m

||3.7||

tri̱jśaddhāma̱ vi rā̍jati̱ vāk pa̍ta̱ṅgāya̍ dhīyate | prati̱ vasto̱raha̱ dyubhi̍:

||3.8||

a̱gnirjyoti̱rjyoti̍ra̱gniḥ svāhā̍ | sūryo̱ jyoti̱rjyoti̱: sūrya̱: svāhā̍ |

a̱gnirvarco̱ jyoti̱rvarca̱ḥ svāhā̍ | sūryo̱ varco̱ jyoti̱rvarca̱ḥ svāhā̍ | jyoti̱: sūrya̱: sūryo̱ jyoti̱: svāhā̍

||3.9||

sa̱jūrde̱vena̍ savi̱trā sa̱jū rātryendra̍vatyā | ju̍ṣā̱ṇo a̱gnirve̍tu̱ svāhā̍ |

sa̱jūrde̱vena̍ savi̱trā sa̱jūru̱ṣasendra̍vatyā |ju̍ṣā̱ṇaḥ sūryo̍ vetu̱ svāhā̍

||3.10||

u̱pa̱pra̱yanto̍ adhva̱raṃ mantra̍ṃ vocemā̱gnaye̍ | ā̱re a̱sme ca̍ śṛṇva̱te

||3.11||

a̱gnirmū̱rdhā di̱vaḥ ka̱kutpati̍: pṛthi̱vyā a̱yam | a̱pāretāsi jinvati

||3.12||

u̱bhā vā̍mindrāgnī āhu̱vadhyā̍ u̱bhā rādha̍saḥ sa̱ha mā̍da̱yadhyai̍ |

u̱bhā dā̱tārā̍vi̱ṣāra̍yī̱ṇāmu̱bhā vāja̍sya sā̱taye̍ huve vām

||3.13||

a̱yaṃ te̱ yoni̍rṛ̱tviyo̱ yato̍ jā̱to aro̍cathāḥ | taṃ jā̱nanna̍gna̱ āro̱hāthā̍ no vardhayā ra̱yim

||3.14||

a̱yami̱ha pra̍tha̱mo dhā̍yi dhā̱tṛbhi̱rhotā̱ yaji̍ṣṭho adhva̱reṣvīḍya̍: |

yamapna̍vāno̱ bhṛga̍vo viruru̱curvane̍ṣu ci̱traṃ vi̱bhva̱ṃ vi̱śevi̍śe

||3.15||

a̱sya pra̱tnāmanu̱ dyutaśu̱kraṃ du̍duhre̱ ahra̍yaḥ | paya̍: sahasra̱sāmṛṣi̍m

||3.16||

ta̍nū̱pā a̍gne'si ta̱nva̱ṃ me pāhyāyu̱rdā a̍gne̱ syāyu̍rme dehi va̍rco̱dā a̍gne'si̱ varco̍ me dehi |

agne̱ yanme̍ ta̱nvā̱ ū̱naṃ tanma̱ āpṛ̍ṇa

||3.17||

indhā̍nāstvā śa̱tahimā̍ dyu̱mantasami̍dhīmahi | vaya̍svanto vaya̱skṛta̱ saha̍svantaḥ saha̱skṛta̍m |

agne̍ sapatna̱dambha̍na̱mada̍bdhāso̱ adā̍bhyam | citrā̍vaso sva̱sti te̍ pā̱rama̍śīya

||3.18||

saṃ tvama̍gne̱ sūrya̍sya̱ varca̍sāgathā̱: samṛṣī̍ṇā stu̱tena̍ |

saṃ pri̱yeṇa̱ dhāmnā̱ sama̱hamāyu̍ṣā̱ saṃ varca̍sā̱ saṃ pra̱jayā̱ sa rā̱yaspoṣe̍ṇa gmiṣīya

||3.19||

andha̱ sthāndho̍ vo bhakṣīya̱ maha̍ stha̱ maho̍ vo bhakṣī̱yorja̱ sthorja̍ṃ vo bhakṣīya rā̱yaspoṣa̍ stha rā̱yaspoṣa̍ṃ vo bhakṣīya

||3.20||

reva̍tī̱ rama̍dhvama̱sminyonā̍va̱smin go̱ṣṭhe'smiṃllo̱ke̱'sminkṣaye̍ | ihai̱va sta̱ māpa̍gāta

||3.21||

sahi̱tāsi̍ viśvarū̱pyū̱rjā māvi̍śa gaupa̱tyena̍ | upa̍ tvāgne di̱vedi̍ve̱ doṣā̍vastarddhi̱yā va̱yam |

namo̱ bhara̍nta̱ ema̍si

||3.22||

rāja̍ntamadhva̱rāṇā̍ṃ go̱pāmṛ̱tasya̱ dīdi̍vim | vardha̍māna sve dame̍

||3.23||

sa na̍: pi̱teva̍ sū̱nave'gne̍ sūpāya̱no bha̍va | saca̍svā naḥ sva̱staye̍

||3.24||

agne̱ tvaṃ no̱ anta̍ma u̱ta trā̱tā śi̱vo bha̍vā varū̱thya̱: |

vasu̍ra̱gnirvasuśra̍vā̱ acchā̍ nakṣi dyu̱matta̍ma ra̱yiṃ dā̍:

||3.25||

taṃ tvā̍ śociṣṭha dīdivaḥ su̱mnāya̍ nū̱namī̍mahe̱ sakhi̍bhyaḥ |

sa no̍ bodhi śru̱dhī hava̍muru̱ṣyā ṇo̍ adhāya̱taḥ sama̍smāt

||3.26||

iḍa̱ ehyadi̍ta̱ ehi̍ kāmyā̱ eta̍ | mayi̍ vaḥ kāma̱dhara̍ṇaṃ bhūyāt

||3.27||

so̱māna svara̍ṇaṃ kṛṇu̱hi bra̍hmaṇaspate | ka̱kṣīva̍nta̱ṃ ya au̍śi̱jaḥ

||3.28||

yo re̱vānyo a̍mīva̱hā va̍su̱vitpu̍ṣṭi̱varddha̍naḥ | sa na̍: siṣaktu̱ yastu̱raḥ

||3.29||

mā na̱: śaso̱ ara̍ruṣo dhū̱rtiḥ praṇa̱ṅa martya̍sya | rakṣā̍ ṇo brahmaṇaspate

||3.30||

mahi̍ trī̱ṇāmavo̍'stu dyu̱kṣaṃ mi̱trasyā̍rya̱mṇaḥ | du̍rā̱dharṣa̱ṃ varu̍ṇasya

||3.31||

na̱hi teṣā̍ma̱mā ca̱na nādhva̍su vāra̱ṇeṣu̍ | īśe̍ ri̱pura̱ghaśasaḥ

||3.32||

te hi pu̱trāso̱ adi̍te̱ḥ pra jī̱vase̱ martyā̍ya | jyoti̱ryaccha̱ntyaja̍sram

||3.33||

ka̱dā ca̱na sta̱rīra̍si̱ nendra̍ saścasi dā̱śuṣe̍ | u̱popennu ma̍ghava̱n bhūya̱ innu te̱ dāna̍ṃ de̱vasya̍ pṛcyate

||3.34||

tatsa̍vi̱turvare̍ṇya̱ṃ bhargo̍ de̱vasya̍ dhīmahi | dhiyo̱ yo na̍: praco̱dayā̍t

||3.35||

pari̍ te dū̱ḍabho̱ ratho̱'smām̐2 a̍śnotu vi̱śvata̍: | yena̱ rakṣa̍si dā̱śuṣa̍:

||3.36||

bhūrbhuva̱: sva̱: supra̱jāḥ pra̱jābhi̍: syā su̱vīro̍ vī̱raiḥ su̱poṣa̱: poṣai̍: |

narya̍ pra̱jāṃ me̍ pāhi śasya̍ pa̱śūnme̍ pā̱hyatha̍rya pi̱tuṃ me̍ pāhi

||3.37||

ā ga̍nma vi̱śvave̍dasama̱smabhya̍ṃ vasu̱vitta̍mam | agne̍ samrāḍa̱bhi dyu̱mnama̱bhi saha̱ ā ya̍cchasva

||3.38||

a̱yama̱gnirgṛ̱hapa̍ti̱rgārha̍patyaḥ pra̱jāyā̍ vasu̱vitta̍maḥ | agne̍ gṛhapate̱'bhi dyu̱mnama̱bhi saha̱ ā ya̍cchasva

||3.39||

a̱yama̱gniḥ pu̍rī̱ṣyo̱ rayi̱mān pu̍ṣṭi̱vardha̍naḥ | agne̍ purīṣyā̱bhi dyu̱mnama̱bhi saha̱ ā ya̍cchasva

||3.40||

gṛhā̱ mā bi̍bhīta̱ mā ve̍padhva̱mūrja̍ṃ bibhrata̱ ema̍si | ūrja̱ṃ bibhra̍dvaḥ su̱manā̍: sume̱dhā gṛ̱hānaimi̱ mana̍sā̱ moda̍mānaḥ

||3.41||

yeṣā̍ma̱dhyeti̍ pra̱vasa̱nyeṣu̍ saumana̱so ba̱huḥ | gṛ̱hānupa̍hvayāmahe̱ te no̍ jānantu jāna̱taḥ

||3.42||

upa̍hūtā i̱ha gāva̱ upa̍hūtā ajā̱vaya̍: | atho̱ anna̍sya kī̱lāla̱ upa̍hūto gṛ̱heṣu̍ naḥ | kṣemā̍ya va̱: śāntyai̱ prapa̍dye śi̱va śa̱gma śa̱ṃyo: śa̱ṃyo:

||3.43||

pra̱ghā̱sino̍ havāmahe ma̱ruta̍śca ri̱śāda̍saḥ | ka̱ra̱mbheṇa̍ sa̱joṣa̍saḥ

||3.44||

yadgrāme̱ yadara̍ṇye̱ yatsa̱bhāyā̱ṃ yadi̍ndri̍ye | yadena̍ścakṛ̱mā va̱yami̱daṃ tadava̍yajāmahe̱ svāhā̍

||3.45||

mo ṣū ṇa̍ i̱ndrātra̍ pṛ̱tsu de̱vairasti̱ hi ṣmā̍ te śuṣminnava̱yāḥ |

ma̱haści̱dyasya̍ mī̱ḍhuṣo̍ ya̱vyā ha̱viṣma̍to ma̱ruto̱ vanda̍te̱ gīḥ

||3.46||

akra̱n karma̍ karma̱kṛta̍: sa̱ha vā̱cā ma̍yo̱bhuvā̍ | de̱vebhya̱: karma̍ kṛ̱tvāsta̱ṃ preta̍ sacābhuvaḥ

||3.47||

ava̍bhṛtha nicumpuṇa nice̱rura̍si nicumpu̱ṇaḥ |

ava̍ de̱vairde̱vakṛ̍ta̱meno̍'yāsiṣa̱mava̱ martyai̱rmartya̍kṛtaṃ puru̱rāvṇo̍ deva ri̱ṣaspā̍hi

||3.48||

pū̱rṇā da̍rvi̱ parā̍ pata̱ supū̍rṇā̱ puna̱rā pa̍ta | va̱sneva̱ vikrī̍ṇāvahā̱ iṣa̱mūrja śatakrato

||3.49||

de̱hi me̱ dadā̍mi te̱ ni me̍ dhehi̱ ni ta dadhe | ni̱hāra̍ṃ ca̱ harā̍si me ni̱hāra̱ṃ ni ha̍rāṇi te̱ svāhā̍

||3.50||

akṣa̱nnamī̍madanta̱ hyava̍ pri̱yā a̍dhūṣata |

asto̍ṣata̱ svabhā̍navo̱ viprā̱ nivi̍ṣṭhayā ma̱tī yojā̱ nvi̱ndra te̱ harī̍

||3.51||

su̱sa̱ndṛśa̍ṃ tvā va̱yaṃ magha̍vanvandiṣī̱mahi̍ |

pra nū̱naṃ pū̱rṇaba̍ndhura stu̱to yā̍si̱ vaśā̱m̐2 anu̱ yojā̱ nvi̱ndra te̱ harī̍

||3.52||

mano̱ nvāhvā̍mahe nārāśa̱jsena̱ stome̍na | pi̍tṝ̱ṇāṃ ca̱ manma̍bhiḥ

||3.53||

ā na̍ etu̱ mana̱: puna̱: kratve̱ dakṣā̍ya jī̱vase̍ | jyok ca̱ sūrya̍ṃ dṛ̱śe

||3.54||

puna̍rnaḥ pitaro̱ mano̱ dadā̍tu daivyo̱ jana̍: | jī̱vaṃ vrāta sacemahi

||3.55||

va̱ya so̍ma vra̱te tava̱ mana̍sta̱nūṣu̱ bibhra̍taḥ | pra̱jāva̍ntaḥ sacemahi

||3.56||

e̱ṣa te̍ rudra bhā̱gaḥ sa̱ha svasrāmbi̍kayā̱ taṃ ju̍ṣasva̱ svāhai̱ṣa te̍ rudra bhā̱ga ā̱khuste̍ pa̱śuḥ

||3.57||

ava̍ ru̱drama̍dīma̱hyava̍ de̱vaṃ trya̍mbakam | yathā̍ no̱ vasya̍sa̱skara̱dyathā̍ na̱: śreya̍sa̱skara̱dyathā̍ no vyavasā̱yayā̍t

||3.58||

bhe̱ṣa̱jama̍si bheṣa̱jaṃ gave'śvā̍ya̱ puru̍ṣāya bheṣa̱jam | su̱khaṃ me̱ṣāya̍ meṣyai

||3.59||

trya̍mbakaṃ yajāmahe suga̱ndhiṃ pu̍ṣṭi̱vardha̍nam | u̱rvā̱ru̱kami̍va̱ bandha̍nānmṛ̱tyormu̍kṣīya̱ māmṛtā̍t |

trya̍mbakaṃ yajāmahe suga̱ndhiṃ pa̍ti̱veda̍nam | u̱rvā̱ru̱kami̍va̱ bandha̍nādi̱to mu̍kṣīya̱ māmuta̍:

||3.60||

e̱tatte̍ rudrāva̱saṃ tena̍ pa̱ro mūja̍va̱to'tī̍hi |

ava̍tatadhanvā̱ pinā̍kāvasa̱: kṛtti̍vāsā̱ ahisannaḥ śi̱vo'tī̍hi

||3.61||

tryā̍yu̱ṣaṃ ja̱mada̍gneḥ ka̱śyapa̍sya tryāyu̱ṣam | yadde̱veṣu̍ tryāyu̱ṣaṃ tanno̍ astu tryāyu̱ṣam

||3.62||

śi̱vo nāmā̍si̱ svadhi̍tiste pi̱tā nama̍ste astu̱ mā mā̍ hisīḥ |

ni va̍rtayāmyāyu̍ṣe̱'nnādyā̍ya̱ prajana̍nāya rā̱yaspoṣā̍ya suprajā̱stvāya̍ su̱vīryā̍ya

||3.63||