Skip to content

Vājasaneyi Madhyandina Saṃhitā — Chapter 23 (65 mantras)

Vājasaneyi Madhyandina Saṃhitā — Chapter 23

Section titled “Vājasaneyi Madhyandina Saṃhitā — Chapter 23”

hi̱ra̱ṇya̱ga̱rbhaḥ sama̍varta̱tāgre̍ bhū̱tasya̍ jā̱taḥ pati̱reka̍ āsīt |


MantraFirst Words
1sa dādhāra
2upayāmagṛhīto’si prajāpataye
3ya prāṇato
4upayāmagṛhīto’si prajāpataye
5yuñjanti bradhnamaruṣa
6yuñjantyasya kāmyā
7yadvāto apo
8vasavastvāñjantu gāyatreṇa
9ka svidekākī
10sūrya ekākī
11kā svidāsītpūrvacitti
12dyaurāsītpūrvacittiraśva āsīd
13vāyuṣṭvā pacatairavatvasitagrīvaśchāgairnyagrodhaścamasai
14saśito raśminā
15svaya vājistanva
16na vā
17agni paśurāsīttenāyajanta
18prāṇāya svāhā
19gaṇānā tvā
20tā ubhau
21utsakthyā ava
22yakāsakau śakuntikā”halagiti
23yako’sakau śakuntaka
24mātā ca
25mātā ca
26ūrdhvamenāmucchrāpaya girau
27ūrdhvamenamucchrayatādgirau bhāra
28yadasyā ahubhedyā
29yaddevāso lalāmagu
30yaddhariṇo yavamatti
31yaddhariṇo yavamatti
32dadhikrāvṇo akāriṣa
33gāyatrī triṣṭubjagatyanuṣṭuppaṅktyā
34dvipadā yāścatuṣpadāstripadā
35mahānāmnyo revatyo
36nāryaste patnyo
37rajatā hariṇī
38kuvidaṅga yavamanto
39kastvā chyati
40ṛtavasta ṛtuthā
41ardhamāsā parūṣi
42daivyā adhvaryavastvā
43dyauste pṛthivyantarikṣa
44śa te
45ka svidekākī
46sūrya ekākī
47ki svitsūryasama
48brahma sūryasama
49pṛcchāmi tvā
50api teṣu
51keṣvanta puruṣa
52pañcasvanta puruṣa
53kā svidāsītpūrvacitti
54dyaurāsītpūrvacittiraśva āsīd
55kā īmare
56ajāre piśaṅgilā
57katyasya viṣṭhā
58ṣaḍasya viṣṭhā
59ko asya
60vedāhamasya bhuvanasya
61pṛcchāmi tvā
62iya vedi
63subhū svayambhū
64hotā yakṣatprajāpati
65prajāpate na

Adhyāya: 23 | Mantra: 1

sa dā̍dhāra pṛthi̱vīṃ dyāmu̱temāṃ kasmai̍ de̱vāya̍ ha̱viṣā̍ vidhema


Adhyāya: 23 | Mantra: 2

u̱pa̱yā̱magṛ̍hīto’si pra̱jāpa̍taye tvā̱ juṣṭa̍ṃ gṛhṇāmye̱ṣa te̱ yoni̱: sūrya̍ste mahi̱mā | yaste’ha̍ntsaṃvatsa̱re ma̍hi̱mā sa̍mba̱bhūva̱ yaste̍ vā̱yāva̱ntari̍kṣe mahi̱mā sa̍mba̱bhūva̱ yaste̍ di̱vi sūrye̍ mahi̱mā sa̍mba̱bhūva̱ tasmai̍ te mahi̱mne pra̱jāpa̍taye̱ svāhā̍ de̱vebhya̍:


Adhyāya: 23 | Mantra: 3

yaḥ prā̍ṇa̱to ni̍miṣa̱to ma̍hi̱tvaika̱ idrājā̱ jaga̍to ba̱bhūva̍ | ya īśe̍ a̱sya dvi̱pada̱ścatu̍ṣpada̱ḥ kasmai̍ de̱vāya̍ ha̱viṣā̍ vidhema


Adhyāya: 23 | Mantra: 4

u̱pa̱yā̱magṛ̍hīto’si pra̱jāpa̍taye tvā̱ juṣṭa̍ṃ gṛhṇāmye̱ṣa te̱ yoni̍śca̱ndramā̍ste mahi̱mā | yaste̱ rātrau̍ saṃvatsa̱re ma̍hi̱mā sa̍mba̱bhūva̱ yaste̍ pṛthi̱vyāma̱gnau ma̍hi̱mā sa̍mba̱bhūva̱ yaste̱ nakṣa̍treṣu ca̱ndrama̍si mahi̱mā sa̍mba̱bhūva̱ tasmai̍ te mahi̱mne pra̱jāpa̍taye de̱vebhya̱: svāhā̍


Adhyāya: 23 | Mantra: 5

yu̱ñjanti̍ bra̱dhnama̍ru̱ṣaṃ cara̍nta̱ṃ pari̍ ta̱sthuṣa̍: | roca̍nte roca̱nā di̱vi


Adhyāya: 23 | Mantra: 6

yu̱ñjantya̍sya̱ kāmyā̱ harī̱ vipa̍kṣasā̱ rathe̍ | śoṇā̍ dhṛ̱ṣṇū nṛ̱sāha̍sā


Adhyāya: 23 | Mantra: 7

yadvāto̍ a̱po a̍ganīganpri̱yāmindra̍sya ta̱nva̱m | e̱ta sto̍tara̱nena̍ pa̱thā puna̱raśva̱māva̍rtayāsi naḥ


Adhyāya: 23 | Mantra: 8

vasa̍vastvāñjantu gāya̱treṇa̱ chanda̍sā ru̱drāstvā̍ñjantu̱ traiṣṭu̍bhena̱ chanda̍sā ”di̱tyāstvā̍ñjantu̱ jāga̍tena̱ chanda̍sā | bhūrbhuva̱: svarlā̱jī3ñchā̱cī3nyavye̱ gavya̍ e̱tadanna̍matta devā e̱tadanna̍maddhi prajāpate


Adhyāya: 23 | Mantra: 9

kaḥ svi̍dekā̱kī ca̍rati̱ ka u̍ svijjāyate̱ puna̍: | ki svi̍ddhi̱masya̍ bheṣa̱jaṃ kimvā̱vapa̍naṃ ma̱hat


Adhyāya: 23 | Mantra: 10

sūrya̍ ekā̱kī ca̍rati ca̱ndramā̍ jāyate̱ puna̍: | a̱gnirhi̱masya̍ bheṣa̱jaṃ bhūmi̍rā̱vapa̍naṃ ma̱hat


Adhyāya: 23 | Mantra: 11

kā svi̍dāsītpū̱rvaci̍tti̱: ki svi̍dāsīd bṛ̱hadvaya̍: | kā svi̍dāsītpilippi̱lā kā svi̍dāsītpiśaṅgi̱lā


Adhyāya: 23 | Mantra: 12

dyaurā̍sītpū̱rvaci̍tti̱raśva̍ āsīd bṛ̱hadvaya̍: | avi̍rāsītpilippi̱lā rātri̍rāsītpiśaṅgi̱lā


Adhyāya: 23 | Mantra: 13

vā̱yuṣṭvā̍ paca̱taira̍va̱tvasi̍tagrīva̱śchāgai̍rnya̱grodha̍ścama̱saiḥ śa̍lma̱lirvṛddhyā̍ | e̱ṣa sya rā̱thyo vṛṣā̍ pa̱ḍbhiśca̱turbhi̱reda̍ganbra̱hmā kṛ̍ṣṇaśca no’vatu̱ namo̱’gnaye̍


Adhyāya: 23 | Mantra: 14

saśi̍to ra̱śminā̱ ratha̱: saśi̍to ra̱śminā̱ haya̍: | saśi̍to a̱psva̱psu̱jā bra̱hmā soma̍purogavaḥ


Adhyāya: 23 | Mantra: 15

sva̱yaṃ vā̍jim̐sta̱nva̱ṃ kalpayasva sva̱yaṃ ya̍jasva sva̱yaṃ ju̍ṣasva | ma̱hi̱mā te̱’nyena̱ na sa̱nnaśe̍


Adhyāya: 23 | Mantra: 16

na vā u̍ e̱tanmri̍yase̱ na ri̍ṣyasi de̱vām̐2 ide̍ṣi pa̱thibhi̍: su̱gebhi̍: | yatrāsa̍te su̱kṛto̱ yatra̱ te ya̱yustatra̍ tvā de̱vaḥ sa̍vi̱tā da̍dhātu


Adhyāya: 23 | Mantra: 17

a̱gniḥ pa̱śurā̍sī̱ttenā̍yajanta̱ sa e̱tam̐llo̱kama̍jaya̱dyasmi̍nna̱gniḥ sa te̍ lo̱ko bha̍viṣyati̱ taṃ je̍ṣyasi̱ pibai̱tā a̱paḥ | vā̱yuḥ pa̱śurā̍sī̱ttenā̍yajanta̱ sa e̱tam̐llo̱kama̍jaya̱dyasmi̍nvā̱yuḥ sa te̍ lo̱ko bha̍viṣyati̱ taṃ je̍ṣyasi̱ pibai̱tā a̱paḥ | sūrya̍: pa̱śurā̍sī̱ttenā̍yajanta̱ sa e̱tam̐llo̱kama̍jaya̱dyasmi̱ntsūrya̱: sa te̍ lo̱ko bha̍viṣyati̱ taṃ je̍ṣyasi̱ pibai̱tā a̱paḥ


Adhyāya: 23 | Mantra: 18

prā̱ṇāya̱ svāhā̍ ‘pā̱nāya̱ svāhā̍ vyā̱nāya̱ svāhā̍ | ambe̱ ambi̱ke’mbā̍like̱ na mā̍ nayati̱ kaśca̱na | sasa̍styaśva̱kaḥ subha̍drikāṃ kāmpīlavā̱sinī̍m


Adhyāya: 23 | Mantra: 19

ga̱ṇānā̍ṃ tvā ga̱ṇapa̍ti havāmahe pri̱yāṇā̍ṃ tvā pri̱yapa̍ti havāmahe ni̱dhīnā̍ṃ tvā̍ nidhi̱pati havāmahe vaso mama | āhama̍jāni garbha̱dhamā tvama̍jāsi garbha̱dham


Adhyāya: 23 | Mantra: 20

tā u̱bhau ca̱tura̍: pa̱daḥ sa̱ṃprasā̍rayāva sva̱rge lo̱ke prorṇu̍vāthā̱ṃ vṛṣā̍ vā̱jī re̍to̱dhā reto̍ dadhātu


Adhyāya: 23 | Mantra: 21

utsa̍kthyā̱ ava̍ gu̱daṃ dhe̍hi̱ sama̱ñjiṃ cā̍rayā vṛṣan | ya strī̱ṇāṃ jī̍va̱bhoja̍naḥ


Adhyāya: 23 | Mantra: 22

ya̱kāsa̱kau śa̍kunti̱kā”hala̱giti̱ vañca̍ti | āha̍nti ga̱bhe paso̱ niga̍lgalīti̱ dhāra̍kā


Adhyāya: 23 | Mantra: 23

ya̱ko̱’sa̱kau śa̍kunta̱ka ā̱hala̱giti̱ vañca̍ti | viva̍kṣata iva te̱ mukha̱madhva̍ryo̱ mā na̱stvama̱bhi bhā̍ṣathāḥ


Adhyāya: 23 | Mantra: 24

mā̱tā ca̍ te pi̱tā ca̱ te’gra̍ṃ vṛ̱kṣasya̍ rohataḥ | prati̍lā̱mīti̍ te pi̱tā ga̱bhe mu̱ṣṭima̍tasayat


Adhyāya: 23 | Mantra: 25

mā̱tā ca̍ te pi̱tā ca̱ te’gre̍ vṛ̱kṣasya̍ krīḍataḥ | viva̍kṣata iva te̱ mukha̱ṃ brahma̱nmā tvaṃ va̍do ba̱hu


Adhyāya: 23 | Mantra: 26

ū̱rdhvame̍nā̱mucchrā̍paya gi̱rau bhā̱ra hara̍nniva | athā̍syai̱ madhya̍medhatā śī̱te vāte̍ pu̱nanni̍va


Adhyāya: 23 | Mantra: 27

ū̱rdhvame̍na̱mucchra̍yatādgi̱rau bhā̱ra hara̍nniva | athā̍sya̱ madhya̍mejatu śī̱te vāte̍ pu̱nanni̍va


Adhyāya: 23 | Mantra: 28

yada̍syā ahu̱bhedyā̍: kṛ̱dhu sthū̱lamu̱pāta̍sat | mu̱ṣkāvida̍syā ejato gośa̱phe śa̍ku̱lāvi̍va


Adhyāya: 23 | Mantra: 29

yadde̱vāso̍ la̱lāma̍gu̱ṃ pra vi̍ṣṭī̱mina̱māvi̍ṣuḥ | sa̱kthnā de̍diśyate̱ nārī̍ sa̱tyasyā̍kṣi̱bhuvo̱ yathā̍


Adhyāya: 23 | Mantra: 30

yaddha̍ri̱ṇo yava̱matti̱ na pu̱ṣṭaṃ pa̱śu manya̍te | śū̱drā yadarya̍jārā̱ na poṣā̍ya dhanāyati


Adhyāya: 23 | Mantra: 31

yaddha̍ri̱ṇo yava̱matti̱ na pu̱ṣṭaṃ ba̱hu manya̍te | śū̱dro yadaryā̍yai jā̱ro na poṣa̱manu̍ manyate


Adhyāya: 23 | Mantra: 32

da̱dhi̱krāvṇo̍ akāriṣaṃ ji̱ṣṇoraśva̍sya vā̱jina̍: | su̱ra̱bhi no̱ mukhā̍ kara̱tpra ṇa̱ āyūṣi tāriṣat


Adhyāya: 23 | Mantra: 33

gā̱ya̱trī tri̱ṣṭubjaga̍tyanu̱ṣṭuppa̱ṅktyā sa̱ha | bṛ̱ha̱tyuṣṇihā̍ ka̱kupsū̱cībhi̍: śamyantu tvā


Adhyāya: 23 | Mantra: 34

dvipa̍dā̱ yāścatu̍ṣpadā̱stripa̍dā̱ yāśca̱ ṣaṭpa̍dāḥ | viccha̍ndā̱ yāśca̱ saccha̍ndāḥ sū̱cībhi̍: śamyantu tvā


Adhyāya: 23 | Mantra: 35

ma̱hānā̍mnyo re̱vatyo̱ viśvā̱ āśā̍: pra̱bhūva̍rīḥ | maighī̍rvi̱dyuto̱ vāca̍: sū̱cībhi̍: śamyantu tvā


Adhyāya: 23 | Mantra: 36

nārya̍ste̱ patnyo̱ loma̱ vici̍nvantu manī̱ṣayā̍ | de̱vānā̱ṃ patnyo̱ diśa̍: sū̱cībhi̍: śamyantu tvā


Adhyāya: 23 | Mantra: 37

ra̱ja̱tā hari̍ṇī̱: sīsā̱ yujo̍ yujyante̱ karma̍bhiḥ | aśva̍sya vā̱jina̍stva̱ci simā̍: śamyantu̱ śamya̍ntīḥ


Adhyāya: 23 | Mantra: 38

ku̱vida̱ṅga yava̍manto̱ yava̍ñci̱dyathā̱ dāntya̍nupū̱rvaṃ vi̱yūya̍ | i̱hehai̍ṣāṃ kṛṇuhi̱ bhoja̍nāni̱ ye ba̱rhiṣo̱ nama̍ ukti̱ṃ yaja̍nti


Adhyāya: 23 | Mantra: 39

kastvā chya̍ti̱ kastvā̱ viśā̍sti̱ kaste̱ gātrā̍ṇi śamyati | ka u̍ te śami̱tā ka̱viḥ


Adhyāya: 23 | Mantra: 40

ṛ̱tava̍sta ṛtu̱thā parva̍ śami̱tāro̱ vi śā̍satu | sa̱ṃva̱tsa̱rasya̱ teja̍sā śa̱mībhi̍: śamyantu tvā


Adhyāya: 23 | Mantra: 41

a̱rdha̱mā̱sāḥ parūṣi te̱ māsā̱ ā cchya̍ntu̱ śamya̍ntaḥ | a̱ho̱rā̱trāṇi̍ ma̱ruto̱ vili̍ṣṭa sūdayantu te


Adhyāya: 23 | Mantra: 42

daivyā̍ adhva̱ryava̱stvā cchya̍ntu̱ vi ca̍ śāsatu | gātrā̍ṇi parva̱śaste̱ simā̍: kṛṇvantu̱ śamya̍ntīḥ


Adhyāya: 23 | Mantra: 43

dyau̍ste pṛthi̱vyantari̍kṣaṃ vā̱yuśchi̱draṃ pṛ̍ṇātu te | sūrya̍ste̱ nakṣa̍traiḥ sa̱ha lo̱kaṃ kṛ̍ṇotu sādhu̱yā


Adhyāya: 23 | Mantra: 44

śaṃ te̱ pare̍bhyo̱ gātre̍bhya̱: śama̱stvava̍rebhyaḥ | śama̱sthabhyo̍ ma̱jjabhya̱: śamva̍stu ta̱nvai tava̍


Adhyāya: 23 | Mantra: 45

kaḥ svi̍dekā̱kī ca̍rati̱ ka u̍ svijjāyate̱ puna̍: | ki svi̍ddhi̱masya̍ bheṣa̱jaṃ kimvā̱vapa̍naṃ ma̱hat


Adhyāya: 23 | Mantra: 46

sūrya̍ ekā̱kī ca̍rati ca̱ndramā̍ jāyate̱ puna̍: | a̱gnirhi̱masya̍ bheṣa̱jaṃ bhūmi̍rā̱vapa̍naṃ ma̱hat


Adhyāya: 23 | Mantra: 47

ki svi̱tsūrya̍sama̱ṃ jyoti̱: ki sa̍mu̱drasa̍ma sara̍: | ki svi̍tpṛthi̱vyai varṣī̍ya̱: kasya̱ mātrā̱ na vi̍dyate


Adhyāya: 23 | Mantra: 48

brahma̱ sūrya̍sama̱ṃ jyoti̱rdyauḥ sa̍mu̱drasa̍ma sara̍: | indra̍: pṛthivyai̱ varṣī̍yā̱n gostu mātrā̱ na vi̍dyate


Adhyāya: 23 | Mantra: 49

pṛ̱cchāmi̍ tvā ci̱taye̍ devasakha̱ yadi̱ tvamatra̱ mana̍sā ja̱gantha̍ | yeṣu̱ viṣṇu̍stri̱ṣu pa̱deṣveṣṭa̱steṣu̱ viśva̱ṃ bhuva̍na̱mā vi̍veśā3


Adhyāya: 23 | Mantra: 50

api̱ teṣu̍ tri̱ṣu pa̱deṣva̍smi̱ yeṣu̱ viśva̱ṃ bhuva̍namā vi̱veśa̍ | sa̱dyaḥ parye̍mi pṛthi̱vīmu̱ta dyāmeke̱nāṅge̍na di̱vo a̱sya pṛ̱ṣṭham


Adhyāya: 23 | Mantra: 51

keṣva̱ntaḥ puru̍ṣa̱ ā vi̍veśa̱ kānya̱ntaḥ puru̍ṣe̱ arpi̍tāni | e̱tadbra̍hma̱nnupa̍ valhāmasi tvā̱ ki svi̍nna̱: prati̍ vocā̱syatra̍


Adhyāya: 23 | Mantra: 52

pa̱ñcasva̱ntaḥ puru̍ṣa̱ ā vi̍veśa̱ tānya̱ntaḥ puru̍ṣe̱ arpi̍tāni | e̱tattvātra̍ pratimanvā̱no a̍smi̱ na mā̱yayā̍ bhava̱syutta̍ro̱ mat


Adhyāya: 23 | Mantra: 53

kā svi̍dāsītpū̱rvaci̍tti̱: ki svi̍dāsīd bṛ̱hadvaya̍: | kā svi̍dāsītpilippi̱lā kā svi̍dāsītpiśaṅgi̱lā


Adhyāya: 23 | Mantra: 54

dyau̍rāsītpū̱rvaci̍tti̱raśva̍ āsīd bṛ̱hadvaya̍: | avi̍rāsītpilippi̱lā rātri̍rāsītpiśaṅgi̱lā


Adhyāya: 23 | Mantra: 55

kā ī̍mare piśaṅgi̱lā kā ī̍ṃ kurupiśaṅgi̱lā | ka ī̍mā̱skanda̍marṣati̱ ka ī̱ṃ panthā̱ṃ vi sa̍rpati


Adhyāya: 23 | Mantra: 56

a̱jāre̍ piśaṅgi̱lā śvā̱vitku̍rupiśaṅgi̱lā | śa̱śa ā̱skanda̍marṣa̱tyahi̱: panthā̱ṃ vi sa̍rpati


Adhyāya: 23 | Mantra: 57

katya̍sya vi̱ṣṭhāḥ katya̱kṣarā̍ṇi̱ kati̱ homā̍saḥ kati̱dhā sami̍ddhaḥ | ya̱jñasya̍ tvā vi̱dathā̍ pṛccha̱matra̱ kati̱ hotā̍ra ṛtu̱śo ya̍janti


Adhyāya: 23 | Mantra: 58

ṣaḍa̍sya vi̱ṣṭhāḥ śa̱tama̱kṣarā̍ṇyaśī̱tirhomā̍: sa̱midho̍ ha ti̱sraḥ | ya̱jñasya̍ te vi̱dathā̱ pra bra̍vīmi sa̱pta hotā̍ra ṛtu̱śo ya̍janti


Adhyāya: 23 | Mantra: 59

ko a̱sya ve̍da̱ bhuva̍nasya̱ nābhi̱ṃ ko dyāvā̍pṛthi̱vī a̱ntari̍kṣam | kaḥ sūrya̍sya veda bṛha̱to ja̱nitra̱ṃ ko ve̍da ca̱ndrama̍saṃ yato̱jāḥ


Adhyāya: 23 | Mantra: 60

vedā̱hama̱sya bhuva̍nasya̱ nābhi̱ṃ veda̱ dyāvā̍pṛthi̱vī a̱ntari̍kṣam | veda̱ sūrya̍sya bṛha̱to ja̱nitra̱matho̍ veda ca̱ndrama̍saṃ yato̱jāḥ


Adhyāya: 23 | Mantra: 61

pṛ̱cchāmi̍ tvā̱ para̱manta̍ṃ pṛthi̱vyāḥ pṛ̱cchāmi̱ yatra̱ bhuva̍nasya̱ nābhi̍: | pṛ̱cchāmi̍ tvā̱ vṛṣṇo̱ aśva̍sya̱ reta̍: pṛ̱cchāmi̍ vā̱caḥ pa̍ra̱maṃ vyo̍ma


Adhyāya: 23 | Mantra: 62

i̱yaṃ vedi̱: paro̱ anta̍: pṛthi̱vyā a̱yaṃ ya̱jño bhuva̍nasya̱ nābhi̍: | a̱ya somo̱ vṛṣṇo̱ aśva̍sya̱ reto̍ bra̱hmāyaṃ vā̱caḥ pa̍ra̱maṃ vyo̍ma


Adhyāya: 23 | Mantra: 63

su̱bhūḥ sva̍ya̱mbhūḥ pra̍tha̱mo’ntarma̍ha̱tya̱rṇa̱ve | da̱dhe ha̱ garbha̍mṛ̱tviya̱ṃ yato̍ jā̱taḥ pra̱jāpa̍tiḥ


Adhyāya: 23 | Mantra: 64

hotā̍ yakṣatpra̱jāpa̍ti soma̍sya mahi̱mnaḥ | ju̱ṣatā̱ṃ piba̍tu̱ soma hota̱ryaja̍


Adhyāya: 23 | Mantra: 65

prajā̍pate̱ na tvade̱tānya̱nyo viśvā̍ rū̱pāṇi̱ pari̱ tā ba̍bhūva | yatkā̍māste juhu̱mastanno̍ astu va̱ya syā̍ma̱ pata̍yo rayī̱ṇām