Skip to content

Vājasaneyi Saṃhitā (Mādhyandina) — Chapter 29 (60 mantras)

Navaviṃśo'dhyāyaḥ

sami̍ddho a̱ñjan kṛda̍raṃ matī̱nāṃ ghṛ̱tama̍gne̱ madhu̍ma̱tpinva̍mānaḥ |

vā̱jī vaha̍n vā̱jina̍ṃ jātavedo de̱vānā̍ṃ vakṣi pri̱yamā sa̱dhastha̍m

||29.1||

ghṛ̱tenā̱ñjantsaṃ pa̱tho de̍va̱yānā̍n prajā̱nan vā̱jyapye̍tu de̱vān |

anu̍ tvā sapte pra̱diśa̍: sacantā sva̱dhāma̱smai̱ yaja̍mānāya dhehi

||29.2||

īḍya̱ścāsi̱ vandya̍śca vājinnā̱śuścāsi̱ medhya̍śca sapte |

a̱gniṣṭvā̍ devai̱rvasu̍bhiḥ sa̱joṣā̍: prī̱taṃ vahni̍ṃ vahatu jā̱tave̍dāḥ

||29.3||

stī̱rṇaṃ ba̱rhiḥ su̱ṣṭarī̍mā juṣā̱ṇoru pṛ̱thu pratha̍mānaṃ pṛthi̱vyām |

de̱vebhi̍ryu̱ktamadi̍tiḥ sa̱joṣā̍: syo̱naṃ kṛ̍ṇvā̱nā su̍vi̱te da̍dhātu

||29.4||

e̱tā u̍ vaḥ su̱bhagā̍ vi̱śvarū̍pā̱ vi pakṣo̍bhi̱: śraya̍māṇā̱ udātai̍: |

ṛ̱ṣvāḥ sa̱tīḥ ka̱vaṣa̱: śumbha̍mānā̱ dvāro̍ de̱vīḥ su̍prāya̱ṇā bha̍vantu

||29.5||

a̱nta̱rā mi̱trāvaru̍ṇā̱ cara̍ntī̱ mukha̍ṃ ya̱jñānā̍ma̱bhi sa̍ṃvidā̱ne |

u̱ṣāsā̍ vā suhira̱ṇye su̍śi̱lpe ṛ̱tasya̱ yonā̍vi̱ha sā̍dayāmi

||29.6||

pra̱tha̱mā vā sara̱thinā̍ su̱varṇā̍ devau̱ paśya̍ntau̱ bhuva̍nāni̱ viśvā̍ |

api̍praya̱ṃ coda̍nā vā̱ṃ mimā̍nā̱ hotā̍rā̱ jyoti̍: pra̱diśā̍ di̱śantā̍

||29.7||

ā̱di̱tyairno̱ bhāra̍tī vaṣṭu ya̱jña sara̍svatī sa̱ha ru̱drairna̍ āvīt |

iḍopa̍hūtā̱ vasu̍bhiḥ sa̱joṣā̍ ya̱jñaṃ no̍ devīra̱mṛte̍ṣu dhatta

||29.8||

tvaṣṭā̍ vī̱raṃ de̱vakā̍maṃ jajāna̱ tvaṣṭu̱rarvā̍ jāyata ā̱śuraśva̍: |

tvaṣṭe̱daṃ viśva̱ṃ bhuva̍naṃ jajāna ba̱hoḥ ka̱rtāra̍mi̱ha ya̍kṣi hotaḥ

||29.9||

aśvo̍ ghṛ̱tena̱ tmanyā̱ sama̍kta̱ upa̍ de̱vām̐2 ṛ̍tu̱śaḥ pātha̍ etu |

vana̱spati̍rdevalo̱kaṃ pra̍jā̱nanna̱gninā̍ ha̱vyā sva̍di̱tāni̍ vakṣat

||29.10||

pra̱jāpa̍te̱stapa̍sā vāvṛdhā̱naḥ sa̱dyo jā̱to da̍dhiṣe ya̱jñama̍gne |

svāhā̍kṛtena ha̱viṣā̍ purogā yā̱hi sā̱dhyā ha̱vira̍dantu de̱vāḥ

||29.11||

yadakra̍ndaḥ pratha̱maṃ jāya̍māna u̱dyantsa̍mu̱drādu̱ta vā̱ purī̍ṣāt |

śye̱nasya̍ pa̱kṣā ha̍ri̱ṇasya̍ bā̱hū u̍pa̱stutya̱ṃ mahi̍ jā̱taṃ te̍ arvan

||29.12||

ya̱mena̍ da̱ttaṃ tri̱ta e̍namāyuna̱gindra̍ eṇaṃ pratha̱mo adhya̍tiṣṭhat |

ga̱ndha̱rvo a̍sya raśa̱nāma̍gṛbhṇā̱t sūrā̱daśva̍ṃ vasavo̱ nira̍taṣṭa

||29.13||

asi̍ ya̱mo asyā̍di̱tyo a̍rva̱nnasi̍ tri̱to guhye̍na vra̱tena̍ |

asi̱ some̍na sa̱mayā̱ vipṛ̍kta ā̱huste̱ trīṇi̍ di̱vi bandha̍nāni

||29.14||

trīṇi̍ ta āhurdi̱vi bandha̍nāni̱ trīṇya̱psu trīṇya̱ntaḥ sa̍mu̱dre |

u̱teva̍ me̱ varu̍ṇaśchantsyarva̱n yatrā̍ ta ā̱huḥ pa̍ra̱maṃ ja̱nitra̍m

||29.15||

i̱mā te̍ vājinnava̱mārja̍nānī̱mā śa̱phānā sani̱turni̱dhānā̍ |

atrā̍ te bha̱drā ra̍śa̱nā a̍paśyamṛ̱tasya̱ yā a̍bhi̱rakṣa̍nti go̱pāḥ

||29.16||

ā̱tmāna̍ṃ te̱ mana̍sā̱rāda̍jānāma̱vo di̱vā pa̱taya̍ntaṃ pata̱ṅgam |

śiro̍ apaśyaṃ pa̱thibhi̍: su̱gebhi̍rare̱ṇubhi̱rjeha̍mānaṃ pata̱tri

||29.17||

atrā̍ te rū̱pamu̍tta̱mama̍paśya̱ṃ jigī̍ṣamāṇami̱ṣa ā pa̱de goḥ |

ya̱dā te̱ marto̱ anu̱ bhoga̱māna̱ḍādid grasi̍ṣṭha̱ oṣa̍dhīrajīgaḥ

||29.18||

anu̍ tvā̱ ratho̱ anu̱ maryo̍ arva̱nnanu̱ gāvo'nu̱ bhaga̍: ka̱nīnā̍m |

anu̱ vrātā̍sa̱stava̍ sa̱khyamī̍yu̱ranu̍ de̱vā ma̍mire vī̱rya̱ṃ te

||29.19||

hira̍ṇyaśṛ̱ṅgo'yo̍ asya̱ pādā̱ mano̍javā̱ ava̍ra̱ indra̍ āsīt |

de̱vā ida̍sya havi̱radya̍māya̱n yo arva̍ntaṃ pratha̱mo a̱dhyati̍ṣṭhat

||29.20||

ī̱rmāntā̍sa̱: sili̍kamadhyamāsa̱: sa śūra̍ṇāso di̱vyāso̱ atyā̍: |

ha̱sā i̍va śreṇi̱śo ya̍tante̱ yadākṣi̍ṣurdi̱vyamajma̱maśvā̍:

||29.21||

tava̱ śarī̍raṃ patayi̱ṣṇva̱rva̱ntava̍ ci̱ttaṃ vāta̍ iva̱ dhrajī̍mān |

tava̱ śṛṅgā̍ṇi̱ viṣṭhi̍tā puru̱trāra̍ṇyeṣu̱ jarbhu̍rāṇā caranti

||29.22||

upa̱ prāgā̱cchasa̍naṃ vā̱jyarvā̍ deva̱drīcā̱ mana̍sā̱ dīdhyā̍naḥ |

a̱jaḥ pu̱ro nī̍yate̱ nābhi̍ra̱syānu̍ pa̱ścātka̱vayo̍ yanti re̱bhāḥ

||29.23||

upa̱ prāgā̍tpara̱maṃ yatsa̱dhastha̱marvā̱m̐2 acchā̍ pi̱tara̍ṃ mā̱tara̍ṃ ca |

a̱dyā de̱vāñjuṣṭa̍tamo̱ hi ga̱myā athā śā̍ste dā̱śuṣe̱ vāryā̍ṇi

||29.24||

sami̍ddho a̱dya manu̍ṣo duro̱ṇe de̱vo de̱vān ya̍jasi jātavedaḥ |

ā ca̱ vaha̍ mitramahaściki̱tvāntvaṃ dū̱taḥ ka̱vira̍si̱ prace̍tāḥ

||29.25||

tanū̍napātpa̱tha ṛ̱tasya̱ yānā̱nmadhvā̍ sama̱ñjantsva̍dayā sujihva |

manmā̍ni dhī̱bhiru̱ta ya̱jñamṛ̱ndhan de̍va̱trā ca̍ kṛṇuhyadhva̱raṃ na̍:

||29.26||

narā̱śasa̍sya mahi̱māna̍meṣā̱mupa̍ stoṣāma yaja̱tasya̍ ya̱jñaiḥ |

ye su̱krata̍va̱: śuca̍yo dhiya̱ndhāḥ svada̍nti de̱vā u̱bhayā̍ni ha̱vyā

||29.27||

ā̱juhvā̍na̱ īḍyo̱ vandya̱ścā yā̍hyagne̱ vasu̍bhiḥ sa̱joṣā̍: |

tvaṃ de̱vānā̍masi yahva̱ hotā̱ sa e̍nānyakṣīṣi̱to yajī̍yān

||29.28||

prā̱cīna̍ṃ ba̱rhiḥ pra̱diśā̍ pṛthi̱vyā vasto̍ra̱syā vṛ̍jyate̱ agre̱ ahnā̍m |

vyu̍ prathate vita̱raṃ varī̍yo de̱vebhyo̱ adi̍taye syo̱nam

||29.29||

vyaca̍svatīrurvi̱yā vi śra̍yantā̱ṃ pati̍bhyo̱ na jana̍ya̱: śumbha̍mānāḥ |

devī̍rdvāro bṛhatīrviśvaminvā de̱vebhyo̍ bhavata suprāya̱ṇāḥ

||29.30||

ā su̱ṣvaya̍ntī yaja̱te upā̍ke u̱ṣāsā̱naktā̍ sadatā̱ṃ ni yonau̍ |

di̱vye yoṣa̍ṇe bṛha̱tī su̍ru̱kme adhi̱ śriya śukra̱piśa̱ṃ dadhā̍ne

||29.31||

daivyā̱ hotā̍rā pratha̱mā su̱vācā̱ mimā̍nā ya̱jñaṃ manu̍ṣo̱ yaja̍dhyai |

pra̱co̱daya̍ntā vi̱dathe̍ṣu kā̱rū prā̱cīna̱ṃ jyoti̍: pra̱diśā̍ di̱śantā̍

||29.32||

ā no̍ ya̱jñaṃ bhāra̍tī̱ tūya̍me̱tviḍā̍ manu̱ṣvadi̱ha ce̱taya̍ntī |

ti̱sro de̱vīrba̱rhireda syo̱na sara̍svatī̱ svapa̍saḥ sadantu

||29.33||

ya i̱me dyāvā̍pṛthi̱vī jani̍trī rūpai̱rapiśa̱dbhuva̍nāni̱ viśvā̍ |

tama̱dya ho̍tariṣi̱to yajī̍yān de̱vaṃ tvaṣṭā̍rami̱ha ya̍kṣi vi̱dvān

||29.34||

u̱pāva̍sṛja̱ tmanyā̍ sama̱ñjan de̱vānā̱ṃ pātha̍ ṛtu̱thā ha̱vīṣi̍ |

vana̱spati̍: śami̱tā de̱vo a̱gniḥ svada̍ntu ha̱vyaṃ madhu̍nā ghṛ̱tena̍

||29.35||

sa̱dyo jā̱to vya̍mimīta ya̱jñama̱gnirde̱vānā̍mabhavat puro̱gāḥ |

a̱sya hotu̍: pra̱diśyṛ̱tasya̍ vā̱ci svāhā̍kṛta ha̱vira̍dantu de̱vāḥ

||29.36||

ke̱tuṃ kṛ̱ṇvanna̍ke̱tave̱ peśo̍ maryā ape̱śase̍ |

samu̱ṣadbhi̍rajāyathāḥ

||29.37||

jī̱mūta̍syeva bhavati̱ pratī̍ka̱ṃ yadva̱rmī yāti̍ sa̱madā̍mu̱pasthe̍ |

anā̍viddhayā ta̱nvā̱ jaya̱ tva sa tvā̱ varma̍ṇo mahi̱mā pi̍partu

||29.38||

dhanva̍nā̱ gā dhanva̍nā̱''jiṃ ja̍yema̱ dhanva̍nā tī̱vrāḥ sa̱mado̍ jayema |

dhanu̱: śatro̍rapakā̱maṃ kṛ̍ṇoti̱ dhanva̍nā̱ sarvā̍: pra̱diśo̍ jayema

||29.39||

va̱kṣyantī̱vedā ga̍nīganti̱ karṇa̍ṃ pri̱ya sakhā̍yaṃ pariṣasvajā̱nā |

yoṣe̍va śiṅkte̱ vita̱tādhi̱ dhanva̱ñjyā i̱ya sama̍ne pā̱raya̍ntī

||29.40||

te ā̱cara̍ntī̱ sama̍neva̱ yoṣā̍ mā̱teva̍ pu̱traṃ bi̍bhṛtāmu̱pasthe̍ |

apa̱ śatrū̍n vidhyatā saṃvidā̱ne ārtnī̍ i̱me vi̍ṣphu̱rantī̍ a̱mitrā̍n

||29.41||

ba̱hvī̱nāṃ pi̱tā ba̱hura̍sya pu̱traści̱ścā kṛ̍ṇoti̱ sama̍nāva̱gatya̍ |

i̱ṣu̱dhiḥ saṅkā̱ pṛta̍nāśca̱ sarvā̍: pṛ̱ṣṭhe nina̍ddho jayati̱ prasū̍taḥ

||29.42||

rathe̱ tiṣṭha̍n nayati vā̱jina̍: pu̱ro yatra̍-yatra kā̱maya̍te suṣāra̱thiḥ |

a̱bhīśū̍nāṃ mahi̱māna̍ṃ panāyata̱ mana̍: pa̱ścādanu̍ yacchanti ra̱śmaya̍:

||29.43||

tī̱vrān ghoṣā̍n kṛṇvate̱ vṛṣa̍pāṇa̱yo'śvā̱ rathe̍bhiḥ sa̱ha vā̱jaya̍ntaḥ |

a̱va̱krāma̍nta̱: prapa̍daira̱mitrā̍n kṣi̱ṇanti̱ śatrū̱m̐1 rana̍pavyayantaḥ

||29.44||

ra̱tha̱vāha̍ṇa ha̱vira̍sya̱ nāma̱ yatrāyu̍dha̱ṃ nihi̍tamasya̱ varma̍ |

tatrā̱ ratha̱mupa̍ śa̱gma sa̍dema vi̱śvāhā̍ va̱ya su̍mana̱syamā̍nāḥ

||29.45||

svā̱du̱ṣasada̍: pi̱taro̍ vayo̱dhāḥ kṛ̍cchre̱śrita̱: śaktī̍vanto gabhī̱rāḥ |

ci̱trase̍nā̱ iṣu̍balā̱ amṛ̍dhrāḥ sa̱tovī̍rā u̱ravo̍ vrātasā̱hāḥ

||29.46||

brāhma̍ṇāsa̱: pita̍ra̱: somyā̍saḥ śi̱ve no̱ dyāvā̍pṛthi̱vī a̍ne̱hasā̍ |

pū̱ṣā na̍: pātu duri̱tādṛ̍tāvṛdho̱ rakṣā̱ māki̍rno a̱ghaśasa īśata

||29.47||

su̱pa̱rṇaṃ va̍ste mṛ̱go a̍syā̱ danto̱ gobhi̱: sanna̍ddhā patati̱ prasū̍tā |

yatrā̱ nara̱: saṃ ca̱ vi ca̱ drava̍nti̱ tatrā̱smabhya̱miṣa̍va̱: śarma̍ yasan

||29.48||

ṛjī̍te̱ pari̍ vṛṅdhi̱ no'śmā̍ bhavatu nasta̱nūḥ |

somo̱ adhi̍ bravītu̱ no'di̍ti̱: śarma̍ yacchatu

||29.49||

ā ja̍ṅghanti̱ sānve̍ṣāṃ ja̱ghanā̱m̐2 upa̍ jighnate |

aśvā̍jani̱ prace̍ta̱so'śvā̍ntsa̱matsu̍ codaya

||29.50||

ahi̍riva bhogai̱: parye̍ti bā̱huṃ jyāyā̍ he̱tiṃ pa̍ri̱bādha̍mānaḥ |

ha̱sta̱ghno viśvā̍ va̱yunā̍ni vi̱dvān pumā̱n pumāsa̱ṃ pari̍ pātu vi̱śvata̍:

||29.51||

vana̍spate vī̱ḍva̱ṅgo̱ hi bhū̱yā a̱smatsa̍khā pra̱tara̍ṇaḥ su̱vīra̍: |

gobhi̱: sanna̍ddho asi vī̱ḍaya̍svāsthā̱tā te̍ jayatu̱ jetvā̍ni

||29.52||

di̱vaḥ pṛ̍thi̱vyāḥ paryoja̱ udbhṛ̍ta̱ṃ vana̱spati̍bhya̱: paryābhṛ̍ta saha̍: |

a̱pāmo̱jmāna̱ṃ pari̱ gobhi̱rāvṛ̍ta̱mindra̍sya̱ vajra ha̱viṣā̱ ratha̍ṃ yaja

||29.53||

indra̍sya̱ vajro̍ ma̱rutā̱manī̍kaṃ mi̱trasya̱ garbho̱ varu̍ṇasya̱ nābhi̍: |

semāṃ no̍ ha̱vyadā̍tiṃ juṣā̱ṇo deva̍ ratha̱ prati̍ ha̱vyā gṛ̍bhāya

||29.54||

upa̍ śvāsaya pṛthi̱vīmu̱ta dyāṃ pu̍ru̱trā te̍ manutā̱ṃ viṣṭhi̍ta̱ṃ jaga̍t |

sa du̍ndubhe sa̱jūrindre̍ṇa de̱vairdū̱rāddavī̍yo̱ apa̍ sedha̱ śatrū̍n

||29.55||

ā kra̍ndaya̱ bala̱mojo̍ na̱ ādhā̱ niṣṭa̍nihi duri̱tā bādha̍mānaḥ |

apa̍ protha dundubhe du̱cchunā̍ i̱ta indra̍sya mu̱ṣṭira̍si vī̱ḍaya̍sva

||29.56||

āmūra̍ja pra̱tyāva̍rtaye̱māḥ ke̍tu̱maddu̍ndu̱bhirvā̍vadīti |

samaśva̍parṇā̱ścara̍nti no̱ naro̱'smāka̍mindra ra̱thino̍ jayantu

||29.57||

ā̱gne̱yaḥ kṛ̱ṣṇagrī̍vaḥ sārasva̱tī me̱ṣī ba̱bhruḥ sau̱myaḥ pau̱ṣṇaḥ śyā̱maḥ śi̍tipṛ̱ṣṭho bā̍rhaspa̱tyaḥ śi̱lpo vai̍śvade̱va ai̱ndro̱'ru̱ṇo mā̍ru̱taḥ ka̱lmāṣa̍ aindrā̱gnaḥ sahi̱to'dhorā̍maḥ sāvi̱tro vā̍ru̱ṇaḥ kṛ̱ṣṇa eka̍śitipā̱tpetva̍:

||29.58||

a̱gnaye'nī̍kavate̱ rohi̍tāñjirana̱ḍvāna̱dhorā̍mau sāvi̱trau pau̱ṣṇau ra̍ja̱tanā̍bhī vaiśvade̱vau pi̱śaṅgau̍ tūpa̱rau mā̍ru̱taḥ ka̱lmāṣa̍ āgne̱yaḥ kṛ̱ṣṇo'jaḥ sā̍rasva̱tī me̱ṣī vā̍ru̱ṇaḥ petva̍:

||29.59||

a̱gnaye̍ gāya̱trāya̍ tri̱vṛte̱ rātha̍ntarāyā̱ṣṭāka̍pāla̱ indrā̍ya traiṣṭu̍bhāya pañcada̱śāya̱ bārha̍tā̱yaikā̍daśakapālo̱ viśve̍bhyo de̱vebhyo̱ jāga̍tebhyaḥ saptada̱śebhyo̍ vairū̱pebhyo̱ dvāda̍śakapālo mi̱trāvaru̍ṇābhyā̱mānu̍ṣṭubhābhyāmekaviśābhyā̍ṃ vairā̱jābhyā̍ṃ paya̱syā bṛha̱spata̍ye̱ pāṅktā̍ya triṇa̱vāya̍ śākva̱rāya̍ ca̱ruḥ sa̍vi̱tra auṣṇi̍hāya trayastriśāya̍ raiva̱tāya̱ dvāda̍śakapālaḥ prājāpa̱tyaśca̱ruradi̍tyai̱ viṣṇu̍patnyai ca̱rura̱gnaye̍ vaiśvāna̱rāya̱ dvāda̍śakapā̱lo'nu̍matyā a̱ṣṭāka̍pālaḥ

||29.60||