Skip to content

Vājasaneyi Saṃhitā (Mādhyandina) — Chapter 34 (58 mantras)

Catustriṃśo'dhyāyaḥ

yajjāgra̍to dū̱ramu̱daiti̱ daiva̱ṃ tadu̍ su̱ptasya̱ tathai̱vaiti̍ |

dū̱ra̱ṅga̱maṃ jyoti̍ṣā̱ṃ jyoti̱reka̱ṃ tanme̱ mana̍: śi̱vasa̍ṅkalpamastu

||34.1||

yena̱ karmā̍ṇya̱paso̍ manī̱ṣiṇo̍ ya̱jñe kṛ̱ṇvanti̍ vi̱dathe̍ṣu̱ dhīrā̍: |

yada̍pū̱rvaṃ ya̱kṣama̱ntaḥ pra̱jānā̱ṃ tanme̱ mana̍: śi̱vasa̍ṅkalpamastu

||34.2||

yatpra̱jñāna̍mu̱ta ceto̱ dhṛti̍śca̱ yajjyoti̍ra̱ntara̱mṛta̍ṃ pra̱jāsu̍ |

yasmā̱nna ṛ̱te kiṃ ca̱na karma̍ kri̱yate̱ tanme̱ mana̍: śi̱vasa̍ṅkalpamastu

||34.3||

yene̱daṃ bhū̱taṃ bhuva̍naṃ bhavi̱ṣyat pari̍gṛhītama̱mṛte̍na̱ sarva̍m |

yena̍ ya̱jñastā̱yate̍ sa̱ptaho̍tā̱ tanme̱ mana̍: śi̱vasa̍ṅkalpamastu

||34.4||

yasmi̱nnṛca̱: sāma̱ yajūṣi̱ yasmi̱n prati̍ṣṭhitā rathanā̱bhāvi̍vā̱rāḥ |

yasmi̍m̐ści̱tta sarva̱mota̍ṃ pra̱jānā̱ṃ tanme̱ mana̍: śi̱vasa̍ṅkalpamastu

||34.5||

su̱ṣā̱ra̱thiraśvā̍niva̱ yanma̍nu̱ṣyā̱nnenī̱yate̱'bhīśu̍bhirvā̱jina̍ iva |

hṛ̱tprati̍ṣṭha̱ṃ yada̍ji̱raṃ javi̍ṣṭha̱ṃ tanme̱ mana̍: śi̱vasa̍ṅkalpamastu

||34.6||

pi̱tuṃ nu sto̍ṣaṃ ma̱ho dha̱rmāṇa̱ṃ tavi̍ṣīm |

yasya̍ tri̱to vyoja̍sā vṛ̱traṃ vipa̍rvama̱rdaya̍t

||34.7||

anvida̍numate̱ tvaṃ manyā̍sai̱ śaṃ ca̍ naskṛdhi |

kratve̱ dakṣā̍ya no hinu̱ pra ṇa̱ āyūṣi tāriṣaḥ

||34.8||

anu̍ no̱'dyānu̍matirya̱jñaṃ de̱veṣu̍ manyatām |

a̱gniśca̍ havya̱vāha̍no̱ bhava̍taṃ dā̱śuṣe̱ maya̍:

||34.9||

sinī̍vāli̱ pṛthu̍ṣṭuke̱ yā de̱vānā̱masi̱ svasā̍ |

ju̱ṣasva̍ ha̱vyamāhu̍taṃ pra̱jāṃ de̍vi didiḍḍhi naḥ

||34.10||

pañca̍ na̱dyaḥ sara̍svatī̱mapi̍ yanti̱ sasro̍tasaḥ |

sara̍svatī̱ tu pa̍ñca̱dhā so de̱śe'bha̍vatsa̱rit

||34.11||

tvama̍gne pratha̱mo aṅgi̍rā̱ ṛṣi̍rde̱vo de̱vānā̍mabhavaḥ śi̱vaḥ sakhā̍ |

tava̍ vra̱te ka̱vayo̍ vidma̱nāpa̱so'jā̍yanta ma̱ruto̱ bhrāja̍dṛṣṭayaḥ

||34.12||

tvaṃ no̍ agne̱ tava̍ deva pā̱yubhi̍rma̱ghono̍ rakṣa ta̱nva̱śca vandya |

trā̱tā to̱kasya̱ tana̍ye̱ gavā̍ma̱syani̍meṣa rakṣa̍māṇa̱stava̍ vra̱te

||34.13||

u̱ttā̱nāyā̱mava̍ bharā ciki̱tvāntsa̱dyaḥ pravī̍tā̱ vṛṣa̍ṇaṃ jajāna |

a̱ru̱ṣastū̍po̱ ruśa̍dasya̱ pāja̱ iḍā̍yāspu̱tro va̱yune̍'janiṣṭa

||34.14||

iḍā̍yāstvā pa̱de va̱yaṃ nābhā̍ pṛthi̱vyā adhi̍ |

jāta̍vedo̱ nidhī̍ma̱hyagne̍ ha̱vyāya̱ voḍha̍ve

||34.15||

pra ma̍nmahe śavasā̱nāya̍ śū̱ṣamā̍ṅgū̱ṣaṃ girva̍ṇase aṅgira̱svat |

su̱vṛ̱ktibhi̍ stuva̱ta ṛ̍gmi̱yāyārcā̍mā̱rkaṃ nare̱ viśru̍tāya

||34.16||

pra vo̍ ma̱he mahi̱ namo̍ bharadhvamāṅgū̱ṣya śavasā̱nāya̱ sāma̍ |

yenā̍ na̱: pūrve̍ pi̱tara̍: pada̱jñā arca̍nto̱ aṅgi̍raso̱ gā avi̍ndan

||34.17||

i̱cchanti̍ tvā so̱myāsa̱: sakhā̍yaḥ su̱nvanti̱ soma̱ṃ dadha̍ti̱ prayāsi |

titi̍kṣante a̱bhiśa̍sti̱ṃ janā̍nā̱mindra̱ tvadā kaśca̱na hi pra̍ke̱taḥ

||34.18||

na te̍ dū̱re pa̍ra̱mā ci̱drajāsyā tu pra yā̍hi harivo̱ hari̍bhyām |

sthi̱rāya̱ vṛṣṇe̱ sava̍nā kṛ̱temā yu̱ktā grāvā̍ṇaḥ samidhā̱ne agnau

||34.19||

aṣā̍ḍhaṃ yu̱tsu pṛta̍nāsu̱ papri sva̱rṣāma̱psāṃ vṛ̱jana̍sya go̱pām |

bha̱re̱ṣu̱jā su̍kṣi̱ti su̱śrava̍sa̱ṃ jaya̍nta̱ṃ tvāmanu̍ madema soma

||34.20||

somo̍ dhe̱nu somo̱ arva̍ntamā̱śu somo̍ vī̱raṃ ka̍rma̱ṇya̱ṃ dadāti |

sā̱da̱nya̱ṃ vida̱thya sa̱bheya̍ṃ pitṛ̱śrava̍ṇa̱ṃ yo dadā̍śadasmai

||34.21||

tvami̱mā oṣa̍dhīḥ soma̱ viśvā̱stvama̱po a̍janaya̱stvaṃ gāḥ |

tvamā ta̍tantho̱rvantari̍kṣa̱ṃ tvaṃ jyoti̍ṣā̱ vi tamo̍ vavartha

||34.22||

de̱vena̍ no̱ mana̍sā deva soma rā̱yo bhā̱ga sa̍hasāvanna̱bhi yu̍dhya |

mā tvā ta̍na̱dīśi̍ṣe vī̱rya̱syo̱bhaye̍bhya̱: praci̍kitsā̱ gavi̍ṣṭau

||34.23||

aṣṭau̱ vya̍khyat ka̱kubha̍: pṛthi̱vyāstrī dhanva̱ yoja̍nā sa̱pta sindhū̍n |

hi̱ra̱ṇyā̱kṣaḥ sa̍vi̱tā de̱va āgā̱ddadha̱dratnā̍ dā̱śuṣe̱ vāryā̍ṇi

||34.24||

hira̍ṇyapāṇiḥ savi̱tā vica̍rṣaṇiru̱bhe dyāvā̍pṛthi̱vī a̱ntarī̍yate |

apāmī̍vā̱ṃ bādha̍te̱ veti̱ sūrya̍ma̱bhi kṛ̱ṣṇena̱ raja̍sā̱ dyāmṛ̍ṇoti

||34.25||

hira̍ṇyahasto̱ asu̍raḥ sunī̱thaḥ su̍mṛḍī̱kaḥ svavā̍m̐ yātva̱rvāṅ |

a̱pa̱sedha̍n ra̱kṣaso̍ yātu̱dhānā̱nasthā̍dde̱vaḥ pra̍tido̱ṣaṃ gṛ̍ṇā̱naḥ

||34.26||

ye te̱ panthā̍: savitaḥ pū̱rvyāso̍'re̱ṇava̱: sukṛ̍tā a̱ntari̍kṣe |

tebhi̍rno a̱dya pa̱thibhi̍: su̱gebhī̱ rakṣā̍ ca no̱ adhi̍ ca brūhi deva

||34.27||

u̱bhā pi̍batamaśvino̱bhā na̱: śarma̍ yacchatam | a̱vi̱dri̱yābhi̍rū̱tibhi̍:

||34.28||

apna̍svatīmaśvinā̱ vāca̍ma̱sme kṛ̱taṃ no̍ dasrā̱ vṛṣaṇā manī̱ṣām |

a̱dyū̱tye'va̍se̱ ni hva̍ye vāṃ vṛ̱dhe ca̍ no bhavata̱ṃ vāja̍sātau

||34.29||

dyubhi̍ra̱ktubhi̱: pari̍ pātama̱smānari̍ṣṭebhiraśvinā̱ saubha̍gebhiḥ |

tanno̍ mi̱tro varu̍ṇo māmahantā̱madi̍ti̱: sindhu̍: pṛthi̱vī u̱ta dyau:

||34.30||

ā kṛ̱ṣṇena̱ raja̍sā̱ varta̍māno nive̱śaya̍nna̱mṛta̱ṃ martya̍ṃ ca |

hi̱ra̱ṇyaye̍na savi̱tā rathe̱nā de̱vo yā̍ti̱ bhuva̍nāni̱ paśya̍n

||34.31||

ā rā̍tri̱ pārthiva raja̍: pi̱tura̍prāyi̱ dhāma̍bhiḥ |

di̱vaḥ sadāsi bṛha̱tī vi ti̍ṣṭhasa̱ ā tve̱ṣaṃ va̍rtate̱ tama̍:

||34.32||

uṣa̱stacci̱tramā bha̍rā̱smabhya̍ṃ vājinīvati | yena̍ to̱kaṃ ca̱ tana̍yaṃ ca̱ dhāma̍he

||34.33||

prā̱tara̱gniṃ prā̱tarindra havāmahe prā̱tarmi̱trāvaru̍ṇā prā̱tara̱śvinā̍ |

prā̱tarbhaga̍ṃ pū̱ṣaṇa̱ṃ brahma̍ṇa̱spati̍ṃ prā̱taḥ soma̍mu̱ta ru̱dra hu̍vema

||34.34||

prā̱ta̱rjita̱ṃ bhaga̍mu̱gra hu̍vema va̱yaṃ pu̱tramadi̍te̱ryo vi̍dha̱rtā |

ā̱dhraści̱dyaṃ manya̍mānastu̱raści̱drājā̍ ci̱dyaṃ bhaga̍ṃ bha̱kṣītyāha̍

||34.35||

bhaga̱ praṇe̍ta̱rbhaga̱ satya̍rādho̱ bhage̱māṃ dhiya̱muda̍vā̱ dada̍nnaḥ |

bhaga̱ pra no̍ janaya̱ gobhi̱raśvai̱rbhaga̱ pra nṛbhi̍rnṛ̱vanta̍: syāma

||34.36||

u̱tedānī̱ṃ bhaga̍vantaḥ syāmo̱ta pra̍pi̱tva u̱ta madhye̱ ahnā̍m |

u̱todi̍tā maghava̱ntsūrya̍sya va̱yaṃ de̱vānā suma̱tau syā̍ma

||34.37||

bhaga̍ e̱va bhaga̍vām̐2 astu devā̱stena̍ va̱yaṃ bhaga̍vantaḥ syāma |

taṃ tvā̍ bhaga̱ sarva̱ ijjo̍havīti̱ sa no̍ bhaga pura e̱tā bha̍ve̱ha

||34.38||

sama̍dhva̱rāyo̱ṣaso̍ namanta dadhi̱krāve̍va̱ śuca̍ye pa̱dāya̍ |

a̱rvā̱cī̱naṃ va̍su̱vida̱ṃ bhaga̍ṃ no̱ ratha̍mi̱vāśvā̍ vā̱jina̱ ā va̍hantu

||34.39||

aśvā̍vatī̱rgoma̍tīrna u̱ṣāso̍ vī̱rava̍tī̱: sada̍mucchantu bha̱drāḥ |

ghṛ̱taṃ duhā̍nā vi̱śvata̱: prapī̍tā yū̱yaṃ pā̍ta sva̱stibhi̱: sadā̍ naḥ

||34.40||

pūṣa̱n tava̍ vra̱te va̱yaṃ na ri̍ṣyema̱ kadā̍ ca̱na | sto̱tāra̍sta i̱ha sma̍si

||34.41||

pa̱thaspa̍tha̱: pari̍patiṃ vaca̱syā kāme̍na kṛ̱to a̱bhyā̱naḍa̱rkam |

sa no̍ rāsacchu̱rudha̍śca̱ndrāgrā̱ dhiya̍ṃ – dhiya sīṣadhāti̱ pra pū̱ṣā

||34.42||

trīṇi̍ pa̱dā vi ca̍krame̱ viṣṇu̍rgo̱pā adā̍bhyaḥ | ato̱ dharmā̍ṇi dhā̱raya̍n

||34.43||

tadviprā̍so vipa̱nyavo̍ jāgṛ̱vāsa̱: sami̍ndhate | viṣṇo̱ryatpa̍ra̱maṃ pa̱dam

||34.44||

ghṛ̱tava̍tī̱ bhuva̍nānāmabhi̱śriyo̱rvī pṛ̱thvī ma̍dhu̱dughe̍ su̱peśa̍sā |

dyāvā̍pṛthi̱vī varu̍ṇasya̱ dharma̍ṇā̱ viṣka̍bhite a̱jare̱ bhūri̍retasā

||34.45||

ye na̍: sa̱patnā̱ apa̱ te bha̍vantvindrā̱gnibhyā̱mava̍ bādhāmahe̱ tān |

vasa̍vo ru̱drā ā̍di̱tyā u̍pari̱spṛśa̍ṃ mo̱graṃ cettā̍ramadhirā̱jama̍kran

||34.46||

ā nā̍satyā tri̱bhire̍kāda̱śairi̱ha de̱vebhi̍ryātaṃ madhu̱peya̍maśvinā |

prāyu̱stāri̍ṣṭa̱ṃ nī rapāsi mṛkṣata sedha̍ta̱ṃ dveṣo̱ bhava̍ta sacā̱bhuvā̍

||34.47||

e̱ṣa va̱ stomo̍ maruta i̱yaṃ gīrmā̍ndā̱ryasya̍ mā̱nyasya̍ kā̱roḥ |

eṣā yā̍sīṣṭa ta̱nve̱ va̱yāṃ vi̱dyāme̱ṣaṃ vṛ̱jana̍ṃ jī̱radā̍num

||34.48||

sa̱hasto̍māḥ sa̱haccha̍ndasa ā̱vṛta̍: sa̱hapra̍mā̱ ṛṣa̍yaḥ sa̱pta dai̍vyāḥ |

pūrve̍ṣā̱ṃ panthā̍manu̱dṛśya̱ dhīrā̍ a̱nvāle̍bhire ra̱thyo na ra̱śmīn

||34.49||

ā̱yu̱ṣya̱ṃ varca̱sya rā̱yaspoṣa̱maudbhi̍dam | i̱da hira̍ṇya̱ṃ varca̍sva̱jjaitrā̱yāvi̍śatādu̱ mām

||34.50||

na tadrakṣāsi̱ na pi̍śā̱cāsta̍ranti de̱vānā̱moja̍: prathama̱ja hye̱tat |

yo bi̱bharti̍ dākṣāya̱ṇa hira̍ṇya sa de̱veṣu̍ kṛṇute dī̱rghamāyu̱: sa ma̍nu̱ṣye̱ṣu kṛṇute dī̱rghamāyu̍:

||34.51||

yadāba̍dhnan dākṣāya̱ṇā hira̍ṇya śa̱tānī̍kāya sumana̱syamā̍nāḥ |

tanma̱ ā ba̍dhnāmi śa̱taśā̍radā̱yāyu̍ṣmāñja̱rada̍ṣṭi̱ryathāsa̍m

||34.52||

u̱ta no'hi̍rbu̱dhnya̱: śṛṇotva̱ja eka̍pātpṛthi̱vī sa̍mu̱draḥ |

viśve̍ de̱vā ṛ̍tā̱vṛdho̍ huvā̱nā stu̱tā mantrā̍: kaviśa̱stā a̍vantu

||34.53||

i̱mā gira̍ ādi̱tyebhyo̍ ghṛ̱tasnū̍: sa̱nādrāja̍bhyo ju̱hvā̱ juhomi |

śṛ̱ṇotu̍ mi̱tro a̍rya̱mā bhago̍ nastuvijā̱to varu̍ṇo̱ dakṣo̱ aśa̍:

||34.54||

sa̱pta ṛṣa̍ya̱: prati̍hitā̱: śarī̍re sa̱pta ra̍kṣanti̱ sada̱mapra̍mādam |

sa̱ptāpa̱: svapa̍to lo̱kamī̍yu̱statra̍ jāgṛto̱ asva̍pnajau satra̱sadau̍ ca de̱vau

||34.55||

utti̍ṣṭha brahmaṇaspate deva̱yanta̍stvemahe | upa̱ pra ya̍ntu ma̱ruta̍: su̱dāna̍va̱ indra̍ prā̱śūrbha̍vā̱ sacā̍

||34.56||

pra nū̱naṃ brahma̍ṇa̱spati̱rmantra̍ṃ vadatyu̱kthya̱m | yasmi̱nnindro̱ varu̍ṇo mi̱tro a̍rya̱mā de̱vā okāsi cakri̱re

||34.57||

brahma̍ṇaspate̱ tvama̱sya ya̱ntā sū̱ktasya̍ bodhi̱ tana̍yaṃ ca jinva |

viśva̱ṃ tadbha̱draṃ yadava̍nti de̱vā bṛ̱hadva̍dema vi̱dathe̍ su̱vīrā̍: ||

ya i̱mā viśvā̍ vi̱śvaka̍rmā̱ yo na̍: pi̱tā 'nna̍pa̱te'nna̍sya no dehi

||34.58||