sa̱hasra̍śīrṣā̱ puru̍ṣaḥ sahasrā̱kṣaḥ sa̱hasra̍pāt |
sa bhūmi sa̱rvata̍ spṛ̱tvā'tya̍tiṣṭhaddaśāṅgu̱lam
||31.1||puru̍ṣa e̱veda sarva̱ṃ yadbhū̱taṃ yacca̍ bhā̱vya̱m |
u̱tāmṛ̍ta̱tvasyeśā̍no̱ yadanne̍nāti̱roha̍ti
||31.2||e̱tāvā̍nasya mahi̱māto̱ jyāyā̍m̐śca̱ pūru̍ṣaḥ |
pādo̍'sya̱ viśvā̍ bhū̱tāni̍ tri̱pāda̍syā̱mṛta̍ṃ di̱vi
||31.3||tri̱pādū̱rdhva udai̱tpuru̍ṣa̱: pādo̍'sye̱hābha̍va̱t puna̍: |
tato̱ viṣva̱ṅ vya̱krāmatsāśanānaśa̱ne a̱bhi
||31.4||tato̍ vi̱rāḍa̍jāyata vi̱rājo̱ adhi̱ pūru̍ṣaḥ |
sa jā̱to atya̍ricyata pa̱ścādbhūmi̱matho̍ pu̱raḥ
||31.5||tasmā̍dya̱jñātsa̍rva̱huta̱: sambhṛ̍taṃ pṛṣadā̱jyam |
pa̱śūm̐stām̐śca̍kre vāya̱vyā̱nāra̱ṇyā grā̱myāśca̱ ye
||31.6||tasmā̍dya̱jñāt sa̍rva̱huta̱ ṛca̱: sāmā̍ni jajñire |
chandāsi jajñire̱ tasmā̱dyaju̱stasmā̍dajāyata
||31.7||tasmā̱daśvā̍ ajāyanta̱ ye ke co̍bha̱yāda̍taḥ |
gāvo̍ ha jajñire̱ tasmā̱ttasmā̍jjā̱tā a̍jā̱vaya̍:
||31.8||taṃ ya̱jñaṃ ba̱rhiṣi̱ praukṣa̱n puru̍ṣaṃ jā̱tama̍gra̱taḥ |
tena̍ de̱vā a̍yajanta sā̱dhyā ṛṣa̍yaśca̱ ye
||31.9||yatpuru̍ṣa̱ṃ vyada̍dhuḥ kati̱dhā vya̍kalpayan |
mukha̱ṃ kima̍syāsī̱t kiṃ bā̱hū kimū̱rū pādā̍ ucyete
||31.10||brā̱hma̱ṇo̱'sya̱ mukha̍māsīdbā̱hū rā̍ja̱nya̱: kṛ̱taḥ |
ū̱rū tada̍sya̱ yadvai̍śyaḥ pa̱dbhyā śū̱dro a̍jāyata
||31.11||ca̱ndramā̱ mana̍so jā̱taścakṣo̱ḥ sūryo̍ ajāyata |
śrotrā̍dvā̱yuśca̍ prā̱ṇaśca̱ mukhā̍da̱gnira̍jāyata
||31.12||nābhyā̍ āsīda̱ntari̍kṣa śī̱rṣṇo dyau̱: sama̍vartata |
pa̱dbhyāṃ bhūmi̱rdiśa̱: śrotrā̱ttathā̍ lo̱kām̐2 a̍kalpayan
||31.13||yatpuru̍ṣeṇa ha̱viṣā̍ de̱vā ya̱jñamata̍nvata |
va̱sa̱nto̱'syāsī̱dājya̍ṃ grī̱ṣma i̱dhmaḥ śa̱raddha̱viḥ
||31.14||sa̱ptāsyā̍san pari̱dhaya̱striḥ sa̱pta sa̱midha̍: kṛ̱tāḥ |
de̱vā yadya̱jñaṃ ta̍nvā̱nā aba̍dhna̱n puru̍ṣaṃ pa̱śum
||31.15||ya̱jñena̍ ya̱jñama̍yajanta de̱vāstāni̱ dharmā̍ṇi pratha̱mānyā̍san |
te ha̱ nāka̍ṃ mahi̱māna̍: sacanta̱ yatra̱ pūrve̍ sā̱dhyāḥ santi̍ de̱vāḥ
||31.16||a̱dbhyaḥ sambhṛ̍taḥ pṛthivyai̱ rasā̍cca vi̱śvaka̍rmaṇa̱: sama̍varta̱tāgre̍ |
tasya̱ tvaṣṭā̍ vi̱dadha̍drū̱pame̍ti̱ tanmartya̍sya deva̱tvamā̱jāna̱magre̍
||31.17||vedā̱hame̱taṃ puru̍ṣaṃ ma̱hānta̍mādi̱tyava̍rṇa̱ṃ tama̍saḥ pa̱rastā̍t |
tame̱va vi̍di̱tvāti̍ mṛ̱tyume̍ti̱ nānyaḥ panthā̍ vidya̱te'ya̍nāya
||31.18||pra̱jāpa̍tiśca̱rati̱ garbhe̍ a̱ntarajā̍yamāno bahu̱dhā vi jā̍yate |
tasya̱ yoni̱ṃ pari̍ paśyanti̱ dhīrā̱stasmi̍n ha tasthu̱rbhuva̍nāni̱ viśvā̍
||31.19||yo de̱vebhya̍ ā̱tapa̍ti̱ yo de̱vānā̍ṃ pu̱rohi̍taḥ |
pūrvo̱ yo de̱vebhyo̍ jā̱to namo̍ ru̱cāya̱ brāhma̍ye
||31.20||ru̱caṃ brā̱hmyaṃ ja̱naya̍nto de̱vā agre̱ tada̍bruvan |
yastvai̱vaṃ brā̍hma̱ṇo vi̱dyāttasya̍ de̱vā a̍sa̱n vaśe̍
||31.21||śrīśca̍ te la̱kṣmīśca̱ patnyā̍vahorā̱tre pā̱rśve nakṣa̍trāṇi rū̱pama̱śvinau̱ vyātta̍m |
i̱ṣṇanni̍ṣāṇā̱muṃ ma̍ iṣāṇa sarvalo̱kaṃ ma̍ iṣāṇa
||31.22||