Skip to content

Vājasaneyi Saṃhitā (Mādhyandina) — Chapter 24 (40 mantras)

Caturviṃśo'dhyāyaḥ

aśva̍stūpa̱ro go̍mṛ̱gaste prā̍jāpa̱tyāḥ kṛ̱ṣṇagrī̍va āgne̱yo ra̱rāṭe̍ pu̱rastā̍tsārasva̱tī me̱ṣyadhastā̱ddhanvo̍rāśvi̱nāva̱dhorā̍mau bā̱hvoḥ sau̍māpau̱ṣṇaḥ śyā̱mo nābhyā sauryayā̱mau śve̱taśca̍ kṛ̱ṣṇaśca̍ pā̱rśvayo̍stvā̱ṣṭrau lo̍ma̱śasa̍kthau sa̱kthyorvā̍ya̱vya̱: śve̱taḥ puccha̱ indrā̍ya svapa̱syā̱ya ve̱hadvai̍ṣṇa̱vo vā̍ma̱naḥ

||24.1||

rohi̍to dhū̱mraro̍hitaḥ ka̱rkandhu̍rohita̱ste sau̱myā ba̱bhrura̍ru̱ṇaba̍bhru̱: śuka̍babhru̱ste vā̍ru̱ṇāḥ śi̍ti̱randhro̱'nyata̍: śitirandhraḥ sama̱ntaśi̍tirandhra̱ste sā̍vi̱trāḥ śi̍tibā̱hura̱nyata̍: śitibāhu sama̱ntaśi̍tibāhu̱ste bā̍rhaspa̱tyāḥ pṛṣa̍tī kṣu̱drapṛ̍ṣatī sthū̱lapṛ̍ṣatī̱ tā mai̍trāvaru̱ṇya̱:

||24.2||

śu̱ddhavā̍laḥ sa̱rvaśu̍ddhavālo maṇi̱vāla̱sta ā̍śvi̱nāḥ śyeta̍: śyetā̱kṣo̱'ru̱ṇaste ru̱drāya̍ paśu̱pata̍ye ka̱rṇā yā̱mā a̍vali̱ptā rau̱drā nabho̍rūpāḥ

pārja̱nyāḥ

||24.3||

pṛśni̍stira̱ścīna̍pṛśnirū̱rdhvapṛ̍śni̱ste mā̍ru̱tāḥ pha̱lgūrlo̍hito̱rṇī pa̍la̱kṣī tāḥ sā̍rasva̱tya̱: plīhā̱karṇa̍: śuṇṭhā̱karṇo̍'dhyāloha̱karṇa̱ste tvā̱ṣṭrāḥ kṛ̱ṣṇagrī̍vaḥ śiti̱kakṣo̍'ñjisa̱kthasta ai̍ndrā̱gnāḥ kṛ̱ṣṇāñji̱ralpā̍ñjirma̱hāñji̱sta u̍ṣa̱syā̍:

||24.4||

śi̱lpā vai̍śvade̱vyo rohi̍ṇya̱stryava̍yo vā̱ce'vi̍jñātā̱ adi̍tyai̱ sarū̍pā dhā̱tre va̍tsata̱ryo de̱vānā̱ṃ patnī̍bhyaḥ

||24.5||

kṛ̱ṣṇagrī̍vā āgne̱yāḥ śi̍ti̱bhravo̱ vasū̍nā rohi̍tā ru̱drāṇā śve̱tā a̍varo̱kiṇa̍ ādi̱tyānā̱ṃ nabho̍rūpāḥ pārja̱nyāḥ

||24.6||

u̱nna̱ta ṛ̍ṣa̱bho vā̍ma̱nasta ai̍ndravaiṣṇa̱vā u̍nna̱taḥ śi̍tibā̱huḥ śi̍tipṛ̱ṣṭhasta ai̍ndrābārhaspa̱tyāḥ śuka̍rūpā vāji̱nāḥ ka̱lmāṣā̍ āgnimāru̱tāḥ śyā̱māḥ

pau̱ṣṇā:

||24.7||

etā̍ aindrā̱gnā dvi̍rū̱pā a̍gnīṣo̱mīyā̍ vāma̱nā a̍na̱ḍvāha̍ āgnāvaiṣṇa̱vā va̱śā mai̍trāvaru̱ṇyo'nyata̍enyo mai̱trya̱:

||24.8||

kṛ̱ṣṇagrī̍vā āgne̱yā ba̱bhrava̍: sau̱myāḥ śve̱tā vā̍ya̱vyā avi̍jñātā̱ adi̍tyai̱ sarū̍pā dhā̱tre va̍tsata̱ryo̱ de̱vānā̱ṃ patnī̍bhyaḥ

||24.9||

kṛ̱ṣṇā bhau̱mā dhū̱mrā ā̍ntari̱kṣā bṛ̱hanto̍ di̱vyāḥ śa̱balā̍ vaidyu̱tāḥ si̱dhmāstā̍ra̱kāḥ

||24.10||

dhū̱mrānva̍sa̱ntāyāla̍bhate śve̱tāngrī̱ṣmāya̍ kṛ̱ṣṇānva̱rṣābhyo̍'ru̱ṇāñcha̱rade̱ pṛṣa̍to hema̱ntāya̍ pi̱śaṅgā̱ñchiśi̍rāya

||24.11||

tryava̍yo gāya̱tryai pañcā̍vayastri̱ṣṭubhe̍ ditya̱vāho̱ jaga̍tyai triva̱tsā a̍nu̱ṣṭubhe̍ turya̱vāha̍ u̱ṣṇihe̍

||24.12||

pa̱ṣṭha̱vāho̍ vi̱rāja̍ u̱kṣāṇo̍ bṛha̱tyā ṛ̍ṣa̱bhāḥ ka̱kubhe̍'na̱ḍvāha̍: pa̱ṅktyai dhe̱navo̍'ticchandase

||24.13||

kṛ̱ṣṇagrī̍vā āgne̱yā ba̱bhrava̍: sau̱myā u̍padhva̱stāḥ sā̍vi̱trā va̍tsata̱rya̱: sārasva̱tya̱: śyā̱māḥ pau̱ṣṇāḥ pṛśna̍yo māru̱tā ba̍hurū̱pā vai̍śvade̱vā va̱śā

dyā̍vāpṛthi̱vīyā̍:

||24.14||

4 ||

u̱ktāḥ sa̍ñca̱rā etā̍ aindrā̱gnāḥ kṛ̱ṣṇāḥ vā̍ru̱ṇāḥ pṛśna̍yo māru̱tāḥ kā̱yāstū̍pa̱rāḥ

||24.15||

a̱gnaye'nī̍kavate prathama̱jānāla̍bhate ma̱rudbhya̍: sāntapa̱nebhya̍: savā̱tyānma̱rudbhyo̍ gṛhame̱dhibhyo̱ baṣki̍hānma̱rudbhya̍: krī̱ḍibhya̍: sasṛ̱ṣṭānma̱rudbhya̱:

svata̍vadbhyo'nusṛ̱ṣṭān

||24.16||

6 ||

u̱ktāḥ sa̍ñca̱rā etā̍ aindrā̱gnāḥ prā̍śṛ̱ṅgā mā̍he̱ndrā ba̍hurū̱pā vai̍śvakarma̱ṇāḥ

||24.17||

dhū̱mrā ba̱bhrunī̍kāśāḥ pitṝ̱ṇā soma̍vatāṃ ba̱bhravo̍ dhū̱mranī̍kāśāḥ pitṝ̱ṇāṃ ba̍rhi̱ṣadā̍ṃ kṛ̱ṣṇā ba̱bhrunī̍kāśāḥ pitṝ̱ṇāma̍gniṣvā̱ttānā̍ṃ kṛ̱ṣṇāḥ

pṛṣa̍ntastraiyamba̱kāḥ

||24.18||

u̱ktāḥ sa̍ñca̱rā etā̍: śunāsī̱rīyā̍: śve̱tā vā̍ya̱vyā̱: śve̱tāḥ sau̱ryāḥ

||24.19||

va̱sa̱ntāya̍ ka̱piñja̍lā̱nāla̍bhate grī̱ṣmāya̍ kala̱viṅkā̍nva̱rṣābhya̍sti̱ttirī̍ñcha̱rade̱ varti̍kā hema̱ntāya̱ kaka̍rā̱ñchiśi̍rāya̱ vika̍karān

||24.20||

sa̱mu̱drāya̍ śiśu̱mārā̱nāla̍bhate pa̱rjanyā̍ya ma̱ṇḍūkā̍na̱dbhyo matsyā̍nmi̱trāya̍ kulī̱payā̱nvaru̍ṇāya nā̱krān

||24.21||

somā̍ya hasānāla̍bhate vā̱yave̍ ba̱lākā̍ indrā̱gnibhyā̱ṃ kruñcā̍nmi̱trāya̍ ma̱dgūnvaru̍ṇāya cakravā̱kān

||24.22||

a̱gnaye̍ ku̱ṭarū̱nāla̍bhate̱ vana̱spati̍bhya̱ ulū̍kāna̱gnīṣomā̍bhyā̱ṃ cāṣā̍na̱śvibhyā̍ṃ ma̱yūrā̍nmi̱trāvaru̍ṇābhyāṃ ka̱potā̍n

||24.23||

somā̍ya la̱bānāla̍bhate̱ tvaṣṭre̍ kaulī̱kāngo̍ṣā̱dīrde̱vānā̱ṃ patnī̍bhyaḥ ku̱līkā̍ devajā̱mibhyo̱'gnaye̍ gṛ̱hapa̍taye pāru̱ṣṇān

||24.24||

ahne̍ pā̱rāva̍tā̱nāla̍bhate̱ rātryai̍ sīcā̱pūra̍horā̱trayo̍: sa̱ndhibhyo̍ ja̱tūrmāse̍bhyo dātyau̱hāntsa̍ṃvatsa̱rāya̍ maha̱taḥ su̍pa̱rṇān

||24.25||

bhūmyā̍ ā̱khūnāla̍bhate̱'ntari̍kṣāya pā̱ṅktrāndi̱ve kaśā̍ndi̱gbhyo na̍ku̱lānbabhru̍kānavāntaradi̱śābhya̍:

||24.26||

vasu̍bhya̱ ṛśyā̱nāla̍bhate ru̱drebhyo̱ rurū̍nādi̱tyebhyo̱ nyaṅkū̱nviśve̍bhyo de̱vebhya̍: pṛṣa̱tāntsā̱dhyebhya̍: kulu̱ṅgān

||24.27||

īśā̍nāya̱ para̍svata̱ āla̍bhate mi̱trāya̍ gau̱rānvaru̍ṇāya mahi̱ṣānbṛha̱spata̍ye gava̱yām̐stvaṣṭra̱ uṣṭrā̍n

||24.28||

pra̱jāpa̍taye̱ puru̍ṣānha̱stina̱ āla̍bhate vā̱ce pluṣī̱m̐ścakṣu̍ṣe ma̱śakā̱ñchrotrā̍ya̱ bhṛṅgā̍:

||24.29||

pra̱jāpa̍taye ca vā̱yave̍ ca gomṛ̱go varu̍ṇāyāra̱ṇyo me̱ṣo ya̱māya̱ kṛṣṇo̍ manuṣyarā̱jāya̍ ma̱rkaṭa̍: śārdū̱lāya̍ ro̱hidṛ̍ṣa̱bhāya̍ gava̱yī kṣi̍praśye̱nāya̱ varti̍kā̱ nīla̍ṅgo̱: kṛmi̍: samu̱drāya̍ śiśu̱māro̍ hi̱mava̍te ha̱stī

||24.30||

ma̱yuḥ prā̍jāpa̱tya u̱lo ha̱likṣṇo̍ vṛṣadaśaste dhā̱tre di̱śāṃ ka̱ṅko dhuṅkṣā̍gne̱yī ka̍la̱viṅko̍ lohitā̱hiḥ pu̍ṣkarasā̱daste tvā̱ṣṭrā vā̱ce kruñca̍:

||24.31||

somā̍ya kulu̱ṅga ā̍ra̱ṇyo'jo na̍ku̱laḥ śakā̱ te pau̱ṣṇāḥ kro̱ṣṭā mā̱yorindra̍sya gauramṛ̱gaḥ pi̱dvo nyaṅku̍: kakka̱ṭaste'nu̍matyai prati̱śrutkā̍yai

cakravā̱kaḥ

||24.32||

sau̱rī ba̱lākā̍ śā̱rgaḥ sṛ̍ja̱yaḥ śa̱yāṇḍa̍ka̱ste mai̱trāḥ sara̍svatyai̱ śāri̍: puruṣa̱vāk śvā̱vidbhau̱mī śā̍rdū̱lo vṛka̱: pṛdā̍ku̱ste ma̱nyave̱ sara̍svate̱ śuka̍:

puruṣa̱vāk

||24.33||

su̱pa̱rṇaḥ pā̍rja̱nya ā̱tirvā̍ha̱so darvi̍dā̱ te vā̱yave̱ bṛha̱spata̍ye vā̱caspata̍ye paiṅgarā̱jo̱'la̱ja ā̍ntari̱kṣaḥ pla̱vo ma̱dgurmatsya̱ste na̍dīpa̱ta̍ye dyāvāpṛthi̱vīya̍:

kū̱rmaḥ

||24.34||

pu̱ru̱ṣa̱mṛ̱gaśca̱ndrama̍so go̱dhā kāla̍kā dārvāghā̱ṭaste vana̱spatī̍nāṃ kṛka̱vāku̍: sāvi̱tro haso vāta̍sya nā̱kro maka̍raḥ kulī̱paya̱ste'kū̍pārasya hri̱yai

śalya̍kaḥ

||24.35||

e̱ṇyahno̍ ma̱ṇḍūko̱ mūṣi̍kā ti̱ttiri̱ste sa̱rpāṇā̍ṃ lopā̱śa ā̍śvi̱naḥ kṛṣṇo̱ rātryā̱ ṛkṣo̍ ja̱tūḥ su̍ṣi̱līkā̱ ta i̍taraja̱nānā̱ṃ jaha̍kā vaiṣṇa̱vī

||24.36||

a̱nya̱vā̱po̱'rdhamā̱sānā̱mṛśyo̍ ma̱yūra̍: supa̱rṇaste ga̍ndha̱rvāṇā̍ma̱pāmu̱dro mā̱sāṃ ka̱śyapo̍ ro̱hitku̍ṇḍṛ̱ṇācī̍ go̱latti̍kā̱ te̍'psa̱rasā̍ṃ mṛ̱tyave̍'si̱taḥ

||24.37||

va̱rṣā̱hūrṛ̱tū̱nā̍mā̱khuḥ kaśo̍ mānthā̱laste pi̍tṝ̱ṇāṃ balā̍yājaga̱ro vasū̍nāṃ ka̱piñja̍laḥ ka̱pota̱ ulū̍kaḥ śa̱śaste nirṛ̍tyai̱ varu̍ṇāyāra̱ṇyo me̱ṣaḥ

||24.38||

śvi̱tra ā̍di̱tyānā̱muṣṭro̱ ghṛṇī̍vānvārdhrīna̱saste ma̱tyā ara̍ṇyāya sṛma̱ro rurū̍ rau̱draḥ kvayi̍: ku̱ṭaru̍rdātyau̱haste vā̱jinā̱ṃ kāmā̍ya pi̱kaḥ

||24.39||

kha̱ṅgo vai̍śvade̱vaḥ śvā kṛ̱ṣṇaḥ ka̱rṇo ga̍rda̱bhasta̱rakṣu̱ste rakṣa̍sā̱mindrā̍ya sūka̱raḥ siho mā̍ru̱ta: kṛ̍kalā̱saḥ pippa̍kā śa̱kuni̱ste śa̍ra̱vyā̱yai̱ viśve̍ṣāṃ de̱vānā̍ṃ

pṛṣa̱taḥ

||24.40||