hi̱ra̱ṇya̱ga̱rbhaḥ sama̍varta̱tāgre̍ bhū̱tasya̍ jā̱taḥ pati̱reka̍ āsīt |
sa dā̍dhāra pṛthi̱vīṃ dyāmu̱temāṃ kasmai̍ de̱vāya̍ ha̱viṣā̍ vidhema
||23.1||u̱pa̱yā̱magṛ̍hīto'si pra̱jāpa̍taye tvā̱ juṣṭa̍ṃ gṛhṇāmye̱ṣa te̱ yoni̱: sūrya̍ste mahi̱mā |
yaste'ha̍ntsaṃvatsa̱re ma̍hi̱mā sa̍mba̱bhūva̱ yaste̍ vā̱yāva̱ntari̍kṣe mahi̱mā sa̍mba̱bhūva̱ yaste̍ di̱vi sūrye̍ mahi̱mā sa̍mba̱bhūva̱ tasmai̍ te mahi̱mne pra̱jāpa̍taye̱ svāhā̍ de̱vebhya̍:
||23.2||yaḥ prā̍ṇa̱to ni̍miṣa̱to ma̍hi̱tvaika̱ idrājā̱ jaga̍to ba̱bhūva̍ |
ya īśe̍ a̱sya dvi̱pada̱ścatu̍ṣpada̱ḥ kasmai̍ de̱vāya̍ ha̱viṣā̍ vidhema
||23.3||u̱pa̱yā̱magṛ̍hīto'si pra̱jāpa̍taye tvā̱ juṣṭa̍ṃ gṛhṇāmye̱ṣa te̱ yoni̍śca̱ndramā̍ste mahi̱mā |
yaste̱ rātrau̍ saṃvatsa̱re ma̍hi̱mā sa̍mba̱bhūva̱ yaste̍ pṛthi̱vyāma̱gnau ma̍hi̱mā sa̍mba̱bhūva̱ yaste̱ nakṣa̍treṣu ca̱ndrama̍si mahi̱mā sa̍mba̱bhūva̱ tasmai̍ te mahi̱mne pra̱jāpa̍taye de̱vebhya̱: svāhā̍
||23.4||yu̱ñjanti̍ bra̱dhnama̍ru̱ṣaṃ cara̍nta̱ṃ pari̍ ta̱sthuṣa̍: | roca̍nte roca̱nā di̱vi
||23.5||yu̱ñjantya̍sya̱ kāmyā̱ harī̱ vipa̍kṣasā̱ rathe̍ | śoṇā̍ dhṛ̱ṣṇū nṛ̱sāha̍sā
||23.6||yadvāto̍ a̱po a̍ganīganpri̱yāmindra̍sya ta̱nva̱m | e̱ta sto̍tara̱nena̍ pa̱thā puna̱raśva̱māva̍rtayāsi naḥ
||23.7||vasa̍vastvāñjantu gāya̱treṇa̱ chanda̍sā ru̱drāstvā̍ñjantu̱ traiṣṭu̍bhena̱ chanda̍sā ''di̱tyāstvā̍ñjantu̱ jāga̍tena̱ chanda̍sā |
bhūrbhuva̱: svarlā̱jī3ñchā̱cī3nyavye̱ gavya̍ e̱tadanna̍matta devā e̱tadanna̍maddhi prajāpate
||23.8||kaḥ svi̍dekā̱kī ca̍rati̱ ka u̍ svijjāyate̱ puna̍: | ki svi̍ddhi̱masya̍ bheṣa̱jaṃ kimvā̱vapa̍naṃ ma̱hat
||23.9||sūrya̍ ekā̱kī ca̍rati ca̱ndramā̍ jāyate̱ puna̍: | a̱gnirhi̱masya̍ bheṣa̱jaṃ bhūmi̍rā̱vapa̍naṃ ma̱hat
||23.10||kā svi̍dāsītpū̱rvaci̍tti̱: ki svi̍dāsīd bṛ̱hadvaya̍: |
kā svi̍dāsītpilippi̱lā kā svi̍dāsītpiśaṅgi̱lā
||23.11||dyaurā̍sītpū̱rvaci̍tti̱raśva̍ āsīd bṛ̱hadvaya̍: |
avi̍rāsītpilippi̱lā rātri̍rāsītpiśaṅgi̱lā
||23.12||vā̱yuṣṭvā̍ paca̱taira̍va̱tvasi̍tagrīva̱śchāgai̍rnya̱grodha̍ścama̱saiḥ śa̍lma̱lirvṛddhyā̍ |
e̱ṣa sya rā̱thyo vṛṣā̍ pa̱ḍbhiśca̱turbhi̱reda̍ganbra̱hmā kṛ̍ṣṇaśca no'vatu̱ namo̱'gnaye̍
||23.13||saśi̍to ra̱śminā̱ ratha̱: saśi̍to ra̱śminā̱ haya̍: |
saśi̍to a̱psva̱psu̱jā bra̱hmā soma̍purogavaḥ
||23.14||sva̱yaṃ vā̍jim̐sta̱nva̱ṃ kalpayasva sva̱yaṃ ya̍jasva sva̱yaṃ ju̍ṣasva | ma̱hi̱mā te̱'nyena̱ na sa̱nnaśe̍
||23.15||na vā u̍ e̱tanmri̍yase̱ na ri̍ṣyasi de̱vām̐2 ide̍ṣi pa̱thibhi̍: su̱gebhi̍: |
yatrāsa̍te su̱kṛto̱ yatra̱ te ya̱yustatra̍ tvā de̱vaḥ sa̍vi̱tā da̍dhātu
||23.16||a̱gniḥ pa̱śurā̍sī̱ttenā̍yajanta̱ sa e̱tam̐llo̱kama̍jaya̱dyasmi̍nna̱gniḥ sa te̍ lo̱ko bha̍viṣyati̱ taṃ je̍ṣyasi̱ pibai̱tā a̱paḥ |
vā̱yuḥ pa̱śurā̍sī̱ttenā̍yajanta̱ sa e̱tam̐llo̱kama̍jaya̱dyasmi̍nvā̱yuḥ sa te̍ lo̱ko bha̍viṣyati̱ taṃ je̍ṣyasi̱ pibai̱tā a̱paḥ |
sūrya̍: pa̱śurā̍sī̱ttenā̍yajanta̱ sa e̱tam̐llo̱kama̍jaya̱dyasmi̱ntsūrya̱: sa te̍ lo̱ko bha̍viṣyati̱ taṃ je̍ṣyasi̱ pibai̱tā a̱paḥ
||23.17||prā̱ṇāya̱ svāhā̍ 'pā̱nāya̱ svāhā̍ vyā̱nāya̱ svāhā̍ |
ambe̱ ambi̱ke'mbā̍like̱ na mā̍ nayati̱ kaśca̱na |
sasa̍styaśva̱kaḥ subha̍drikāṃ kāmpīlavā̱sinī̍m
||23.18||ga̱ṇānā̍ṃ tvā ga̱ṇapa̍ti havāmahe pri̱yāṇā̍ṃ tvā pri̱yapa̍ti havāmahe ni̱dhīnā̍ṃ tvā̍ nidhi̱pati havāmahe vaso mama |
āhama̍jāni garbha̱dhamā tvama̍jāsi garbha̱dham
||23.19||tā u̱bhau ca̱tura̍: pa̱daḥ sa̱ṃprasā̍rayāva sva̱rge lo̱ke prorṇu̍vāthā̱ṃ vṛṣā̍ vā̱jī re̍to̱dhā reto̍ dadhātu
||23.20||utsa̍kthyā̱ ava̍ gu̱daṃ dhe̍hi̱ sama̱ñjiṃ cā̍rayā vṛṣan | ya strī̱ṇāṃ jī̍va̱bhoja̍naḥ
||23.21||ya̱kāsa̱kau śa̍kunti̱kā''hala̱giti̱ vañca̍ti | āha̍nti ga̱bhe paso̱ niga̍lgalīti̱ dhāra̍kā
||23.22||ya̱ko̱'sa̱kau śa̍kunta̱ka ā̱hala̱giti̱ vañca̍ti | viva̍kṣata iva te̱ mukha̱madhva̍ryo̱ mā na̱stvama̱bhi bhā̍ṣathāḥ
||23.23||mā̱tā ca̍ te pi̱tā ca̱ te'gra̍ṃ vṛ̱kṣasya̍ rohataḥ | prati̍lā̱mīti̍ te pi̱tā ga̱bhe mu̱ṣṭima̍tasayat
||23.24||mā̱tā ca̍ te pi̱tā ca̱ te'gre̍ vṛ̱kṣasya̍ krīḍataḥ | viva̍kṣata iva te̱ mukha̱ṃ brahma̱nmā tvaṃ va̍do ba̱hu
||23.25||ū̱rdhvame̍nā̱mucchrā̍paya gi̱rau bhā̱ra hara̍nniva | athā̍syai̱ madhya̍medhatā śī̱te vāte̍ pu̱nanni̍va
||23.26||ū̱rdhvame̍na̱mucchra̍yatādgi̱rau bhā̱ra hara̍nniva | athā̍sya̱ madhya̍mejatu śī̱te vāte̍ pu̱nanni̍va
||23.27||yada̍syā ahu̱bhedyā̍: kṛ̱dhu sthū̱lamu̱pāta̍sat | mu̱ṣkāvida̍syā ejato gośa̱phe śa̍ku̱lāvi̍va
||23.28||yadde̱vāso̍ la̱lāma̍gu̱ṃ pra vi̍ṣṭī̱mina̱māvi̍ṣuḥ | sa̱kthnā de̍diśyate̱ nārī̍ sa̱tyasyā̍kṣi̱bhuvo̱ yathā̍
||23.29||yaddha̍ri̱ṇo yava̱matti̱ na pu̱ṣṭaṃ pa̱śu manya̍te | śū̱drā yadarya̍jārā̱ na poṣā̍ya dhanāyati
||23.30||yaddha̍ri̱ṇo yava̱matti̱ na pu̱ṣṭaṃ ba̱hu manya̍te | śū̱dro yadaryā̍yai jā̱ro na poṣa̱manu̍ manyate
||23.31||da̱dhi̱krāvṇo̍ akāriṣaṃ ji̱ṣṇoraśva̍sya vā̱jina̍: |
su̱ra̱bhi no̱ mukhā̍ kara̱tpra ṇa̱ āyūṣi tāriṣat
||23.32||gā̱ya̱trī tri̱ṣṭubjaga̍tyanu̱ṣṭuppa̱ṅktyā sa̱ha | bṛ̱ha̱tyuṣṇihā̍ ka̱kupsū̱cībhi̍: śamyantu tvā
||23.33||dvipa̍dā̱ yāścatu̍ṣpadā̱stripa̍dā̱ yāśca̱ ṣaṭpa̍dāḥ |
viccha̍ndā̱ yāśca̱ saccha̍ndāḥ sū̱cībhi̍: śamyantu tvā
||23.34||ma̱hānā̍mnyo re̱vatyo̱ viśvā̱ āśā̍: pra̱bhūva̍rīḥ |
maighī̍rvi̱dyuto̱ vāca̍: sū̱cībhi̍: śamyantu tvā
||23.35||nārya̍ste̱ patnyo̱ loma̱ vici̍nvantu manī̱ṣayā̍ |
de̱vānā̱ṃ patnyo̱ diśa̍: sū̱cībhi̍: śamyantu tvā
||23.36||ra̱ja̱tā hari̍ṇī̱: sīsā̱ yujo̍ yujyante̱ karma̍bhiḥ |
aśva̍sya vā̱jina̍stva̱ci simā̍: śamyantu̱ śamya̍ntīḥ
||23.37||ku̱vida̱ṅga yava̍manto̱ yava̍ñci̱dyathā̱ dāntya̍nupū̱rvaṃ vi̱yūya̍ |
i̱hehai̍ṣāṃ kṛṇuhi̱ bhoja̍nāni̱ ye ba̱rhiṣo̱ nama̍ ukti̱ṃ yaja̍nti
||23.38||kastvā chya̍ti̱ kastvā̱ viśā̍sti̱ kaste̱ gātrā̍ṇi śamyati | ka u̍ te śami̱tā ka̱viḥ
||23.39||ṛ̱tava̍sta ṛtu̱thā parva̍ śami̱tāro̱ vi śā̍satu | sa̱ṃva̱tsa̱rasya̱ teja̍sā śa̱mībhi̍: śamyantu tvā
||23.40||a̱rdha̱mā̱sāḥ parūṣi te̱ māsā̱ ā cchya̍ntu̱ śamya̍ntaḥ | a̱ho̱rā̱trāṇi̍ ma̱ruto̱ vili̍ṣṭa sūdayantu te
||23.41||daivyā̍ adhva̱ryava̱stvā cchya̍ntu̱ vi ca̍ śāsatu | gātrā̍ṇi parva̱śaste̱ simā̍: kṛṇvantu̱ śamya̍ntīḥ
||23.42||dyau̍ste pṛthi̱vyantari̍kṣaṃ vā̱yuśchi̱draṃ pṛ̍ṇātu te | sūrya̍ste̱ nakṣa̍traiḥ sa̱ha lo̱kaṃ kṛ̍ṇotu sādhu̱yā
||23.43||śaṃ te̱ pare̍bhyo̱ gātre̍bhya̱: śama̱stvava̍rebhyaḥ | śama̱sthabhyo̍ ma̱jjabhya̱: śamva̍stu ta̱nvai tava̍
||23.44||kaḥ svi̍dekā̱kī ca̍rati̱ ka u̍ svijjāyate̱ puna̍: | ki svi̍ddhi̱masya̍ bheṣa̱jaṃ kimvā̱vapa̍naṃ ma̱hat
||23.45||sūrya̍ ekā̱kī ca̍rati ca̱ndramā̍ jāyate̱ puna̍: | a̱gnirhi̱masya̍ bheṣa̱jaṃ bhūmi̍rā̱vapa̍naṃ ma̱hat
||23.46||ki svi̱tsūrya̍sama̱ṃ jyoti̱: ki sa̍mu̱drasa̍ma sara̍: | ki svi̍tpṛthi̱vyai varṣī̍ya̱: kasya̱ mātrā̱ na vi̍dyate
||23.47||brahma̱ sūrya̍sama̱ṃ jyoti̱rdyauḥ sa̍mu̱drasa̍ma sara̍: | indra̍: pṛthivyai̱ varṣī̍yā̱n gostu mātrā̱ na vi̍dyate
||23.48||pṛ̱cchāmi̍ tvā ci̱taye̍ devasakha̱ yadi̱ tvamatra̱ mana̍sā ja̱gantha̍ |
yeṣu̱ viṣṇu̍stri̱ṣu pa̱deṣveṣṭa̱steṣu̱ viśva̱ṃ bhuva̍na̱mā vi̍veśā3
||23.49||api̱ teṣu̍ tri̱ṣu pa̱deṣva̍smi̱ yeṣu̱ viśva̱ṃ bhuva̍namā vi̱veśa̍ |
sa̱dyaḥ parye̍mi pṛthi̱vīmu̱ta dyāmeke̱nāṅge̍na di̱vo a̱sya pṛ̱ṣṭham
||23.50||keṣva̱ntaḥ puru̍ṣa̱ ā vi̍veśa̱ kānya̱ntaḥ puru̍ṣe̱ arpi̍tāni |
e̱tadbra̍hma̱nnupa̍ valhāmasi tvā̱ ki svi̍nna̱: prati̍ vocā̱syatra̍
||23.51||pa̱ñcasva̱ntaḥ puru̍ṣa̱ ā vi̍veśa̱ tānya̱ntaḥ puru̍ṣe̱ arpi̍tāni |
e̱tattvātra̍ pratimanvā̱no a̍smi̱ na mā̱yayā̍ bhava̱syutta̍ro̱ mat
||23.52||kā svi̍dāsītpū̱rvaci̍tti̱: ki svi̍dāsīd bṛ̱hadvaya̍: |
kā svi̍dāsītpilippi̱lā kā svi̍dāsītpiśaṅgi̱lā
||23.53||dyau̍rāsītpū̱rvaci̍tti̱raśva̍ āsīd bṛ̱hadvaya̍: |
avi̍rāsītpilippi̱lā rātri̍rāsītpiśaṅgi̱lā
||23.54||kā ī̍mare piśaṅgi̱lā kā ī̍ṃ kurupiśaṅgi̱lā |
ka ī̍mā̱skanda̍marṣati̱ ka ī̱ṃ panthā̱ṃ vi sa̍rpati
||23.55||a̱jāre̍ piśaṅgi̱lā śvā̱vitku̍rupiśaṅgi̱lā |
śa̱śa ā̱skanda̍marṣa̱tyahi̱: panthā̱ṃ vi sa̍rpati
||23.56||katya̍sya vi̱ṣṭhāḥ katya̱kṣarā̍ṇi̱ kati̱ homā̍saḥ kati̱dhā sami̍ddhaḥ |
ya̱jñasya̍ tvā vi̱dathā̍ pṛccha̱matra̱ kati̱ hotā̍ra ṛtu̱śo ya̍janti
||23.57||ṣaḍa̍sya vi̱ṣṭhāḥ śa̱tama̱kṣarā̍ṇyaśī̱tirhomā̍: sa̱midho̍ ha ti̱sraḥ |
ya̱jñasya̍ te vi̱dathā̱ pra bra̍vīmi sa̱pta hotā̍ra ṛtu̱śo ya̍janti
||23.58||ko a̱sya ve̍da̱ bhuva̍nasya̱ nābhi̱ṃ ko dyāvā̍pṛthi̱vī a̱ntari̍kṣam |
kaḥ sūrya̍sya veda bṛha̱to ja̱nitra̱ṃ ko ve̍da ca̱ndrama̍saṃ yato̱jāḥ
||23.59||vedā̱hama̱sya bhuva̍nasya̱ nābhi̱ṃ veda̱ dyāvā̍pṛthi̱vī a̱ntari̍kṣam |
veda̱ sūrya̍sya bṛha̱to ja̱nitra̱matho̍ veda ca̱ndrama̍saṃ yato̱jāḥ
||23.60||pṛ̱cchāmi̍ tvā̱ para̱manta̍ṃ pṛthi̱vyāḥ pṛ̱cchāmi̱ yatra̱ bhuva̍nasya̱ nābhi̍: |
pṛ̱cchāmi̍ tvā̱ vṛṣṇo̱ aśva̍sya̱ reta̍: pṛ̱cchāmi̍ vā̱caḥ pa̍ra̱maṃ vyo̍ma
||23.61||i̱yaṃ vedi̱: paro̱ anta̍: pṛthi̱vyā a̱yaṃ ya̱jño bhuva̍nasya̱ nābhi̍: |
a̱ya somo̱ vṛṣṇo̱ aśva̍sya̱ reto̍ bra̱hmāyaṃ vā̱caḥ pa̍ra̱maṃ vyo̍ma
||23.62||su̱bhūḥ sva̍ya̱mbhūḥ pra̍tha̱mo'ntarma̍ha̱tya̱rṇa̱ve | da̱dhe ha̱ garbha̍mṛ̱tviya̱ṃ yato̍ jā̱taḥ pra̱jāpa̍tiḥ
||23.63||hotā̍ yakṣatpra̱jāpa̍ti soma̍sya mahi̱mnaḥ | ju̱ṣatā̱ṃ piba̍tu̱ soma hota̱ryaja̍
||23.64||prajā̍pate̱ na tvade̱tānya̱nyo viśvā̍ rū̱pāṇi̱ pari̱ tā ba̍bhūva |
yatkā̍māste juhu̱mastanno̍ astu va̱ya syā̍ma̱ pata̍yo rayī̱ṇām
||23.65||