Skip to content

Vājasaneyi Saṃhitā (Mādhyandina) — Chapter 25 (47 mantras)

Pañcaviṃśo'dhyāyaḥ

śāda̍ṃ da̱dbhirava̍kāṃ dantamūlai̱rmṛda̱ṃ barsvai̍ste̱gāndaṣṭrā̍bhyā sara̍svatyā agraji̱hvaṃ ji̱hvāyā̍ utsā̱dama̍vakra̱ndena̱ tālu̱ vāja hanu̍bhyāma̱pa ā̱sye̱na̱ vṛṣa̍ṇamā̱ṇḍābhyā̍mādi̱tyām̐ śmaśru̍bhi̱: panthā̍naṃ bhrū̱bhyāṃ dyāvā̍pṛthi̱vī varto̍bhyāṃ vi̱dyuta̍ṃ ka̱nīna̍kābhyā śu̱klāya̱ svāhā̍ kṛ̱ṣṇāya̱ svāhā̱ pāryā̍ṇi̱ pakṣmā̍ṇyavā̱ryā̱ i̱kṣavo̍'vā̱ryā̱ṇi̱ pakṣmā̍ṇi̱ pāryā̍ i̱kṣava̍:

||25.1||

vāta̍ṃ prā̱ṇenā̍pā̱nena̱ nāsi̍ke upayā̱mamadha̍re̱ṇauṣṭhe̍na̱ sadutta̍reṇa prakā̱śenānta̍ramanūkā̱śena̱ bāhya̍ṃ nive̱ṣyaṃ mū̱rdhnā sta̍nayi̱tnuṃ ni̍rbā̱dhenā̱śani̍ṃ ma̱stiṣke̍ṇa vi̱dyuta̍ṃ ka̱nīna̍kābhyā̱ṃ karṇā̍bhyā śrotra̱m̐ śrotrā̍bhyā̱ṃ karṇau̍ teda̱nīma̍dharaka̱ṇṭhenā̱paḥ śu̍ṣkaka̱ṇṭhena̍ ci̱ttaṃ manyā̍bhi̱radi̍ti śī̱rṣṇā nirṛ̍ti̱ṃ nirja̍rjalyena śī̱rṣṇā sa̍ṃkrośaiḥ prā̱ṇān reṣmāṇa stu̱pena̍

||25.2||

ma̱śakā̱n keśai̱rindra svapa̍sā̱ vahe̍na̱ bṛha̱spati śakunisā̱dena̍ kū̱rmāñcha̱phairā̱krama̍ṇa sthū̱rābhyā̍mṛ̱kṣalā̍bhiḥ ka̱piñja̍lāñja̱vaṃ jaṅghā̍bhyā̱madhvā̍naṃ bā̱hubhyā̱ṃ jāmbī̍le̱nāra̍ṇyama̱gnima̍ti̱rugbhyā̍ṃ pū̱ṣaṇa̍ṃ do̱rbhyāma̱śvinā̱vasā̍bhyā ru̱dra rorā̍bhyām

||25.3||

a̱gneḥ pa̍kṣa̱tirvā̱yornipa̍kṣati̱rindra̍sya tṛ̱tīyā̱ soma̍sya catu̱rthyadi̍tyai pañca̱mīndrā̱ṇyai ṣa̱ṣṭhī ma̱rutā sapta̱mī bṛha̱spate̍raṣṭa̱mya̱rya̱mṇo na̍va̱mī dhā̱turda̍śa̱mīndra̍syaikāda̱śī varu̍ṇasya dvāda̱śī ya̱masya̍ trayoda̱śī

||25.4||

i̱ndrā̱gnyoḥ pa̍kṣa̱ti: sara̍svatyai̱ nipa̍kṣatirmi̱trasya̍ tṛ̱tīyā̱pāṃ ca̍tu̱rthī nirṛ̍tyai pañca̱myagnīṣoma̍yoḥ ṣa̱ṣṭhī sa̱rpāṇā sapta̱mī viṣṇo̍raṣṭa̱mī pū̱ṣṇo na̍va̱mī tvaṣṭu̍rdaśa̱mīndra̍syaikāda̱śī varu̍ṇasya dvāda̱śī ya̱myai tra̍yoda̱śī dyāvā̍pṛthi̱vyordakṣi̍ṇaṃ pā̱rśvaṃ viśve̍ṣāṃ de̱vānā̱mutta̍ram

||25.5||

ma̱rutā skandhā̱ viśve̍ṣāṃ de̱vānā̍ṃ pratha̱mā kīka̍sā ru̱drāṇā̍ṃ dvi̱tīyā̍''di̱tyānā̍ṃ tṛ̱tīyā̍ vā̱yoḥ puccha̍ma̱gnīṣoma̍yo̱rbhāsa̍dau̱ kruñcau̱ śroṇi̍bhyā̱mindrā̱bṛha̱spatī̍ ū̱rubhyā̍ṃ mi̱trāvaru̍ṇāva̱lgābhyā̍mā̱krama̍ṇa sthū̱rābhyā̱ṃ bala̱ṃ kuṣṭhā̍bhyām

||25.6||

pū̱ṣaṇa̍ṃ vani̱ṣṭhunā̍'ndhā̱hīntsthū̍lagu̱dayā̍ sa̱rpāngudā̍bhirvi̱hruta̍ ā̱ntraira̱po va̱stinā̱ vṛṣa̍ṇamā̱ṇḍābhyā̱ṃ vāji̍na śepe̍na pra̱jā reta̍sā̱ cāṣā̍n pi̱ttena̍ prada̱rān pā̱yunā̍ kū̱śmāñcha̍kapiṇḍaiḥ

||25.7||

indra̍sya krī̱ḍo'di̍tyai pāja̱sya̱ṃ di̱śāṃ ja̱travo'di̍tyai bha̱sajjī̱mūtā̍n hṛdayaupa̱śenā̱ntari̍kṣaṃ purī̱tatā̱ nabha̍ uda̱rye̱ṇa cakravā̱kau mata̍snābhyā̱ṃ diva̍ṃ vṛ̱kkābhyā̍ṃ gi̱rīn plā̱śibhi̱rupa̍lān plī̱hnā va̱lmīkā̍n klo̱mabhi̍rglau̱bhirgulmā̍n hi̱rābhi̱: srava̍ntīrhra̱dān ku̱kṣibhyā samu̱dramu̱dare̍ṇa vaiśvāna̱raṃ bhasma̍nā

||25.8||

vidhṛ̍ti̱ṃ nābhyā̍ dhṛ̱ta rase̍nā̱po yū̱ṣṇā marī̍cīrvi̱pruḍbhi̍rnīhā̱ramū̱ṣmaṇā̍ śī̱naṃ vasa̍yā̱ pruṣvā̱ aśru̍bhirhrā̱dunī̍rdū̱ṣīkā̍bhira̱snā rakṣāsi ci̱trāṇyaṅgai̱rnakṣa̍trāṇi rū̱peṇa̍ pṛthi̱vīṃ tva̱cā ju̍mba̱kāya̱ svāhā̍

||25.9||

hi̱ra̱ṇya̱ga̱rbhaḥ sama̍varta̱tāgre̍ bhū̱tasya̍ jā̱taḥ pati̱reka̍ āsīt |

sa dā̍dhāra pṛthi̱vīṃ dyāmu̱temāṃ kasmai̍ de̱vāya̍ ha̱viṣā̍ vidhema

||25.10||

yaḥ prā̍ṇa̱to ni̍miṣa̱to ma̍hitvaika̱ idrājā̱ jaga̍to ba̱bhūva̍ |

ya īśe̍ a̱sya dvi̱pada̱ścatu̍ṣpada̱: kasmai̍ de̱vāya̍ ha̱viṣā̍ vidhema

||25.11||

yasye̱me hi̱mava̍nto mahi̱tvā yasya̍ samu̱dra ra̱sayā̍ sa̱hāhuḥ |

yasye̱māḥ pra̱diśo̱ yasya̍ bā̱hū kasmai̍ de̱vāya̍ ha̱viṣā̍ vidhema

||25.12||

ya ā̍tma̱dā ba̍la̱dā yasya̱ viśva̍ u̱pāsa̍te pra̱śiṣa̱ṃ yasya̍ de̱vāḥ |

yasya̍ chā̱yāmṛta̱ṃ yasya̍ mṛ̱tyuḥ kasmai̍ de̱vāya̍ ha̱viṣā̍ vidhema

||25.13||

ā no̍ bha̱drāḥ krata̍vo yantu vi̱śvato'da̍bdhāso̱ apa̍rītāsa u̱dbhida̍: |

de̱vā no̱ yathā̱ sada̱mid vṛ̱dhe asa̱nnaprā̍yuvo rakṣi̱tāro̍ di̱ve – di̍ve

||25.14||

de̱vānā̍ṃ bha̱drā su̍ma̱tirṛ̍jūya̱tāṃ de̱vānā rā̱tira̱bhi no̱ niva̍rtatām |

de̱vānā sa̱khyamupa̍sedimā va̱yaṃ de̱vā na̱ āyu̱: prati̍rantu jī̱vase̍

||25.15||

tānpūrva̍yā ni̱vidā̍ hūmahe va̱yaṃ bhaga̍ṃ mi̱tramadi̍ti̱ṃ dakṣa̍ma̱sridha̍m |

a̱rya̱maṇa̱ṃ varu̍ṇa soma̍ma̱śvinā̱ sara̍svatī naḥ su̱bhagā̱ maya̍skarat

||25.16||

tanno̱ vāto̍ mayo̱bhu vā̍tu bheṣa̱jaṃ tanmā̱tā pṛ̍thi̱vī tatpi̱tā dyau̍: |

tad grāvā̍ṇaḥ soma̱suto̍ mayo̱bhuva̱stada̍śvinā śṛṇutaṃ dhiṣṇyā yu̱vam

||25.17||

tamīśā̍na̱ṃ jaga̍tasta̱sthuṣa̱spati̍ṃ dhiyañji̱nvamava̍se hūmahe va̱yam |

pū̱ṣā no̱ yathā̱ veda̍sā̱masa̍d vṛ̱dhe ra̍kṣi̱tā pā̱yurada̍bdhaḥ sva̱staye̍

||25.18||

sva̱sti na̱ indro̍ vṛ̱ddhaśra̍vāḥ sva̱sti na̍: pū̱ṣā vi̱śvave̍dāḥ |

sva̱sti na̱stārkṣyo̱ ari̍ṣṭanemiḥ sva̱sti no̱ bṛha̱spati̍rdadhātu

||25.19||

pṛṣa̍daśvā ma̱ruta̱: pṛśni̍mātaraḥ śubha̱ṃyāvā̍no vi̱dathe̍ṣu̱ jagma̍yaḥ |

a̱gni̱ji̱hvā mana̍va̱: sūra̍cakṣaso̱ viśve̍ no de̱vā ava̱sāga̍manni̱ha

||25.20||

bha̱draṃ karṇe̍bhiḥ śṛṇuyāma devā bha̱draṃ pa̍śyemā̱kṣabhi̍ryajatrāḥ |

sthi̱rairaṅgai̍stuṣṭu̱vāsa̍sta̱nūbhi̱rvya̱śemahi de̱vahi̍ta̱ṃ yadāyu̍:

||25.21||

śa̱taminnu śa̱rado̱ anti̍ devā̱ yatrā̍ naśca̱krā ja̱rasa̍ṃ ta̱nūnā̍m |

pu̱trāso̱ yatra̍ pi̱taro̱ bhava̍nti̱ mā no̍ ma̱dhyā rī̍riṣa̱tāyu̱rganto̍:

||25.22||

adi̍tirdyau̱radi̍tira̱ntari̍kṣa̱madi̍tirmā̱tā sa pi̱tā sa pu̱traḥ |

viśve̍ de̱vā adi̍ti̱: pañca̱ janā̱ adi̍tirjā̱tamadi̍ti̱rjani̍tvam

||25.23||

mā no̍ mi̱tro varu̍ṇo arya̱māyurindra̍ ṛbhu̱kṣā ma̱ruta̱: pari̍ khyan |

yadvā̱jino̍ de̱vajā̍tasya̱ sapte̍: prava̱kṣyāmo̍ vi̱dathe̍ vī̱ryā̱ṇi

||25.24||

yanni̱rṇijā̱ rekṇa̍sā̱ prāvṛ̍tasya rā̱tiṃ gṛ̍bhī̱tāṃ mu̍kha̱to naya̍nti |

suprā̍ṅa̱jo memya̍dvi̱śvarū̍pa indrāpū̱ṣṇoḥ pri̱yamapye̍ti̱ pātha̍:

||25.25||

e̱ṣa chāga̍: pu̱ro aśve̍na vā̱jinā̍ pū̱ṣṇo bhā̱go nī̍yate vi̱śvade̍vyaḥ |

a̱bhi̱priya̱ṃ yatpu̍ro̱ḍāśa̱marva̍tā̱ tvaṣṭede̍na sauśrava̱sāya̍ jinvati

||25.26||

yaddha̍vi̱ṣya̱mṛtu̱śo de̍va̱yāna̱ṃ trirmānu̍ṣā̱: paryaśva̱ṃ naya̍nti |

atrā̍ pū̱ṣṇaḥ pra̍tha̱mo bhā̱ga e̍ti ya̱jñaṃ de̱vebhya̍: prative̱daya̍nna̱jaḥ

||25.27||

hotā̍dhva̱ryurāva̍yā agnimi̱ndho grā̍vagrā̱bha u̱ta śastā̱ suvi̍praḥ |

tena̍ ya̱jñena̱ sva̱raṃkṛtena̱ svi̱ṣṭena va̱kṣaṇā̱ ā pṛ̍ṇadhvam

||25.28||

yū̱pa̱vra̱skā u̱ta ye yū̍pavā̱hāśca̱ṣāla̱ṃ ye a̍śvayū̱pāya̱ takṣa̍ti |

ye cārva̍te̱ paca̍na sa̱mbhara̍ntyu̱to teṣā̍ma̱bhigū̍rtirna invatu

||25.29||

upa̱ prāgā̍tsu̱manme̍'dhāyi̱ manma̍ de̱vānā̱māśā̱ upa̍ vī̱tapṛ̍ṣṭhaḥ |

anve̍na̱ṃ viprā̱ ṛṣa̍yo madanti de̱vānā̍ṃ pu̱ṣṭe ca̍kṛmā su̱bandhu̍m

||25.30||

yadvā̱jino̱ dāma̍ sa̱ndāna̱marva̍to̱ yā śī̍rṣa̱ṇyā̱ raśa̱nā rajju̍rasya |

yadvā̍ ghāsya̱ prabhṛ̍tamā̱sye tṛṇa sarvā̱ tā te̱ api̍ de̱veṣva̍stu

||25.31||

yadaśva̍sya kra̱viṣo̱ makṣi̱kāśa̱ yadvā̱ svarau̱ svadhi̍tau ri̱ptamasti̍ |

yaddhasta̍yoḥ śami̱turyanna̱kheṣu̱ sarvā̱ tā te̱ api̍ de̱veṣva̍stu

||25.32||

yadūva̍dhyamu̱dara̍syāpa̱vāti̱ ya ā̱masya̍ kra̱viṣo̍ ga̱ndho asti̍ |

su̱kṛ̱tā taccha̍mi̱tāra̍: kṛṇvantū̱ta medha śṛta̱pāka̍ṃ pacantu

||25.33||

yatte̱ gātrā̍da̱gninā̍ pa̱cyamā̍nāda̱bhi śūla̱ṃ niha̍tasyāva̱dhāva̍ti |

mā tadbhūmyā̱māśri̍ṣa̱nmā tṛṇe̍ṣu de̱vebhya̱stadu̱śadbhyo̍ rā̱tama̍stu

||25.34||

ye vā̱jina̍ṃ pari̱paśya̍nti pa̱kvaṃ ya ī̍mā̱huḥ su̍ra̱bhirnirha̱reti̍ |

ye cārva̍to māsabhi̱kṣāmu̱pāsa̍ta u̱to teṣā̍ma̱bhigū̍rtirna invatu

||25.35||

yannīkṣa̍ṇaṃ mā̱m̐spaca̍nyā u̱khāyā̱ yā pātrā̍ṇi yū̱ṣṇa ā̱seca̍nāni |

ū̱ṣma̱ṇyā̱pi̱dhānā̍ carū̱ṇāma̱ṅkāḥ sū̱nāḥ pari̍ bhūṣa̱ntyaśva̍m

||25.36||

mā tvā̱'gnirdhva̍nayīddhū̱maga̍ndhi̱rmokhā bhrāja̍ntya̱bhi vi̍kta̱ jaghri̍: |

i̱ṣṭaṃ vī̱tama̱bhigū̍rta̱ṃ vaṣa̍ṭkṛta̱ṃ taṃ de̱vāsa̱: prati̍ gṛbhṇa̱ntyaśva̍m

||25.37||

ni̱krama̍ṇaṃ ni̱ṣada̍naṃ vi̱varta̍na̱ṃ yacca̱ paḍvī̍śa̱marva̍taḥ |

yacca̍ papau̱ yacca̍ ghā̱siṃ ja̱ghāsa̱ sarvā̱ tā te̱ api̍ de̱veṣva̍stu

||25.38||

yadaśvā̍ya̱ vāsa̍ upastṛ̱ṇantya̍dhīvā̱saṃ yā hira̍ṇyānyasmai |

sa̱ndāna̱marva̍nta̱ṃ paḍvī̍śaṃ pri̱yā de̱veṣvā yā̍mayanti

||25.39||

yatte̍ sā̱de maha̍sā̱ śūkṛ̍tasya̱ pārṣṇyā̍ vā̱ kaśa̍yā vā tu̱toda̍ |

sru̱ceva̱ tā ha̱viṣo̍ adhva̱reṣu̱ sarvā̱ tā te̱ brahma̍ṇā sūdayāmi

||25.40||

catu̍striśadvā̱jino̍ de̱vaba̍ndho̱rvaṅkrī̱raśva̍sya̱ svadhi̍ti̱: same̍ti |

acchi̍drā̱ gātrā̍ va̱yunā̍ kṛṇota̱ paru̍ṣparuranu̱ghuṣyā̱ viśa̍sta

||25.41||

eka̱stvaṣṭu̱raśva̍syā viśa̱stā dvā ya̱ntārā̍ bhavata̱statha̍ ṛ̱tuḥ |

yā te̱ gātrā̍ṇāmṛtu̱thā kṛ̱ṇomi̱ tā-tā̱ piṇḍā̍nā̱ṃ pra ju̍homyagnau

||25.42||

mā tvā̍ tapatpri̱ya ā̱tmā'pi̱yanta̱ṃ mā svadhi̍tista̱nva ā ti̍ṣṭhipatte |

mā te̍ gṛ̱dhnura̍viśa̱stā'ti̱hāya̍ chi̱drā gātrā̍ṇya̱sinā̱ mithū̍ kaḥ

||25.43||

na vā u̍ e̱tanmri̍yase̱ na ri̍ṣyasi de̱vām̐2 ide̍ṣi pa̱thibhi̍: su̱gebhi̍: |

harī̍ te̱ yuñjā̱ pṛṣa̍tī abhūtā̱mupā̍sthādvā̱jī dhu̱ri rāsa̍bhasya

||25.44||

su̱gavya̍ṃ no vā̱jī svaśvya̍ṃ pusaḥ pu̱trām̐2 u̱ta vi̍śvā̱puṣa ra̱yim |

a̱nā̱gā̱stvaṃ no̱ adi̍tiḥ kṛṇotu kṣa̱traṃ no̱ aśvo̍ vanatā ha̱viṣmā̍n

||25.45||

i̱mā nu ka̱ṃ bhuva̍nā sīṣadhā̱mendra̍śca̱ viśve̍ ca de̱vāḥ |

ā̱di̱tyairindra̱: saga̍ṇo ma̱rudbhi̍ra̱smabhya̍ṃ bheṣa̱jā ka̍rat |

ya̱jñaṃ ca̍ nasta̱nva̱ṃ ca pra̱jāṃ cā̍dityai̱rindra̍: sa̱ha sī̍ṣadhāti

||25.46||

agne̱ tvaṃ no̱ anta̍ma u̱ta trā̱tā śi̱vo bha̍va varū̱thya̱: |

vasu̍ra̱gnirvasu̍śravā̱ acchā̍ nakṣi dyu̱matta̍ma ra̱yiṃ dā̍: |

taṃ tvā̍ śociṣṭha dīdivaḥ su̱mnāya̍ nū̱namī̍mahe̱ sakhi̍bhyaḥ

||25.47||